હરિવંશ · અધ્યાય 84

કસ્યચિત્ ત્વ્ અથ કાલસ્ય સભાયાં યદુસંસદિ
બભાષે પુણ્ડરીકાક્ષો હેતુમદ્ વાક્યમ્ ઉત્તમમ્ ॥

યાદવાનામ્ ઇયં ભૂમિર્ મથુરા રાષ્ટ્રવર્ધની
વયં ચૈવેહ સંભૂતા વ્રજે ચ પરિવર્ધિતાઃ ॥

તદ્ ઇદાનીં ગતં દુઃખં શત્રવષ્ ચ પરાજિતાઃ
નૃપેષુ જનિતં વૈરં જરાસંધે ચ વિગ્રહઃ ॥

વાહનાનિ ચ નઃ સન્તિ પાદાતં ચાપ્ય્ અનન્તકમ્
રત્નાનિ ચ વિચિત્રાણિ મિત્રાણિ બહુલાનિ ચ ॥

ઇયં ચ માથુરી ભૂમિર્ અલ્પા ગમ્યા પરસ્ય નઃ
વૃદ્ધિશ્ ચાપિ પરાસ્માકં બલતો મિત્રતસ્ તથા ॥

કુમારકોટ્યો યાશ્ ચેમા ગણાશ્ ચૈવ પદાતિનામ્
એષામ્ અપીહ વસતાં સંમર્દમ્ ઉપલક્ષયે ॥

તન્ મે ન રોચતે હ્ય્ અત્ર નિવાસો યદુપુંગવાઃ
પુરીં નિવેશયિષ્યામિ મમ તત્ ક્ષન્તુમ્ અર્હથ ॥

એતદ્ યદ્ય્ અનુકૂલં વો મમાભિપ્રાયજં વચઃ
ભવાય ભવતાં કાલે રોચતાં યદુસંસદિ ॥

તમ્ ઊચુર્ યાદવાઃ સર્વે હૃષ્ટેન મનસા તદા
સાધ્યતાં યદ્ અભિપ્રેતં જનસ્યાસ્ય ભવાય ચ ॥

તતઃ સંમન્ત્રયામ્ આસુર્ વૃષ્ણયો મન્ત્રમ્ ઉત્તમમ્
અવધ્યો ઽસૌકૃતો ઽસ્માકં સુમહચ્ચ રિપોર્ બલમ્ ॥

કૃતઃ સૈન્યક્ષયશ્ ચાપિ મહાન્ ઇહ નરાધિપૈઃ
બલાનિ ચ સસૈન્યાનિ હન્તું વર્ષશતૈર્ અપિ
ન શક્ષ્યામો હ્ય્ અતસ્ તેષામ્ અપયાને ઽભવન્ મતિઃ ॥

એતસ્મિન્ન્ અન્તરે રાજા સ કાલયવનો મહાન્
સૈન્યેન તદ્વિધેનૈવ મથુરામ્ અભ્યુપાગમત્ ॥

તતો જરાસંધબલં દુર્નિવાર્યં મહત્ તદા
તે કાલયવનં ચૈવ શ્રુત્વૈવં પ્રતિપેદિરે ॥

કેશવઃ પુનરેવાહ યાદવાન્ સત્યસંગરાન્
અદ્યૈવ દિવસઃ પુણ્યો નિર્યામ સપદાનુગાઃ ॥

નિશ્ચક્રમુસ્ તે યદવઃ સર્વે કેશવશાસનાત્
ઓઘા ઇવ સમુદ્રસ્ય બલૌઘપ્રતિવારણાઃ ॥

સંગૃહ્ય તે કલત્રાણિ વસુદેવપુરોગમાઃ
સુસંનદ્ધૈર્ ગજૈર્ મત્તૈ રથૈર્ અશ્વૈશ્ ચ દંશિતૈઃ ॥

આહત્ય દુંદુભીન્ સર્વે સધનજ્ઞાતિબાન્ધવાઃ
નિર્યયુર્ યાદવાઃ સર્વે મથુરામ્ અપહાય વૈ ॥

સ્યન્દનૈઃ કાઞ્ચનાપીડૈર્ મત્તૈશ્ ચ વરવારણૈઃ
સૃતપ્લુતૈશ્ ચ તુરગૈઃ કશાપાર્ષ્ણિપ્રચોદિતૈઃ ॥

સ્વાનિ સ્વાનિ બલાગ્રાણિ શોભયન્તઃ પ્રકર્ષિણઃ
પ્રત્યઙ્મુખા યયુર્ હૃષ્ટા વૃષ્ણયો ભરતર્ષભ ॥

તતો મુખ્યતમાઃ સર્વે યાદવા રણશોભિનઃ
અનીકાગ્રાણિ કર્ષન્તો વાસુદેવપુરોગમાઃ ॥

તે સ્મ નાનાલતાચિત્રં નારિકેલવનાયુતમ્
કીર્ણં નાગવનૈઃ કાન્તૈઃ કેતકીષણ્ડમણ્ડિતમ્ ॥

પુંનાગતાલીબહુલં દ્રાક્ષાવનઘનં ક્વચિત્
સુસંનદ્ધૈર્ બલૈસ્ તત્ર તદા નૃપવરોત્તમાઃ ।
અનૂપં સિન્ધુરાજસ્ય પ્રપેદુર્ યદુપુંગવાઃ ॥

તે તત્ર રમણીયેષુ વિષયેષુ સખપ્રિયાઃ
મુમુદુર્ યાદવાઃ સર્વે દેવાઃ સ્વર્ગગતા ઇવ ॥

પુરવાસ્તુ વિચિન્વન્ સ કૃષ્ણસ્ તુ પરવીરહા
દદર્શ વિપુલં દેશં સાગરાનૂપભૂષિતમ્ ॥

વાહનાનાં હિતં ચૈવ સિકતાતામ્રમૃત્તિકમ્
પુરલક્ષણસંપન્નં કૃતાસ્પદમ્ ઇવ શ્રિયા ॥

સાગરાનિલસંવીતં સાગરામ્બુનિષેવિતમ્
વિષયં સિન્ધુરાજસ્ય શોભિતં પુરલક્ષણૈઃ ॥

તત્ર રૈવતકો નામ પર્વતો નાતિદૂરતઃ
મન્દરોદારશિખરઃ સર્વતો ઽભિવિરાજતે ॥

તત્રૈકલવ્યસંવાસો દ્રોણેનાધ્યુષિતશ્ ચિરમ્
બભૂવ પુરુષોપેતઃ સર્વરત્નસમાકુલઃ ॥

વિહારભૂમિસ્ તત્રૈવ તસ્ય રાજ્ઞઃ સુનિર્મિતા
નામ્ના દ્વારવતી નામ સ્વાયતાષ્ટાપદોપમા ॥

કેશવસ્ય મતિસ્ તત્ર પુર્યર્થે વિનિવેશિતા
નિવેશં તત્ર સૈન્યાનાં રોચયન્તિ સ્મ યાદવાઃ ॥

તે રક્તસૂર્યે દિવસે તત્ર યાદવપુંગવાઃ
નિવેશાય મતિં ચક્રુઃ કૃષ્ણસ્યાનુમતે સ્થિતાઃ ।
સેનાપાલાશ્ ચ સંચક્રુઃ સ્કન્ધાવારનિવેશનમ્ ॥

ધ્રુવાય તત્ર ન્યવસત્ કેશવઃ સહ યાદવૈઃ
દેશે પુરનિવેશાય સ યદુપ્રવરો વિભુઃ ॥

તસ્યાસ્તુ વિધિવન્ નામ વાસ્તૂનિ ચ ગદાગ્રજઃ
નિર્મમે પુરુષશ્રેષ્ઠો મનસા યાદવોત્તમઃ ॥

એવં દ્વારવતીં ચૈવ પુરીં પ્રાપ્ય સબાન્ધવાઃ
સુખિનો ન્યવસન્ રાજન્ સ્વર્ગે દેવગણા ઇવ ॥

કૃષ્ણો ઽપિ કાલયવનં જ્ઞાત્વા કેશિનિષૂદનઃ
જરાસંધભયાચ્ ચાપિ પુરીં દ્વારવતીં યયૌ ॥