હરિવંશ · અધ્યાય 81

મથુરોપવને ગત્વા નિવિષ્ટાંસ્ તાન્ નરાધિપાન્
અપશ્યન્ વૃષ્ણયઃ સર્વે પુરસ્કૃત્ય જનાર્દનમ્ ॥

તતો હૃષ્ટમનાઃ કૃષ્ણો રામં વચનમ્ અબ્રવીત્
ત્વરતે ખલુ કાર્યાર્થો દેવતાનાં ન સંશયઃ ॥

યથાયં સંનિકૃષ્ટો હિ જરાસંધો નરાધિપઃ
લક્ષ્યન્તે હિ ધ્વજાગ્રાણિ રથાનાં વાતરંહસામ્ ॥

એતાનિ શશિકલ્પાનિ નરાણાં વિજિગીષતામ્
છત્રાણ્ય્ આર્ય વિરાજન્તે પ્રોચ્છ્રિતાનિ સિતાનિ ચ ॥

અહો નૃપરથોદગ્રા વિમલાશ્ છત્રપઙ્ક્તયઃ
અભિવર્તન્તિ નઃ શુભ્રા યથા ખે હંસપઙ્ક્તયઃ ॥

કાલે ખલુ નૃપઃ પ્રાપ્તો જરાસંધો મહીપતિઃ
આવયોર્ યુદ્ધનિકષઃ પ્રથમઃ સમરાતિથિઃ ॥

આર્ય તિષ્ઠાવ સહિતાવ્ અનુપ્રાપ્તે મહીપતૌ
યુદ્ધારમ્ભઃ પ્રયોક્તવ્યો બલં તાવદ્ વિમૃશ્યતામ્ ॥

એવમ્ ઉક્ત્વા તતઃ કૃષ્ણઃ સ્વસ્થઃ સંગ્રામલાલસઃ
જરાસંધમ્ અભિપ્રેપ્સુશ્ ચકાર બલદર્શનમ્ ॥

વીક્ષમાણશ્ ચ તાન્ સર્વાન્ નૃપાન્ યદુવરો ઽવ્યયઃ
આત્માનમ્ આત્મના વાક્યમ્ ઉવાચ હૃદિ મન્ત્રવિત્ ॥

ઇમે તે પૃથિવીપાલાઃ પાર્થિવે વર્ત્મનિ સ્થિતાઃ
યે વિનાશમ્ ઇહેષ્યન્તિ શાસ્ત્રદૃષ્ટેન કર્મણા ॥

પ્રોક્ષિતાઃ ખલ્વ્ ઇમે મન્યે મૃત્યુના નૃપપુંગવાઃ
સ્વર્ગગાનિ તથા હ્ય્ એષાં વપૂંષિ પ્રચકાશિરે ॥

સ્થાને ભારપરિશ્રાન્તા વસુધેયં દિવં ગતા
એષાં નૃપતિમુખ્યાનાં બલૌઘૈર્ અભિપીડિતા
ભૂમિર્ નિરન્તરા ચેયં બલરાષ્ટ્રાભિસંવૃતા ॥

સ્વલ્પેન ખલુ કાલેન વિવિક્તં પૃથિવીતલમ્
ભવિષ્યતિ નરેન્દ્રૌઘૈઃ શતશો વિનિપાતિતૈઃ ॥

જરાસંધસ્ તતઃ ક્રુદ્ધઃ પ્રભુઃ સર્વમહીક્ષિતામ્
નરાધિપસહસ્રૌઘૈર્ અનુયાતો મહાદ્યુતિઃ ॥

વ્યાયતોદગ્રતુરગૈઃ સયન્ત્રૈઃ સુસમાહિતૈઃ
રથૈઃ સાંગ્રામિકૈર્ યુક્તૈર્ અસઙ્ગગતિભિઃ ક્વ ચિત્ ॥

હેમકક્ષ્યૈર્ મહાઘણ્ટૈર્ વારણૈર્ વારિદોપમૈઃ
મહામાત્રોત્તમારૂઢૈઃ કલ્પિતૈ રણકોવિદૈઃ ॥

સ્વારૂઢૈઃ સાદિભિર્ યુક્તૈઃ પ્રેક્ષમાણૈઃ પ્રવલ્ગિતૈઃ
વાજિભિર્ મેઘસંકાશૈઃ પ્લવદ્ભિર્ ઇવ પત્તિભિઃ ॥

ખડ્ગચર્મધરોદગ્રૈઃ પત્તિભિર્ વલ્ગિતામ્બરૈઃ
સહસ્રસંખ્યાસંયુક્તૈર્ ઉત્પતદ્ભિર્ ઇવોરગૈઃ ॥

એવં ચતુર્વિધૈઃ સૈન્યૈઃ કમ્પમાનૈર્ ઇવામ્બુદૈઃ
નૃપો ઽભિયાતો બલવાઞ્ જરાસંધો ધૃતવ્રતઃ ॥

સ રથૈર્ મેઘનિર્ઘોષૈર્ ગજૈશ્ ચ મદશિઞ્ચિતૈઃ
હેષમાણૈશ્ ચ તુરગૈઃ ક્ષ્વેડમાણૈશ્ ચ પત્તિભિઃ ॥

નાદયાનો દિશઃ સર્વાસ્ તસ્યાઃ પુર્યા વનાનિ ચ
અક્ષૌહિણ્યા ચ વિંશત્યા અનુયાતો નરાધિપઃ ।
સ રાજા સાગરાકારઃ સસૈન્યઃ પ્રત્યદૃશ્યત ॥

તદ્ બલં પૃથિવીશાનાં દૃપ્તયોધજનાકુલમ્
ક્ષ્વેડિતાસ્ફોટિતરવં મેઘસૈન્યમ્ ઇવાબભૌ ॥

રથૈઃ પવનસંપાતૈર્ ગજૈશ્ ચ જલદોપમૈઃ
તુરગૈશ્ ચ જવોપેતૈઃ પત્તિભિઃ ખગમૈર્ ઇવ ॥

વિમિશ્રં સર્વતો ભાતિ મત્તદ્વિપરથાકુલમ્
ઘર્માન્તે સાગરગતં યથૈવાભ્રબલં તથા ॥

સબલાસ્ તે મહીપાલા જરાસંધપુરોગમાઃ
પરિવાર્ય પુરીં સર્વે નિવેશાયોપચક્રિરે ॥

બભૌ તસ્ય નિવિષ્ટસ્ય બલશ્રીઃ શિબિરસ્ય વૈ
શુક્લપર્યન્તપૂર્ણસ્ય યથા રૂપં મહોદધેઃ ॥

વીતરાત્રે તતઃ કાલે સમુત્તસ્થુર્ મહીક્ષિતઃ
આરોહણાર્થં પુર્યાસ્ તે સમીયુર્ યુદ્ધલાલસાઃ ॥

સમવાયીકૃતાઃ સર્વે યમુનામ્ અનુ તે નૃપાઃ
નિવિષ્ટા મન્ત્રયામાસુર્ યુદ્ધકાલકુતૂહલાઃ ॥

તેષાં સુતુમુલઃ શબ્દઃ શુશ્રુવે પૃથિવીક્ષિતામ્
યુગાન્તે ભિદ્યમાનાનાં સાગરાણાં યથા સ્વનઃ ॥

તેષાં સકઞ્ચુકોષ્ણીષાઃ સ્થવિરા વેત્રપાણયઃ
ચેરુર્ મા શબ્દ ઇત્ય્ એવં બ્રુવન્તો રાજશસનાત્ ॥

તસ્ય રૂપં બલસ્યાસીન્ નિઃશબ્દસ્તિમિતસ્ય વૈ
લીનમીનગ્રહસ્યેવ નિઃશબ્દસ્ય મહોદધેઃ ॥

નિઃશબ્દસ્તિમિતે તસ્મિન્ યોગાદ્ ઇવ મહાર્ણવે
જરાસંધો બૃહદ્ વાક્યં બૃહસ્પતિર્ ઇવાદદે ॥

શીઘ્રં સમભિવર્તન્તાં બલાનિ પૃથિવીક્ષિતામ્
સર્વતો નગરી ચેયં જનૌઘૈઃ પરિવાર્યતામ્ ॥

અશ્મયન્ત્રાણિ યુજ્યન્તાં ક્ષેપણીયાશ્ ચ મુદ્ગરાઃ
કાર્યા ભૂમિઃ સમા સર્વા જલૌઘૈશ્ ચ પરિપ્લુતા ।
ઊર્ધ્વં ચાપાનિ વાહ્યન્તાં પ્રાસા વૈ તોમરાસ્ તથા ॥

દાર્યતાં ચૈવ ટઙ્કૌઘૈઃ ખનિત્રૈશ્ ચ પુરી દ્રુતમ્
નૃપશ્ ચ યુદ્ધમાર્ગજ્ઞા વિન્યસ્યન્તામ્ અદૂરતઃ ॥

અદ્યપ્રભૃતિ સૈન્યૈર્ મે પુરીરોધઃ પ્રવર્ત્યતામ્
યાવદ્ એતૌ રણે ગોપૌ વસુદેવસુતાવ્ ઉભૌ ।
સંકર્ષણં ચ કૃષ્ણં ચ ઘાતયામિ શિતૈઃ શરૈઃ ।
આકાશમ્ અપિ બાણૌઘૈર્ નિઃસંપાતં યથા ભવેત્ ॥

મયાનુશિષ્ટાસ્ તિષ્ઠન્તુ પુરીભૂમિષુ પાર્થિવાઃ
તેષુ તેષ્વ્ અવકાશેષુ શીઘ્રમ્ આરુહ્યતાં પુરી ॥

મદ્રઃ કલિઙ્ગાધિપતિશ્ ચેકિતાનઃ સબાહ્લિકઃ
કશ્મીરરાજો ગોનર્દઃ કરૂષાધિપતિસ્ તથા ॥

દ્રુમઃ કિંપુરુષશ્ ચૈવ પાર્વતીયષ્ ચ દામનઃ
નગર્યાઃ પશ્ચિમં દ્વારં ક્ષિપ્રમ્ આરોહયન્ત્વ્ ઇતિ ॥

પૌરવો વેણુદારિશ્ ચ વૈદર્ભઃ સોમકસ્ તથા
રુક્મી ચ ભોજાધિપતિઃ સૂર્યાક્ષશ્ ચૈવ માલવઃ ॥

વિન્દાનુવિન્દાવ્ આવન્ત્યૌ દન્તવક્ત્રશ્ ચ વીર્યવાન્
દક્ષિણં નગરદ્વારં શીઘ્રમ્ આરોધયન્ત્વ્ ઇતિ ।
છાગલિઃ પુરુમિત્રશ્ ચ વિરાટશ્ ચ મહીપતિઃ ॥

કૌશામ્બ્યો માલવશ્ ચૈવ શતધન્વા વિદૂરથઃ
ભૂરિશ્રવાસ્ ત્રિગર્તશ્ ચ બાણઃ પઞ્ચનદસ્ તથા ॥

ઉત્તરં નગરદ્વારમ્ એતે દુર્ગસહા નૃપાઃ
આરોહન્તાં વિમર્દન્તાં વજ્રપ્રતિમગૌરવાઃ ॥

ઉલૂકઃ કૈતવેયશ્ ચ વીરશ્ ચાંશુમતઃ સુતઃ
એકલવ્યો બૃહત્ક્ષત્રઃ ક્ષત્રધર્મા જયદ્રથઃ ॥

ઉત્તમૌજાશ્ ચ શલ્યશ્ ચ કૌરવાઃ કૈકયાસ્ તથા
વૈદિશો વામદેવશ્ ચ સાકેતશ્ ચ સિનીપતિઃ ॥

પૂર્વં નગરનિર્વ્યૂહમ્ એતેષ્વ્ આયત્તમ્ અસ્તુ વઃ
ત્વરયન્તો ઽભિધાવન્તુ વાતા ઇવ બલાહકાન્ ॥

અહં ચ દરદશ્ ચૈવ ચેદિરાજશ્ ચ સંગતાઃ
દક્ષિણં નગરદ્વારં પાલયિષ્યામ દંશિતાઃ ॥

એવમ્ એષા પુરી ક્ષિપ્રં સમન્તાદ્ વેષ્ટિતા બલૈઃ
વજ્રાવપાતપ્રતિમં પ્રાપ્નોતુ તુમુલં ભયમ્ ॥

ગદિનો યે ગદાભિસ્ તે પરિઘૈઃ પરિઘાયુધાઃ
અપરે વિવિધૈઃ શસ્ત્રૈર્ દારયન્તુ પુરીમ્ ઇમામ્ ॥

અદ્યૈવ તુ નગર્ય્ એષા વિષમોચ્ચયસંકટા
કાર્યા ભૂમિસમા સર્વા ભવદ્ભિર્ વસુધાધિપૈઃ ॥

ચતુરઙ્ગબલં વ્યૂહ્ય જરાસંધો વ્યવસ્થિતઃ
અથાભ્યયાદ્ યદૂન્ ક્રુદ્ધઃ સહ સર્વૈર્ નરાધિપૈઃ
પ્રતિજગ્મુર્ દશાર્હાસ્ તં વ્યૂઢાનીકાઃ પ્રહારિણઃ ॥

તદ્ યુદ્ધમ્ અભવદ્ ઘોરં તેષાં દેવાસુરોપમમ્
અલ્પાનાં બહુભિઃ સાર્ધં વ્યતિષક્તરથદ્વિપમ્ ॥

નગરાન્ નિઃસૃતૌ દૃષ્ટ્વા વસુદેવસુતાવ્ ઉબૌ
ક્ષુબ્ધં નરવરાનીકં ત્રસ્તસંમૂઢવાહનમ્ ॥

રથસ્થૌ દંશિતૌ ચૈવ ચેરતુસ્ તત્ર યાદવૌ
મકરાવ્ ઇવ સંરબ્ધૌ સમુદ્રક્ષોભણાવ્ ઉભૌ ॥

તાભ્યાં મૃધે પ્રયુક્તાભ્યાં યાદવાભ્યાં મતિર્ બભૌ
તયોઃ પ્રયુધ્યતોઃ સંખ્યે મતિર્ આસીદ્ ધૃતાત્મનોઃ ।
આયુધાનાં પુરાણાનામ્ આદાને કૃતલક્ષણા ॥

તતઃ ખાન્ નિપતન્તિ સ્મ દીપ્તાન્ય્ આહવસંપ્લવે
લેલિહાનાનિ દિવ્યાનિ મહાન્તિ સુદૃઢાનિ ચ ॥

ક્રવ્યાદૈર્ અનુયાતાનિ મૂર્તિમન્તિ બૃહન્તિ ચ
તૃષિતાન્ય્ આહવે ભોક્તું નૃપમાંસાનિ વૈ ભૃશમ્ ॥

દિવ્યસ્રગ્દામધારીણિ ત્રાસયન્તિ નભશ્ચરાન્
પ્રભયા ભાસમાનાનિ દંશિતાનિ દિશો દશ ॥

હલં સંવર્તકં નામ સૌનન્દં મુસલં તથા
ધનુષાં પ્રવરં શાર્ઙ્ગં ગદા કૌમોદકી ચ હ ॥

ચત્વાર્ય્ એતાનિ તેજાંસિ વિષ્ણુપ્રહરણાનિ ચ
તાભ્યાં સમવતીર્ણાનિ યાદવાભ્યાં મહારણે ॥

જગ્રાહ પ્રથમં રામો લલામપ્રતિમં હલમ્
તં સર્પમ્ ઇવ સર્પન્તં દિવ્યમાલાકુલં મૃધે ॥

સૌનન્દં ચ તતઃ શ્રીમાન્ નિરાનન્દકરં દ્વિષામ્
સવ્યેન સાત્વતાં શ્રેષ્ઠો જગ્રાહ મુસલોત્તમમ્ ॥

દર્શનીયં ચ લોકેષુ ધનુર્ જલદનિસ્વનમ્
નામ્ના શાર્ઙ્ગમ્ ઇતિ ખ્યાતં વિષ્ણુર્ જગ્રાહ વીર્યવાન્ ॥

દેવૈર્ નિગદિતાર્થસ્ય ગદા તસ્યાપરે કરે
વિષક્તા કુમુદાક્ષસ્ય નામ્ના કૌમોદકીતિ સા ॥

તૌ સપ્રહરણૌ વીરૌ સાક્ષાદ્ વિષ્ણોસ્ તનૂપમૌ
સમરે રામગોવિન્દૌ રિપૂંસ્ તાન્ પ્રત્યયુધ્યતામ્ ॥

સાયુધપ્રગ્રહૌ વીરૌ તાવ્ અન્યોન્યમયાવ્ ઉભૌ
પૂર્વજાનુજસંજ્ઞૌ તૌ રામગોવિન્દલક્ષણૌ
દ્વિષત્સુ પ્રતિકુર્વાણૌ પરાક્રાન્તૌ યથેશ્વરૌ ॥

હલમ્ ઉદ્યમ્ય રામસ્ તુ સર્પેન્દ્રમ્ ઇવ કોપિતઃ
ચચાર સમરે વીરો દ્વિષતામ્ અન્તકો યથા ॥

વિકર્ષન્ રથયૂથાનિ ક્ષત્રિયાણાં મહાત્મનામ્
ચકાર રોષં સફલં નાગેષુ ચ હયેષુ ચ ॥

કુઞ્જરાંલ્ લાઙ્ગલક્ષિપ્તાન્ મુસલાક્ષેપતાડિતાન્
રામો વિરાજન્ સમરે નિર્મમન્થ યથાચલાન્ ॥

તે વિધ્યમાના રામેણ સમરે ક્ષત્રિયર્ષભાઃ
જરાસંધાન્તિકં વીરાઃ સમરાર્તાઃ પ્રજગ્મિરે ॥

તાન્ ઉવાચ જરાસંધઃ ક્ષત્રધર્મે વ્યવસ્થિતઃ
ધિગ્ એતાં ક્ષત્રવૃત્તિં વઃ સમરે કાતરાત્મનામ્ ॥

પરાવૃત્તસ્ય સમરે વિરથસ્ય પલાયતઃ
ભ્રૂણહત્યામ્ ઇવાસહ્યાં પ્રવદન્તિ મનીષિણઃ ॥

ભીતાઃ કસ્માન્ નિવર્તધ્વં ધિગ્ એતાં ક્ષત્રવૃત્તિતામ્
ક્ષિપ્રં સમભિવર્તધ્વં મમ વાક્યેન ચોદિતાઃ
અથ વા તિષ્ઠત રથૈઃ પ્રેક્ષકાઃ સમવસ્થિતાઃ ।
યાવદ્ એતૌ રણે ગોપૌ પ્રેષયામિ યમક્ષયમ્ ॥

તતસ્ તે ક્ષત્રિયાઃ સર્વે જરાસંધેન ચોદિતાઃ
સૃજન્તઃ શરજાલાનિ હૃષ્ટા યોદ્ધું વ્યવસ્થિતાઃ ॥

તે હયૈઃ કાઞ્ચનાપીડૈ રથૈશ્ ચામ્બુદનાદિભિઃ
નાગૈશ્ ચામ્ભોદસંકાશૈર્ મહામાત્રપ્રચોદિતૈઃ ॥

સતનુત્રાઃ સનિસ્ત્રિંશાઃ સપતાકાયુધધ્વજાહ્.
સ્વારોપિતધનુષ્મન્તઃ સુતૂણીરાઃ સતોમરાઃ ॥

સચ્છત્રોત્સેધિનઃ સર્વે ચારુચામરવીજિતાઃ
રણે તે ઽભિગતા રેજુઃ સ્યન્દનસ્થા મહીક્ષિતઃ ॥

તે યુદ્ધરાગા રથિનો વ્યગાહન્ત યુધાં વરાઃ
ગદાભિશ્ ચૈવ ગુર્વીભિઃ ક્ષેપણીયૈશ્ ચ મુદ્ગરૈઃ ॥

સુપર્ણધજમ્ આસ્થાય કૃષ્ણસ્ તુ રથમ્ ઉત્તમમ્
તદાભ્યયાજ્ જરાસંધં શરૈર્ વિવ્યાધ ચાષ્ટભિઃ ॥

સારથિં ચાસ્ય વિવ્યાધ પઞ્ચભિર્ નિશિતૈઃ શરૈઃ
જઘાન તુરગાંશ્ ચાજૌ યતમાનસ્ય વીર્યવાન્ ॥

તં કૃચ્છ્રગતમ્ આજ્ઞાય ચિત્રસેનો મહારથઃ
સેનાનીઃ કૌશિકશ્ ચૈવ કૃષ્ણં વિવ્યાધતુઃ શરૈઃ ॥

ત્રિભિર્ વિવ્યાધ સંસક્તં બલદેવં ચ કૌશિકઃ
બલદેવો ધનુશ્ ચાસ્ય ભલ્લેનાજૌ દ્વિધાકરોત્
જવેનાભ્યર્દયચ્ ચાપિ તાન્ અરીઞ્ શરવૃષ્ટિભિઃ ॥

તં ચિત્રસેનઃ સંરબ્ધો વિવ્યાધ નવભિઃ શરૈઃ
કૌશિકઃ પઞ્ચભિશ્ ચાપિ જરાસંધશ્ ચ સપ્તભિઃ ॥

ત્રિભિસ્ ત્રિભિશ્ ચ નારાચૈસ્ તાન્ બિભેદ જનાર્દનઃ
ધનુર્ અન્યત્ સમાદાય મગધેન્દ્રો મહીપતિઃ ।
ઉગ્રસેનં સમાજઘ્ને શરેણ નિશિતેન હ ॥
સ શરો ઽથ મહારાજ રાજાનં સ વ્યચૂચુદત્ ।
પિતા કંસસ્ય રાજેન્દ્ર શરૈર્ વિવ્યાધ સપ્તભિઃ ॥
સપ્તત્યા ચ જરાસંધં પુનશ્ ચ નવભિઃ શરૈઃ ।
જરાસંધઃ સમાજઘ્ને રાજાનં યદુનન્દનમ્ ।
શરૈર્ દશસહસ્રૈશ્ ચ માધવસ્ય હિ પશ્યતઃ ॥
ઉગ્રસેનો ધનુષ્પાણિર્ ધનુશ્ ચાસ્ય દ્વિધાકરોત્ ॥
પુનર્ આદાય ચાપં તુ જરાસંધઃ પ્રતાપવાન્ ।
ઉગ્રસેનં વિંશતિભિઃ શરૈઃ સુનિશિતૈર્ અપિ ॥
વિવ્યાધ રાજરાજાનં બલદેવસ્ય પશ્યતઃ ।
ધનુશ્ ચાસ્ય દ્વિધા રાજન્ મુષ્ટિદેશે તથાકરોત્ ॥
આદાય નિશિતં બાણં જરાસંધઃ પ્રતાપવાન્ ।
વિવ્યાધ રાજન્ રાજેન્દ્રો રાજાનં હૃદયે પ્રભુઃ ॥
અશ્વાંશ્ ચૈવ પ્રચિચ્છેદ શરેણ નતપર્વણા ।
રથં ચાસ્ય દ્વિધા ચક્રે ધ્વજં ચ પ્રાદુનોન્ નૃપઃ ॥
રથાચ્ ચૈવ પ્રદુદ્રાવ વૃષ્ણીનાં નૃપસત્તમઃ ॥
કૌશિકશ્ ચિત્રસેનશ્ ચ જરાસંધો મહીપતિઃ ।
જનાર્દનં મહારાજ સમાજઘ્નુસ્ ત્રિભિસ્ ત્રિભિઃ ।
જરાસંધઃ શરૈર્ ભગ્નો વસુદેવસ્ય પશ્યતઃ ।
પઞ્ચભિઃ પઞ્ચભિશ્ ચૈવ બલદેવઃ શિતૈઃ શરૈઃ ॥

રથેષાં ચાપિ ચિચ્છેદ ચિત્રસેનસ્ય વીર્યવાન્
બલદેવો ધનુશ્ ચાજૌ ભલ્લેનાસ્ય દ્વિધાકરોત્ ॥

સ ચ્છિન્નધન્વા વિરથો ગદામ્ આદાય વીર્યવાન્
અભ્યદ્રવત્ સુસંક્રુદ્ધો જિઘાંસુર્ મુસલાયુધમ્ ॥

સિસૃક્ષતસ્ તુ નારાચાંશ્ ચિત્રસેનવધૈષિણઃ
ધનુશ્ ચિચ્છેદ રામસ્ય જરાસંધો મહાબલઃ
ગદયા ચ જઘાનાશ્વાન્ કોપાત્ સ મગધેશ્વરઃ ॥

આદાય મુસલં રામો જરાસંધમ્ ઉપાદ્રવત્
તયોસ્ તુ યુદ્ધમ્ અભવત્ પરસ્પરવધૈષિણોઃ ॥

તતઃ સૈન્યેન મહતા જરાસંધો ઽભિસંવૃતઃ
રામકૃષ્ણાગ્રગાન્ ભોજાન્ આસસાદ મહાબલઃ ॥

તતઃ પ્રક્ષુભિતસ્યેવ સાગરસ્ય મહાસ્વનઃ
પ્રાદુર્ બભૂવ તુમુલઃ સેનયોર્ ઉભયોસ્ તયોઃ ॥

વેણુભેરીમૃદઙ્ગાનાં શઙ્ખાનાં ચ સહસ્રશઃ
ઉભયોઃ સેનયો રાજન્ પ્રાદુર્ આસીન્ મહાસ્વનઃ ॥

ક્ષ્વેડિતાસ્ફોટિતોત્ક્રુષ્ટૈસ્ તુમુલઃ સર્વતો ઽભવત્
ઉત્પપાત રજશ્ ચાપિ ખુરનેમિસમુદ્ધતમ્ ॥

સમુદ્યતમહાશસ્ત્રાઃ પ્રગૃહીતશરાસનાઃ
અન્યોન્યમ્ અભિગર્જન્તઃ શૂરાસ્ તત્રાવતસ્થિરે ॥

રથિનઃ સાદિનશ્ ચૈવ પત્તયશ્ ચ સહસ્રશઃ
ગજાશ્ ચાતિબલાસ્ તત્ર સંનિપેતુર્ અભીતવત્ ॥

સ સંપ્રહારસ્ તુમુલસ્ ત્યક્ત્વા પ્રાણાન્ અવર્તત
વૃષ્ણીભિઃ સહ યોધાનાં જરાસંધસ્ય દારુણઃ ॥

તતઃ શિનિર્ અનાધૃષ્ટિર્ બભ્રુર્ વિપૃથુર્ આહુકઃ
બલદેવં પુરસ્કૃત્ય સૈન્યસ્યાર્ધેન દંશિતાઃ ॥

દક્ષિણં પક્ષમ્ આસેદુઃ શત્રુસૈન્યસ્ય ભારત
પાલિતં ચેદિરાજેન જરાસંધેન ચાભિભો ॥

ઉદીચ્યૈશ્ ચ મહાવીર્યૈઃ શલ્યસાલ્વાદિભિર્ નૃપૈઃ
સૃજન્તઃ શરવર્ષાણિ સમભિત્યક્તજીવિતાઃ ॥

આગાવહઃ પૃથુઃ કહ્વઃ શતદ્યુમ્નો વિદૂરથઃ
હૃષીકેશં પુરસ્કૃત્ય સૈન્યસ્યાર્ધેન દંશિતાઃ ॥

ભીષ્મકેણાભિગુપ્તસ્ય રુક્મિણા ચ મહાત્મના
દેવકેનાપિ રાજેન્દ્ર તથા મદ્રેશ્વરેણ ચ ।
પ્રાચ્યૈશ્ ચ દાક્ષિણાત્યૈશ્ ચ ગુપ્તવીર્યબલાન્વિતૈઃ ॥

તેષાં યુદ્ધં સમભવત્ સમભિત્યક્તજીવિતમ્
શક્ત્યૃષ્ટિપ્રાસબાણૌઘાન્ સૃજતાં તુમુલં મહત્ ॥

સાત્યકિશ્ ચિત્રકઃ શ્યામો યુયુધાનશ્ ચ વીર્યવાન્
રાજાધિદેવો મૃદુરઃ શ્વફલ્કશ્ ચ મહાબલઃ ॥

સત્રાજિચ્ ચ પ્રસેનશ્ ચ બલેન મહતા વૃતાઃ
વ્યૂહસ્ય પક્ષં તે સવ્યં પ્રતીયુર્ દ્વિષતાં મૃધે ॥

વ્યૂહસ્યાર્ધં સમાસેદુર્ મૃદુરેણાભિરક્ષિતમ્
તત્ર યુદ્ધં સમભવન્ મહદ્ દેવાસુરોપમમ્ ।
અલ્પાનાં બહુભિઃ સર્ધં વાસુદેવવ્યપાશ્રયાત્ ॥
એવં યુદ્ધમ્ અભૂત્ તેષાં શૂરાણાં હર્ષવર્ધનમ્ ।
ભીરૂણાં ત્રાસજનનં યમરાષ્ટ્રવિવર્ધનમ્ ।
રાજભિશ્ ચાપિ બહુભિર્ વેણુદારિમુખૈઃ સહ ॥