હરિવંશ · અધ્યાય 79

સ કૃષ્ણસ્ તત્ર બલવાન્ રૌહિણેયેન સંગતઃ
મથુરાં યાદવાધીનાં પુરીં તાં સુખમ્ આવસત્ ॥

પ્રાપ્તયૌવનદેહસ્ તુ યુક્તો રાજશ્રિયા જ્વલન્
ચકાર મથુરાં વીરહ્. સ રત્નાકરભૂષણામ્ ॥

કસ્યચિત્ ત્વ્ અથ કાલસ્ય સહિતૌ રામકેશવૌ
ગુરું સંદીપનિં કાશ્યમ્ અવન્તિપુરવાસિનમ્
ધનુર્વેદચિકીર્ષાર્થમ્ ઉભૌ તાવ્ અભિજગ્મતુઃ ॥

નિવેદ્ય ગોત્રં સ્વાધ્યાયામ્ આચારેણાભ્યલંકૃતૌ
શુશ્રૂશૂ નિરહંકારાવ્ ઉભૌ રામજનાર્દનૌ
ચક્રતુઃ પુણ્ડરીકાક્ષૌ વિદ્યાગ્રહણલાલસૌ ।
પ્રતિજગ્રાહ તાઉ કાશ્યો વિદ્યાઃ પ્રાદાચ્ ચ કેવલાઃ ॥

તૌ ચ શ્રુતિધરૌ વીરૌ યથાવત્ પ્રતિપદ્યતામ્
અહોરાત્રૈશ્ ચતુઃષષ્ટ્યા સાઙ્ગં વેદમ્ અધીયતામ્ ॥

ચતુષ્પાદે ધનુર્વેદે ચાસ્ત્રગ્રામે સસંગ્રહે
લેખ્યં ચ ગણિતં ચોભૌ પ્રાપ્નુતાં યદુનન્દનૌ ।
ગાન્ધવવેદં કૃત્સ્નં ચ તથા લેખ્યાશ્ ચ તાવ્ ઉભૌ ।
હસ્તિશિક્ષાશ્વશિક્ષાશ્ ચ દ્વાદશાહેન ચાપ્નુતામ્ ॥
તાવ્ ઉભૌ જગ્મતુર્ વીરૌ ગુરું સાંદીપનિં તતઃ ।
ધનુર્વેદચિકીર્ષાર્થં ધર્મજ્ઞૌ ધર્મચારિણૌ ॥
તાવ્ ઇષ્વાસવરાચાર્યમ્ અભિગમ્ય પ્રણમ્ય ચ ।
તેન તૌ સત્કૃતૌ રાજન્ વિચરન્તાવ્ અવન્તિષુ ॥
પઞ્ચાશદ્ભિર્ અહોરાત્રૈર્ દશાઙ્ગં સુપ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
સરહસ્યં ધનુર્વેદં સકલં તાવ્ અવાપ્નુતામ્ ।
અચિરેણૈવ કાલેન ગુરુસ્ તાવ્ અભ્યષિક્ષયત્ ॥

અતીવમાનુષીં મેધાં તયોશ્ ચિન્ત્ય ગુરુસ્ તદા
મેને તાવ્ આગતૌ દેવાવ્ ઉભૌ ચન્દ્રદિવાકરૌ ॥

દદર્શ ચ મહાત્માનાવ્ ઉભૌ તાવ્ અપિ પર્વસુ
પૂજયન્તૌ મહાદેવં સાક્ષાત્ ત્ર્યક્ષમ્ અવસ્થિતમ્ ॥

ગુરું સાંદીપનિં કૃષ્ણઃ કૃતકૃત્યો ઽભ્યભાષત
ગુર્વર્થં કિં દદાનીતિ રામેણ સહ ભારત ॥

તયોઃ પ્રભાવં સ જ્ઞાત્વા ગુરુઃ પ્રોવાચ હૃષ્ટવત્
પુત્રમ્ ઇચ્છામ્ય્ અહં દત્તં યો મૃતો લવણામ્ભસિ ॥

પુત્ર એકો હિ મે જાતઃ સ ચાપિ તિમિના હૃતઃ
પ્રભાસે તીર્થયાત્રાયાં તં મે ત્વં પુનર્ આનય ॥

તથેત્ય્ એવાબ્રવીત્ કૃષ્ણો રામસ્યાનુમતે સ્થિતઃ
ગત્વા સમુદ્રં તેજસ્વી વિવેશાન્તર્જલં હરિઃ ॥

સમુદ્રઃ પ્રાઞ્જલિર્ ભૂત્વા દર્શયામ્ આસ તં તદા
તમ્ આહ કૃષ્ણઃ ક્વાસૌ ભોઃ પુત્રઃ સાંદીપનેર્ ઇતિ ॥

સમુદ્રસ્ તમ્ ઉવાચેદં દૈત્યઃ પઞ્ચજનો મહાન્
તિમિરૂપેણ તં બાલં ગ્રસ્તવાન્ ઇતિ માધવ ॥

સ પઞ્ચજનમ્ આસાદ્ય જઘાન પુરુષોત્તમઃ
ન ચાસસાદ તં બાલં ગુરુપુત્રં તદાચ્યુતઃ ॥

સ તુ પઞ્ચજનં હત્વા શઙ્ખં લેભે જનાર્દનઃ
યઃ સ દેવમનુષ્યેષુ પાઞ્ચજન્ય ઇતિ શ્રુતઃ ॥

તતો વૈવસ્વતં દેવં નિર્જિત્ય પુરુષોત્તમઃ
આસસાદ ચ તં બાલં ગુરુપુત્રં તદાચ્યુતઃ ।
શઙ્ખમ્ આપૂર્ય ગોવિન્દસ્ ત્રાસયામ્ આસ વૈ જનમ્ ।
તતો યમો ઽભ્યુપાગમ્ય વવન્દે તં ગદાધરમ્ ।
કિમ્ આગમનકૃત્યં તે કિં કરોમીતિ ચાબ્રવીત્ ॥
તમ્ ઉવાચાથ વૈ કૃષ્ણો ગુરુપુત્રઃ પ્રદીયતામ્ ।
તયોસ્ તત્ર તદા યુદ્ધમ્ આસીદ્ ઘોરતરં મહત્ ।
આનિનાય ગુરોઃ પુત્રં ચિરનષ્ટં યમક્ષયાત્ ॥

તતઃ સાંદીપનેઃ પુત્રઃ પ્રસાદાદ્ અમિતૌજસઃ
દીર્ઘકાલગતઃ પ્રેતઃ પુનર્ આસીચ્ છરીરવાન્ ॥

તદ્ અશક્યમ્ અચિન્ત્યં ચ દૃષ્ટ્વા સુમહદ્ અદ્ભુતમ્
સર્વેષામ્ એવ ભૂતાનાં વિસ્મયઃ સમજાયત ॥

સ ગુરોઃ પુત્રમ્ આદાય પાઞ્ચજન્યં ચ માધવઃ
રત્નાનિ ચ મહાર્હાણિ પુનર્ આયાજ્ જગત્પતિઃ ॥

રક્ષસસ્ તસ્ય રત્નાનિ મહાર્હાણિ બહૂનિ ચ
આનાય્યાવેદયામ્ આસ ગુરવે વાસવાનુજઃ ॥

ગદાપરિઘયુદ્ધેષુ સર્વાસ્ત્રેષુ ચ તાવ્ ઉભૌ
અચિરાન્ મુખ્યતાં પ્રાપ્તૌ સર્વલોકે ધનુર્ભૃતામ્ ॥

તતઃ સાંદીપનેઃ પુત્રં તદ્રૂપવયસં તદા
પ્રાદાત્ કૃષ્ણઃ પ્રતીતાય સહ રત્નૈર્ ઉદારધીઃ ॥

ચિરનષ્ટેન પુત્રેણ કાશ્યઃ સાંદીપનિસ્ તદા
સમેત્ય મુમુદે રાજન્ પૂજયન્ રામકેશવૌ ॥

કૃતાસ્ત્રૌ તાવ્ ઉભૌ વીરૌ ગુરુમ્ આમન્ત્ર્ય સુવ્રતૌ
આયાતૌ મથુરાં ભૂયો વસુદેવસુતાવ્ ઉભૌ ॥

તતઃ પ્રત્યુદ્યયુઃ સર્વે યાદવા યદુનન્દનૌ
સબાલા હૃષ્ટમનસ ઉગ્રસેનપુરોગમાઃ ॥

શ્રેણ્યઃ પ્રકૃતયશ્ ચૈવ મન્ત્રિણો ઽથ પુરોહિતાઃ
સબાલવૃદ્ધા સા ચૈવ પુરી સમભિવર્તત ॥

નન્દિતૂર્યાણ્ય્ અવાદ્યન્ત તુષ્ટુવુશ્ ચ જનાર્દનમ્
રથ્યાઃ પતાકામાલિન્યો ભ્રાજન્તિ સ્મ સમન્તતઃ ॥

પ્રહૃષ્ટમુદિતં સર્વમ્ અન્તઃપુરમ્ અશોભત
ગોવિન્દાગમને ઽત્યર્થં યથૈવેન્દ્રમહે તથા ॥

મુદિતાશ્ ચાપ્ય્ અગાયન્ત રાજમાર્ગેષુ ગાયનાઃ
સ્તવાશીઃપ્રથમા ગાથા યાદવાનાં પ્રિયંકરાઃ ॥

ગોવિન્દરામૌ સંપ્રાપ્તૌ ભ્રાતરૌ લોકવિશ્રુતૌ
સ્વે પુરે નિર્ભયાઃ સર્વે ક્રીડધ્વં સહ બાન્ધવૈઃ ॥

ન તત્ર કશ્ ચિદ્ દીનો વા મલિનો વા વિચેતનઃ
મથુરાયાં બભૌ રાજન્ ગોવિન્દે સમુપસ્થિતે ॥

વયાંસિ સાધુવાક્યાનિ પ્રહૃષ્ટા ગોહયદ્વિપાઃ
નરનારીગણાઃ સર્વે ભેજિરે મનસઃ સુખમ્ ॥

શિવાશ્ ચ વાતાઃ પ્રવવુર્ વિરજસ્કા દિશો દશ
દૈવતાનિ ચ સર્વાણિ હૃષ્ટાન્ય્ આયતનેષ્વ્ અપિ ॥

યાનિ લિઙ્ગાનિ લોકસ્ય બભુઃ કૃતયુગે પુરા
તાનિ સર્વાણ્ય્ અદૃશ્યન્ત પુરીં પ્રાપ્તે જનાર્દને ॥

તતઃ કાલે શિવે પુણ્યે સ્યન્દનેનારિમર્દનઃ
હરિયુક્તેન ગોવિન્દો વિવેશ મથુરાં પુરીમ્ ॥

વિશન્તં મથુરાં રમ્યાં તમ્ ઉપેન્દ્રમ્ અરિંદમમ્
અનુજગ્મુર્ યદુગણાઃ શક્રં દેવગણા ઇવ ॥

વસુદેવસ્ય ભવનં તતસ્ તૌ યદુનન્દનૌ
પ્રવિષ્ટૌ હૃષ્ટવદનૌ ચન્દ્રાદિત્યાવ્ ઇવાચલમ્ ॥

તાવ્ આયુધાનિ વિન્યસ્ય ગૃહે સ્વે સ્વૈરચારિણૌ
મુમુદાતે યદુવરૌ વસુદેવસુતાવ્ ઉભૌ ॥

એવં તાવ્ એકનિર્માણૌ મથુરાયાં શુભાનનૌ
ઉગ્રસેનાનુગૌ ભૂત્વા કં ચિત્ કાલં મુમોદતુઃ ॥