હરિવંશ · અધ્યાય 76

રૌહિણેયો હતે તસ્મિંશ્ ચાણૂરે બલદર્પિતે
જગ્રાહ મુષ્ટિકં રઙ્ગે કૃષ્ણસ્ તોસલકં પુનઃ ॥

સંનિપાતે તુ તૌ મલ્લૌ પ્રથમે ક્રોધમૂર્ચ્છિતૌ
સમેયાતાં રામકૃષ્ણૌ કાલસ્ય વશવર્તિનૌ ॥

કૃષ્ણસ્ તોસલમ્ ઉદ્યમ્ય ગિરિશૃઙ્ગોપમં બલી
ભ્રામયિત્વા શતગુણં નિષ્પિપેષ મહીતલે ॥

તસ્ય કૃષ્ણાભિપન્નસ્ય પીડિતસ્ય બલીયસા
મુખાદ્ રુધિરમ્ અત્યર્થમ્ આજગામ મુમૂર્ષતઃ ॥

સંકર્ષણસ્ તુ સુચિરં યોધયિત્વા મહાબલઃ
અન્ધ્રમલ્લં મહામલ્લો મણ્ડલાનિ વિદર્શયન્ ॥

મુષ્ટિનૈકેન તેજસ્વી સાશનિસ્તનયિત્નુના
શિરસ્ય્ અભ્યહનદ્ વીરો વજ્રેણેવ મહાગિરિમ્ ॥

સ નિષ્પતિતમસ્તિષ્કો વિસ્રસ્તનયનાનનઃ
પપાતાભિમુખસ્ તત્ર તતો નાદો મહાન્ અભૂત્ ॥

અન્ધ્રતોસલકૌ હત્વા કૃષ્ણસંકર્ષણાવ્ ઉભૌ
ક્રોધસંરક્તનયનૌ રઙ્ગમધ્યે વવલ્ગતુઃ ॥

સમાજવાટો નિર્મલ્લઃ સો ઽભવદ્ ભીમદર્શનઃ
અન્ધ્રે તદા મહામલ્લે મુષ્ટિકે ચ નિપાતિતે ॥

યે ચ સંપ્રેક્ષકા ગોપા નન્દગોપપુરોગમાઃ
ભયક્ષોભિતસર્વાઙ્ગાઃ સર્વે તત્રાવતસ્થિરે ॥

હર્ષજં વારિ નેત્રાભ્યાં વર્તયાના પ્રવેપતી
પ્રસ્નવોત્પીડિતા કૃષ્ણં દેવકી સમુદૈક્ષત ॥

કૃષ્ણદર્શનયુક્તેન બાષ્પેણાકુલિતેક્ષણઃ
વસુદેવો જરાં ત્યક્ત્વા સ્નેહેન તરુણાયતે ॥

વારમુખ્યાશ્ ચ તાઃ સર્વાઃ કૃષ્ણસ્ય મુખપઙ્કજમ્
પપુર્ હિ નેત્રભ્રમરૈર્ નિમેષાન્તરગામિભિઃ ॥

કંસસ્યાપિ મુખે સ્વેદો ભ્રૂભેદાન્તરગોચરઃ
અભવદ્ રોષનિર્યાસઃ કૃષ્ણસંદર્શનેરિતઃ ॥

કેશવાયાસધૂમેન રોષનિઃશ્વાસવાયુના
દીપ્તમ્ અન્તર્ગતં તસ્ય હૃદયં માનસાગ્નિના ॥

તસ્ય પ્રસ્ફુરિતૌષ્ઠસ્ય ભિન્નાલીકસ્ય તસ્ય વૈ
કંસવક્ત્રસ્ય રોષેણ રક્તસૂર્યાયતે વપુઃ ॥

ક્રોધરક્તાન્ મુખાત્ તસ્ય પ્રસૃતાઃ સ્વેદબિન્દવઃ
ઉદ્યતસ્યેવ સૂર્યસ્ય પ્રસૃતાઃ પાદપઙ્ક્તયઃ ॥

સો આજ્ઞાપયત સંક્રુદ્ધઃ પુરુષાન્ વ્યાયતાન્ બહૂન્
ગોપાવ્ એતૌ સમાજૌઘાન્ નિષ્ક્રામ્યેતાં વનેચરૌ ॥

ન ચૈતૌ દ્રષ્ટુમ્ ઇચ્છામિ વિકૃતૌ પાપદર્શિનૌ
ગોપાનામ્ અપિ મે રાજ્યે ન કશ્ચિત્ સ્થાતુમ્ અર્હતિ ॥

નન્દગોપશ્ ચ દુર્મેધાઃ પાપેષ્વ્ અભિરતો મમ
આયસૈર્ નિગડાકારૈર્ લોહપાશૈર્ નિગૃહ્યતામ્ ॥

વસુદેવશ્ ચ દુર્વૃત્તો નિત્યં છદ્મચરો મમ
અવૃદ્ધાર્હેણ દણ્ડેન ક્ષિપ્રમ્ અદ્યૈવ વધ્યતામ્ ॥

યે ચેમે પ્રાકૃતા ગોપા દામોદરપરાયણાઃ
એષાં હ્રિયન્તાં ગાવશ્ ચ યચ્ ચાસ્તિ વસુ કિંચન ॥

એવમ્ આજ્ઞાપયાનં તુ કંસં પરુષભાષિણમ્
દદર્શાયસ્તનયનઃ કૃષ્ણઃ સત્યપરાક્રમઃ ॥

ક્ષિપ્તે પિતરિ ચુક્રોધ નન્દગોપે ચ કેશવઃ
જ્ઞાતીનાં ચ વ્યથાં દૃષ્ટ્વા વિસંજ્ઞાં ચૈવ દેવકીમ્ ॥

સ સિંહ ઇવ વેગેન કેસરી જાતવિક્રમઃ
આરુરુક્ષુર્ મહાબાહુઃ કંસનાશાર્થમ્ અચ્યુતઃ ॥

રઙ્ગમધ્યાદ્ ઉત્પપાત કૃષ્ણઃ કંસાસનાન્તિકમ્
અસજ્જન્ વાયુના ક્ષિપ્તો યથા વિદ્યુદ્ ઘનાદ્ ઘનમ્ ॥

દદૃશુર્ ન હિ તં સર્વે રઙ્ગમધ્યાદ્ અવપ્લુતમ્
કેવલં કંસપાર્શ્વસ્થં દદૃશુઃ પુરવાસિનઃ ॥

સો ઽપિ કંસસ્ તથાયસ્તઃ પરીતઃ કાલધર્મણા
આકાશાદ્ ઇવ ગોવિન્દં મેને તત્રાગતં વિભુમ્ ॥

સ કૃષ્ણેનાયતં કૃત્વા બાહું પરિઘસંનિભમ્
મૂર્ધજેષુ પરામૃષ્ટઃ કંસો વૈ રઙ્ગસંસદિ ॥

મુકુટશ્ ચાપતત્ તસ્ય કાઞ્ચનો વજ્રભૂષિતઃ
સિરસસ્ તસ્ય કૃષ્ણેન પરામૃષ્ટસ્ય પાણિના ॥

સ હસ્તગ્રસ્તકેશશ્ ચ કંસો નિર્યત્નતાં ગતઃ
તથૈવ ચ વિસંમૂઢો વિહ્વલઃ સમપદ્યત ॥

નિગૃહીતશ્ ચ કેશેષુ મન્દાસુર્ ઇવ નિઃશ્વસન્
ન શશાક મુખં દ્રષ્ટું કંસઃ કૃષ્ણસ્ય વૈ તદા ॥

વિકુણ્ડલાભ્યાં કર્ણાભ્યાં છિન્નહારેણ વક્ષસા
પ્રલમ્બાભ્યાં ચ બાહુભ્યાં ગાત્રૈર્ વિસૃતભૂષણૈઃ ॥

ભ્રંશિતેનોત્તરીયેણ સહસા ચલિતાસનઃ
વેષ્ટમાનઃ સમાક્ષિપ્તઃ કંસઃ કૃષ્ણેન તેજસા ॥

ચકર્ષ ચ મહારઙ્ગે મઞ્ચાન્ નિષ્ક્રમ્ય કેશવઃ
કેશેષુ બલવદ્ ગૃહ્ય કંસં ક્લેશાર્હતાં ગતમ્ ॥

કૃષ્યમાણઃ સ કૃષ્ણેન ભોજરાજો મહાદ્યુતિઃ
વૈતનેયકરોદ્ધૂતઃ પતગેન્દ્ર ઇવાભવત્ ।
સમાજવાટે પરિખાં દેહકૃષ્ટાં ચકાર હ ॥

સમાજવાટે વિક્રીડ્ય વિકૃષ્ય ચ ગતાયુષમ્
કૃષ્ણો વિસર્જયામ્_આસ કંસદેહમ્ અદૂરતઃ ॥

ધરણ્યાં મૃદિતઃ શેતે તસ્ય દેહઃ સુખોચિતઃ
ક્રમેણ વિપરીતેન પાંસુભિઃ પરુષીકૃતઃ ॥

તસ્ય તદ્ વદનં શ્યાવં સુપ્તાક્ષં મુકુટં વિના
ન વિભાતિ વિપર્યસ્તં વિપલાશં યથામ્બુજમ્ ॥

અસંગ્રામે હતઃ કંસઃ સ બાણૈર્ અપરિક્ષતઃ
કણ્ઠગ્રાહાન્ નિરસ્તાસુર્ વીરમાર્ગાન્ નિરાકૃતઃ ॥

તસ્ય દેહે પ્રકાશન્તે સહસા કેશવાર્પિતાઃ
માંસચ્છેદઘનાઃ સર્વે નખાગ્રા જીવિતચ્છિદઃ ॥

તં હત્વા પુણ્ડરીકાક્ષઃ પ્રહર્ષાદ્ દ્વિગુણપ્રભઃ
વવન્દે વસુદેવસ્ય પાદૌ નિહતકણ્ટકઃ ॥

માતુશ્ ચ શિરસા પાદૌ નિપીડ્ય યદુનન્દનઃ
સાસિઞ્ચત્ પ્રસ્નવોત્પીડૈઃ કૃષ્ણમ્ આનન્દનિઃસૃતૈઃ ॥

યાદવાંશ્ ચૈવ તાન્ સર્વાન્ યથાસ્થાનં યથાવયઃ
પપ્રચ્છ કુશલં કૃષ્ણો દીપ્યમાનઃ સ્વતેજસા ॥

બલદેવો ઽપિ ધર્માત્મા કંસભ્રાતરમ્ ઊર્જિતમ્
બાહુભ્યામ્ એવ તરસા સુનામાનમ્ અપોથયત્ ॥

તૌ જિતારી જિતક્રોધૌ ચિરં વિપ્રોષિતૌ વ્રજે
સ્વપિતુર્ ભવનં વીરૌ જગ્મતુર્ હૃષ્ટમાનસૌ ॥