હરિવંશ · અધ્યાય 74

તસ્મિન્ન્ અહનિ નિર્વૃત્તે દ્વિતીયે સમુપસ્થિતે
સંકીર્યત મહારઙ્ગઃ પૌરૈર્ યુદ્ધદિદૃક્ષુભિઃ ॥

સચિત્રાષ્ટાસ્ત્રિચરણાઃ સાર્ગલદ્વારવેદિકાઃ
સગવાક્ષાર્ધચન્દ્રાશ્ ચ સતલોત્તમભૂષિતાઃ ॥

પ્રાઙ્મુખૈશ્ ચારુનિર્મુક્તૈઃ માલ્યદામાવતંસિતૈઃ
અલંકૃતૈર્ વિરાજદ્ભિઃ શારદૈર્ ઇવ તોયદૈઃ ॥

મઞ્ચાગારૈઃ સુનિર્યુક્તૈર્ યુદ્ધાર્થં સુવિભૂષિતૈઃ
સમાજવાટઃ શુશુભે સ મેઘૌઘૈર્ ઇવાર્ણવઃ ॥

સ્વકર્મદ્રવ્યયુક્તાભિઃ પતાકાભિર્ નિરન્તરમ્
શ્રેણીનાં ચ ગણાનાં ચ મઞ્ચા ભાન્ત્ય્ અચલોપમાઃ ॥

અન્તઃપુરગતાનાં ચ પ્રેક્ષાગારાણ્ય્ અદૂરતઃ
રેજુઃ કાઞ્ચનચિત્રાણિ રત્નજ્વાલાકુલાનિ ચ ॥

તાનિ રત્નૌઘકૢપ્તાનિ સસાનુપ્રગ્રહાણિ ચ
રેજુર્ જવનિકાક્ષેપૈઃ સપક્ષા ઇવ ખે નગાઃ ॥

તત્ર ચામરહાસૈશ્ ચ ભૂષણાનાં ચ શિઞ્જિતૈઃ
મણીનાં ચ વિચિત્રાણાં વિચિત્રાશ્ ચેરુર્ અર્ચિષઃ ॥

ગણિકાનાં પૃથઙ્મઞ્ચાઃ શુભૈર્ આસ્તરણામ્બરૈઃ
શોભિતા વારમુખ્યાભિર્ વિમાનપ્રતિમૌજસઃ ॥

તત્રાસનાનિ મુખ્યાનિ પર્યઙ્કાશ્ ચ હિરણ્મયઃ
પ્રકીર્ણાશ્ ચ કુથાશ્ ચિત્રાઃ સપુષ્પસ્તબકદ્રુમાઃ ॥

સૌવર્ણાઃ પાનકુમ્ભાશ્ ચ પાનભૂમ્યશ્ ચ શોભિતાઃ
ફલાવદંશપૂર્ણાશ્ ચ ચાઙ્ગેર્ યઃ પાનયોજિતાઃ ॥

અન્યે ચ મઞ્ચા બહવઃ કાષ્ઠસંચયબન્ધનાઃ
રેજુઃ પ્રસ્તરશસ્ તત્ર પ્રકાશા મઞ્ચસંચયાઃ ॥

ઉત્તમાગારિકાશ્ ચાન્યે સૂક્ષ્મજાલાવલોકિનઃ
સ્ત્રીનાં પ્રેક્ષાગૃહા ભાન્તિ રાજહંસા ઇવામ્બરે ॥

પ્રાખઙ્મુશ્ ચારુનિર્યુક્તો મેરુશૃઙ્ગસમપ્રભઃ
રુક્મપત્રનિભસ્તમ્ભશ્ ચિત્રનિર્યોગશોભિતઃ ॥

પ્રેક્ષાગારઃ સ કંસસ્ય પ્રચકાશે ઽધિકં શ્રિયા
શોભિતો માલ્યદામૈશ્ ચ નિવાસકૃતલક્ષણઃ ॥

તસ્મિન્ન્ આનાજનાકીર્ણે જનૌઘપ્રતિનાદિતે
સમાજવાટે સંસ્તબ્ધે કમ્પમાનાર્ણવપ્રભે ॥

રાજા કુવલયાપીડો રઙ્ગસ્ય દ્વારિ કુઞ્જરઃ
તિષ્ઠત્વ્ ઇતિ સમાજ્ઞાપ્ય પ્રેક્ષાગારમ્ અથાયયૌ ॥

સ શુક્લે વાસસી બિભ્રચ્ છ્વેતવ્યજનચામરઃ
શુશુભે શ્વેતમુકુટઃ શ્વેતાભ્ર ઇવ ચન્દ્રમાઃ ॥

તસ્ય સિંહાસનસ્થસ્ય સુખાસીનસ્ય ધીમતઃ
રૂપમ્ અપ્રતિમં દૃષ્ટ્વા પૌરાઃ પ્રોચુર્ જયાશિષઃ ॥

તતઃ પ્રવિવિશુર્ મલ્લા રઙ્ગમ્ આવલ્ગિતામ્બરાઃ
તિસ્રશ્ ચ ભાગશઃ કક્ષ્યાઃ પ્રાવિશન્ બલશાલિનઃ ॥

તતસ્ તૂર્યનિનાદેન ક્ષ્વેડિતાસ્ફોટિતેન ચ
વસુદેવસુતૌ હૃષ્ટૌ રઙ્ગદ્વારમ્ ઉપસ્થિતૌ ॥

તાવ્ આપતન્તૌ ત્વરિતૌ પ્રતિષિદ્ધૌ વરાનનૌ
રઙ્ગદ્વારં સમાસાદ્ય તસ્મિન્ ગજમ્ અવસ્થિતમ્ ।
અપશ્યત્ કુવલયાપીડં કૃષ્ણો ઽમ્બષ્ઠપ્રણોદિતમ્ ॥
બદ્ધ્વા પરિકરં શૌરિઃ સમુહ્ય કુટિલાલકાન્ ।
ઉવાચ હસ્તિપં વાચા મેઘનાદગભીરયા ॥
અમ્બષ્ઠામ્બષ્ઠ માર્ગં નૌ દેહ્ય્ અપાક્રમ મા ચિરમ્ ।
નો ચેત્ સકુઞ્જરં હત્વા નયામિ યમસાદનમ્ ॥
એવં નિર્ભર્ત્સિતો ઽમ્બષ્ઠઃ કુપિતઃ કોપિતં ગજમ્ ।
ચોદયામ્ આસ કૃષ્ણાય કાલાન્તકયમોપમમ્ ।
તેન મત્તેન નાગેન ચોદ્યમાનેન વૈ ભૃશમ્ ॥

સ મત્તહસ્તી દુષ્ટાત્મા કૃત્વા કુણ્ડલિનં કરમ્
ચકાર ચોદિતો યત્નં નિહન્તું બલકેશવૌ ॥

તતઃ પ્રહસિતઃ કૃષ્ણસ્ ત્રાસ્યમાનો ગજેન વૈ
કંસસ્યમત્સરં ચૈવ જગર્હે સ દુરાત્મનઃ ॥

ત્વરતે ખલુ કંસો ઽયં ગન્તું વૈવસ્વતક્ષયમ્
યો મામ્ અનેન નાગેન પ્રધર્ષયિતુમ્ ઇચ્છતિ ॥

સંનિકૃષ્ટે તતો નાગે ગર્જમાને યથા ઘને
સહસોત્પત્ય ગોવિન્દશ્ ચક્રે તાલસ્વનં પ્રભુઃ ॥

ક્ષ્વેદિતાસ્ફોટિતરવં કૃત્વા નાગસ્ય ચાગ્રતઃ
કરં ચ શ્રીધરસ્ તસ્ય પ્રતિજગ્રાહ વક્ષસા ॥

વિષાણાન્તરગો ભૃત્વા પુનશ્ ચરણમધ્યગઃ
બબાધે તં ગજં કૃષ્ણઃ પવનસ્ તોયદં યથા ॥

સ હસ્તાચ્ ચ વિનિષ્ક્રાન્તો વિષાણાગ્રાચ્ ચ દન્તિનઃ
વિમુક્તઃ પાદમધ્યાચ્ ચ કૃષ્ણો દ્વિપમ્ અમોહયત્ ॥

સો ઽન્તિકાયસ્ તુ સંમૂઢો હન્તું કૃષ્ણમ્ અશક્નુવન્
ગજઃ સ્વેષ્વ્ એવ ગાત્રેષુ મથ્યમાનો રરાસ હ ॥

પપાત ભૂમૌ જાનુભ્યાં દશનાભ્યાં તુતોદ હ
મદં સુસ્રાવ રોષાચ્ ચ ઘર્માપાય યથા ઘનઃ ॥

કૃષ્ણસ્ તુ તેન નાગેન ક્રીડિત્વા શિશુના યથા
નિધનાય મતિં ચક્રે કંસદ્વિષ્ટેન ચેતસા ॥

સ તસ્ય પ્રમુખે પાદં કૃત્વા કુમ્ભાદ્ અનન્તરમ્
દોર્ભ્યાં વિષાણમ્ ઉત્પાટ્ય તેનૈવ પ્રાહરત્ તદા ॥

સ તેન વજ્રકલ્પેન સ્વેન દન્તેન કુઞ્જરઃ
હન્યમાનઃ શકૃન્મૂત્રં ચકારાર્તો રરાસ હ ॥

કૃષ્ણજર્જરિતાઙ્ગસ્ય કુઞ્જરસ્યાર્તચેતસઃ
કટાભ્યામ્ અતિસુસ્રાવ વેગવદ્ ભૂરિ શોણિતમ્ ॥

લાઙ્ગૂલં ચાસ્ય વેગેન નિશ્ચકર્ષ હલાયુધઃ
શૈલપૃષ્ઠાર્ધસંલીનં વૈનતેય ઇવોરગમ્ ॥

તેનૈવ ગજદન્તેન કૃષ્ણો હત્વા તુ કુઞ્જરમ્
જઘાનૈકપ્રહારેણ ગજારોહમ્ અથોલ્બણમ્ ॥

સો ઽર્તનાદં મહત્ કૃત્વા વિદન્તો દન્તિનાં વરઃ
પપાત સમહામાત્રો વજ્રભિન્ન ઇવાચલઃ ॥

તં હત્વા પુણ્ડરીકાક્ષો નદન્તં દન્તિનાં વરમ્
અવતીર્ણો ઽર્ણવાકારં સમાજં સહપૂર્વજઃ ॥