હરિવંશ · અધ્યાય 73

મહામાત્રં તતઃ કંસો બભાષે હસ્તિજીવિનમ્
હસ્તી કુવલયાપીડઃ સમાજદ્વારિ તિષ્ઠતુ ॥

બલવાન્ મદલોલાક્ષશ્ ચપલઃ ક્રોધનો નૃષુ
દાનોત્કટકટશ્ ચણ્ડઃ પ્રતિવારણરોષણઃ ॥

સ સંચોદયિતવ્યસ્ તે તાવ્ ઉદ્દિશ્ય વનૌકસૌ
વસુદેવસુતૌ નીચૌ યથા સ્યાતાં ગતાયુષૌ ॥

ત્વયા ચૈવ ગજેન્દ્રેણ યદિ તૌ ગોષુ જીવિનૌ
ભવેતાં ઘાતિતૌ રઙ્ગે પશ્યેયમ્ અહમ્ ઉત્કટૌ ॥

તતસ્ તૌ પતિતૌ દૃષ્ટ્વા વસુદેવઃ સબાન્ધવઃ
છિન્નમૂલો નિરાલમ્બઃ સભાર્યો વિનશિષ્યતિ ॥

યે ચેમે યાદવા મૂર્ખાઃ સર્વે કૃષ્ણપરાયણાઃ
વિનશિષ્યન્તિ છિન્નાશા દૃષ્ટ્વા કૃષ્ણં નિપાતિતમ્ ॥

એતૌ હત્વા ગજેન્દ્રેણ મલ્લૈર્ વા સ્વયમ્ એવ વા
પુરીં નિર્યાદવાં કૃત્વા વિચરિષ્યામ્ય્ અહં સુખી ॥

પિતાપિ મે પરિત્યક્તો યો યાદવકુલોદ્વહઃ
શેષાશ્ ચ મે પરિત્યક્તા યાદવાઃ કૃષ્ણપક્ષિણઃ ॥

ન ચાહમ્ ઉગ્રસેનેન જાતઃ કિલ સુતાર્થિના
માનુષેણાલ્પવીર્યેણ યથા મામ્ આહ નારદઃ ॥

સુયામુનં નામ ગિરિં મમ માતા રજસ્વલા
પ્રેક્ષિતું સહ સા સ્ત્રીભિર્ ગતા વનકુતૂહલાત્ ॥

સા તત્ર રમણીયેષુ રુચિરદ્રુમસાનુષુ
ચચાર નગશૃઙ્ગેષુ કન્દરેષુ નદીષુ ચ ॥

કિંનરોદ્ગીતમધુરાઃ પ્રતિશ્રુત્યાનુનાદિતાઃ
શૃણ્વન્તી કામજનનીર્ વાચઃ શ્રોત્રસુખાવહાઃ ॥

બર્હિણાનાં ચ વિરુતં ખગાનાં ચ વિકૂજિતમ્
અભીક્ષ્ણમ્ અભિશૃણ્વન્તી સ્ત્રીધર્મમ્ અભિરોચયત્ ॥

એતસ્મિન્ન્ અન્તરે વાયુર્ વનરાજિવિનિઃસૃતઃ
હૃદ્યઃ કુસુમગન્ધાઢ્યો વવૌ મન્મથબોધનઃ ॥

દ્વિરેફાભરણાશ્ ચૈવ કદમ્બા વાયુઘટ્ટિતાઃ
મુમુચુર્ ગન્ધમ્ અધિકં સંતતાસારમૂર્છિતાઃ ॥

કેસરાઃ પુષ્પવર્ષૈશ્ ચ વવૃષુઃ મદબોધનાઃ
નીપા દીપા ઇવાભાન્તિ પુષ્પકણ્ટકધારિણઃ ॥

મહી નવતૃણચ્છન્ના શક્રગોપવિભૂષિતા
યૌવનસ્થેવ વનિતા ખં દધારાર્તવં વપુઃ ॥

અથ સૌભપતિઃ શ્રીમાન્ દ્રુમિલો નામ દાનવઃ
ઉગ્રસેનસ્ય રૂપેણ માતરં મે પ્રધર્ષયત્ ॥

સા પતિસ્નિગ્ધહૃદયા ભાવેનોપસસર્પ તમ્
શઙ્કિતા ચાભવત્ પશ્ચાત્ તસ્ય ગૌરવદર્શનાત્ ॥

સા તમ્ આહોત્થિતા ભીતા ન ત્વં મમ પતિર્ ધ્રુવમ્
કશ્ ચ ત્વં વિકૃતાકારો યેનાસ્મિ મલિનીકૃતા ॥

એકપત્નીવ્રતમ્ ઇદં મમ સંદૂષિતં ત્વયા
પત્યુર્ મે રૂપમ્ આસ્થાય નીચ નીચેન કર્મણા ॥

કિં માં વક્ષ્યન્તિ રુષિતા બાન્ધવાઃ કુલપાંસનીમ્
જુગુપ્સિતા ચ વત્સ્યામિ પતિપક્ષૈર્ નિરાકૃતા ॥

ધિક્ ત્વામ્ ઈદૃશમ્ અક્ષાન્તં દૌષ્કુલં વ્યુત્થિતેન્દ્રિયમ્
અવિશ્વાસ્યમ્ અનાયુષ્યં પરદારાભિમર્શનમ્ ॥

સ તામ્ આહ પ્રસજ્જન્તીં ક્ષિપ્તઃ ક્રોધેન દાનવઃ
અહં વૈ દ્રુમિલો નામ સૌભસ્ય પતિર્ ઊર્જિતઃ ॥

કિં માં ક્ષિપસિ દોષેણ મૂઢે પણ્ડિતમાનિનિ
માનુષં પતિમ્ આશ્રિત્ય હીનવીર્યપરાક્રમમ્ ॥

વ્યભિચારાન્ ન દુષ્યન્તિ સ્ત્રિયઃ સ્ત્રીમાન્ અગર્વિતે
ન્ય્ હ્ય્ આસીન્ન્ ઇયતા બુદ્ધિર્ માનુષીણાં વિશેષતઃ ॥

શ્રૂયન્તે હિ સ્ત્રિયો બહ્વ્યો વ્યભિચારવ્યતિક્રમૈઃ
પ્રસૂતા દેવસંકાશાન્ પુત્રાન્ અમિતવિક્રમાન્ ॥

અતીવ ત્વં હિ લોકે ઽસ્મિન્ પતિધર્મવતી સતી
શુદ્ધા કેશાન્વિધુન્વન્તી ભાષસે યદ્ યદ્ ઇચ્છસિ ॥

કસ્ય ત્વમ્ ઇતિ યચ્ ચાહં ત્વયોક્તો મત્તકાશિની
કંસો નામ રિપુધ્વંશી તવ પુત્રો ભવિષ્યતિ ॥

સા સરોષા પુનર્ ભૂત્વા નિન્દતી તસ્ય તં વરમ્
ઉવાચ વ્યથિતા દેવી દાનવં દુષ્ટવાદિનમ્ ॥

ધિક્ તે વૃત્તં સુદુર્વૃત્ત યઃ સર્વા નિન્દસે સ્ત્રિયઃ
સન્તિ સ્ત્રિયો નીચવૃત્તાઃ સન્તિ ચૈવ પતિવ્રતાઃ ॥

યાસ્ ત્વ્ એકપત્ન્યઃ શ્રૂયન્તે ઽરુન્ધતીપ્રમુખાઃ સ્ત્રિયઃ
ધૃતાસ્ તાભિસ્ ત્રયો લોકાઃ સર્વે વૈ કુલપાંસન ॥

યસ્ ત્વયા મમ પુત્રો વૈ દત્તો વૃત્તવિનાશનઃ
ન મે બહુમતસ્ ત્વ્ એષ શૃણુ ચાપિ યદ્ ઉચ્યતે ॥

ઉત્પત્સ્યતિ પુમાન્ નીચ પતિવંશે મમાવ્યયઃ
ભવિષ્યતિ સ તે મૃત્યુર્ યશ્ ચ દત્તસ્ ત્વયા સુતઃ ॥

દ્રુમિલસ્ ત્વ્ એવમ્ ઉક્તસ્ તુ જગામાકાશમ્ એવ તુ
તેનૈવ રથમુખ્યેન દિવ્યેનાપ્રતિગામિના ।
જગામ ચ પુરીં દીના માતા તદ્ અહર્ એવ મે ॥

ક્ષેત્રજો ઽહં સુતસ્ ત્વ્ એવમ્ ઉગ્રસેનસ્ય હસ્તિપ
માતાપિતૃભ્યાં સંત્યક્તઃ સ્થાપિતઃ સ્વેન તેજસા ॥

ઉભાભ્યાં ચાપિ વિદ્વિષ્ટો બાન્ધવૈશ્ ચ વિશેષતઃ
તદ્ ઇમૌ ઘાતયિત્વા તુ હસ્તિના ગોપકિલ્બિષૌ ।
બધ્વા ચ પિતરં રાજ્યે સ્થિતો ઽસ્મિ ચ બલીયસા ।
એતાન્ અપિ હનિષ્યમિ હત્વા ગોપાલકાવ્ ઉભૌ ॥

તદ્ ગચ્છ ગજમ્ આરુહ્ય સાઙ્કુશપ્રાસતોમરઃ
સ્થિરો ભવ મહામાત્ર સમાજદ્વારિ મા ચિરમ્ ॥