હરિવંશ · અધ્યાય 66

ક્ષિપ્તં યદુવૃષં દૃષ્ટ્વા સર્વે તે યદુપુંગવાઃ
નિપીડ્ય શ્રવણાન્ હસ્તૈર્ મેનિરે તં ગતાયુષમ્ ॥

અન્ધસ્ ત્વ્ અનાવિગ્નમના ધૈર્યાદ્ અવિકૃતં વચઃ
પ્રોવાચ વદતાં શ્રેષ્ઠઃ સમાસાત્ કંસમ્ ઓજસા ॥

અશ્લાઘ્યો મે મતઃ પુત્ર તવાયં વાક્પરિશ્રમઃ
અયુક્તો ગર્હિતઃ સદ્ભિર્ બાન્ધવેષુ વિશેષતઃ ॥

અયાદવો યદિ ભવાઞ્ શૃણુ તાવદ્ યદ્ ઉચ્યતે
ન હિ ત્વાં યાદવા વીર બલાત્ કુર્વન્તિ યાદવમ્ ॥

અશ્લાઘ્યા વૃષ્ણયઃ પુત્ર યેષાં ત્વમ્ અનુશાસિતા
ઇક્ષ્વાકુવંશજો રાજા વિનિવૃત્તઃ સ્વવંશકૃત્ ॥

ભોજો વા યાદવો વાસિ કંસો વાસિ યથા તથા
સહજં તે શિરસ્ તાત જટી મુણ્ડો ઽપિ વા ભવ ॥

ઉગ્રસેનસ્ ત્વ્ અયં શોચ્યો યો ઽસ્માકં કુલપાંસનઃ
દુર્જાતીયેન યેન ત્વમ્ ઈદૃશો જનિતઃ સુતઃ ॥

ન ચાત્મનો ગુણાંસ્ તાત પ્રવદન્તિ મનીષિણઃ
પરેણોક્તા ગુણા ગૌણ્યં યાન્તિ વેદાર્તસંમિતાઃ ॥

પૃથિવ્યાં યદુવંશો ઽયં નિન્દનીયો મહીક્ષિતામ્
બાલઃ કુલાન્તકૃન્ મૂઢો યેષાં ત્વમ્ અનુશાસિતા ॥

સાધુસ્ ત્વમ્ એભિર્ વાક્યૈશ્ ચ ત્વયા સાધ્વ્ ઇતિ ભાષિતૈઃ
ન વાચા સાધિતં કાર્યમ્ આત્મા ચ વિવૃતઃ કૃતઃ ॥

ગુરોર્ અનવલિપ્તસ્ય માન્યસ્ય મહતામ્ અપિ
ક્ષેપણં કઃ શુભં મન્યેદ્ દ્વિજસ્યેવ વધં કૃતમ્ ॥

માન્યાશ્ ચૈવાભિગમ્યાશ્ ચ વૃદ્ધાસ્ તાત યથાગ્રયઃ
ક્રોધો હિ તેષાં પ્રદહેલ્ લોકાન્ અન્તર્ગતાન્ અપિ ॥

બુધેન તાત દાન્તેન નિત્યમ્ અભ્યુચ્છ્રિતાત્મના
ધર્મસ્ય ગતિર્ અન્વેષ્યા મત્સ્યસ્ય ગતિર્ અપ્સ્વ્ ઇવ ॥

કેવલં ત્વં તુ ગર્વેણ વૃદ્ધાન્ અગ્નિસમાન્ ઇહ
વાચા દુનોષિ મર્મઘ્ન્યા અમન્ત્રોક્તા યથાહુતિઃ ॥

વસુદેવં ચ પુત્રાર્થે યદિ ત્વં પરિગર્હસે
તત્ર મિથ્યાપ્રલાપં તે નિન્દામિ કૃપણં વચઃ ॥

દારુણે ઽપિ પિતા પુત્રે નૈવ દારુણતાં વ્રજેત્
દારુણો ઽપિ પિતુઃ પુત્રઃ કઃ પુત્રે દારુણઃ પિતા ।
પુત્રાર્થે હ્ય્ આપદઃ કષ્ટાઃ પિતરઃ પ્રાપ્નુવન્તિ હિ ॥

છાદિતો વસુદેવેન યદિ પુત્રઃ શિશુસ્ તદા
મન્યસે યદ્ય્ અકર્તવ્યં પૃચ્છસ્વ પિતરં સ્વકમ્ ॥

ગર્હતા વસુદેવં ચ યદુવંશં ચ નિન્દતા
ત્વયા યાદવપુત્રાણાં વૈરજં વિષમ્ અર્જિતમ્ ॥

અકર્તવ્યં યદિ કૃતં વસુદેવેન પુત્રજમ્
કિમર્થમ્ ઉગ્રસેનેન શિશુસ્ ત્વં ન વિનાશિતઃ ॥

પુન્ નામ્નો નરકાત્ પુત્રો યસ્માત્ ત્રાતા પિતૄન્ સદા
તસ્માદ્ બ્રુવન્તિ પુત્રેતિ પુત્રં ધર્મવિદો જનાઃ ॥

જાત્યા હિ યાદવઃ કૃષ્ણઃ સ ચ સંકર્ષણો યુવા
ત્વં ચાપિ વિધૃતસ્ તાભ્યાં જાતવૈરેણ ચેતસા ॥

ઉદ્ધૂતાનીહ સર્વેષાં યદૂનાં હૃદયાનિ વૈ
વસુદેવે ત્વયા ક્ષિપ્તે વાસુદેવે ચ કોપિતે ॥

કૃષ્ણે ચ ભવતો દ્વેષાદ્ વસુદેવવિગર્હણાત્
ત્યક્ષ્યામહે વયં સર્વે ભવન્તં યદિ સાધવઃ ।
અસન્તો વયમ્ એવાત્ર લોકે ખ્યાતા નરાધમ ॥
યદિ સક્તાઃ પરિત્યક્તું પુત્ર ત્વાં સાંપ્રતં વયમ્ ।
સર્વાન્ અસ્માન્ પરિત્યજ્ય ગચ્છસીતિ ન સંશયઃ ।
શંસન્તિ હીમાનિ ભયં નિમિત્તાન્ય્ અશુભાનિ તે ॥

સર્પાણાં દર્શનં તીવ્રં સ્વપ્નાનાં ચ નિશાક્ષયે
પુર્યા વૈધવ્યશંસીનિ કારણૈર્ અનુમીમહે ॥

એષ ઘોરો ગ્રહઃ સ્વાતીમ્ ઉલ્લિખન્ ખે ગભસ્તિભિઃ
વક્રમ્ અઙ્ગારકશ્ ચક્રે વ્યાહરન્તિ ખરં દ્વિજાઃ ॥

શિવા શ્મશાનાન્ નિષ્ક્રમ્ય નિઃશ્વાસાઙ્ગારવર્ષિણી
ઉભે સંધ્યે પુરીં ઘોરા પર્યેતિ બહુ વાશતી ॥

ઉલ્કા નિર્ઘાતનાદેન પપાત ધરણીતલે
ચલત્ય્ અપર્વણિ મહી ગિરીણાં શિખરાણિ ચ ॥

પ્રાક્સંધ્યા પરિઘગ્રસ્ તા ભાભિર્ બધ્નાતિ ભાસ્કરમ્
પ્રતિલોમં ચ યાન્ત્ય્ એતે વ્યાહરન્તો મૃગદ્વિજાઃ ॥

ગ્રસ્તઃ સ્વર્ભાનુના સૂર્યો દિવા નક્તમ્ અજાયત
ધૂમોત્પાતૈર્ દિશો વ્યાપ્તાઃ શુષ્કાશનિસમાહતાઃ ॥

પ્રસ્રવન્તિ ઘના રક્તં સાશનિસ્તનયિત્નવઃ
ચલિતા દેવતાઃ સ્થાનાત્ ત્યજન્તિ વિહગા નગાન્ ॥

યાનિ રાજવિનાશાય દૈવજ્ઞાઃ કથયન્તિ હિ
તાનિ સર્વાણિ પશ્યામો નિમિત્તાન્ય્ અશુભાનિ વૈ ॥

ત્વં ચાપિ સ્વજનદ્વેષી રાજધર્મપરાઙ્મુખઃ
અનિમિત્તાગતક્રોધઃ સંનિકૃષ્ટભયો હ્ય્ અસિ ॥

યસ્ ત્વં દેવોપમં વૃદ્ધં વસુદેવમ્ ધૃતવ્રતમ્
મોહાત્ ક્ષિપસિ દુર્બુદ્ધે કુતસ્ તે શાન્તિર્ આત્મનઃ ॥

ત્વદ્ગતો યો હિ નઃ સ્નેહસ્ તં ત્યજામો ઽદ્ય વૈ વયમ્
અહિતં સ્વસ્ય વંશસ્ય ન ત્વાં વયમ્ ઉપાસ્મહે ॥

સ હિ દાનપતિર્ ધન્યો યો દ્રક્ષ્યતિ વનેગતમ્
પુણ્ડરીકપલાશાક્ષં કૃષ્ણમ્ અક્લિષ્ટકારિણમ્ ॥

છિન્નમૂલો હ્ય્ અયં વંશો યદૂનાં ત્વત્કૃતે કૃતઃ
કૃષ્ણો જ્ઞાતીન્ સમાનાય્ય સ સંધાનં કરિષ્યતિ ॥

ક્ષાન્તમ્ એવ તદાનેન વસુદેવેન ધીમતા
કાલસંપક્વવિજ્ઞાનો બ્રૂહિ ત્વં યદ્ યદ્ ઇચ્છસિ ॥

મહ્યં તુ રોચતે કંસ વસુદેવસહાયવાન્
ગચ્છ કૃષ્ણસ્ય નિલયં પ્રીતિસ્ તે તેન રોચતામ્ ॥

અન્ધકસ્ય વચઃ શ્રુત્વા કંસઃ સંરક્તલોચનઃ
કિંચિદ્ અપ્ય્ અબ્રુવન્ ક્રોધાદ્ વિવેશ સ્વં નિવેશનમ્ ॥

તે ચ સર્વે યથાવેશ્મ યાદવાઃ શ્રુતવિસ્તરાઃ
જગ્મુર્ વિગતસંકલ્પાઃ કંસવૈકૃતશંસિનઃ ॥