હરિવંશ · અધ્યાય 55

કદાચિત્ તુ તદા કૃષ્ણો વિના સંકર્ષણં ગુરુમ્
ચચાર તદ્વનવરં કામરૂપી વરાનનઃ ॥

કાકપક્ષધરઃ શ્રીમાઞ્ શ્યામઃ પદ્મદલેક્ષણઃ
શ્રીવત્સેનોરસા યુક્તઃ શશાઙ્ક ઇવ લક્ષ્મણા ॥

સાઙ્ગદેનાગ્રપાદેન પઙ્કજોદ્ભિન્નવર્ચસા
સુકુમારાભિતામ્રેણ ક્રાન્તવિક્રાન્તગામિના ॥

પીતે પ્રીતિકરે નૄણાં પદ્મકિઞ્જલ્કસપ્રભે
સૂક્ષ્મે વસાનો વસને સસંધ્ય ઇવ તોયદઃ ॥

વન્યવ્યાપારયુક્તાભ્યાં વ્યગ્રાભ્યાં દણ્ડરજ્જુભિઃ
ભુજાભ્યાં સાધુવૃત્તાભ્યાં પૂજિતાભ્યાં દિવૌકસૈઃ ॥

સદૃશં પુણ્ડરીકસ્ય ગન્ધેન કમલસ્ય ચ
રરાજ તસ્ય તદ્બાલ્યે રુચિરોષ્ઠપુટં મુખમ્ ॥

શિખાભિસ્ તસ્ય મુક્તાભી રરાજ મુખપઙ્કજમ્
વૃત્તં ષટ્પદપઙ્ક્તીભિર્ યથા સ્યાત્ પદ્મમણ્ડલમ્ ॥

તસ્યાર્જુનકદમ્બાઢ્યા નીપકન્દલમાલિની
રરાજ માલા શિરસિ નક્ષત્રાણાં યથા દિવિ ॥

સ તયા માલયા વીરઃ શુશુભે સર્વપુષ્પયા
મેઘકાલામ્બુદશ્યામો નભસ્ય ઇવ મૂર્તિમાન્ ॥

એકેનામલપત્રેણ કણ્ઠસૂત્રાવલમ્બિના
રરાજ બર્હિપત્રેણ મન્દમારુતકમ્પિના ॥

ક્વચિદ્ ગાયન્ ક્વચિત્ ક્રીડંશ્ ચઞ્ચૂર્યંશ્ ચ ક્વચિત્ ક્વચિત્
પર્ણવાદ્યં શ્રુતિસુખં વાદયાનઃ ક્વચિદ્ વને ॥

ગોપવેણું સુમધુરં કામાત્ તમ્ અપિ વાદયન્
પ્રહ્લાદનાર્થં ચ ગવાં ક્વચિદ્ વનગતો યુવા
ગોકુલે ઽમ્બુધરશ્યામશ્ ચચાર દ્યુતિમાન્ પ્રભુઃ ॥

રેમે ચ તત્ર રમ્યાસુ ચિત્રાસુ વનરાજિષુ
મયૂરરવઘુષ્ટાસુ મદનોદ્દીપનીષુ ચ
મેઘનાદપ્રતિવ્યૂહૈર્ નાદિતાસુ સમન્તતઃ ॥

શાડ્વલચ્છન્નમાર્ગાસુ શિલીન્ધ્રાભરણાસુ ચ
કન્દલામલદન્તીષુ સ્રવન્તીષુ નવં જલમ્ ॥

કેસરાણાં નવૈર્ ગન્ધૈર્ મદનિઃશ્વસિતોપમૈઃ
અભીક્ષ્ણં નિઃશ્વસન્તીષુ યોષિત્સ્વ્ ઇવ સમન્તતઃ ॥

સેવ્યમાનો નવૈર્ વાતૈર્ દ્રુમસંઘાતનિઃસૃતૈઃ
તાસુ કૃષ્ણો મુદં લેભે સૌમ્યાસુ વનરાજિષુ ॥

સ કદાચિદ્ વને તસ્મિન્ ગોભિઃ સહ પરિવ્રજન્
દદર્શ વિપુલોદગ્રં શાખિનં શાખિનાં વરમ્ ॥

સ્થિતં ધરણ્યાં મેઘાભં નિબિડં પત્રસંચયૈઃ
ગગનાર્ધોચ્છ્રિતાકારં પવનાભોગકારિણં ॥

નીલચિત્રાઙ્ગવર્ણૈશ્ ચ સેવિતં બહુભિર્ દ્વિજૈઃ
ફલૈઃ પ્રવાલૈશ્ ચ ઘનં સેન્દ્રચાપઘનોપમમ્ ॥

ભવનાકારવિટપં લતાપુષ્પસુમણ્ડિતમ્
વિશાલમૂલાવતતં પવનામ્ભોદધારિણમ્ ॥

આધિપત્યમ્ ઇવાન્યેષાં તસ્ય દેશસ્ય શાખિનામ્
કુર્વાણં શુભકર્માણં તિરો વર્ષન્તમ્ અવ્યયમ્ ॥

ન્યગ્રોધં પર્વતાકારં ભાણ્ડીરં નામ નામતઃ
દૃષ્ટ્વા તત્ર મતિં ચક્રે નિવાસાય દિવા પ્રભુઃ ॥

સ તત્ર વયસા તુલ્યૈર્ વત્સપાલૈઃ સહાનઘઃ
રેમે વૈ દિવસં કૃષ્ણઃ પુરા સ્વર્ગગતો યથા ॥

તં ક્રીડમાણં ગોપાલાઃ કૃષ્ણં ભાણ્ડીરવાસિનમ્
રમયન્તિ સ્મ બહવો વન્યૈઃ ક્રીડનકૈસ્ તદા ॥

અન્યે સ્મ પરિગાયન્તિ ગોપા મુદિતમાનસાઃ
ગોપાલાઃ કૃષ્ણમ્ એવાન્યે ગાયન્તિ સ્મ રતિપ્રિયાઃ ॥

તેષાં સ ગાયતામ્ એવ વાદયામાસ વીર્યવાન્
પર્ણવાદ્યાન્તરે વેણું તુમ્બીવીણાં ચ તત્ર હ ॥

કદાચિચ્ ચારયન્ન્ એવ ગાઃ સ ગોવૃષભેક્ષણઃ
જગામ યમુનાતીરં લતાલંકૃતપાદપમ્ ॥

તરંગાપાઙ્ગકુટિલાં વારિસ્પર્શસુખાનિલામ્
તાં ચ પદ્મોત્પલવતીં દદર્શ યમુનાં નદીમ્ ॥

સુતીર્થાં સ્વાદુસલિલાં હ્રદિનીં વેગગામિનીમ્
તોયવાતોદ્ધતૈર્ વેગૈર્ અવનામિતપાદપામ્ ॥

હંસકારણ્ડવોદ્ઘુષ્ટાં સારસૈશ્ ચ વિનાદિતામ્
અન્યોન્યમિથુનૈશ્ ચૈવ સેવિતાં મિથુનેચરૈઃ ॥

જલજૈઃ પ્રાણિભિઃ કીર્ણાં જલજૈર્ ભૂષિતાં ગુણૈઃ
જલજૈઃ કુસુમૈશ્ ચિત્રાં જલજૈર્ હરિતોદકામ્ ॥

પ્રસ્થિતસ્રોતચરણાં પુલિનશ્રોણિમણ્ડલામ્
આવર્તનાભિગમ્ભીરાં પદ્મલોમાનુરઞ્જિતામ્ ॥

હ્રદશાતોદરાક્રાન્તાં ત્રિતરંગવલીધરામ્
ચક્રવાકસ્તનતટાં તીરપાર્શ્વાયતાનનામ્ ॥

ફેનપ્રહૃષ્ટદશનાં પ્રસન્નાં હંસહાસિનીમ્
રુચિરોત્પલપત્રાક્ષીં નતભ્રૂં જલજેક્ષણામ્ ॥

હ્રદદીર્ઘલલાટાન્તાં કાન્તાં શૈવલમૂર્ધજામ્
દીર્ઘસ્રોતાયતભુજામ્ આભોગશ્રવણાયતામ્ ॥

કારણ્ડવાકુણ્ડલિનીં શ્રીમત્પઙ્કજલોચનામ્
કાશચામીકરં વાસો વસાનાં હંસલક્ષણામ્ ॥

તટજાભરણોપેતાં મીનનિર્મલમખલામ્
વારિપ્લવપ્લવક્ષૌમાં સારસારાવનૂપુરામ્ ॥

ઝાષનક્રાનુલિપ્તાઙ્ગીં કૂર્મલક્ષણશોભિનીમ્
નિપાનશ્વાપદાપીડાં નૃભિઃ પીતપયોધરામ્
શ્વાપદોચ્છિષ્ટસલિલામ્ આશ્રમસ્થાનસંકુલામ્ ॥

તાં સમુદ્રસ્ય મહિષીં વીક્ષમાણઃ સમન્તતઃ
ચચાર રુચિરં કૃષ્ણો યમુનામ્ ઉપશોભયન્ ॥

તાં ચરન્ સ નદીં શ્રેષ્ઠાં દદર્શ હ્રદમ્ ઉત્તમમ્
દીર્ઘં યોજનવિસ્તારં દુસ્તરં ત્રિદશૈર્ અપિ ॥

ગમ્ભીરમ્ અક્ષોભ્યજલં નિષ્કમ્પમ્ ઇવ સાગરમ્
તોયપૈઃ શ્વાપદૈસ્ ત્યક્તં શૂન્યં તોયચરૈઃ ખગૈઃ ॥

અગાધેનામ્ભસા પૂર્ણં મેઘપૂર્ણમ્ ઇવામ્બરમ્
દુઃખોપસર્પ્યં તીરેષુ સસર્પૈર્ વિપુલૈર્ બિલૈઃ ॥

વિષારણિગતસ્યાગ્નેર્ ધૂમેન પરિવેષ્ટિતમ્ ॥

ઉપભોગૈઃ પરિત્યક્તં સદ્ભિસ્ ત્રિષવણાર્થિભિઃ
આકાશાદ્ અપ્ય્ અસંચાર્યં ખગૈર્ આકાશગોચરૈઃ ॥

તૃણેષ્વ્ અપિ પતત્સ્વ્ અપ્સુ જ્વલન્તમ્ ઇવ તેજસા
સમન્તાદ્ યોજનંસાગ્રં તીરેષ્વ્ અપિ દુરાસદમ્ ॥

વિષાનલેન ઘોરેણ જ્વાલાપ્રજ્વલિતં હ્રદમ્
વજ્રસ્યોત્તરતસ્ તસ્ય ક્રોશમાત્રે નિરામયે ॥

તં દૃષ્ટ્વા ચિન્તયામાસ કૃષ્ણો વૈ વિપુલં હ્રદમ્
અગાધં દ્યોતમાનં ચ કસ્યેદં સુમહદ્ ધ્રદમ્ ॥

અસ્મિન્ સ કાલિયો નામ કાલાઞ્જનચયોપમઃ
ઉરગાધિપતિઃ સાક્ષાદ્ ધ્રદે વસતિ દારુનઃ ॥

ઉત્સૃજ્ય સાગરે વાસં યો મયા વાહિતઃ પુરા
ભયાત્ પતગરાજસ્ય સુપર્ણસ્યોરગાશિનઃ ॥

તેનેયં દૂષિતા સર્વા યમુના સાગરંગમા
ભયાત્ તસ્યોરગપતેર્ નાયં દેશો નિષેવ્યતે ॥

તદ્ ઇદં દારુણાકારમ્ અરણ્યં રૂઢશાડ્વલમ્
સાવરોહદ્રુમં ઘોરં કીર્ણં નાનાલતાદ્રુમૈઃ ॥

રક્ષિતં સર્પરાજસ્ય સચિવૈર્ વનવાસિભિઃ
વનં નિર્વિષયાકારં વિષાન્નમ્ ઇવ દુઃસ્પૃશમ્
તૈર્ આપ્તકારિભિર્ નિત્યં સર્વતઃ પરિરક્ષિતમ્ ॥

શૈવાલમલિનૈશ્ ચાપિ વૃક્ષૈઃ ક્ષુપલતાકુલૈઃ
કર્તવ્યમાર્ગૌ ભ્રાજેતે હ્રદસ્યાસ્ય તટાવ્ ઉભૌ ॥

તદ્ અસ્ય સર્પરાજસ્ય કર્તવ્યો નિગ્રહો મયા
યથેવં સરિદમ્ભોદા ભવેચ્ છિવજલાશયા ॥

વ્રજોપભોગ્યા ચ શુભા નાગે વૈ દમિતે મયા
સર્વર્તુસુખસંચારા સર્વતીર્થસુખાશ્રયા ॥

એતદર્થં ચ વાસો ઽયમ્ વ્રજે ઽસ્મિન્ ગોપજન્મ ચ
અમીષામ્ ઉત્પથસ્થાનાં શાસનાર્થં દુરાત્મનામ્ ॥

એતં કદમ્બમ્ આરુહ્ય તદ્ એષ શિશુલીલયા
વિનિપત્ય હ્રદે ઘોરે દમયિષ્યામિ કાલિયમ્ ॥