હરિવંશ · અધ્યાય 52

એવં તૌ બાલ્યમ્ ઉત્તીર્ણૌ કૃષ્ણસંકર્ષલ્ણાવુભૌ
તસ્મિન્ન્ એવ વ્રજસ્થાને સપ્તવર્ષૌ બભૂવતુઃ ॥

નીલપીતામ્બરધરૌ પીતશ્વેતાનુલેપનૌ
બભૂવતુર્ વત્સપાલૌ કાકપક્ષધરાવ્ ઉભૌ ॥

પર્ણવાદ્યં શ્રુતિસુખં વાદયન્તૌ વરાનનૌ
ગોપવીથ્યાં સુમધુરં ગાયન્તૌ કામરૂપિણૌ ।
શુશુભાતે વનગતૌ ત્રિશીર્ષાવ્ ઇવ પન્નગૌ ॥

મયૂરાઙ્ગદબાહૂ તૌ બલ્લવાપીડધારિણૌ
વનમાલાકૃતોરસ્કૌ દ્રુમપોતાવ્ ઇવોદ્ગતૌ ॥

અરવિન્દકૃતાપીડૌ રજ્જુયજ્ઞોપવીતિનૌ
સશિક્યતુમ્બકરકૌ ગોપવેણૌપ્રવાદકૌ ॥

ક્વચિદ્ ધસન્તાવ્ અન્યોન્યં ક્રીડમાનૌ ક્વચિત્ ક્વચિત્
દધ્યોદનં પ્રભુઞ્જાનૌ ક્વચિત્ કક્ષવિલમ્બિતમ્ ।
ક્વચિચ્ ચ પાનસંભ્રાન્તૌ ક્વચિત્ પાયસમોદિતૌ ।
ક્વચિદ્ વૃક્ષેષુ વિશ્રાન્તૌ સ્થલીષ્વ્ ઇવ યથાસુખમ્ ।
પર્ણશય્યાસુ સંસુપ્તૌ ક્વચિન્ નિદ્રાન્તરૈષિણૌ ॥

એવં વત્સાન્ પાલયન્તૌ શોભયન્તૌ મહાવનમ્
એવં તુ વત્સપાલૌ તૌ શોભયામ્ આસતુર્ વનમ્ ।
ચઞ્ચૂર્યન્તૌ રમન્તૌ સ્મ કિશોરાવ્ ઇવ ચઞ્ચલૌ ॥

અથ દામોદરઃ શ્રીમાન્ સંકર્ષણમ્ ઉવાચ હ
આર્ય નાસ્મિન્ વને શક્યં ગોપાલૈઃ સહ ક્રીડિતુમ્ ॥

અવગીતમ્ ઇદં સર્વમ્ આવાભ્યાં ભુક્તભોજનમ્
પ્રક્ષીણતૃણકાષ્ઠં ચ ગોપૈર્ મથિતપાદપમ્ ॥

ગહનાનીહ યાન્ય્ આસન્ કાનનાનિ વનાનિ ચ
તાન્ય્ આકાશનિકાશાનિ દૃશ્યન્તે ઽદ્ય યથાસુખમ્ ॥

ગોવાતેષ્વ્ અપિ યે વૃક્ષાઃ પરિવૃત્તાર્ગલેષુ ચ
સર્વે ગોષ્ઠાગ્નિષુ ગતાઃ ક્ષયમ્ અક્ષયવર્ચસઃ ॥

સંનિકૃષ્ટાનિ યાન્ય્ આસન્ કાષ્ઠાનિ ચ તૃણાનિ ચ
તાનિ દૂરાવકૃષ્ટાનિ માર્ગિતવ્યાનિ ભૂમિષુ ॥

અરણ્યમ્ ઇદમ્ અલ્પોદમ્ અલ્પકક્ષં નિરાશ્રયમ્
અન્વેષિતવ્યવિશ્રામં દારુણં વિરલદ્રુમમ્
અકર્મણ્યેષુ વૃક્ષેષુ સ્થિતવિપ્રસ્થિતદ્વિજમ્ ॥

નિરાનન્દં નિરાસ્વાદં નિષ્પ્રયોજનમ્ આરુતમ્
નિર્વિહંગમ્ ઇદં શૂન્યં નિર્વ્યઞ્જનમ્ ઇવાશનમ્ ॥

વિક્રીયમાણૈઃ કષ્ઠૈશ્ ચ શાકૈશ્ ચ વનસંભવૈઃ
ઉત્સન્નસંચયતૃણો ઘોષો ઽયં નગરાયતે ॥

શૈલાનાં ભૂષણં ઘોષો ઘોષાણાં ભૂષણં વનમ્
વનાનાં ભૂષણં ગાવસ્ તાશ્ ચાસ્માકં પરા ગતિઃ ।
તસ્માદ્ અન્યદ્ વનં યામઃ પ્રત્યગ્રવયસેન્ધનમ્ ॥

ઇચ્છન્ત્ય્ અનુપભુક્તાનિ ભોક્તું ગાવસ્ તૃણાનિ ચ
તસ્માદ્ વનં નવતૃણં ગચ્છન્તુ ધનિનો વ્રજાઃ ॥

ન દ્વારબન્ધાવરણા ન ગૃહક્ષેત્રિણસ્ તથા
પ્રશસ્તા વૈ વ્રજા લોકે યથા વૈ ચક્રચારિણઃ ॥

શકૃન્મૂત્રેષુ તેષ્વ્ એવ જાતં ક્ષારરસાયનમ્
ન તૃણં ભુઞ્જતે ગાવો નાપિ તત્પયસો હિતમ્ ॥

સ્થલીપ્રાયાસુ રમ્યાસુ નવાસુ વનરાજિષુ
ચરામઃ સહિતા ગોભિઃ ક્ષિપ્રં સંવાહ્યતાં વ્રજઃ ॥

શ્રૂયતે હિ વનં રમ્યં પર્યાપ્તતૃણસંસ્તરમ્
નામ્ના વૃન્દાવનં નામ સ્વાદુવૃક્ષફલોદકમ્ ॥

અઝિલ્લિકણ્ટકવનં સર્વૈર્ વનગુણૈર્ યુતમ્
કદમ્બપાદપપ્રાયં યમુનાતીરસંશ્રિતમ્ ॥

સ્નિગ્ધશીતાનિલવનં સર્વર્તુનિલયં શુભમ્
ગોપીનાં સુખસંચારં ચારુચિત્રવનાન્તરમ્ ॥

તસ્ય ગોવર્ધનો નામ નાતિદૂરે ગિરિર્ મહાન્
ભ્રાજતે દીર્ઘશિખરો નન્દનસ્યેવ મન્દરઃ ॥

મધ્યે ચાસ્ય મહાશાખો ન્યગ્રોધો યોજનોચ્છ્રિતઃ
ભાણ્ડીરો નામ શુશુભે નીલમેઘ ઇવામ્બરે ॥

મધ્યેન ચાસ્ય કાલિન્દી સીમન્તમિવ કુર્વતી
પ્રયાતા નન્દનસ્યેવ નલિની સરિતાં વરા ॥

તત્ર ગોવર્ધનં ચૈવ ભાણ્ડીરં ચ વનસ્પતિમ્
કાલિન્દીં ચ નદીં રમ્યાં દ્રક્ષ્યાવશ્ ચરતઃ સુખમ્ ॥

તત્રાયં વસતાં ઘોષસ્ ત્યજ્યતાં નિર્ગુણં વનમ્
સંવાહયામ ભદ્રં તે કિંચિદ્ ઉત્પાદ્ય કારણમ્ ॥

એવં કથયતસ્ તસ્ય વાસુદેવસ્ય ધીમતઃ
પ્રાદુર્બભૂવુઃ શતશો રક્તમાંસવસાશનાઃ ॥

ઘોરાશ્ ચિન્તયતસ્ તસ્ય સ્વતનૂરુહજાસ્ તદા
વિનિષ્પેતુર્ ભયકરાઃ સર્વતઃ શતશો વૃકાઃ ॥

વૃકાન્ નિષ્પતિતાન્ દૃષ્ટ્વા ગોષુ વત્સેષ્વ્ અથો નૃષુ
ગોપીષુ ચ યથાકામં વ્રજે ત્રાસો ઽભવન્ મહાન્ ॥

તે વૃકાઃ પન્ચબદ્ધાશ્ ચ દશબદ્ધાસ્ તથાપરે
ત્રિંશદ્વિંશતિબદ્ધાશ્ ચ શતબદ્ધાસ્ તથાપરે ॥

નિશ્ચેરુસ્ તસ્ય ગાત્રાદ્ ધિ શ્રીવત્સકૃતલક્ષણાઃ
કૃષ્ણસ્ય કૃષ્ણવદના ગોપાનાં ભયવર્ધનાઃ ॥

ભક્ષયદ્ભિશ્ ચ તૈર્ વત્સાંસ્ ત્રાસયદ્ભિશ્ ચ ગોવ્રજાન્
નિશિ બાલાન્ હરદ્ભિશ્ ચ વૃકૈર્ ઉત્સાદ્યતે વ્રજઃ ॥

ન વનં શક્યતે ગન્તું ન ગાશ્ ચ પરિરક્ષિતુમ્
ન વનાત્ કિંચિદ્ આહર્તું ન ચ વા તરિતું નદીમ્ ॥

એવં વૃકૈર્ ઉદીર્ણૈસ્ તુ વ્યાઘ્રતિલ્યપરાક્રમૈઃ
વ્રજો નિષ્પન્દચેષ્ટઃ સ એકસ્થાનચરઃ કૃતઃ ॥