હરિવંશ · અધ્યાય 48

કૃતે ગર્ભવિધાને તુ દેવકી દેવતોપમા
જગ્રાહ સપ્ત તાન્ ગર્ભાન્ યથાવત્ સમુદાહૃતાન્ ॥

ષડ્ગર્ભાન્ નિઃસૃતાન્ કંસસ્ તાઞ્ જઘાન શિલાતલે
આપન્નં સપ્તમં ગર્ભં સા નિનાયાથ રોહિણીમ્ ॥

સાર્ધરાત્રે સ્થિતં ગર્ભં શાતયન્તી રજસ્વલા
નિદ્રયા સહસાવિષ્ટા પપાત ધરણીતલે ॥

સા સ્વપ્નમ્ ઇવ તં દૃષ્ટ્વા ગર્ભં નિઃસૃતમ્ આત્મનઃ
અપશ્યન્તી ચ તં ગર્ભં મુહૂર્તં વ્યથિતાભવત્ ॥

તામ્ આહ નિદ્રા સંવિગ્નાં નૈશે તમસિ રોહિણીમ્
રોહિણીમ્ ઇવ સોમસ્ય વસુદેવસ્ય રોહિણીમ્ ॥

કર્સણેનાસ્ય ગર્ભસ્ય સ્વગર્ભે ચાહિતસ્ય વૈ
સંકર્ષણો નામ શુભે તવ પુત્રો ભવિષ્યતિ ॥

સા તં પુત્રમ્ અવાપ્યૈવ હૃષ્ટા કિંચિદ્ અવાઙ્મુખી
વિવેશ રોહિણી વેશ્મ સુપ્રભા રોહિણી યથા ॥

તસ્ય ગર્ભસ્ય માર્ગેણ ગર્ભમ્ આધત્ત દેવકી
યદર્થં સપ્ત તે ગર્ભાઃ કંસેન વિનિપાતિતાઃ ॥

તં તુ ગર્ભં પ્રયત્નેન રરક્ષુર્ તસ્ય રક્ષિણઃ
જાગ્રતઃ પ્રયતાઃ સર્વે માસાન્ સંખ્યાય શસ્ત્રિણઃ ।
સ તત્ર ગર્ભવસતિં વસત્ય્ આત્મેચ્છયા હરિઃ ॥

યશોદાપિ સમાધત્ત ગર્ભં તદહર્ એવ તુ
વિષ્ણોઃ શરીરજાં નિદ્રાં વિષ્ણોર્ નિર્દેશકારિણીમ્ ॥

ગર્ભકાલે ત્વ્ અસંપૂર્ણે અષ્ટમે માસિ તે સ્ત્રિયૌ
દેવકી ચ યશોદા ચ સુષુવાતે સમં તદા ॥

યામ્ એવ રજનીં કૃષ્ણો જજ્ઞે વૃષ્ણિકુલે પ્રભુઃ
તામ્ એવ રજનીં કન્યાં યશોદાપિ વ્યજાયત
નન્દગોપસ્ય ભાર્યા વૈ કંસગોપસ્ય સંમતા ॥

તુલ્યકાલં હિ ગર્ભિણ્યૌ યશોદા દેવકી તથા
અષ્ટમ્યાં શ્રાવણે માસે કૃષ્ણપક્ષે મહાતિથૌ ।
રોહિણ્યામ્ અર્ધરાત્રે ચ સુધાંશોર્ ઉદયે તથા ।
દેવક્ય્ અજનયદ્ વિષ્ણું યશોદા તાં તુ કન્યકામ્
મુહૂર્તે ઽભિજિતે પ્રાપ્તે સાર્ધરાત્રે વિભૂષિતે ॥

સાગરાઃ સમકમ્પન્ત ચેલુશ્ ચ ધરણીધરાઃ
જજ્વલુશ્ ચાગ્નયઃ શાન્તા જાયમાને જનાર્દને ॥

શિવાઃ સંપ્રવવુર્ વાતાઃ પ્રશાન્તમ્ અભવદ્ રજઃ
જ્યોતીંસિ ચ પ્રકાશન્ત જાયમાને જનાર્દને ॥

અનાહતા દુંદુભયો દેવાનાં પ્રાણદન્ દિવિ
આકાશાત્ પુષ્પવર્ષં ચ વવર્ષ ત્રિદિવેશ્વરઃ ॥

ગીર્ભિર્ મઙ્ગલયુક્તાભિઃ સ્તુવન્તો મધુસૂદનમ્
અર્થ્યાભિર્ ગીર્ભિર્ એવં તં જાયમાનં જનાર્દનમ્ ।
મહર્ષયઃ સગન્ધર્વા ઉપતસ્થુઃ સહાપ્સરાઃ ॥

વસુદેવસ્ તુ સંગૃહ્ય દારકં ક્ષિપ્રમ્ એવ તુ
શયાનમ્ અઙ્કે દેવક્યા રાત્રાવ્ આદાય યાદવઃ ।
યશોદાયા ગૃહં ભીતો વિવેશ સુતવત્સલઃ ॥

યશોદાયાસ્ ત્વ્ અવિજ્ઞાતં તત્ર નિક્ષિપ્ય દારકમ્
ગૃહ્ય તાં દારિકાં ચાપિ દેવકીશયને ઽન્યસત્ ॥

પરિવર્તે કૃતે તાભ્યાં ગર્ભાભ્યાં ભયવિક્લવઃ
વસુદેવઃ કૃતાર્થો વૈ નિર્જગામ નિવેશનાત્ ॥

ઉગ્રસેનસુતાયાથ કંસાયાનકદુંદુભિઃ
નિવેદયામ્_આસ તદા કન્યાં તાં વરવર્ણિનીમ્ ॥

તચ્ છ્રુત્વા ત્વરિતઃ કંસો રક્ષિભિઃ સહ વેગિતઃ
આજગામ ગૃહદ્વારં વસુદેવસ્ય વીર્યવાન્ ॥

સ તત્ર ત્વરિતો દ્વારિ કિં જાતમ્ ઇતિ ચાબ્રવીત્
દીયતાં શીઘ્રમ્ ઇત્ય્ એવં વાગ્ભિઃ સમભિતર્જયત્ ॥

તતો હાહાકૃતાઃ સર્વા દેવકીપ્રમુખાઃ સ્ત્રિયઃ
ઉવાચ દેવકી દીના બાષ્પવિક્લવયા ગિરા ।
દારિકા પુત્ર જાતેતિ કંસં તૂવાચ દેવકી ॥

શ્રીમન્તો મે હતાઃ સપ્ત પુત્રગર્ભાસ્ ત્વયા વિભો
દારિકેયં હતૈવૈષા પશ્યસ્વ યદિ મન્યસે ॥

દૃષ્ટ્વા કંસસ્ તુ તાં કન્યામ્ અહૃષ્યત મુદા યુતઃ
હતૈવૈષા યદા કન્યા જાતેત્ય્ ઉક્ત્વા વૃથામતિઃ ॥

સા ગર્ભશયને ક્લિષ્ટા ગર્ભામ્બુક્લિન્નમૂર્ધજા
કંસસ્ય પુરતો ન્યસ્તા પૃથિવ્યાં પૃથિવીસમા ॥

પાદે તાં ગૃહ્ય પુરુષઃ સમાવિધ્યાવધૂય ચ
ઉદ્યચ્છન્ન્ એવ સહસા શિલાયાં સમપોથયત્
સાવધૂતા શિલાપૃષ્ઠે ઽનિષ્પિષ્ટા દિવમ્ ઉત્પતત્ ॥

હિત્વા ગર્ભતનું ચાપિ સહસા મુક્તમૂર્ધજા
જગામાકાશમ્ આવિશ્ય દિવ્યસ્રગનુલેપના
હારશોભિતસર્વાઙ્ગી મુકુટોજ્જ્વલભૂષિતા ।
કન્યૈવ ચાભવન્ નિત્યં દિવ્યા દેવૈર્ અભિષ્ટુતા ॥

નીલપીતામ્બરધરા ગજકુમ્ભોપમસ્તની
રથવિસ્તીર્ણજઘના ચન્દ્રવક્ત્રા ચતુર્ભુજા ॥

વિદ્યુદ્વિસ્પષ્ટવર્ણાભા બાલાર્કસદૃશેક્ષણા
પયોધરસ્વનવતી સંધ્યેવ સપયોધરા ॥

સા વૈ નિશિ તમોગ્રસ્તે બભૌ ભૂતગણાકુલે
નૃત્યતી હસતી ચૈવ વિપરીતેન ભાસ્વતી ॥

વિહાયસગતા રૌદ્રા પપૌ પાનમ્ અનુત્તમમ્
જહાસ ચ મહાહાસં કંસં ચ રુષિતાબ્રવીત્ ॥

કંસ કંસ વિનાશાય યદ્ અહં ઘાતિતા ત્વયા
સહસા ચ સમુત્ક્ષિપ્ય શિલાયાં વિનિપાતિતા ॥

તસ્માત્ તવાન્તકાલે ઽહં કૃષ્યમાણસ્ય શત્રુણા
પાટયિત્વા કરૈર્ દેહમ્ ઉષ્ણં પાસ્યામિ શોણિતમ્ ॥

એવમ્ ઉક્ત્વા વચો ઘોરં સા યથેષ્ટેન વર્ત્મના
ખં સા દેવાલયં દેવી સગણા વિચચાર હ ॥

તસ્યાં ગતાયાં કંસસ્ તુ તાં મેને મૃત્યુમ્ આત્મનઃ
વિવિક્તે દેવકીં ચૈવ વ્રીડિતઃ પ્રત્યભાષત ॥

પિતૃષ્વસઃ કૃતો યત્નસ્ તવ ગર્ભા હતા મયા
અન્યથૈવાન્યતો દેવિ મમ મૃત્યુઃ સમુત્થિતઃ ॥

નૈરાશ્યેન કૃતો યત્નઃ સ્વજને પ્રહૃતં મયા
દૈવં પુરુષકારેણ ન ચાતિક્રાન્તવાન્ અહમ્ ॥

ત્યજ ગર્ભકૃતાં ચિન્તાં ત્વમ્ ઇમાં શોકકારિકામ્
હેતુભૂતસ્ ત્વ્ અહં તેષાં સતિ કાલવિપર્યયે ॥

કાલ એવ નૃણાં શત્રુઃ કાલશ્ ચ પરિણામકઃ
કાલો નયતિ સર્વં વૈ હેતુભૂતશ્ ચ મદ્વિધઃ ॥

મા કાર્ષીઃ પુત્રજાં ચિન્તાં વિલાપં શોકજં ત્યજ
એવંપ્રાયા નૃણાં યોનિર્ નાસ્તિ કાલસ્ય સંસ્થિતિઃ ॥

પતામિ પાદયોર્ મૂર્ધ્ના પુત્રવત્ તવ દેવકિ
મદ્ગતસ્ ત્યજ્યતાં રોષો જાનામ્ય્ અપકૃતં સ્વયમ્ ॥

સાશ્રુપૂર્ણમુખી દીના ભર્તારમ્ અભિવીક્ષતી
ઉત્તિષ્ઠોત્તિષ્ઠ વત્સેતિ કંસં માતેવ જલ્પતી ॥

મમાગ્રતો હતા ગર્ભા યે ત્વયા કાલરૂપિણા
કારણં ત્વં ન વૈ પુત્ર કૃતાન્તો હ્ય્ અત્ર કારણમ્ ॥

ગર્ભકૃન્તનમ્ એતન્ મે સહનીયં ત્વયા કૃતમ્
મૂર્ધ્ના પદ્ભ્યાં નિપતતા સ્વં ચ કર્મ જુગુપ્સતા ॥

ગર્ભે ઽપિ નિયતો મૃત્યુર્ બાલ્યે ઽપિ ન નિવર્તતે
યુવાપિ મૃત્યોર્ વશગઃ સ્થવિરો મૃત એવ તુ ॥

અજાતે દર્શનં નાસ્તિ યથા નાસ્તિ તથૈવ સઃ
જાતો ઽપ્ય્ અજાતતાં યાતિ વિધાત્રા યત્ર નીયતે ॥

તદ્ ગચ્છ પુત્ર મા તે ભૂન્ મદ્ગતં મન્યુકારણમ્
મૃત્યુનાપહૃતે પૂર્વં શેષો હેતુઃ પ્રવર્તતે ॥

વિધિના પૂર્વદૃષ્ટેન પ્રજાસર્ગેણ તત્ત્વતઃ
માતાપિત્રોસ્ તુ કાર્યેણ જન્મતસ્ તૂપપદ્યતે ॥

નિશમ્ય દેવકીવાક્યં સ કંસઃ સ્વમ્ નિવેશનમ્
પ્રવિવેશ સુસંરબ્ધો દહ્યમાનેન ચેતસા ।
કૃત્યે પ્રતિહતે દીનો જગામ વિમના ભૃશમ્ ॥