હરિવંશ · અધ્યાય 45
નારદસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સસ્મિતં મધુસૂદનઃ
પ્રત્યુવાચ શુભં વાક્યં વરેણ્યઃ પ્રભુર્ ઈશ્વરઃ ॥
ત્રૈલોક્યસ્ય હિતાર્થાય યન્ મા વદસિ નારદ
તસ્ય સમ્યક્પ્રવૃત્તસ્ય શ્રૂયતામ્ ઉત્તરં વચઃ ॥
વિદિતા દેહિનો જાતા મયૈતે ભુવિ દાનવાઃ
યાં યાં તનું સમાસ્થાય દૈત્યઃ પુષ્યતિ વિગ્રહમ્ ॥
જાનામિ કંસં સંભૂતમ્ ઉગ્રસેનસુતં ભુવિ
કેશિનં ચાપિ જાનામિ દૈત્યં તુરગવિગ્રહમ્ ॥
હસ્તિનં ચોત્પલાપીડં મલ્લૌ ચાણૂરમુષ્ટિકૌ
અરિષ્ટં ચૈવ જાનામિ દૈત્યં વૃષભરૂપિણમ્ ॥
વિદિતો મે ખરશ્ ચૈવ પ્રલમ્બશ્ ચ મહાસુરઃ
સા ચ મે વિદિતા વિપ્ર પૂતના દુહિતા બલેઃ ॥
કાલિયં ચાપિ જાનામિ યમુનાહ્રદગોચરમ્
વૈનતેયભયાદ્ વિપ્ર સર્પમ્ અજ્ઞાતરૂપિણમ્ ॥
વિદિતો મે જરાસંધઃ સ્થિતો મૂર્ધ્નિ મહીક્ષિતામ્
પ્રાગ્જ્યોતિષપુરે ચાપિ નરકં સાધુ તર્કયે ॥
મય્ય્ આસક્તાં ચ જાનામિ ભારતીં મહતીં ધુરમ્
તચ્ ચ સર્વં વિજાનામિ યથા સ્થાસ્યન્તિ તે નૃપાઃ ॥
ક્ષયો ભુવિ મયા દૃષ્ટઃ શક્રલોકે ચ સત્ક્રિયા
તેષાં પુરુષદેહાનામ્ અપરાવૃત્તિવર્તિનામ્ ॥
સંપ્રવેક્ષ્યામ્ય્ અહં યોગમ્ આત્મનશ્ ચ પરસ્ય ચ
સંપ્રાપ્ય પાર્થિવં લોકં માનુષત્વમ્ ઉપાગતઃ ॥
કંસાદીંશ્ ચાપિ તાન્ સર્વાન્ વધિષ્યામિ મહાસુરાન્
તેન તેન વિધાનેન યેન યઃ શાન્તિમ્ એષ્યતિ ॥
અનુપ્રવિશ્ય યોગેન તાસ્ તા હિ ગતયો મમ
અમીષામ્ અમરેન્દ્રાણાં હન્તવ્યા રિપવો યુધિ ॥
જગત્યર્થે કૃતો યો ઽયમ્ અંશોત્સર્ગો મહાત્મભિઃ
સુરદેવર્ષિગન્ધર્વૈર્ એતચ્ ચાનુમતં મમ ॥
વિનિશ્ચયો હિ પ્રાગ્ એવ નારદાયં કૃતો મયા
નિવાસં તુ ન મે બ્રહ્મા વિદધાતિ પિતામહઃ ॥
યત્ર દેશે યથા જાતો યેન વેષેણ વા વસન્
તાન્ અહં સમરે હન્યાં તન્ મે બ્રૂહિ પિતામહ ॥
નારાયણેમં સિદ્ધાર્થમ્ ઉપાયં શૃણુ મે વિભો
ભુવિ યસ્ તે જનયિતા જનની ચ ભવિષ્યતિ ॥
યત્ર વૈ ત્વં મહાબાહો જાતઃ કુલકરો ભુવિ
યાદવાનાં મહદ્વંશમ્ અખિલં ધારયિષ્યસિ ॥
તાંશ્ ચાસુરાન્ સમુત્સાદ્ય વંશં કૃત્વાત્મનો મહત્
સ્થાપયિષ્યસિ મર્યાદાં નૃણાં તન્ મે નિશામય ॥
પુરા હિ કશ્યપો વિષ્ણો વરુણસ્ય મહાત્મનઃ
જહાર યજ્ઞિયા ગાવઃ પયોદાશ્ ચ મહામખે ॥
અદિતિઃ સુરભિશ્ ચોભે દ્વે ભાર્યે કશ્યપસ્ય તુ
પ્રદીયમાના ગાસ્ તાસ્ તુ નૈચ્છતાં વરુણસ્ય વૈ ॥
તતો માં વરુણો ઽભ્યેત્ય પ્રણમ્ય શિરસાનતઃ
ઉવાચ ભગવન્ ગાવો ગુરુણા મે હૃતા ઇતિ ॥
કૃતકાર્યો હિ ગાસ્ તાસ્ તુ નાનુજાનાતિ મે ગુરુઃ
અન્વવર્તત ભાર્યે દ્વે અદિતિં સુરભિં તથા ॥
મમ તા હ્ય્ અક્ષયા ગાવો દિવ્યાઃ કામદુઘા વિભો
ચરન્તિ સગારાન્ સર્વાન્ રક્ષિતાઃ સ્વેન તેજસા ॥
કસ્ તા ધર્ષયિતું શક્તો મમ ગાઃ કશ્યપાદ્ ઋતે
અક્ષયં યાઃ ક્ષરન્ત્ય્ અગ્રં પયો દેવામૃતોપમમ્ ॥
પ્રભુર્ વા વ્યુત્થિતો બ્રહ્મન્ ગુરુર્ વા યદિ વેતરઃ
ત્વયા નિયમ્યાઃ સર્વે વૈ ત્વં હિ નઃ પરમા ગતિઃ ॥
યદિ પ્રભવતાં દણ્ડો લોકે કાર્યમ્ અજાનતામ્
ન વિદ્યતે લોકગુરો ન સ્યુર્ વૈ લોકસેતવઃ ॥
યથા વાસ્તુ તથા વાસ્તુ કર્તવ્યે ભગવાન્ પ્રભુઃ
મમ ગાવઃ પ્રતીયન્તાં તતો ગન્તાસ્મિ સાગરમ્ ॥
યસ્ તે ઽત્મા દેવતા ગાવો યા ગાવઃ સ ત્વમ્ અવ્યયમ્
લોકાનાં ત્વત્પ્રવૃત્તાનામ્ એકં ગોબ્રાહ્મણં સ્મૃતમ્ ॥
ત્રાતવ્યાઃ પ્રથમં ગાવસ્ ત્રાતાસ્ ત્રાયન્તિ તા દ્વિજાન્
ગોબ્રાહ્મણપરિત્રાણાત્ પરિત્રાતં જગદ્ ભવેત્ ॥
ઇત્ય્ અમ્બુપતિના પ્રોક્તો વરુણેનાહમ્ અચ્યુત
ગવાં કારણતત્ત્વજ્ઞઃ કશ્યપે શાપમ્ ઉત્સૃજમ્ ॥
યેનાંશેન હૃતા ગાવઃ કશ્યપેન મહાત્મના
સ તેનાંશેન જગતીં ગત્વા ગોપત્વમ્ એષ્યતિ ॥
યા ચ સા સુરભિર્ નામ યાદિતિશ્ ચ સુરારણિઃ
તે ઽપ્ય્ ઉભે તસ્ય વૈ ભાર્યે સહ તેનૈવ યાસ્યતઃ ॥
તદ્ અસ્ય કશ્યપસ્યાંશસ્ તેજસા કશ્યપોપમઃ
વસુદેવ ઇતિ ખ્યાતો ગોષુ તિષ્ઠતિ ભૂતલે ॥
ગિરિર્ ગોવર્ધનો નામ મથુરાયાસ્ ત્વ્ અદૂરતઃ
તત્રાસૌ ગોષુ નિરતઃ કંસસ્ય કરદાયકઃ ॥
તસ્ય ભાર્યાદ્વયં ચૈવ અદિતિઃ સુરભિસ્ તથા
દેવકી રોહિણી ચૈવ વસુદેવસ્ય ધીમતઃ ॥
તત્રાવતર લોકાનાં ભવાય મધુસૂદન
જયાશીર્વચનૈસ્ ત્વ્ એતે વર્ધયન્તિ દિવૌકસઃ ॥
આત્માનમ્ આત્મના હિ ત્વમ્ અવતાર્ય મહીતલમ્
દેવકીં રોહિણીં ચૈવ ગર્ભાભ્યાં પરિતોષય ॥
તત્ર ત્વં શિશુર્ એવાદૌ ગોપાલકૃતલક્ષણઃ
વર્ધયસ્વ મહાબાહો પુરા ત્રૈવિક્રમે યથા ॥
છાદયિત્વાત્મનાત્માનં માયયા યોગરૂપયા
ગોપકન્યાસહસ્રાણિ રમયંશ્ ચર મેદિનીમ્ ॥
ગાશ્ ચ તે રક્ષતો વિષ્ણો વનાનિ પરિધાવતઃ
વનમાલાપરિક્ષિપ્તં ધન્યા દ્રક્ષ્યન્તિ તે વપુઃ ॥
વિષ્ણો પદ્મપલાશાક્ષ ગોપાલવસતિં ગતે
બાલે ત્વયિ મહાબાહો લોકો બાલત્વમ્ એષ્યતિ ॥
ત્વદ્ભક્તાઃ પુણ્ડરીકાક્ષ તવ ચિત્તવશાનુગાઃ
ગોષુ ગોપા ભવિષ્યન્તિ સહાયાઃ સતતં તવ ।
વને ચારયતો ગાસ્ તુ ગોષ્ઠાંશ્ ચ પરિધાવતઃ
મજ્જતો યમુનાયાં ચ રતિમ્ આપ્સ્યન્તિ તે ત્વયિ ॥
જીવિતં વસુદેવસ્ય ભવિષ્યતિ સુજીવિતમ્
યસ્ ત્વયા તાત ઇત્ય્ ઉક્તઃ પુત્ર ઇત્ય્ એવ વક્ષ્યતિ ॥
અથ વા કસ્ય પુત્રત્વં ગચ્છેરન્ યત્ર કશ્યપાત્
કા ચ ધારયિતું શક્તા વિષ્ણો ત્વામ્ અદિતિં વિના ॥
યોગેનાત્મસમુત્થેન ત્વં ગચ્છ વિજયાય વૈ
વયમ્ અપ્ય્ આલયં સ્વં ગચ્છામો મધુસૂદન ॥
સ દેવાન્ અભ્યનુજ્ઞાય વિવિક્તે ત્રિદિવાલયે
જગામ વિષ્ણુઃ સ્વં દેશં ક્ષીરોદસ્યોત્તરાં દિશમ્ ॥
તત્રૈવ પાર્વતી નામ ગુહા મેરોઃ સુદુર્ગમા
ત્રિભિસ્ તસ્યૈવ વિક્રાન્તૈર્ નિત્યં પર્વસુ પૂજિતા ॥
પુરાણં તત્ર વિન્યસ્ય દેહં હરિર્ ઉદારધીઃ
આત્માનં યોજયામ્ આસ વસુદેવગૃહે પ્રભુઃ ॥
મૂળ પાઠ: Harivaṃśa constituted text with star passages · Edition: Parashuram Lakshman Vaidya, Poona : Bhandarkar Oriental Research Institute 1969 (For details see the separate introduction on the Zürich server.) · Data entry Atul Agarwala J. Wayne Bass Julie Bélanger Peter Bisschop Horst Brinkhaus John Brockington Eva De Clercq André Couture James Fitzgerald Arlo Griffiths N. Hanemann Petteri Koskikallio Kreshi · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0