હરિવંશ · અધ્યાય 42

બાઢમ્ ઇત્ય્ એવ સહ તૈર્ દુર્દિનામ્ભોદનિસ્વનઃ
પ્રતસ્થે દુર્દિનાકારઃ સદુર્દિન ઇવાચલઃ ॥

સમુક્તામણિવિદ્યોતં સચન્દ્રામ્ભોદવર્ચસમ્
સ જતામણ્ડલં કૃષ્ણં બિભ્રત્ કૃષ્ણવપુર્ હરિઃ ॥

સ ચાસ્યોરસિ વિસ્તીર્ણે રોમાઞ્ચોદ્ગતરાજિમાન્
શ્રીવત્સો રાજતે શ્રીમાન્ સ્તનદ્વયમુખાઞ્ચિતઃ ॥

પીતે વસાનો વસને લોકાનાં ગુરુર્ અવ્યયઃ
હરિઃ સો ઽભવદ્ આલક્ષ્યઃ સસંધ્યાભ્ર ઇવાચલઃ ॥

તં વ્રજન્તં સુપર્ણેન પદ્મયોનિગતાનુગમ્
અનુજગ્મુઃ સુરાઃ સર્વે તદ્ગતાસક્તચક્ષુષઃ ॥

નાતિદીર્ઘેણ કાલેન તે ગતા રત્નપર્વતમ્
દદૃશુર્ દેવતાસ્ તત્ર સ્વાં સભાં કામરૂપિણીમ્ ॥

મેરોઃ શિખરવિન્યસ્તાં સંસક્તાં સૂર્યવર્ચસા
કાઞ્ચનસ્તમ્ભચરણાં વજ્રસંઘાતતોરણામ્ ॥

મનોનિર્માણચિત્રાઢ્યાં વિમાનાકુલમાલિનીમ્
રત્નજાલાન્તરવતીં કામગાં રત્નભૂષિતામ્ ॥

કૢપ્તરત્નસમાકીર્ણાં સર્વર્તુકુસુમોત્કટામ્
મણિપ્રવાલસોપાનાં વૈદૂર્યમણિશોભિતામ્ ।
મુક્તાજાલસમાકીર્ણાં કિંકિણીશતશોભિતામ્ ।
દેવમાયાધરાં દિવ્યાં નિર્મિતાં વિશ્વકર્મણા ॥

તાં હૃષ્ટમનસઃ સર્વે યથાસ્થાનં યથાવયઃ
યથાનિદેશં ત્રિદશા વિવિશુસ્ તે સભાં શુભામ્ ॥

તે નિષેદુર્ યથોક્તેષુ વિમાનેષ્વ્ આસનેષુ ચ
ભદ્રાસનેષુ પીઠેષુ કુથાસ્વ્ આસ્તરણેષુ ચ ॥

તતઃ પ્રભઞ્જનો વાયુર્ બ્રહ્મણા સાધુ ચોદિતઃ
મા શબ્દ ઇતિ સર્વત્ર પ્રચક્રામ સભાં શુભામ્ ॥

નિઃશબ્દે સ્તિમિતે તસ્મિન્ સમાજે ત્રિદિવૌકસામ્
બભાષે ધરણી વાક્યં સ્વેદાત્ કરુણભાષિણી ॥

અહમ્ આદૌ પુરાનેન સંક્ષિપ્તા પદ્મયોનિના
માં ચ બધ્વા કૃતૌ પૂર્વં મૃઙ્મયૌ દ્વૌ મહાસુરૌ ॥

કર્ણસ્રોતોદ્ભવૌ તૌ હિ વિષ્ણોર્ અસ્ય મહાત્મનઃ
મહાર્ણવે પ્રસ્વપતઃ કાષ્ઠકુડ્યસમૌ સ્થિતૌ ॥

તૌ વિવેશ સ્વયં વાયુર્ બ્રહ્મણા સાધુ ચોદિતઃ
તૌ દિવં છાદયન્તૌ તુ વવૃધાતે મહાસુરૌ ॥

વાયુપ્રાણૌ તુ તૌ ગૃહ્ય બ્રહ્મા પરિમૃશ્યઞ્ શનૈઃ
એકં મૃદુતરં મેને કઠિનં વેદ ચાપરમ્ ॥

નામની તુ તયોશ્ ચક્રે સ વિભુઃ સલિલોદ્ભવઃ
મૃદુસ્ ત્વ્ અયં મધુર્ નામ કઠિનઃ કૈટભો ઽભવત્ ॥

તૌ દૈત્યૌ કૃતનામાનૌ ચેરતુર્ બલદર્પિતૌ
સર્વમ્ એકાર્ણવં લોકં યોદ્ધુકામૌ સુનિર્ભયૌ ॥

તાવ્ આગતૌ સમાલોક્ય બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ
એકાર્ણવામ્બુનિચયે તત્રૈવાનતરધીયત ॥

સ પદ્મે પદ્મનાભસ્ય નાભિમધ્યાદ્ સમુત્થિતે
રોચયામ્ આસ વસતિં ગુહ્યાં બ્રહ્મા ચતુર્મુખઃ ॥

તાવ્ ઉભૌ જલગર્ભસ્થૌ નારાયણપિતામહૌ
બહૂન્ વર્ષગણાન્ અપ્સુ શયાનૌ ન ચકમ્પતુઃ ॥

અથ દીર્ઘસ્ય કાલસ્ય તાવ્ ઉભૌ મધુકૈટભૌ
આજગ્મતુસ્ તમ્ ઉદ્દેશં યત્ર બ્રહ્મા વ્યવસ્થિતઃ ॥

દૃષ્ટ્વા તાવ્ અસુરૌ ઘોરૌ મહાન્તૌ યુદ્ધદુર્મદૌ
બ્રહ્મણા તાડિતો વિષ્ણુઃ પદ્મનાલેન વૈ પુરા ।
ઉત્પપાતાશુ શયનાત્ પદ્મનાભો મહાદ્યુતિઃ ॥

તદ્ યુદ્ધમ્ અભવદ્ ઘોરં તયોસ્ તસ્ય ચ વૈ તદા
એકાર્ણવે તદા લોકે ત્રૈલોક્યે જલતાં ગતે ॥

તદ્ અભૂત્ તુમુલં યુદ્ધં વર્ષસંખ્યાઃ સહસ્રશઃ
ન ચ તાવ્ અસુરૌ યુદ્ધે તદા શ્રમમ્ અવાપતુઃ ॥

અથ દીર્ઘસ્ય કાલસ્ય તૌ દૈત્યૌ યુદ્ધદુર્મદૌ
ઊચતુઃ પ્રીતમનસૌ દેવં નારાયણં હરિં ॥

પ્રીતૌ સ્વસ્ તવ યુદ્ધેન શ્લાઘ્યસ્ ત્વં મૃત્યુર્ આહવે
આવાં જહિ ન યત્રોર્વી જલેન સમભિપ્લુતા ॥

હતૌ ચ તવ પુત્રત્વં પ્રાપ્નુયાવઃ સુરોત્તમ
સો હ્ય્ આવાં યુધિ નિર્જેતા તસ્યાવાં વિહિતૌ સુતૌ ॥

સ હિ ગૃહ્ય મૃધે દૈત્યૌ દોર્ભ્યાં તૌ સમપીડયત્
જન્મતુર્ નિધનં ચાપિ તાવ્ ઉભૌ મધુકૈટભૌ ॥

તાવ્ ઉભાવ્ આપ્લુતૌ તોયે વપુર્ભ્યામ્ એકતાં ગતૌ
મેદો મુમુચતુર્ દૈત્યૌ મથ્યમાનૌ જલોર્મિભિઃ ॥

મેદસા તજ્જલં વ્યાપ્તં તાભ્યાં અન્તર્દધે તદા
નારાયણશ્ ચ ભગવાન્ અસૃજત્ સ પુનઃ પ્રજાઃ ॥

દૈત્યયોર્ મેદસા છન્ના મેદિનીતિ તતઃ સ્મૃતા
પ્રભાવાત્ પદ્મનાભસ્ય શાશ્વતી ચ નૃણાં કૃતા ॥

વરાહેણ પુનર્ ભૂત્વા માર્કણ્ડેયસ્ય પશ્યતઃ
વિષાણેનાહમ્ એકેન તોયમધ્યાત્ સમુદ્ધૃતા ॥

હૃતાહં ક્રમતા ભૂયસ્ તદા યુષ્માકમ્ અગ્રતઃ
બલેઃ સકાશાદ્ દૈત્યસ્ય વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના ॥

સાંપ્રતં ખિદ્યમાનાહમ્ એનમ્ એવ ગદાધરમ્
અનાથા જગતો નાથં શરણ્યં શરણં ગતા ॥

અગ્નિઃ સુવર્ણસ્ય ગુરુર્ ગવાં સૂર્યો ગુરુઃ સ્મૃતઃ
અક્ષત્રાણાં ગુરુઃ સોમો મમ નારાયણો ગુરુઃ ॥

યદ્ અહં ધારયામ્ય્ એકા જગત્સ્થાવરજંગમમ્
મયા ધૃતં ધારયતે સર્વમ્ એતદ્ ગદાધરઃ ॥

જામદગ્ન્યેન રામેણ ભારાવતરણેપ્સયા
રોષાત્ ત્રિઃસપ્તકૃત્વો ઽહં ક્ષત્રિયૈર્ વિપ્રયોજિતા ॥

સાસ્મિ વેદ્યામ્ સમારોપ્ય તર્પિતા નૃપશોણિતૈઃ
ભાર્ગવેણ પિતુઃ શ્રાદ્ધે કશ્યપાય નિવેદિતા ॥

માંસમેદોસ્થિદુર્ગન્ધા દિગ્ધા ક્ષત્રિયશોણિતૈઃ
રજસ્વલેવ યુવતિઃ કશ્યપં સમુપસ્થિતા ॥

સ માં બ્રહ્મર્ષિર્ અપ્ય્ આહ કિમ્ ઉર્વિ ત્વમ્ અવાઙ્મુખી
વીરપત્નીવ્રતમ્ ઇદં વીરપત્નિ નિષેવસે ॥

સાહં વિજ્ઞાપિતવતી કશ્યપં લોકભાવનમ્
પતયો મે હતા બ્રહ્મન્ ભાર્ગવેણ મહાત્મના ॥

સાહં વિહીના વિક્રાન્તૈઃ ક્ષત્રિયૈઃ શસ્ત્રવૃત્તિભિઃ
વિધવા શૂન્યનગરા ન ધારયિતુમ્ ઉત્સહે ॥

તન્ મહ્યં દીયતાં ભર્તા ભગવંસ્ ત્વત્સમો નૃપઃ
રક્ષેત્ સગ્રામનગરાં યો માં સાગરમાલિનીમ્ ॥

સ શ્રુત્વા ભગવાન્ વાક્યં બાઢમ્ ઇત્ય્ અબ્રવીત્ પ્રભુઃ
તતો માં માનવેન્દ્રાય મનવે સંપ્રયચ્છત ॥

સા મનુપ્રભવં પુણ્યં પ્રાપ્યેક્ષ્વાકુકુલં મહત્
વિપુલેનાસ્મિ કાલેન પાર્થિવાત્ પાર્થિવં ગતા ॥

એવં દત્તાસ્મિ મનવે માનવેન્દ્રાય ધીમતે
ભુક્તા રાજકુલૈશ્ ચાપિ મહર્ષિકુલસંમિતૈઃ ॥

બહવઃ ક્ષત્રિયાઃ શૂરા માં જિત્વા દિવમ્ આશ્રિતાઃ
તે સ્મ કાલવશં પ્રાપ્ય મય્ય્ એવ પ્રલયં ગતાઃ ॥

મત્કૃતે વિગ્રહા લોકે વૃત્તે વર્તન્ત એવ ચ
ક્ષત્રિયાણાં બલવતાં સંગ્રામેષ્વ્ અનિવર્તિનામ્ ॥

એતદ્ યુષ્મત્પ્રવૃત્તેન દૈવેન પરિણામિતા
જગદ્ધિતાર્થં કુરુત રાજ્ઞાં હેતું રણક્ષયે ॥

યદ્ય્ અસ્તિ મયિ કારુણ્યં ભારશૈથિલ્યકારણાત્
એકશ્ ચક્રધરઃ શ્રીમાન્ અભયં મે પ્રયચ્છતુ ॥

યમ્ અહં ભારસંતપ્તા સંપ્રાપ્તા શરણૈષિણી
ભારો યદ્ય્ અવરોપ્તવ્યો વિષ્ણુર્ એષ બ્રવીતુ મામ્ ॥