હરિવંશ · અધ્યાય 4

અભિષિચ્યાધિરાજ્યે તુ પૃથું વૈન્યં પિતામહઃ
તતઃ ક્રમેણ રાજ્યાનિ વ્યાદેષ્ટુમ્ ઉપચક્રમે ॥

દ્વિજાનાં વીરુધાં ચૈવ નક્ષત્રગ્રહયોસ્ તથા
યજ્ઞાનાં તપસાં ચૈવ સોમં રાજ્યે ઽભ્યષેચયત્ ॥

અપાં તુ વરુણં રાજ્યે રાજ્ઞાં વૈશ્રવણં પતિમ્
બૃહસ્પતિં તુ વિશ્વેષાં દદાવ્ આઙ્ગિરસં પતિમ્ ॥
ભૃગૂણામ્ અધિપં ચૈવ કાવ્યં રાજ્યે ઽભિષેચયત્ ।
આદિત્યાનાં તથા વિષ્ણું વસૂનામ્ અથ પાવકમ્ ॥

પ્રજાપતીનાં દક્ષં તુ મરુતામ્ અથ વાસવમ્
દૈત્યાનાં દાનવાનાં ચ પ્રહ્લાદમ્ અમિતૌજસમ્ ॥

વૈવસ્વતં પિતૄણાં ચ યમં રાજ્યે ઽભ્યષેચયત્
માતૄણાં ચ વ્રતાનાં ચ મન્ત્રાણાં ચ તથા ગવામ્ ।
યક્ષાણાં રાક્ષસાનાં ચ પાર્થિવાનાં તથૈવ ચ ॥

સર્વભૂતપિશાચાનામ્ ગિરીશં શૂલપાણિનમ્
શૈલાનાં હિમવન્તં ચ નદીનામ્ અથ સાગરમ્ ॥

ગન્ધર્વાણામ્ અધિપતિં ચક્રે ચિત્રરથં પ્રભુઃ
નાગાનાં વાસુકિં ચક્રે સર્પાણામ્ અથ તક્ષકમ્ ॥

વારણાનાં ચ રાજાનમ્ ઐરાવતમ્ અથાદિશત્
ઉચ્ચૈઃશ્રવસમ્ અશ્વાનાં ગરુડં ચૈવ પક્ષિણામ્ ॥

મૃગાણામ્ અથ શાર્દૂલં ગોવૃષં તુ ગવામ્ અપિ
વનસ્પતીનાં રાજાનં પ્લક્ષમ્ એવાભ્યષેચયત્ ॥

એવં વિભજ્ય રાજ્યાનિ ક્રમેણ સ પિતામહઃ
દિશાં પાલાન્ અથ તતઃ સ્થાપયામાસ ભારત ॥

પૂર્વસ્યાં દિશિ પુત્રં તુ વૈરાજસ્ય પ્રજાપતેઃ
દિશાપાલં સુધન્વાનં રાજાનં સો ઽભ્યષેચયત્ ॥

દક્ષિણસ્યાં મહાત્માનં કર્દમસ્ય પ્રજાપતેઃ
પુત્રં શઙ્ખપદં નામ રાજાનં સો ઽભ્યષેચયત્ ॥

પશ્ચિમસ્યાં દિશિ તથા રજસઃ પુત્રમચ્યુતમ્
કેતુમન્તં મહાત્માનં રાજાનં સો ઽભ્યષેચયત્ ॥

તથા હિરણ્યલોમાનં પર્જન્યસ્ય પ્રજાપતેઃ
ઉદીચ્યાં દિશિ દુર્ધર્ષં રાજાનં સો ઽભ્યષેચયત્ ॥

તૈર્ ઇયં પૃથિવી સર્વા સપ્તદ્વીપા સપત્તના
સશૈલવનકાનના ।
સસાગરા ચ સસરિત્ ।
યથાપ્રદેશમ્ અદ્યાપિ ધર્મેણ પરિપાલ્યતે ॥

રાજસૂયાભિષિક્તશ્ ચ પૃથુર્ એભિર્ નરાધિપૈઃ
વેદદૃષ્ટેન વિધિના રાજરાજ્યેન રાજભિઃ ॥

તતો મન્વન્તરે ઽતીતે ચાક્ષુષે ઽમિતતેજસિ
વૈવસ્વતાય મનવે પૃથિવીરાજ્યમ્ આદિશત્ ॥

તસ્ય વિસ્તરમ્ આખ્યાસ્યે મનોર્ વૈવસ્વતસ્ય હ
તવાનુકૂલ્યાદ્ રાજેન્દ્ર યદિ શુશ્રૂષસે ઽનઘ
મહદ્દ્ હ્ય્ એતદ્ અધિષ્ઠાનં પુરાણે પરિનિષ્ઠિતમ્ ॥

વિસ્તરેણ પૃથોર્ જન્મ વૈશમ્પાયન કીર્તય
યથા મહાત્મના તેન દુગ્ધા ચેયં વસુંધરા ॥

યથા ચ પિતૃભિર્ દુગ્ધા યથા દેવૈર્ યથ ર્ષિભિઃ
યથા દૈત્યૈશ્ ચ નાગૈશ્ ચ યથા યક્ષૈર્ યથા દ્રુમૈઃ ॥

તેષાં પાત્રવિશેષાંશ્ ચ વૈશંપાયન કીર્તય
વત્સાન્ ક્ષીરવિશેષાંશ્ ચ સર્વમ્ એવાનુપૂર્વશઃ ॥

યસ્મિંશ્ ચ કારણે પાણિર્ વેનસ્ય મથિતઃ પુરા
ક્રુદ્ધૈર્ મહર્ષિભિસ્ તાત કારણં તચ્ ચ કીર્તય ॥

હન્ત તે કથયિષ્યામિ પૃથોર્ વૈન્યસ્ય સંભવમ્
એકાગ્રઃ પ્રયતશ્ ચૈવ શુશ્રૂષુર્ જનમેજય ॥

નાશુચેઃ ક્ષુદ્રમનસો નાશિષ્યસ્યાવ્રતસ્ય વા
કીર્તયેયમ્ અહં રાજન્ કૃતઘ્નસ્યાહિતસ્ય વા ॥

સ્વર્ગ્યં યશસ્યમ્ આયુષ્યં ધન્યં વેદેન સંમિતમ્
રહસ્યમ્ ઋષિભિઃ પ્રોક્તં શૃણુ રાજન્ યથાતથમ્ ॥

યશ્ ચૈનં કીર્તયેન્ નિત્યં પૃથોર્ વૈન્યસ્ય સંભવમ્
બ્રાહ્મણેભ્યો નમસ્કૃત્ય ન સ શોચેત્ કૃતાકૃતમ્ ॥