હરિવંશ · અધ્યાય 3

દેવાનાં દાનવાનાં ચ ગન્ધર્વોરગરક્ષસામ્
ઉત્પત્તિં વિસ્તરેણૈવ વૈશંપાયન કીર્તય ॥

પ્રજાઃ સૃજેતિ વ્યાદિષ્ટઃ પૂર્વં દક્ષઃ સ્વયંભુવા
યથા સસર્જ ભૂતાનિ તથા શૃણુ મહીપતે ॥

મનસા ત્વ્ એવ ભૂતાનિ પૂર્વમ્ એવાસૃજત્ પ્રભુઃ
ઋષીન્ દેવાન્ સગન્ધર્વાન્ અસુરાન્ અથ રાક્ષસાન્ ॥

યદાસ્ય યતમાનસ્ય ન વ્યવર્ધન્ત વૈ પ્રજાઃ
અપધ્યાતા ભગવતા મહાદેવેન ધીમતા ।
તતઃ સંચિન્ત્ય તુ પુનઃ પ્રજાહેતોઃ પ્રજાપતિઃ ॥

સ મૈથુનેન ધર્મેણ સિસૃક્ષુર્ વિવિધા પ્રજાઃ
અસિક્નીમ્ આવહત્ પત્નીં વીરણસ્ય પ્રજાપતેઃ
સુતાં સુતપસા યુક્તાં મહતીં લોકધારણીમ્ ॥

અથ પુત્રસહસ્રાણિ વૈરણ્યાં પઞ્ચ વીર્યવાન્
અસિક્ન્યાં જનયામ્ આસ દક્ષ એવ પ્રજાપતિઃ ॥

તાંસ્ તુ દૃષ્ટ્વા મહાભાગાન્ સંવિવર્ધયિષૂન્ પ્રજાઃ
દેવર્ષિઃ પ્રિયસંવાદો નારદઃ પ્રાબ્રવીદ્ ઇદમ્
નાશાય વચનં તેષાં શાપાયૈવાત્મનસ્ તથા ॥

યં કશ્યપઃ સુતવરં પરમેષ્ઠી વ્યજીજનત્
દક્ષસ્ય વૈ દુહિતરિ દક્ષશાપભયાન્ મુનિઃ ॥

પૂર્વં સ હિ સમુત્પન્નો નારદઃ પરમેષ્ઠિનઃ
અસિક્ન્યામ્ અથ વૈરણ્યાં ભૂયો દેવર્ષિસત્તમઃ
તં ભૂયો જનયામ્ આસ પિતેવ મુનિપુંગવમ્ ॥

તેન દક્ષય પુત્રા વૈ હર્યશ્વા ઇતિ વિશ્રુતાઃ
નિર્મથ્ય નાશિતાઃ સર્વે વિધિના ચ ન સંશયઃ ॥

તસ્યોદ્યતસ્ તદા દક્ષો નાશાયામિતવિક્રમઃ
બ્રહ્મર્ષીન્ પુરતઃ કૃત્વા યાચિતઃ પરમેષ્ઠિના ॥

તતો ઽભ્નિસંધિં ચક્રે વૈ દક્ષસ્ તુ પરમેષ્ઠિના
કન્યાયાં નારદો મહ્યં તવ પુત્રો ભવેદ્ ઇતિ ॥

તતો દક્ષઃ સુતાં પ્રાદાત્ પ્રિયાં વૈ પરમેષ્ઠિને
સ તસ્યાં નારદો જજ્ઞે ભૂયઃ શાપભયાદ્ ઋષિઃ ॥

કથં પ્રણાશિતાઃ પુત્રા નારદેન મહર્ષિના
પ્રજાપતેર્ દ્વિજશ્રેષ્ઠ શ્રોતુમ્ ઇચ્છામિ તત્ત્વતઃ ॥

દક્ષસ્ય પુત્રા હર્યશ્વા વિવર્ધયિષવઃ પ્રજાઃ
સમાગતા મહાવીર્યા નારદસ્ તાન્ ઉવાચ હ ॥

બાલિશા બત યૂયં યે નાસ્યા જાનીત વૈ ભુવઃ
પ્રમાણં સ્રષ્ટુકામા વૈ પ્રજા પ્રાચેતસાત્મજાઃ ।
અન્તર્ ઊર્ધ્વમ્ અધશ્ ચૈવ કથં સ્રક્ષ્યથ વૈ પ્રજાઃ ॥

તે તુ તદ્વચનં શ્રુત્વા પ્રયાતા સર્વતોદિશમ્
અદ્યાપિ ન નિવર્તન્તે સમુદ્રેભ્ય ઇવાપગાઃ ॥

હર્યશ્વેષ્વ્ અથ નષ્ટેષુ દક્ષઃ પ્રાચેતસઃ પુનઃ
વૈરણ્યામ્ એવ પુત્રાણાં સહસ્રમ્ અસૃજત્ પ્રભુઃ ॥

વિવર્ધયિષવસ્ તે તુ શબલાશ્વાઃ પ્રજાસ્ તદા
પૂર્વોક્તં વચનં તાત નારદેનૈવ ચોદિતાઃ ॥

અન્યોન્યમ્ ઊચુસ્ તે સર્વે સમ્યગ્ આહ મહાન્ ઋષિઃ
ભ્રાતૄણાં પદવી ચૈવ ગન્તવ્યા નાત્ર સંશયઃ
જ્ઞાત્વા પ્રમાણં પૃથ્વ્યાશ્ ચ સુખં સ્રક્ષ્યામહે પ્રજાઃ ॥

તે ઽપિ તેનૈવ માર્ગેણ પ્રયાતાઃ સર્વતોદિશમ્
અદ્યાપિ ન નિવર્તન્તે સમુદ્રેભ્ય ઇવાપગાઃ ॥

તદાપ્રભૃતિ વૈ ભ્રાતા ભ્રાતુર્ અન્વેષણે નૃપ
પ્રયાતો નશ્યતિ વિભો તન્ ન કાર્યં વિપશ્યતા ॥

તાંશ્ ચાપિ નષ્ટાન્ વિજ્ઞાય પુત્રાન્ દક્ષઃ પ્રજાપતિઃ
તદ્ભીત્યા નારદં શપ્ત્વા કન્યા એવાસૃજત્ પ્રભુઃ ।
ષષ્ટિં દક્ષો ઽસૃજત્ કન્યા વૈરણ્યામ્ ઇતિ ન શ્રુતમ્ ॥

દદૌ સ દશ ધર્માય કશ્યપાય ત્રયોદશ
સપ્તવિંશતિ સોમાય ચતસ્રો ઽરિષ્ટનેમયે ॥

દ્વે ચૈવ બહુપુત્રાય દ્વે ચૈવાઙ્ગિરસે તથા
દ્વે ભૃશાશ્વાય વિદુષે તાસાં નામાનિ મે શૃણુ ॥

અરુન્ધતી વસુર્ જામી લમ્બા ભાનુર્ મરુત્વતી
સંકલ્પા ચ મુહૂર્તા ચ સાધ્યા વિશ્વા ચ ભારત
ધર્મપત્ન્યો દશ ત્વ્ એતાસ્ તાસ્વ્ અપત્યાનિ મે શૃણુ ॥

વિશ્વેદેવાસ્ તુ વિશ્વાયાઃ સાધ્યા સાધ્યાન્ વ્યજાયત
મરુત્વત્યાં મરુત્વન્તો વસોસ્ તુ વસવઃ સ્મૃતાઃ ॥

ભાનોસ્ તુ ભાનવસ્ તાત મુહૂર્તાસ્ તુ મૂહૂર્તજાઃ
લમ્બાયાશ્ ચૈવ ઘોષો ઽથ નાગવીથી ચ જામિજા ॥

પૃથિવીવિષયં સર્વમ્ અરુન્ધત્યાં વ્યજાયત
સંકલ્પાયાસ્ તુ સર્વાત્મા જજ્ઞે સંકલ્પ એવ ચ ॥

યા રાજન્ સોમપત્ન્યસ્ તુ દક્ષઃ પ્રાચેતસો દદૌ
સર્વા નક્ષત્રનામ્ન્યસ્ તુ જ્યોતિષે પરિકીર્તિતાઃ ॥

યે ત્વ્ અનેકે સુરગણા દેવા જ્યોતિઃપુરોગમાઃ
વસવો ઽષ્ટૌ સમાખ્યાતાસ્ તેષાં વક્ષ્યામિ વિસ્તરમ્ ॥

આપો ધ્રુવશ્ ચ સોમશ્ ચ ધરશ્ ચૈવાનિલો ઽનલઃ
પ્રત્યૂષશ્ ચ પ્રભસશ્ ચ વસવો નામભિઃ શ્રુતાઃ ॥

આપસ્ય પુત્રો વૈતણ્ડ્યઃ શ્રમઃ શાન્તો મુનિસ્ તથા
ધ્રુવસ્ય પુત્રો ભગવાન્ કાલો લોકપ્રકાલનઃ ॥

સોમસ્ય ભગવાન્ વર્ચા વર્ચસ્વી યેન જાયતે
ધરસ્ય પુત્રો દ્રવિણો હુતહવ્યવહસ્ તથા
મનોહરાયાઃ શિશિરઃ પ્રાણો ઽથ રમણસ્ તથા ॥

અનિલસ્ય શિવા ભાર્યા યસ્યાઃ પુત્રઃ પુરોજવઃ
અવિજ્ઞાતગતિશ્ ચૈવ દ્વૌ પુત્રાવ્ અનિલસ્ય તુ ॥

અગ્નિપુત્રઃ કુમારસ્ તુ શરસ્તમ્બે શ્રિયા વૃતઃ
તસ્ય શાખો વિશાખશ્ ચ નૈગમેષશ્ ચ પૃષ્ઠજઃ
અપત્યં કૃત્તિકાનાં સ કાર્ત્તિકેય ઇતિ સ્મૃતઃ ॥

પ્રત્યૂષસ્ય વિદુઃ પુત્રમ્ ઋષિં નામ્નાથ દેવલમ્
દ્વૌ પુત્રૌ દેવલસ્યાપિ ક્ષમાવન્તૌ મનીષિણૌ ॥

બૃહસ્પતેસ્ તુ ભગિની વરસ્ત્રી બ્રહ્મચારિણી
યોગસિદ્ધા જગત્ કૃત્સ્નમ્ અસક્તા વિચચાર હ ॥

પ્રભાસસ્ય તુ ભાર્યા સા વસૂનામ્ અષ્ટમસ્ય તુ
વિસ્વકર્મા મહાભાગસ્ તસ્યાં જજ્ઞે પ્રજાપતિઃ ॥

કર્તા શિલ્પસહસ્રાણાં ત્રિદશાનાં ચ વર્ધકિઃ
ભૂષણાનાં ચ સર્વેષાં કર્તા શિલ્પવતાં વરઃ ॥

યઃ સર્વેષાં વિમાનાની દૈવતાનાં ચકાર હ
માનુષાશ્ ચોપજીવન્તિ યસ્ય શિલ્પં મહાત્મનઃ ॥

અજૈકપાદ્ અહિર્બુધ્ન્યસ્ ત્વષ્ટા રુદ્રશ્ ચ વીર્યવાન્
ત્વષ્ટુશ્ ચૈવાત્મજઃ શ્રીમાન્ વિશ્વરૂપો મહાયશાઃ ॥

હરશ્ ચ બહુરૂપશ્ ચ ત્ર્યમ્બકશ્ ચાપરાજિતઃ
વૃષાકપિશ્ ચ શંભુશ્ ચ કપર્દી રૈવતસ્ તથા ॥

એકાદશૈતે કથિતા રુદ્રાસ્ ત્રિભુવનેશ્વરાઃ
શતં ચૈવં સમાખ્યાતં રુદ્રાણામ્ અમિતૌજસામ્ ॥

અદિતિર્ દિતિર્ દનુશ્ ચૈવ અરિષ્ટા સુરસા તથા
સુરભિર્ વિનતા ચૈવ તામ્રા ક્રોધવશા ઇરા
કદ્રૂર્ મુનિશ્ ચ લોકેશ તાસ્વ્ અપત્યાનિ મે શૃણુ ॥

પૂર્વમન્વન્તરે શ્રેષ્ઠા દ્વાદશાસન્ સુરોત્તમાઃ
તુષિતા નામ તે ઽન્યોન્યમ્ ઊચુર્ વૈવસ્વતે ઽન્તરે ॥

ઉપસ્થિતે ઽતિયશસ્યશ્ ચાક્ષુષસ્યાન્ત્રે મનોઃ
હિતાર્થં સર્વલોકાનાં સમાગમ્ય પરસ્પરમ્ ॥

આગચ્છત દ્રુતં દેવા અદિતિં સંપ્રવિશ્ય વૈ
મન્વન્તરે પ્રસૂયામસ્ તન્ નઃ શ્રેયો ભવિષ્યતિ ॥

એવમ્ ઉક્ત્વા તુ તે સર્વે ચાક્ષુષસ્યાન્તરે મનોઃ
મારીચાત્ કશ્યપાજ્ જાતાસ્ તે ઽદિત્યા દક્ષકન્યયા ॥

તત્ર વિષ્ણુશ્ ચ શક્રશ્ ચ જજ્ઞાતે પુનર્ એવ હિ
અર્યમા ચૈવ ધાતા ચ ત્વષ્ટા પૂષા તથૈવ ચ ॥

વિવસ્વાન્ સવિતા ચૈવ મિત્રો વરુણ એવ ચ
અંશો ભગશ્ ચાતિતેજા આદિત્યા દ્વાદશ સ્મૃતાઃ ॥

ચાક્ષુષસ્યાન્તરે પૂર્વમ્ આસન્ યે તુષિતાઃ સુરાઃ
વૈવસ્વતે ઽન્તરે તે વૈ આદિત્યા દ્વાદશ સ્મૃતાઃ ॥

સપ્તવિંશત્ તુ યાઃ પ્રોક્તાઃ સોમપત્ન્યો ઽથ સુવ્રતાઃ
તાસામ્ અપત્યાન્ય્ અભવન્ દીપ્તાન્ય્ અમિતતેજસામ્ ॥

અરિષ્ટનેમેઃ પત્નીનામ્ અપત્યાનીહ ષોડશ
બહુપુત્રસ્ય વિદુષશ્ ચતસ્રો વિદ્યુતઃ સ્મૃતાઃ
પ્રત્યઙ્ગિરસજાઃ શ્રેષ્ઠા ઋચો બ્રહ્મર્ષિસત્કૃતાઃ ॥

ભૃશાશ્વસ્ય તુ દેવર્ષેર્ દેવપ્રહરણાઃ સુતાઃ
એતે યુગસહસ્રાન્તે જાયન્તે પુનર્ એવ હ ॥

સર્વે દેવગણાસ્ તાત ત્રયસ્ ત્રિંશત્ તુ કામજાઃ
તેષામ્ અપિ ચ રાજેન્દ્ર નિરોધોત્પત્તિર્ ઉચ્યતે ॥

યથા સૂર્યસ્ય કૌરવ્ય ઉદયાસ્તમયાવ્ ઇહ
તથા યુગાનિ રાજેન્દ્ર પ્રળયા મનવસ્ તથા ।
એવં દેવનિકાયાસ્ તે સંભવન્તિ યુગે યુગે ॥

દિત્યાઃ પુત્રદ્વયં જજ્ઞે કશ્યપાદ્ ઇતિ નઃ શ્રુતમ્
કશ્યપસ્યાત્મજાવ્ એતૌ સર્વેભ્યઃ પૂર્વજૌ મતૌ ।
હિરણ્યકશિપુશ્ ચૈવ હિરણ્યાક્ષશ્ ચ ભારત
સિંહિકા ચાભવત્ કન્યા વિપ્રચિત્તેઃ પરિગ્રહઃ ॥

હિરણ્યકશિપોઃ પુત્રાશ્ ચત્વારઃ પ્રથિતૌજસઃ
અનુહ્રાદશ્ ચ હ્રાદશ્ ચ પ્રહ્રાદશ્ ચૈવ વીર્યવાન્ ॥

સંહ્રાદસ્ ચ ચતુર્થો ઽભૂદ્ ધ્રાદપુત્રો હ્રદસ્ તથા
સંહ્રાદપુત્રૌ સુન્દશ્ ચ નિસુન્દસ્ તાવ્ ઉભૌ સ્મૃતૌ ।
હ્રદસ્ય પુત્રો ઽપ્ય્ આયુર્ વૈ શિવઃ કાલસ્ તથૈવ ચ
સંહ્રાદપુત્ર આયુષ્માઞ્ શિબિર્ બાષ્કલ એવ ચ ।
તેષાં મધ્યે મહાભાગ સર્વત્ર સમદૃગ્ વશી ।
પ્રહ્રાદઃ પરમાં ભક્તિં ય ઉવાચ જનાર્દને ।
વિરોચનશ્ ચ પ્રાહ્રાદિર્ બલિર્ જજ્ઞે વિરોચનાત્ ॥

બલેઃ પુત્રશતં ત્વ્ આસીદ્ બાણજ્યેષ્ઠં નરાધિપ
ધૃતરાષ્ટ્રશ્ ચ સૂર્યશ્ ચ ચન્દ્રમાશ્ ચેન્દ્રતાપનઃ ॥

કુમ્ભનાભો ગર્દભાક્ષઃ કુક્ષિર્ ઇત્ય્ એદ્વમાદયઃ
બાણસ્ તેષામ્ અતિબલો જ્યેષ્ઠઃ પશુપતેઃ પ્રિયઃ ॥

પુરાકલ્પે હિ બાણેન પ્રસાદ્યોમાપતિં પ્રભુમ્
પાર્શ્વતો મે વિહારઃ સ્યાદ્ ઇત્ય્ એવં યાચિતો વરઃ ॥

હિરણાક્સસુતાઃ પઞ્ચ વિદ્વાંસઃ સુમહાબલાઃ
ઝર્ઝરઃ શકુનિશ્ ચૈવ ભૂતસંતાપનસ્ તથા
મહાનાભશ્ ચ વિક્રાન્તઃ કાલનાભસ્ તથૈવ ચ ॥

અભવન્ દનુપુત્રાસ્ તુ શતં તીવ્રપરાક્રમાઃ
તપસ્વિનો મહાવીર્યાઃ પ્રાધાન્યેન નિબોધ તાન્ ॥

દ્વિમૂર્ધા શકુનિશ્ ચૈવ તથા શઙ્કુશિરા વિભુઃ
શઙ્કુકર્ણો વિવાદશ્ ચ ગવેષ્ઠી દુંદુભિસ્ તથા ।
અયોમુખઃ શમ્બરશ્ ચ કપિલો વામનસ્ તથા ॥

મરીચિર્ મઘવાંશ્ ચૈવ ઇડા ગર્ગશિરાસ્ તથા
વિક્ષોભણશ્ ચ કેતુશ્ ચ કેતુવીર્યશતહ્રદૌ ॥

ઇન્દ્રજિત્ સસ્ર્વજિચ્ ચૈવ વજ્રનાભસ્ તથૈવ ચ
મહાનાભશ્ ચ વિક્રાન્તઃ કાલનાભસ્ તથૈવ ચ ।
એકચક્રો મહાબાહુસ્ તારકશ્ ચ મહાબલઃ ॥

વૈશ્વાનરઃ પુલોમા ચ વિદ્રાવણમહાશિરૌ
સ્વર્ભાનુર્ વૃષપર્વા ચ વિપ્રચિત્તિશ્ ચ વીર્યવાન્ ॥

સર્વ એતે દનોઃ પુત્રાઃ કશ્યપાદ્ અભિજજ્ઞિરે
વિપ્રચિત્તિપ્રધાનાસ્ તે દાનવાઃ સુમહાબલાઃ ॥

સ્વર્ભાનોસ્ તુ પ્રભા કન્યા પુલોમ્નસ્ તુ શચી સુતા
ઉપદાનવી હયશિરાઃ શર્મિષ્ઠા વાર્ષપર્વણી ॥

પુલોમા કાલકા ચૈવ વૈશ્વાનરસુતે ઉભે
બહ્વપત્યે મહાસત્ત્વે મારીચેસ્ તુ પરિગ્રહઃ ॥

તયોઃ પુત્રસહસ્રાણિ ષષ્ટિં દાનવસત્તમાન્
ચતુર્દશશતાન્ અન્યાન્ હિરણ્યપુરવાસિનઃ ।
મારીચિર્ જનયામ્ આસ મહતા તપસાન્વિતઃ ॥

પૌલોમાઃ કાલકેયાશ્ ચ દાનવાસ્ તે મહાબલાઃ
અવધ્યા દેવતાનાં હિ હિરણ્યપુરવાસિનઃ
પિતામહપ્રસાદેન યે હતાઃ સવ્યસાચિના ॥

તતો ઽપરે મહાવીર્યા દાનવા અતિદારુણાઃ
સિંહિકાયામ્ અથોત્પન્ના વિપ્રચિત્તેઃ સુતાસ્ તથા ॥

દૈત્યદાનવસંયોગાજ્ જાતાસ્ તીવ્રપરાક્રમાઃ
સિંહિકેયા ઇતિ ખ્યાતાસ્ ત્રયોદશ મહાબલાઃ ॥

વ્યઙ્ગઃ શલ્યશ્ ચ બલિનૌ બલશ્ ચૈવ મહાબલઃ
વાતાપિર્ નમુચિશ્ ચૈવ ઇલ્વલઃ ખસૃમસ્ તથા ॥

આજ્જિકો નરકશ્ ચૈવ કાલનાભસ્ તથૈવ ચ
રાહુર્ જ્યેષ્ઠસ્ તુ તેષાં વૈ ચન્દ્રસૂર્યપ્રમર્દનઃ ।
શરઃ પોતરણશ્ ચૈવ વજ્રનાભશ્ ચ વીર્યવાન્ ॥
મૂકશ્ ચૈવ તુહુણ્ડશ્ ચ હ્રદપુત્રૌ બભૂવતુઃ ।
મારીચઃ સુન્દપુત્રશ્ ચ તાડકાયાં વ્યજાયત ।
સ્વર્ભાનુશ્ ચ મહાવીર્યો વક્ત્રયોધી મહાસુરઃ ।
સરમાણસ્ તથા ચૈવ શરકલ્પશ્ ચ વીર્યવાન્ ॥

એતે વૈ દાનવાઃ શ્રેષ્ઠા દનુવંશવિવર્ધનાઃ
તેષાં પુત્રાશ્ ચ પૌત્રાશ્ ચ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ ॥

સંહ્રાદસ્ય તુ દૈત્યસ્ય નિવાતકવચાઃ કુલે
સમુત્પન્નાઃ સુમહતા તપસા ભાવિતાત્મનઃ ॥

ષટ્ સુતાઃ સુમહાસત્ત્વાસ્ તામ્રાયાઃ પરિકીર્તિતાઃ
કાકી શ્યેની ચ ભાસી ચ સુગ્રીવી શુચિગૃધ્રિકે ॥

કાકી તુ જનયામ્ આસ ઉલૂકી પ્રત્યુલૂકકાન્
શ્યેની શ્યેનાંસ્ તથા ભાસી ભાસાન્ ગૃધ્રાંશ્ ચ ગૃધ્રિકા ॥

શુચિર્ ઔદકાન્ પક્ષિગણાન્ સુગ્રીવી તુ પરંતપ
અશ્વાન્ ઉષ્ટ્રાન્ ગર્દભાંશ્ ચ તામ્રાવંશઃ પ્રકીર્તિતઃ ॥

વિનતાયાસ્ તુ પુત્રૌ દ્વાવ્ અરુણો ગરુડસ્ તથા
સુપર્ણઃ પતતાં શ્રેષ્ઠો દારુણઃ સ્વેન કર્મણા ॥

સુરસાયાઃ સહસ્રં તુ સર્પાણામ્ અમિતૌજસામ્
અનેકશિરસાં તાત ખેચરાણાં મહાત્મનામ્ ॥

કાદ્રવેયાસ્ તુ બલિલ્નઃ સહસ્રમ્ અમિતૌજસઃ
સુપર્ણવશગા નાગા જજ્ઞિરે ઽનેકમસ્તકાઃ ॥

તેષાં પ્રધાનાઃ સતતં શેષવાસુકિતક્ષકાઃ
ઐરાવતો મહાપદ્મઃ કમ્બલાશ્વતરાવ્ ઉભૌ ॥

ઐલાપત્રશ્ ચ શઙ્ખશ્ ચ કર્કોટકધનંજયૌ
મહાનીલમહાકર્ણૌ ધૃતરાષ્ટ્રબલાહકૌ ॥

કુહરઃ પુષ્પદંષ્ટ્રશ્ ચ દુર્મુખઃ સુમુખસ્ તથા
શઙ્ખશ્ ચ શઙ્ખપાલશ્ ચ કપિલો વામનસ્ તથા ॥

નહુષઃ શઙ્ખરોમા ચ મણિર્ ઇત્ય્ એવમાદયઃ
એતે ચાન્યે ચ બહવો દંદશૂકા વિષોલ્બણાઃ ।
તેષાં પુત્રાશ્ ચ પૌત્રાશ્ ચ ગરુડેન નિપાતિતાઃ ।
ચતુર્દશસહસ્રાણિ ક્રૂરાણામ્ ઉરગાશિના ।
ગણં ક્રોધવશં વિદ્ધિ તત્ર સર્વે ચ દંષ્ટ્રિણઃ ॥

સ્થલજાઃ પક્ષિણો ઽબ્જાસ્ ચ ધરાયાઃ પ્રસવઃ સ્મૃતઃ
અનાયુષાયાઃ પુત્રાસ્ તુ પઞ્ચાશત્ સુમહાબલાઃ ।
સુરતો ગુણવૃત્તશ્ ચ વિક્ષરો ઽથ નૃપસ્ તથા ।
ગાસ્ તુ વૈ જનયામ્ આસ સુરભી મહિષી તથા ॥

ઇરા વૃક્ષલતાવલ્લીસ્ તૃણજાતીશ્ ચ સર્વશઃ
ખસા તુ યક્ષરક્સાંસિ મુનિર્ અપ્સરસસ્ તથા ॥

અરિષ્ટા તુ મહાસત્ત્વાન્ ગન્ધર્વાન્ અમિતૌજસઃ
એતે કશ્યપદાયાદાઃ કીર્તિતાઃ સ્થાણુજંગમાઃ ॥

તેષાં પુત્રાશ્ ચ પૌત્રાશ્ ચ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ
એષ મન્વન્તરે તાત સર્ગઃ સ્વારોચિષે સ્મૃતઃ ॥

વૈવસ્વતે તુ મહતિ વારુણે વિતતે ક્રતૌ
જુહ્વાનસ્ય બ્રહ્મણો વૈ પ્રજાસર્ગ ઇહોચ્યતે ॥

પૂર્વં યત્ર તુ બ્રહ્મર્ષીન્ ઉત્પન્નાન્ સપ્ત માનસાન્
પુત્રત્વે કલ્પયામ્ આસ સ્વયમ્ એવ પિતામહઃ ॥

તતો વિરોધે દેવાનાં દાનવાનાં ચ ભારત
દિતિર્ વિનષ્ટપુત્રા વૈ તોષયામ્ આસ કશ્યપમ્ ॥

તાં કશ્યપઃ પ્રસન્નાત્મા સમ્યગારાધિતસ્ તયા
વરેણ ચ્છન્દયામ્ આસ સા ચ વવ્રે વરં તદા ॥

પુત્રમ્ ઇન્દ્રવધાર્થાય સમર્થમ્ અમિતૌજસમ્
સ ચ તસ્યૈ વરં પ્રાદાત્ પ્રાર્થિતં સુમહાતપાઃ ॥

દત્ત્વા ચ વરમ્ અવ્યગ્રો મારીચસ્ તામ્ અભાષત
ઇન્દ્રં પુત્રો નિહન્તા તે ગર્ભે ચેચ્ છરદાં શતમ્ ॥

યદિ ધારયસે શૌચં તત્પરા વ્રતમ્ આસ્થિતા
ભવિષ્યતિ સુતસ્ તે ઽયં યદ્ય્ એનં ધારયિષ્યસિ ॥

તથેત્ય્ અભિહિતો ભર્તા તયા દેવ્યા મહાતપાઃ
ધારયામ્ આસ ગર્ભં તુ શુચિઃ સા વસુધાધિપ ॥

તતો ઽભ્યુપગમાદ્ દિત્યાં ગર્ભમ્ આધાય કશ્યપઃ
રોચયન્ વૈ ગણશ્રેષ્ઠં દેવાનામ્ અમિતૌજસામ્ ॥

તેજઃ સંભૃત્ય દુર્ધર્ષમ્ અવધ્યમ્ અમરૈઃ સદા
જગામ પર્તવાયૈવ તપસે સંશિતવ્રતઃ ॥

તસ્યાશ્ ચૈવાન્તરપ્રેપ્સુર્ અભવત્ પાકશાસનઃ
ઊને વર્ષશતે ચાસ્યા દદર્શાન્તરમ્ અચ્યુતઃ ॥

અકૃત્વા પાદયોઃ શૌચં દિતિઃ શયનમ્ આવિશત્
નિદ્રામ્ આહારયામ્ આસ તસ્યાઃ કુક્ષિં પ્રવિશ્ય હ
વજ્રપાણિસ્ તતો ગર્ભં સપ્તધા તં ન્યકૃન્તત ॥

સ પાટ્યમાનો ગર્ભો ઽથ વજ્રેણ પ્રરુરોદ હ
મા રોદીર્ ઇતિ તં શક્રઃ પુનઃ પુનર્ અભાબ્રવીત્ ॥

સો ઽભવત્ સપ્તધા ગર્ભસ્ તમ્ ઇન્દ્રો રુષિતઃ પુનઃ
એકૈકં સપ્તધા ચક્રે વજ્રેણૈવારિકર્શનઃ
તેન રોદનશબ્દેન દિતિઃ સા પ્રત્યબુધ્યત ।
ઉવાચ શક્રમ્ આર્તા સા કિં ત્વ્ એતત્ કૃપણં કૃતમ્ ॥
સ ભીતો નિશ્ચરત્ તસ્માદ્ યોનિદ્વારાત્ પુરંદરઃ ।
તતઃ પાર્શ્વગતો દેવ્યાઃ પાદયોર્ નિપપાત હ ॥
અશુચિર્ દેવિ સુપ્તાસિ પાદયોઃ કૃતમૂર્ધજા ।
મયાત્મવધભીતેન કૃતં તત્ ક્ષન્તુમ્ અર્હસિ ॥
એવમુક્તા તુ સા દેવી આહ શક્રમ્ ઇદં વચઃ ।
સુકૃતં સાધુ તે પુત્ર ન તે ભવતિ દુષ્કૃતમ્ ॥
કિં તુ વક્ષ્યામ્ય્ અહં કિંચિત્ તત્ કુરુષ્વારિમર્દન ।
મમૈવ પુત્રસ્ ત્વં દેવ રક્ષ ચૈતાન્ યદીચ્છસિ ।
બાઢમ્ ઇત્ય્ અબ્રવીદ્ ઇન્દ્ર એવમ્ એતન્ ન સંશયઃ ।
મરુતો નામ દેવાસ્ તે બભૂવુર્ ભરતર્ષભ ॥

યથોક્તં વૈ મઘવતા તથૈવ મરુતો ઽભવન્
મા રોદીર્ ઇતિ યચ્ છબ્દસ્ ત્વયોક્તઃ પાકશાસન ।
મરુતો નામ તેનેમે ભવન્તુ યદિ મન્યસે ।
દેવાસુરેષુ યુદ્ધેષુ ભૃત્યાસ્ તવ કૃતે વિભો ।
પૃષ્ઠતો ઽનુગમિષ્યન્તિ વશગાસ્ તે પુરંદર ॥
એવં બ્રુવાણાં તાં દેવીં પ્રાહ શક્રસ્ ત્વ્ ઇદં વચઃ ।
દેવા એકોનપઞ્ચાશત્ સહાયા વજ્રપાણિનઃ ॥

તેષામ્ એવં પ્રવૃદ્ધાનાં ભૂતાનાં જનમેજય
નિકાયેષુ નિકાયેષુ હરિઃ પ્રાદાત્ પ્રજાપતીન્
ક્રમશસ્ તાનિ રાજ્યાનિ પૃથોઃ પૂર્વં તુ ભારત ॥

સ હરિઃ પુરુષો વીરઃ કૃષ્ણો જિષ્ણુઃ પ્રજાપતિઃ
પર્જન્યસ્ તપનો વ્યક્તસ્ તસ્ય સર્વમ્ ઇદં જગત્ ॥

પ્રયતો ભવ રાજેન્દ્ર શૃણુષ્વૈકમનાસ્ તતઃ ।
નાશુદ્ધે નાશુચૌ વાપિ નાશિષ્યાય કથંચન ॥
વર્ણયેયમ્ અહં રાજન્ કૃતજ્ઞાય હિતાય ચ ।
સ્વર્ગ્યં યશસ્યમ્ આયુષ્યં પુણ્યં વેદેન સંમિતમ્ ।
ભૂતસર્ગમ્ ઇમં સમ્યગ્ જાનતો ભરતર્ષભ
મરુતાં ચ શુભં જન્મ શૃણ્વતઃ પઠતો ઽપિ વા ।
નાવૃત્તિભયમ્ અસ્તીહ પરલોકભયં કુતઃ ॥