હરિવંશ · અધ્યાય 29

યત્ તત્ સત્રાજિતે કૃષ્ણો મણિરત્નં સ્યમન્તકમ્
અદાત્ તદ્ ધારયદ્ બભ્રુર્ ભોજેન શતધન્વના ॥

સદા હિ પ્રાર્થયામ્ આસ સત્યભામામ્ અનિન્દિતામ્
અક્રૂરો ઽન્તરમ્ અન્વિચ્છન્ મણિં ચૈવ સ્યમન્તકમ્ ॥

સત્રાજિતં તતો હત્વા શતધન્વા મહાબલઃ
રાત્રૌ તં મણિમ્ આદાય તતો ઽક્રૂરાય દત્તવાન્ ॥

અક્રૂરસ્ તુ તદા રત્નમ્ આદાય ભરતર્ષભ
સમયં કારયાં ચક્રે નાવેદ્યો ઽહં ત્વયાચ્યુતે ॥

વયમ્ અભ્યુપપત્સ્યામઃ કૃષ્ણેન ત્વાં પ્રધર્ષિતમ્
મમાદ્ય દ્વારકા સર્વા વશે તિષ્ઠત્ય્ અસંશયમ્ ॥

હતે પિતરે દુઃખાર્તા સત્યભામા યશસ્વિની
પ્રયયૌ રથમ્ આરુહ્ય નગરં વારણાવતમ્ ॥

સત્યભામા તુ તદ્ વૃત્તં ભોજસ્ય શતધન્વનઃ
ભર્તુર્ નિવેદ્ય દુઃખાર્તા પાર્શ્વસ્થાશ્રૂણ્ય્ અવર્તયત્ ॥

પાણ્ડવાણાં તુ દગ્ધાનાં હરિઃ કૃત્વોદકં તદા
કુલ્યાર્થે ચ સ ભ્રાતૄણાં ન્યયોજયત સાત્યકિમ્ ॥

તતસ્ ત્વરિતમ્ આગમ્ય દ્વારકાં મધુસૂદનઃ
પૂર્વજં હલિનં શ્રીમાન્ ઇદં વચનમ્ અબ્રવીત્ ॥

હતઃ પ્રસેનઃ સિંહેન સત્રાજિચ્ છતધન્વના
સ્યમન્તકઃ સ મદ્ગામી તસ્ય પ્રભુર્ અહં વિભો ॥

તદારોહ રથં શીઘ્રં ભોજં હત્વા મહાબલમ્
સ્યમન્તકો મહાબાહો સહ નૌ સ ભવિષ્યતિ ॥

તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં તુમુલં ભોજકૃષ્ણયોઃ
શતધન્વા તતો ઽક્રૂરમ્ અવૈક્ષત્ સર્વતોદિશમ્ ॥

અનાપ્તૌ ચ વધાર્હૌ ચ કૃત્વા ભોજજનાર્દનૌ
શક્તો ઽપિ શાઠ્યાદ્ ધાર્દિક્યં નાક્રૂરો ઽભ્યુપપદ્યત ॥

અપયાને તતો બુદ્ધિં ભોજશ્ ચક્રે ભયાર્દિતઃ
યોજનાનાં શતં સાગ્રં હયયા પ્રત્યપદ્યત ॥

વિખ્યાતા હૃદયા નામ શતયોજનગામિની
ભોજસ્ય વડવા રાજન્ યયા કૃષ્ણમ્ અયોધયત્ ॥

ક્ષીણાં જવેન હૃદયામ્ અધ્વનઃ શતયોજને
દૃષ્ટ્વા રથસ્ય સ્વાં વૃદ્ધિં શતધન્વાનમ્ આર્દયત્ ॥

તતસ્ તસ્યા હયાયાસ્ તુ શ્રમાત્ ખેદાચ્ ચ ભારત
ખમ્ ઉત્પેતુર્ અથ પ્રાણાઃ કૃષ્ણો રામમ્ અથાબ્રવીત્ ॥

તિષ્ઠસ્વેહ મહાબાહો દૃષ્ટદોષા હયા મયા
પદ્ભ્યાં ગત્વા હરિષ્યામિ મણિરત્નં સ્યમન્તકમ્ ॥

પદ્ભ્યામ્ એવ તતો ગત્વા શતધન્વાનમ્ અચ્યુતઃ
મિથિલામ્ અભિતો રાજઞ્ જઘાન પરમાસ્ત્રવિત્ ॥

સ્યમન્તકં ચ નાપશ્યદ્ ધત્વા ભોજં મહાબલમ્
નિવૃત્તં ચાબ્રવીત્ કૃષ્ણં રત્નં દેહીતિ લાઙ્ગલી ॥

નાસ્તીતિ કૃષ્ણશ્ ચોવાચ તતો રામો રુષાન્વિતઃ
ધિક્શબ્દપૂર્વમ્ અસકૃત્ પ્રત્યુવાચ જનાર્દનમ્ ॥

ભ્રાતૃત્વાન્ મર્ષયામ્ય્ એષ સ્વસ્તિ તે ઽસ્તુ વ્રજામ્ય્ અહમ્
કૃત્યં ન મે દ્વારકયા ન ત્વયા ન ચ વૃષ્ણિભિઃ ॥

પ્રવિવેશ તતો રામો મિથિલામ્ અરિમર્દનઃ
સર્વકામૈર્ ઉપચિતૈર્ મૈથિલેનાભિપૂજિતઃ ॥

એતસ્મિન્ન્ એવ કાલે તુ બભ્રુર્ મતિમતાં વરઃ
નાનારૂપાન્ ક્રતૂન્ સર્વાન્ આજહાર નિરર્ગલાન્ ॥

દીક્ષામયં સ કવચં રક્ષાર્થં પ્રવિવેશ હ
સ્યમન્તકકૃતે પ્રાજ્ઞો ગાંદીપુત્રો મહાયશાઃ ॥

અર્થાન્ રત્નાનિ ચાગ્ર્યાણિ દ્રવ્યાણિ વિવિધાનિ ચ
ષષ્ટિં વર્ષાણિ ધર્માત્મા યજ્ઞેષુ વિનિયોજયત્ ॥

અક્રૂરયજ્ઞા ઇતિ તે ખ્યાતાસ્ તસ્ય મહાત્મનઃ
બહ્વન્નદક્ષિણાઃ સર્વે સર્વકામપ્રદાયિનઃ ॥

અથ દુર્યોધનો રાજા ગત્વા સ મિથિલાં પ્રભુઃ
ગદાશિક્ષાં તતો દિવ્યાં બલભદ્રાદ્ અવાપ્તવાન્ ॥

પ્રસાદ્ય તુ તતો રામો વૃષ્ણ્યન્ધકમહારથૈઃ
આનીતો દ્વારકામ્ એવ કૃષ્ણેન ચ મહાત્મના ॥

અક્રૂરસ્ ત્વ્ અન્ધકૈઃ સાર્ધમ્ અપાયાદ્ ભરતર્ષભ
હત્વા સત્રાજિતં યુદ્ધે સહબન્ધું મહાબલી ॥

જ્ઞાતિભેદભયાત્ કૃષ્ણસ્ તમ્ ઉપેક્ષિતવાન્ અથ
અપયાતે તદાક્રૂરે નાવર્ષત્ પાકશાસનઃ ॥

અનાવૃષ્ટ્યા તદા રાષ્ટ્રમ્ અભવદ્ બહુધા કૃશમ્
તતઃ પ્રસાદયામ્ આસુર્ અક્રૂરં કુકુરાન્ધકાઃ ॥

પુનર્ દ્વારવતીં પ્રાપ્તે તસ્મિન્ દાનપતૌ તતઃ
પ્રવવર્ષ સહસ્રાક્ષઃ કચ્છે જલનિધેસ્ તદા ॥

કન્યાં ચ વાસુદેવાય સ્વસારં શીલસંમતામ્
અક્રૂરઃ પ્રદદૌ ધીમાન્ પ્રીત્યર્થં કુરુનન્દન ॥

અથ વિજ્ઞાય યોગેન કૃષ્ણો બભ્રુગતં મણિમ્
સભામધ્યગતં પ્રાહ તમ્ અક્રૂરં જનાર્દનઃ ॥

યત્ તદ્ રત્નં મણિવરં તવ હસ્તગતં વિભો
તત્ પ્રયચ્છસ્વ માનાર્હ મયિ માનાર્યકં કૃથાઃ ॥

ષષ્ટિવર્ષગતે કાલે યદ્ રોષો ઽભૂત્ તદા મમ
સ સંરૂઢો ઽસકૃત્પ્રાપ્તસ્ તતઃ કાલાત્યયો મહાન્ ॥

તતઃ કૃષ્ણસ્ય વચનાત્ સર્વસાત્વતસંસદિ
પ્રદદૌ તં મણિં બભ્રુર્ અક્લેશેન મહામતિઃ ॥

તતસ્ તમ્ આર્યવત્પ્રાપ્તં બભ્રોર્ હસ્તાદ્ અરિંદમઃ
દદૌ હૃષ્ટમનાઃ કૃષ્ણસ્ તં મણિં બભ્રવે પુનઃ ॥

સ કૃષ્ણહસ્તાત્ સંપ્રાપ્ય મણિરત્નં સ્યમન્તકમ્
આબધ્ય ગાંદિનીપુત્રો વિરરાજાંશુમાન્ ઇવ ॥