હરિવંશ · અધ્યાય 28

ભજમાનસ્ય પુત્રો ઽથ રથમુખ્યો વિદૂરથઃ
રાજાધિદેવઃ શૂરસ્ તુ વિદૂરથસુતો ઽભવત્ ॥

રાજાધિદેવસ્ય સુતા જજ્ઞિરે વીર્યવત્તરાઃ
દત્તાતિદત્તૌ બલિનૌ શોણાશ્વઃ શ્વેતવાહનઃ ॥

શમી ચ દણ્ડશર્મા ચ દત્તશત્રુશ્ ચ શત્રુજિત્
શ્રવણા ચ શ્રવિષ્ઠા ચ સ્વસારૌ સંબભૂવતુઃ ॥

શમીપુત્રઃ પ્રતિક્ષત્રઃ પ્રતિક્ષત્રસ્ય ચાત્મજઃ
સ્વયંભોજઃ સ્વયંભોજાદ્ ધૃદિકઃ સંબભૂવ હ ॥

તસ્ય પુત્રા બભૂવુર્ હિ સર્વે ભીમપરાક્રમાઃ
કૃતવર્માગ્રજસ્ તેષાં શતધન્વા તુ મધ્યમઃ ॥

દેવાન્તશ્ ચ નરાન્તશ્ ચ ભિષગ્ વૈતરણશ્ ચ યઃ
સુદાન્તશ્ ચાધિદાન્તશ્ ચ કીનાશો દામદમ્ભકૌ ॥

દેવાન્તસ્યાભવત્ પુત્રો વિદ્વાન્ કમ્બલબર્હિષઃ
ક્રોષ્ટોઃ પુત્રો ઽનમિત્રસ્ તુ તસ્માદ્ વૈ દેવમીઢુષઃ ।
અસમૌજાસ્ તથા વીરો નાસમૌજાશ્ ચ તાવ્ ઉભૌ ॥

અજાતપુત્રાય સુતાન્ પ્રદદાવ્ અસમૌજસે
સુદંષ્ટ્રં ચ સુચારું ચ કૃષ્ણમ્ ઇત્ય્ અન્ધકાઃ સ્મૃતાઃ ॥

ગાન્ધારી ચૈવ માદ્રી ચ ક્રોષ્ટોર્ ભાર્યે બભૂવતુઃ
ગાન્ધારી જનયામ્ આસ સુમિત્રં મિત્રનન્દનમ્ ॥

માદ્રી યુધાજિતં પુત્રં તતો વૈ દેવમીઢુષમ્
અનમિત્રમ્ અમિત્રાણાં જેતારં ચ મહાબલમ્ ॥

અનમિત્રસુતો નિઘ્નો નિઘ્નસ્ય દ્વૌ બભૂવતુઃ
પ્રસેનશ્ ચાથ સત્રાજિચ્ છત્રુસેનાજિતાવ્ ઉભૌ ॥

પ્રસેનો દ્વારવત્યાં તુ નિવિશન્ત્યાં મહામણિમ્
દિવ્યં સ્યમન્તકં નામ સમુદ્રાદ્ ઉપલબ્ધવાન્ ॥

સ મણિઃ સ્યન્દતે રુક્મં વૃષ્ણ્યન્ધકનિવેશને
કાલવર્ષી ચ પર્જન્યો ન ચ વ્યાધિભયં ભવેત્ ॥

લિપ્સાં ચક્રે પ્રસેનાત્ તુ મણિરત્નં સ્યમન્તકમ્
ગોવિન્દો ન ચ તં લેભે શક્તો ઽપિ ન જહાર સઃ ॥

કદાચિન્ મૃગયાં યાતઃ પ્રસેનસ્ તેન ભૂષિતઃ
સ્યમન્તકકૃતે સિંહાદ્ વધં પ્રાપ વનેચરાત્ ॥

અથ સિંહં પ્રધાવન્તમ્ ઋક્ષરાજો મહાબલઃ
નિહત્ય મણિરત્નં તમ્ આદાય બિલમ્ આવિશત્ ॥

તતો વૃષ્ણ્યન્ધકાઃ કૃષ્ણં પ્રસેનવધકારણાત્
પ્રાર્થનાં તાં મણેર્ બુદ્ધ્વા સર્વ એવ શશઙ્કિરે ॥

સ શઙ્ક્યમાનો ધર્માત્મા નકારી તસ્ય કર્મણઃ
આહરિષ્યે મણિમ્ ઇતિ પ્રતિજ્ઞાય વનં યયૌ ॥

પ્રસેનસ્ય પદં ગૃહ્ય પુરુષૈર્ આપ્તકારિભિઃ
ઋક્ષવન્તં ગિરિવરં વિન્ધ્યં ચ ગિરિમ્ ઉત્તમમ્ ॥

અન્વેષયન્ પરિશ્રાન્તઃ સ દદર્શ મહામનાઃ
સાશ્વં હતં પ્રસેનં તુ નાવિન્દચ્ ચૈવ તં મણિમ્ ॥

અથ સિંહઃ પ્રસેનસ્ય શરીરસ્યાવિદૂરતઃ
ઋક્ષેન નિહતો દૃષ્ટઃ પાદૈર્ ઋક્ષસ્ય સૂચિતઃ ॥

પાદૈસ્ તૈર્ અન્વિયાયાથ ગુહામ્ ઋક્ષસ્ય માધવઃ
મહત્ય્ ઋક્ષબિલે વાણીં શુશ્રાવ પ્રમદેરિતામ્ ॥

ધાત્ર્યા કુમારમ્ આદાય સુતં જામ્બવતો નૃપ
ક્રીડાપયન્ત્યા મણિના મા રોદીર્ ઇત્ય્ અથેરિતામ્ ॥

સિંહઃ પ્રસેનમ્ અવધીત્ સિંહો જામ્બવતા હતઃ
સુકુમારક મા રોદીસ્ તવ હ્ય્ એષ સ્યમન્તકઃ ॥

વ્યક્તીકૃતશ્ ચ શબ્દઃ સ તૂર્ણં ચાપિ યયૌ બિલમ્
પ્રવિશ્ય ચાપિ ભગવાંસ્ તમ્ ઋક્ષબિલમ્ અઞ્જસા ।
સ્થાપયિત્વા બિલદ્વારિ યદૂંલ્ લાઙ્ગલિના સહ ।
શાર્ઙ્ગધન્વા બિલસ્થં તુ જામ્બવન્તં દદર્શ હ ॥

યુયુધે વાસુદેવસ્ તુ બિલે જામ્બવતા સહ
બાહુભ્યામ્ એવ ગોવિન્દો દિવસાન્ એકવિંસતિમ્ ॥

પ્રવિષ્ટે તુ બિલં કૃષ્ણે વસુદેવપુરઃસરાઃ
અદૃષ્ટ્વા નિર્ગમં શૌરેઃ પ્રવિષ્ટસ્ય બિલં જનાઃ ।
પ્રતીક્ષ્ય દ્વાદશાહાનિ દુઃખિતાઃ સ્વપુરં યયુઃ ।
પુનર્ દ્વારવતીમ્ એત્ય હતં કૃષ્ણં ન્યવેદયન્ ॥

વાસુદેવસ્ તુ નિર્જિત્ય જામ્બવન્તં મહાબલમ્
જામ્બવન્તં વિનિર્જિત્ય વાસુદેવો મહાબલમ્ ।
લેભે જામ્બવતીં કન્યામ્ ઋક્ષરાજસ્ય સંમતામ્ ॥

મણિં સ્યમન્તકં ચૈવ જગ્રાહાત્મવિશુદ્ધયે
અનુનીયર્ક્ષરાજાનં નિર્યયૌ ચ તદા બિલાત્ ॥

એવં સ મણિમ્ આહૃત્ય વિશોધ્યાત્માનમ્ અચ્યુતઃ
દદૌ સત્રાજિતે તં વૈ સર્વસાત્વતસંસદિ ॥

એવં મિથ્યાભિશસ્તેન કૃષ્ણેનામિત્રઘાતિના
આત્મા વિશોધિતઃ પાપાદ્ વિનિર્જિત્ય સ્યમન્તકમ્ ॥

સત્રાજિતો દશ ત્વ્ આસન્ ભાર્યાસ્ તાસાં શતં સુતાઃ
ખ્યાતિમન્તસ્ ત્રયસ્ તેષાં ભઙ્ગકારસ્ તુ પૂર્વજઃ ॥

વીરો વાતપતિશ્ ચૈવ ઉપસ્વાવાંસ્ તથૈવ ચ
કુમાર્યશ્ ચાપિ તિસ્રો વૈ દિક્ષુ ખ્યાતા નરાધિપ ॥

સત્યભામોત્તમા સ્ત્રીણાં વ્રતિની ચ દૃઢવ્રતા
તથા પદ્માવતી ચૈવ ભાર્યાઃ કૃષ્ણસ્ય તા દદૌ ॥

સભાક્ષો ભઙ્ગકારાત્ તુ નારેયશ્ ચ નરોત્તમૌ
જજ્ઞાતે ગુણસંપન્નૌ વિશ્રુતૌ ગુણસંપદા ॥

મધોઃ પુત્રસ્ય જજ્ઞે ઽથ પૃશ્નિઃ પુત્રો યુધાજિતઃ
જજ્ઞાતે તનયૌ પૃશ્નેઃ શ્વફલ્કશ્ ચિત્રકસ્ તથા ॥

શ્વફલ્કઃ કાશિરાજસ્ય સુતાં ભાર્યામ્ અવિન્દત
ગાંદીં તસ્યાસ્ તુ ગાંદીત્વં સદા ગાઃ પ્રદદૌ હિ સા ॥

તસ્યાં જજ્ઞે તદા વીરઃ શ્રુતવાન્ ઇતિ ભારત
અક્રૂરો ઽથ મહાભાગો યજ્વા વિપુલદક્ષિણઃ ॥

ઉપાસઙ્ગસ્ તથા મદ્ગુર્ મૃદુરશ્ ચારિમર્દનઃ
ગિરિક્ષિપસ્ તથોપેક્ષઃ શત્રુહા ચારિમેજયઃ ॥

ચર્મભૃચ્ ચારિવર્મા ચ ગૃધ્રમ્ ઓજા નરસ્ તથા
આવાહપ્રતિવાહૌ ચ સુન્દરા ચ વરાઙ્ગના ॥

વિશ્રુતા સામ્બમહિષી કન્યા ચાસ્ય વસુંધરા
રૂપયૌવનસંપન્ના સર્વસત્ત્વમનોહરા ॥

અક્રૂરેણૌગ્રસેન્યાં તુ સુગાત્ર્યાં કુરુનન્દન
સુદેવશ્ ચોપદેવશ્ ચ જજ્ઞાતે દેવવર્ચસૌ ॥

ચિત્રકસ્યાભવન્ પુત્રાઃ પૃથુર્ વિપૃથુર્ એવ ચ
અશ્વસેનો ઽશ્વબાહુશ્ ચ સુપાર્શ્વકગવેષણૌ ॥

અરિષ્ટનેમેસ્ તુ સુતા ધર્મો ધર્મભૃદ્ એવ ચ
સુબાહુર્ બહુબાહુશ્ ચ શ્રવિષ્ટ્ઃઆશ્રવણે સ્ત્રિયૌ ॥

ઇમાં મિથ્યાભિશસ્તિં યઃ કૃષ્ણસ્ય સમુદાહૃતામ્
વેદ મિથ્યાભિશાપાસ્ તં ન સ્પૃશન્તિ કદાચન ॥