હરિવંશ · અધ્યાય 19

બ્રહ્મદત્તસ્ય તનયઃ સ વૈભ્રાજસ્ ત્વ્ અજાયત
યોગાત્મા તપસા યુક્તો વિષ્વક્સેન ઇતિ શ્રુતઃ ॥

કદાચિદ્ બ્રહ્મદત્તસ્ તુ ભાર્યયા સહિતો વને
વિજહાર પ્રહૃષ્ટાત્મા યથા શચ્યા શતક્રતુઃ ॥

તતઃ પિપીલિકરુતં સ શુશ્રાવ નરાધિપઃ
કામિનીં કામિનસ્ તસ્ય યાચતઃ ક્રોશતો ભૃશમ્ ॥

શ્રુત્વા તુ યાચ્યમાનાં તાં ક્રુદ્ધાં સૂક્ષ્માં પિપીલિકામ્
બ્રહ્મદત્તો મહાહાસમ્ અકસ્માદ્ એવ ચાહસત્ ॥

તતઃ સા સંનતિર્ દીના વ્રીડિતા દીનચેતના
નિરાહારા બહુતિથં બભૂવામિત્રકર્શન ॥

પ્રસાદ્યમાના ભર્ત્રા સા તમ્ ઉવાચ શુચિસ્મિતા
ત્વયાવહસિતા રાજન્ નાહં જીવિતુમ્ ઉત્સહે ॥

સ તત્કારણમ્ આચખ્યૌ ન ચ સા શ્રદ્દધાતિ તત્
ઉવાચ ચૈનં કુપિતા નૈષ ભાવો ઽસ્તિ પાર્થિવ ॥

કો વૈ પિપીલિકરુતં માનુષો વેત્તુમ્ અર્હતિ
ઋતે દેવપ્રસાદાદ્ વૈ પૂર્વજાતિકૃતેન વા
તપઃફલેન વા રાજન્ વિદ્યયા વા નરાધિપ ॥

સાહં યથૈવ જાનીયાં તથા પ્રત્યાયયસ્વ મામ્
પ્રાણાન્ વાપિ પરિત્યક્ષ્યે રાજન્ સત્યેન તે શપે ॥

તત્ તસ્યા વચનં શ્રુત્વા મહિષ્યાઃ પરુષં વિભો
સ રાજા પરમાપન્નો દેવશ્રેષ્ઠમ્ અગાત્ તદા
શરણ્યં સર્વભૂતેશં ભક્ત્યા નારાયણં પ્રભુમ્ ॥

સમાહિતો નિરાહારઃ ષડ્રાત્રેણ મહાયશાઃ
દદર્શ દર્શને રાજા દેવં નારાયણં હરિમ્ ॥

ઉવાચ ચૈનં ભગવાન્ સર્વભૂતાનુકમ્પકઃ
બ્રહ્મદત્ત પ્રભાતે ત્વં કલ્યાણં સમવાપ્સ્યસિ
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ભગવાન્ દેવસ્ તત્રૈવાન્તરધીયત ॥

ચતુર્ણાં તુ પિતા યો ઽસૌ બ્રાહ્મણાનાં મહાત્મનામ્
શ્લોકં સો ઽધીત્ય પુત્રેભ્યઃ કૃતકૃત્ય ઇવાભવત્ ॥

સ રાજાનમ્ અથાન્વિચ્છત્ સહમન્ત્રિણમ્ અચ્યુતમ્
ન દદર્શાન્તરં ચાપિ શ્લોકં શ્રાવયિતું તદા ॥

અથ રાજા શિરઃસ્નાતો લબ્ધ્વા નારાયણાદ્ વરમ્
પ્રવિવેશ પુરીં પ્રીતો રથમ્ આરુહ્ય કાઞ્ચનમ્ ॥

તસ્ય રશ્મીન્ અગૃહ્ણાચ્ ચ કણ્ડરીકો દ્વિજર્ષભઃ
ચમરવ્યજનં ચાપિ બાભ્રવ્યઃ સમવાક્ષિપત્ ॥

ઇદમ્ અન્તરમ્ ઇત્ય્ એવ તતઃ સ બ્રાહ્મણસ્ તદા
શ્રાવયામ્ આસ રાજાનં શ્લોકં તં સચિવૌ ચ તૌ ॥

સપ્ત વ્યાધા દશાર્ણેષુ મૃગાઃ કાલંજરે ગિરૌ
હંસાઃ સરસિ માનસે ।
તે સ્મ જાતાઃ કુરુક્ષેત્રે બ્રાહ્મણા વેદપારગાઃ ।
પ્રસ્થિતા દૂરમ્ અધ્વાનં ।
ચક્રવાકાઃ સરિદ્ દ્વીપે યૂયં તેભ્યો ઽવસીદથ ॥

તચ્ છ્રુત્વા મોહમ્ અગમદ્ બ્રહ્મદત્તસ્ તદાનઘ
સચિવૌ ચાસ્ય પાઞ્ચાલઃ કણ્ડરીકશ્ ચ ભારત ॥

સ્રસ્તરશ્મિપ્રતોદૌ તૌ પતિતવ્યજનાવ્ ઉભૌ
દૃષ્ટ્વા બભૂવુર્ અસ્વસ્થાઃ પૌરાશ્ ચાગન્તવશ્ ચ હ ॥

મુહૂર્તાદ્ ઇવ રાજા સ સહ તાભ્યાં રથે સ્થિતઃ
પ્રતિલભ્ય તતઃ સંજ્ઞાં પ્રત્યાગચ્છદ્ અરિંદમ ॥

તતસ્ તે તત્ સરઃ સ્મૃત્વા યોગં તમ્ ઉપલભ્ય ચ
બ્રાઃમણં વિપુલૈર્ અર્થૈર્ ભોગૈશ્ ચ સમયોજયન્ ॥

અભિષિચ્ય સ્વરાજ્યે તુ વિષ્વક્સેનમ્ અરિંદમમ્
જગામ બ્રહ્મદત્તો ઽથ સદારો વનમ્ એવ હ ॥

અથૈનં સંનતિર્ ધીરા દેવલસ્ય સુતા તદા
ઉવાચ પરમપ્રીતા યોગાદ્ વનગતં નૃપમ્ ॥

જાનન્ત્યા ત્વં મહારાજ પિપીલિકરુતજ્ઞતામ્
ચોદિતઃ ક્રોધમ્ ઉદ્દિશ્ય સક્તઃ કામેષુ વૈ મયા ॥

ઇતો વયં ગમિષ્યામો ગતિમ્ ઇષ્ટામ્ અનુત્તમામ્
તવ ચાન્તર્હિતો યોગસ્ તતઃ સંસ્મારિતો મયા ॥

સ રાજા પરમપ્રીતઃ પત્ન્યાઃ શ્રુત્વા વચસ્ તદા
પ્રાપ્ય યોગં વનાદ્ એવ ગતિં પ્રાપ સુદુર્લભામ્ ॥

કણ્ડરીકો ઽપિ યોગાત્મા સાંખ્યયોગમ્ અનુત્તમમ્
પ્રાપ્ય યોગગતિં સિદ્ધો વિશુદ્ધઃ સ્વેન કર્મણા ॥

ક્રમં પ્રણીય પાઞ્ચાલઃ શિક્ષામ્ ઉત્પાદ્ય કેવલામ્
યોગાચાર્યગતિં પ્રાપ યશશ્ ચાગ્ર્યં મહાતપાઃ ॥

એવમ્ એતત્ પુરા વૃત્તં મમ પ્રત્યક્ષમ્ અચ્યુત
તદ્ ધારયસ્વ ગાઙ્ગેય શ્રેયસા યોક્ષ્યસે તતઃ ॥

યે ચાન્યે ધારયિષ્યન્તિ તેષાં ચરિતમ્ ઉત્તમમ્
તિર્યગ્યોનિષુ તે જાતુ ન ભવિષ્યન્તિ કર્હિચિત્ ॥

શ્રુત્વા ચેદમ્ ઉપાખ્યાનં મહાર્થં મહતાં ગતિમ્
યોગધર્મો હૃદિ સદા પરિવર્તેત ભારત ॥

સ તેનૈવાનુબન્ધેન કદાચિલ્ લભતે શમમ્
ય ઇમં શ્રાવયેચ્ છ્રાદ્ધે પિતૄન્ પ્રીણાતિ પુણ્યકૃત્ ।
અક્ષયં ચ પિતૄણાં વૈ પ્રીતિર્ ભવતિ શાશ્વતી ॥
યે પઠન્તિ ચ શૃણ્વન્તિ શ્રાવયન્તિ ચ યે દ્વિજાન્ ।
તતો મનોગતિં યાતિ સિદ્ધાનાં ભુવિ દુર્લભામ્ ॥

એવમ્ એતત્ પુરા ગીતં માર્કણ્ડેયેન ધીમતા
શ્રાદ્ધસ્ય ફલમ્ ઉદ્દિશ્ય સોમસ્યાપ્યાયનાય વૈ ॥

સોમો હિ ભગવાન્ દેવો લોકસ્યાપ્યાયનં પરમ્
વૃષ્ણિવંશપ્રસઙ્ગેન તસ્ય વંશં નિબોધ મે ॥