હરિવંશ · અધ્યાય 18

તે યોગધર્મનિરતાઃ સપ્ત માનસચારિણઃ
પદ્મગર્ભો ઽરવિન્દાક્ષઃ ક્ષીરગર્ભઃ સુલોચનઃ ।
ઊરુબિન્દુઃ સુબિન્દુશ્ ચ હૈમગર્ભસ્ તુ સપ્તમઃ ।
હંસા જાતા મહાત્માનો માનસેષુ સરઃસુ ચ ॥
સુમનાઃ સુવાક્ સુશુદ્ધશ્ ચ તત્ત્વદર્ષી ચ તત્ત્વવિત્ ।
સુનેત્રશ્ ચ સુહોત્રશ્ ચ દ્વિજા નામભિર્ એવ ચ ॥
તે બ્રહ્મચારિણઃ સર્વે વિહગાઃ કામચારિણઃ ।
વાય્વમ્બુભક્ષાઃ સતતં શરીરાણ્ય્ ઉપશોષયન્ ॥

રાજા વિભ્રાજમાનસ્ તુ વપુષા તદ્ વનં તદા
ચચારાન્તઃપુરવૃતો નન્દનં મઘવાન્ ઇવ ॥

સ તાન્ અબુધ્યત્ ખચરાન્ યોગધર્માત્મકાન્ બુધઃ
નિર્વેદાચ્ ચ તમ્ એવાર્થમ્ અનુધ્યાત્વા પુરં યયૌ ॥

અણુહો નામ તસ્યાસીત્ પુત્રઃ પરમધાર્મિકઃ
અણુધર્મરતિર્ નિત્યમ્ અણુહો ઽધ્યગમત્ પદમ્ ॥

પ્રાદાત્ કન્યાં શુકસ્ તસ્મૈ કૃત્વીં પૂજિતલક્ષણામ્
સત્ત્વશીલગુણોપેતાં યોગધર્મરતાં સદા ॥

સા હ્ય્ ઉદ્દિષ્ટા પુરા ભીષ્મ પિતૃકન્યા મણીષિણા
સનત્કુમારેણ તદા સંનિધૌ મમ શોભના ॥

સત્યધર્મભૃતાં શ્રેષ્ઠા દુર્વિજ્ઞેયાકૃતાત્મભિઃ
યોગા ચ યોગપત્ની ચ યોગમાતા તથૈવ ચ
યથા તે કથિતં પૂર્વં પિતૃસર્ગેષુ વૈ મયા ॥

વિભ્રાજસ્ ત્વ્ અણુહં રાજ્યે સ્થાપયિત્વા નરેશ્વરઃ
આમન્ત્ર્ય પૌરાન્ પ્રીતાત્મા બ્રાહ્મણાન્ સ્વસ્તિ વાચ્ય ચ
પ્રાયાત્ સરસ્ તપશ્ ચર્તું યત્ર તે સહચારિણઃ ॥

સ વૈ તત્ર નિરાહારો વાયુભક્ષો મહાતપાઃ
ત્યક્ત્વા કામાંસ્ તપસ્ તેપે સરસસ્ તસ્ય પાર્ષ્વતઃ ॥

તસ્ય સંકલ્પ આસીચ્ ચ તેષામ્ અન્યતરસ્ય વૈ
પુત્રત્વં પ્રાપ્ય યોગેન યુજ્યેયમ્ ઇતિ ભારત ॥

કૃત્વાભિસંધિં તપસા મહતા સ સમન્વિતઃ
મહાતપાઃ સ વિભ્રાજો વિરરાજાંશુમાન્ ઇવ ॥

તતો વિભ્રાજિતં તેન વૈભ્રાજમ્ ઇતિ તદ્ વનમ્
સરસ્ તચ્ ચ કુરુશ્રેષ્ઠ વૈભ્રાજમ્ ઇતિ શબ્દિતમ્ ॥

યત્ર તે શકુના રાજંશ્ ચત્વારો યોગધર્મિણઃ
યોગભ્રષ્ટાસ્ ત્રયશ્ ચૈવ દેહન્યાસકૃતો ઽભવન્ ॥

કામ્પિલ્યે નગરે તે તુ બ્રહ્મદત્તપુરોગમાઃ
જાતાઃ સપ્ત મહાત્માનઃ સર્વે વિગતકલ્મષાઃ
સ્મૃતિમન્તો ઽત્ર ચત્વારસ્ ત્રયસ્ તુ પરિમોહિતાઃ ॥

સ્વતન્ત્રસ્ ત્વ્ અણુહાજ્ જજ્ઞે બ્રહ્મદત્તો મહાયશાઃ
યથાસ્યાસીત્ પક્ષિભાવે સંકલ્પઃ પૂર્વચિન્તિતઃ ॥

છિદ્રદર્શી સુનેત્રશ્ ચ તથા બાભ્રવ્યવત્સયોઃ
જાતૌ શ્રોત્રિયદાયાદૌ વેદવેદાઙ્ગપારગૌ ॥

સખાયૌ બ્રહ્મદત્તસ્ય પૂર્વજાતિસહોષિતૌ
પાઞ્ચાલઃ પઞ્ચમસ્ તત્ર કણ્ડરીકસ્ તથાપરઃ ॥

પાઞ્ચાલો બહ્વૃચસ્ ત્વ્ આસીદ્ આચાર્યત્વં ચકાર હ
દ્વિવેદઃ કણ્ડરીકસ્ તુ છન્દોગો ઽધ્વર્યુર્ એવ ચ ॥

સર્વસત્ત્વરુતજ્ઞશ્ ચ રાજાસીદ્ અણુહાત્મજઃ
પાઞ્ચાલકણ્ડરીકાભ્યાં તસ્ય સંવિદ્ અભૂત્ તદા ॥

તે ગ્રામ્યધર્મનિરતાઃ કામસ્ય વશવર્તિનઃ
પૂર્વજાતિકૃતેનાસન્ ધર્મકામાર્થકોવિદાઃ ॥

અણુહસ્ તુ નૃપશ્રેષ્ઠો બ્રહ્મદત્તમ્ અકલ્મષમ્
અભિષિચ્ય તદા રાજ્યે પરાં ગતિમ્ અવાપ્તવાન્ ॥

બ્રહ્મદત્તસ્ય ભાર્યા તુ દેવલસ્યાત્મજાભવત્
અસિતસ્ય યોગદુર્ધર્ષા સંનતિર્ નામ ભારત ॥

તામ્ એકભાવસંયુક્તાં લેભે કન્યામ્ અનુત્તમામ્
સંનતિં સંનતિમતીં દેવલાદ્ યોગધર્મિણીમ્ ॥

શેષાસ્ તુ ચક્રવાકા વૈ કામ્પિલ્યે સહચારિણઃ
તે જાતાઃ શ્રોત્રિયકુલે સુદરિદ્રે સહોદરાઃ ॥

ધૃતિર્ મહામના વિદ્વાંસ્ તત્ત્વદર્શી ચ નામતઃ
વેદાધ્યયનસંપન્નાશ્ ચત્વારો ઽચ્છિન્નદર્શિનઃ ॥

તેષાં સંવિદથોત્પન્ના પૂર્વજાતિકૃતા તદા
તે યોગનિરતાઃ સિદ્ધાઃ પ્રસ્થિતાઃ સર્વ એવ હિ ॥

આમન્ત્ર્ય પિતરં તાત પિતા તાન્ અબ્રવીત્ તદા
અધર્મ એષ યુષ્માકં યન્ માં ત્યક્ત્વા ગમિષ્યથ ॥

દારિદ્ર્યમ્ અનપાકૃત્ય પુત્રાર્થાંશ્ ચૈવ પુષ્કલાન્
કામાન્ અભીપ્સિતાન્ સર્વાન્ મમ કૃત્વાદ્ય પુત્રકાઃ ।
શુશ્રૂષામ્ અપ્રયુક્ત્વા ચ કથં વૈ ગન્તુમ્ અર્હથ ॥

તે તમ્ ઊચુર્ દ્વિજાઃ સર્વે પિતરં પુનર્ એવ હિ
કરિષ્યામો વિધાનં તે યેન ત્વં વર્તયિષ્યસિ ॥

ઇમં શ્લોકં મહાર્થં ત્વં રાજાનં સહમન્ત્રિણમ્
શ્રાવયેથાઃ સમાગમ્ય બ્રહ્મદત્તમ્ અકલ્મષમ્ ॥

પ્રીતાત્મા દાસ્યતિ સ તે ગ્રામાન્ ભોગાંશ્ ચ પુષ્કલાન્
યથેપ્સિતાંશ્ ચ સર્વાર્થાન્ ગચ્છ તાત યથાસુખમ્ ॥

એતાવદ્ ઉક્ત્વા તે સર્વે પૂજયિત્વા ચ તં ગુરું
યોગધર્મમ્ અનુપ્રાપ્ય પરમાં નિર્વૃતિં યયુઃ ॥