હરિવંશ · અધ્યાય 117

એષં વિલુલિતે લોકે મનુષ્યાઃ કેન પાલિતાઃ
નિવત્સ્યન્તિ કિમાચારાઃ કિમાહારવિહારિણઃ ॥

કિંકર્માણઃ કિમીહન્તઃ કિંપ્રમાણાઃ કિમાયુષઃ
કાં ચ કાષ્ઠાં સમાસાદ્ય પ્રપત્સ્યન્તિ કૃતં યુગમ્ ॥

અત ઊર્ધ્વં ચ્યુતે ધર્મે ગુણહીનાઃ પ્રજાસ્ તતઃ
શીલવ્યસનમ્ આસાદ્ય પ્રાપ્સ્યન્તે હ્રાસમ્ આયુષઃ ॥

આયુર્હાર્ન્યા બલગ્લાનિર્ બલગ્લાન્યા વિવર્ણતા
વૈવર્ણ્યાદ્ વ્યાધિસંપીડા નિર્વેદો વ્યાધિપીડનાત્ ॥

નિર્વેદાદ્ આત્મસંબોધઃ સંબોધાદ્ ધર્મશીલતા
એવં ગત્વા પરાં કાષ્ઠાં પ્રપત્સ્યન્તિ કૃતં યુગમ્ ॥

ઉદ્દેશતો ધર્મશીલાઃ કેચિન્ મધ્યસ્થતાં ગતાઃ
વિમર્શશીલાઃ કેચિત્ તુ હેતુવાદકુતૂહલાઃ ॥

પ્રત્યક્ષમ્ અનુમાનં ચ પ્રમાણમ્ ઇતિ નિશ્ચિતાઃ
પ્રમાણં કિં કરિષ્યતિ નેતિ પણ્ડિતમાનિનઃ
અપ્રમાણં કરિષ્યન્તિ વેદોક્તમ્ અપરે જનાઃ ॥

નાસ્તિક્યપરમાશ્ ચાપિ કેચિદ્ ધર્મવિલોપકાઃ
ભવિષ્યન્તિ નરા મૂઢા મન્દાઃ પણ્ડિતમાનિનઃ ॥

તદાત્વમાત્રશ્રદ્ધેયાઃ શાસ્ત્રજ્ઞાનવિમૂર્છિતાઃ
દામ્ભિકાસ્ તે ભવિષ્યન્તિ વાદશીલપરાયણાઃ ॥

તદા વિચલિતે ધર્મે જનાઃ શેષપુરસ્કૃતાઃ
શુભાન્ય્ એવાચરિષ્યન્તિ દાનસત્યસમન્વિતાઃ ॥

સર્વભક્ષો હ્ય્ અસંગુપ્તો નિર્ગુણો નિરપત્રપઃ
ભવિષ્યતિ તદા લોકસ્ તત્ કષાયસ્ય લક્ષણમ્ ॥

વિપ્રાણાં શાશ્વતીં વૃત્તિં યદા વર્ણાવરો જનઃ
અભિપત્સ્યતિ વૃત્ત્યર્થં તત્ કષાયસ્ય લક્ષણમ્ ॥

કષાયોપપ્લવે કાલે જ્ઞાનવિદ્યાપ્રણાશને
સિદ્ધિમ્ અલ્પેન કાલેન યાસ્યન્તિ નિરુપસ્કૃતાઃ ॥

મહાયુદ્ધં મહાનાદં મહાવર્ષં મહાભયમ્
ભવિષ્યતિ યુગે ક્ષીણે તત્ કષાયસ્ય લક્ષણમ્ ॥

વિપ્રરૂપાણિ રક્ષાંસિ રાજાનઃ કર્ણવેદિનઃ
ચરિષ્યન્તિ વસુંધરાં ।
પ્રનષ્ટવર્ણધર્માશ્ ચ ।
પૃથિવીમ્ ઉપભોક્ષ્યન્તિ યુગાન્તે પ્રત્યુપસ્થિતે ॥

નિઃસ્વાધ્યાયવષટ્કારા મુનયશ્ ચાભિમાનિનઃ
ક્રવ્યાદા બ્રહ્મરૂપેણ સર્વભક્ષા વૃથાવ્રતાઃ ॥

મૂર્ખાઃ સ્વાર્થપરા લુબ્ધાઃ ક્ષુદ્રાઃ ક્ષુદ્રપરિચ્છદાઃ
વ્યવાહારોપવૃત્તાશ્ ચ ચ્યુતા ધર્માચ્ ચ શાશ્વતાત્ ॥

હર્તારઃ પરરત્નાનાં પરદારપ્રધર્ષકાઃ
કામાત્માનો દુરાત્માનઃ સોપધાઃ પ્રિયસાહસાઃ ॥

તેષુ પ્રભવમાનેષુ તુલ્યશીલેષુ સર્વતઃ
અભાવિનો ભવિષ્યન્તિ મુનયો બહુરૂપિણઃ ॥

ઉત્પન્ના યે કૃતયુગે પ્રધાનપુરુષાશ્રયાઃ
કથાયોગેન તાન્ સર્વાન્ પૂજયિષ્યન્તિ માનવાઃ ॥

સસ્યચોરા ભવિષ્યન્તિ તથા ચૈલાપહારિણઃ
ભક્ષ્યભોજ્યહરાશ્ ચૈવ ભાણ્ડાનાં ચૈવ હારિણઃ ॥

ચોરાશ્ ચોરસ્ય હર્તારો હન્તા હર્તુર્ ભવિષ્યતિ
ચોરાશ્ ચોરક્ષયે ચાપિ કૃતે ક્ષેમં ભવિષ્યતિ ॥

નિઃસારે ક્ષુભિતે લોકે નિષ્ક્રિયે વ્યન્તરે સ્થિતે
નરાઃ શ્રયિષ્યન્તિ વનં કરભારપ્રપીડિતાઃ ॥

યજ્ઞકર્મણ્ય્ ઉપરતે રક્ષાંસિ શ્વાપદાનિ ચ
કોટિમૂષકસર્પાશ્ ચ ધર્ષયિષ્યન્તિ માનવાન્ ॥

ક્ષેમં સુભિક્ષમ્ આરોગ્યં સામગ્ર્યમ્ અથ બન્ધુભિઃ
ઉદ્દેશેન નરશ્રેષ્ઠ ભવિષ્યન્તિ યુગક્ષયે ॥

સ્વયંપાલાઃ સ્વયંચોરા યુગસંભારસંભૃતાઃ
મણ્ડલૈઃ પ્રભવિષ્યન્તિ દેશે દેશે પૃથક્ પૃથક્ ॥

સ્વદેશેભ્યઃ પરિભ્રષ્ટા નિઃસારાઃ સહ બન્ધુભિઃ
નરાસ્ તદા ભવિષ્યન્તિ સર્વે કાલપ્રતીક્ષિણઃ ॥

તદા સ્કન્ધે સમાદાય કુમારાન્ પ્રદ્રુતા ભયાત્
કૌશિકીં સંશ્રયિષ્યન્તિ નરાઃ ક્ષુદ્ભયપીડિતાઃ ॥

અઙ્ગાન્ વઙ્ગાન્ કલિઙ્ગાંશ્ ચ કાશ્મીરાન્ અથ મેકલાન્
ઋષિકાન્તગિરિદ્રોણીઃ સંશ્રયિષ્યન્તિ માનવાઃ ॥

કૃત્સ્નં ચ હિમવત્પાર્શ્વં કૂલં ચ લવણામ્ભસઃ
અરણ્યાનિ ચ વત્સ્યન્તિ નરા મ્લેચ્છગણૈઃ સહ ॥

નૈવ શૂન્યા ન ચાશૂન્યા ભવિષ્યતિ વસુંધરા
ગોપ્તારશ્ ચાપ્ય્ અગોપ્તારઃ પ્રભવિષ્યન્તિ શાસિનઃ ॥

મૃગૈર્ મત્સ્યૈર્ વિહંગૈશ્ ચ શ્વાપદૈઃ સર્વકીટકૈઃ
મૃગમત્સ્યવિહંગૈશ્ ચ કીટશ્વાપદવંગમૈઃ (?) ।
મધુશાકફલૈર્ મૂલૈર્ વર્તયિષ્યન્તિ માનવાઃ ॥

ચીરં પર્ણં ચ વિવિધં વલ્કલાન્ય્ અજિનાનિ ચ
સ્વયં કૃત્વા નિવત્સ્યન્તિ યથા મુનિજનાસ્ તથા ॥

બીજાનામ્ આકૃતિં નિમ્નેષ્વ્ ઈહન્તે કાષ્ઠશઙ્કુભિઃ
અજૈડકં ખરોષ્ટ્રં ચ પાલયિષ્યન્તિ યત્નતઃ ॥

નદીસ્રોતાંસિ રોત્સ્યન્તિ તોયાર્થં કૂલમ્ આશ્રિતાઃ
પક્વાન્નવ્યવહારેણ વિપણન્તઃ પરસ્પરમ્ ॥

તનૂરુહૈર્ યથાજાતૈઃ સમલાન્તરસંવૃતૈઃ
બહ્વપત્યાઃ પ્રજાહીનાઃ ક્રૂરા લક્ષણવર્જિતાઃ ॥

એવં ભવિષ્યન્તિ તદા મનુષ્યાઃ કાલકારિતાઃ
હીનાદ્દ્ હીનં તદા ધર્મં પ્રજા સમનુવર્ત્સ્યતિ ॥

આયુસ્ તત્ર ચ મર્ત્યાનાં પરં ત્રિંશદ્ ભવિષ્યતિ
દુર્બલા વિષયગ્લાના રજસા સમભિપ્લુતાઃ ॥

ભવિષ્યતિ તદા તેષાં રોગૈર્ ઇન્દ્રિયસંક્ષયઃ
આયુઃપ્રક્ષયસંરોધાદ્દ્ હિંસા ચોપરમિષ્યતિ ॥

શુશ્રૂષવો ભવિષ્યન્તિ સાધૂનાં દર્શને રતાઃ
સત્યં ચાપિ પ્રપત્સ્યન્તિ વ્યવહારાપશઙ્કયા ॥

ભવિષ્યન્તિ ચ કામાનામ્ અલાભાદ્ ધર્મશીલિનઃ
કરિષ્યન્તિ ચ સંકોચં સ્વપક્ષક્ષયપીડિતાઃ ॥

એવં શુશ્રૂષવો દાને સત્યે પ્રાણાભિરક્ષણે
ચતુષ્પાદપ્રવૃત્તં ચ ધર્મમ્ આપ્સ્યન્તિ માનવાઃ ॥

તેસાં ધર્માભિમાનાનાં ગુણેષુ પરિવર્તતામ્
સ્વાદુ કિં ન્વ્ ઇતિ વિજ્ઞાય ધર્મ એવ સ્વદિષ્યતિ ॥

યથા હાનિઃ ક્રમપ્રાપ્તા તથા વૃદ્ધિઃ ક્રમાગતા
યદા હાનિર્ ભવિષ્યતિ કલેઃ સર્વાણિ ભૂપતે ।
પ્રગૃહીતે તતો ધર્મે પ્રપત્સ્યન્તિ કૃતં પુનઃ ॥

સાધુવૃત્તિઃ કૃતયુગે કષાયે હાનિર્ ઉચ્યતે
એક એવ તુ કાલઃ સ હીનવર્ણો યથા શશી ॥

છન્નો હિ તમસા સોમો યથા કલિયુગે તથા
પૂર્ણશ્ ચ તપસા હીનો યથા કલિયુગે તથા ॥

અર્થવાદપરો ધર્મો વેદાર્થ ઇતિ તુ વિદુઃ
અનિર્ણિક્તમ્ અવિજ્ઞાતં દાયાદ્યમ્ ઇવ ધાર્યતે ॥

ઇષ્ટં દાનં તપો નામ બ્રહ્મચર્યં સુપૂજિતમ્
ગુણૈઃ કર્માભિનિર્વૃત્તિર્ ગુણાસ્ તથ્યેન કર્મણા ॥

આશીસ્ તુ પુરુષં દૃષ્ટ્વા દેશકાલાનુવર્તિની
યુગે યુગે યથાકાલમ્ ઋષિભિઃ સમુદાહૃતા ॥

ઇહ ધર્માર્થકામાનાં વેદાનાં ચ પ્રતિક્રિયા
આશિષશ્ ચ શુભાઃ પુણ્યાસ્ તથૈવાયુર્ યુગે યુગે ॥

યથા યુગાનાં પરિવર્તનાનિ ચિરપ્રવૃત્તાનિ વિધિસ્વભાવાત્
ક્ષણં ન સંતિષ્ઠતિ જીવલોકઃ ક્ષયોદયાભ્યાં પરિવર્તમાનઃ ॥