હરિવંશ · અધ્યાય 116

આસન્નં વિપ્રકૃષ્ટં વા યદિ કાલં ન વિદ્મહે
તસ્માદ્ દ્વાપરવિધ્વંસાદ્ યુગાન્તં સ્પૃહયામ્ય્ અહમ્ ॥

પ્રાપ્તા વયં હિ તં કાલમ્ અનયા ધર્મતૃષ્ણયા
પ્રાપ્તા વયં ચ ધર્મં સ્વં સુખમ્ અલ્પેન કર્મણા ॥

પ્રજાસમુદ્વેગકરં યુગાન્તં સમુપસ્થિતમ્
તસ્માત્ સમુદ્વેગકરે યુગાન્તે પ્રત્યુપસ્થિતે ।
પ્રનષ્ટધર્મં ધર્મજ્ઞ નિમિત્તૈર્ વક્તુમ્ અર્હસિ ॥

પૃષ્ટ એવં ભવિષ્યસ્ય ગતિં તત્ત્વેન ચિન્તયન્
એવં ભવિષ્યે તુ ગતિં યોગેનૈવ વિચિન્તયન્ ।
યુગાન્તે પૂર્વરૂપાણિ ભગવાન્ અબ્રવીત્ તદા ॥

અરક્ષિતારો હર્તારો બલિભાગસ્ય પાર્થિવાઃ
યુગાન્તે પ્રભવિષ્યન્તિ સ્વરક્ષણપરાયણાઃ ॥

અક્ષત્રિયાશ્ ચ રાજાનો વિપ્રાઃ શૂદ્રોપજીવિનઃ
શૂદ્રાશ્ ચ બ્રાહ્મણાચારા ભવિષ્યન્તિ યુગક્ષયે ॥

કાણ્ડપૃષ્ઠાઃ શ્રોત્રિયાશ્ ચ હવીંષિ ભરતર્ષભ
એકપઙ્ક્ત્યામ્ અશિષ્યન્તિ યુગાન્તે જનમેજય ॥

શિલ્પવન્તો ઽનૃતપરાઃ નરા મદ્યામિષપ્રિયાઃ
પરં ધર્મં હનિષ્યન્તિ મનુષ્યા મન્દબુદ્ધયઃ ।
ભાર્યામિત્રા ભવિષ્યન્તિ યુગાન્તે જનમેજય ॥

રાજવૃત્તે સ્થિતાશ્ ચોરા રાકાનશ્ ચોરશીલિનઃ
ભૃત્યા અનિર્વિષ્ટભુજો ભવિષ્યન્તિ યુગક્ષયે ॥

ધનાનિ શ્લાઘનીયાનિ સતાં વૃત્તમ્ અપૂજિતમ્
નાર્યશ્ ચાપિ કરિષ્યન્તિ કૃષિમ્ એવ કલૌ યુગે ।
અકુત્સના ચ પતિતે ભવિષ્યતિ યુગક્ષયે ॥

પ્રનષ્ટચેતના મર્ત્યા મુક્તકેશા વિચૂલિનઃ
ઉનષોડશવર્ષાશ્ ચ પ્રજાસ્યન્તિ નરાસ્ તદા ॥

અટ્ટશૂલા જનપદાઃ શિવશૂલાશ્ ચતુષ્પથાઃ
પ્રમદાઃ કેશશૂલાશ્ ચ ભવિષ્યન્તિ યુગક્ષયે ॥

સર્વે બ્રહ્મ વદિષ્યન્તિ સર્વે વાજસનેયિનઃ
શૂદ્રા ભોવાદિનશ્ ચૈવ ભવિષ્યન્તિ યુગક્ષયે ॥

તપોયજ્ઞાર્થવેદાનાં વિક્રેતારો દ્વિજાતયઃ
ઋતવશ્ ચ ભવિષ્યન્તિ વિપરીતા યુગક્ષયે ॥

શુક્લદન્તાજિતાક્ષાશ્ ચ મુણ્ડાઃ કાષાયવાસસઃ
શૂદ્રા ધર્મં ચરિષ્યન્તિ શાક્યબુદ્ધોપજીવિનઃ ॥

શ્વાપદપ્રચુરત્વં ચ ગવાં ચૈવ પરિક્ષયઃ
સ્વાદૂનાં વિનિવૃત્તિશ્ ચ વિદ્યાદ્ અન્તગતે યુગે ॥

અન્ત્યા મધ્યે નિવત્સ્યન્તિ મધ્યાશ્ ચાન્તાવસાયિનઃ
યથાનિમ્નં પ્રજાઃ સર્વા ગમિષ્યન્તિ યુગક્ષયે ॥

તથા દ્વિહાયના દમ્યાસ્ તથા પલ્વલકર્ષકાઃ
ચિત્રવર્ષી ચ પર્જન્યો યુગે ક્ષીણે ભવિષ્યતિ ॥

ન તે ધર્મં ચરિષ્યન્તિ માનવા નિર્ગતે યુગે
ઊષરાબહુલા ભૂમિઃ પન્થાનો નગરાન્તરા
સર્વે વાણિજકાશ્ ચૈવ ભવિષ્યન્તિ કલૌ યુગે ॥

પિતૃકૃત્યાનિ દેયાનિ વિધમન્તઃ સુતાસ્ તદા
હરણાય પ્રપત્સ્યન્તે લોભાનૃતવિરોધિતાઃ ॥

સૌકુમાર્યે તથા રૂપે રત્ને ચોપક્ષયં ગતે
ભવિષ્યન્તિ યુગસ્યાન્તે નાર્યઃ કેશૈર્ અલંકૃતાઃ ॥

નિર્વિહારસ્ય ભીતસ્ય ગૃહસ્થસ્ય ભવિષ્યતિ
યુગાન્તે સમનુપ્રાપ્તે નાન્યા ભાર્યાસમા રતિઃ ॥

કુશીલાનાર્યભૂયિષ્ઠં વૃથારૂપસમાવૃતમ્
પુરુષાલ્પં બહુસ્ત્રીકં તદ્ યુગાન્તસ્ય લક્ષણમ્ ॥

બહુયાચનકા લોકા દાસ્યન્તે ચ પરસ્પરમ્
અવિચાર્ય ગ્રહીષ્યન્તિ દાનં વર્ણાન્તરાત્ તથા ।
રાજચોરાદિદણ્ડાર્તો જનઃ ક્ષયમ્ ઉપૈષ્યતિ ॥

સસ્યનિષ્પત્તિર્ અફલા તરુણા વૃદ્ધશીલિનઃ
ઈહયાસુખિનો લોકા ભવિષ્યન્તિ ગતે યુગે ॥

વર્ષાસુ વાતાઃ પુરુષા નીચાઃ શર્કરવર્ષિણઃ
સંદિગ્ધઃ પરલોકશ્ ચ ભવિષ્યતિ યુગક્ષયે ॥

વૈશ્યાચારાશ્ ચ રાજન્યા ધનધાન્યોપજીવિનઃ
યુગાપક્રમણે પૂર્વં ભવિષ્યન્તિ દ્વિજાતયઃ ॥

અપ્રવૃત્તાઃ પ્રપત્સ્યન્તે સમયાઃ શપથાસ્ તથા
ઋણં ચ વિનયભ્રંશો યુગે ક્ષીણે ભવિષ્યતિ ॥

ભવિષ્યત્ય્ અફલો હર્ષઃ ક્રોધશ્ ચ સફલો નૃણામ્
અજાશ્ ચૈવોપયોક્ષ્યન્તે પયસો ઽર્થે યુગક્ષયે ॥

અશાસ્ત્રવિહિતા પ્રજ્ઞા એવમ્ એવ ભવિષ્યતિ
અશાસ્ત્રવિદુષાં પુંસામ્ એવમ્ એવ સ્વભાવતઃ ।
અપ્રમાણં કરિષ્યન્તિ નીતિં પણ્ડિતમાનિનઃ ।
શાસ્ત્રોક્તસ્યાપ્રવક્તારો ભવિષ્યન્તિ યુગક્ષયે ॥

સર્વઃ સર્વં વિજાનાતિ વૃદ્ધાન્ અનુપસેવ્ય ચ
ન કશ્ચિદ્ અકવિર્ નામ યુગાન્તે પ્રત્યુપસ્થિતે ॥

ન ક્ષત્રાણિ નિયોક્ષ્યન્તિ વિકર્મસ્થા દ્વિજાતયઃ
ચોરપ્રાયાશ્ ચ રાજાનો યુગાન્તે પ્રત્યુપસ્થિતે ॥

કુણ્ડા વૃષા નૈકૃતિકાઃ સુરાપા બ્રહ્મવાદિનઃ
અશ્વમેધેન યક્ષ્યન્તિ યુગાન્તે જનમેજય ॥

અયાજ્યાન્ યાજયિષ્યન્તિ તથાભક્ષ્યસ્ય ભક્ષિણઃ
બ્રાહ્મણા ધનતૃષ્ણાર્તા યુગાન્તે સમુપસ્થિતે ॥

ભોગાર્થમ્ અભિપત્સ્યન્તે ન ચ કશ્ચિત્ પઠિષ્યતિ
એકશઙ્ખાસ્ તથા નાર્યો ગવેધુકપિનદ્ધકાઃ ॥

નક્ષત્રાણિ વિહીનાનિ વિપરીતા દિશસ્ તથા
સંધ્યારાગો ઽથ દિગ્દાહો ભવિષ્યત્ય્ અપરે યુગે ॥

પિતૄન્ પુત્રા નિયોક્ષ્યન્તિ વધ્વઃ શ્વશ્રૂશ્ ચ કર્મસુ
વાક્શરૈસ્ તર્જયિષ્યન્તિ ગુરૂઞ્ શિષ્યાસ્ તથૈવ ચ ।
મુખેષુ ચ પ્રયોક્ષ્યન્તિ પ્રમત્તાશ્ ચ નરાસ્ તદા ।
વિયોનિષુ ચરિષ્યન્તિ પ્રમદાસુ નરાસ્ તદા ॥

અકૃતાગ્રાણિ ભોક્ષ્યન્તિ નરાશ્ ચૈવાગ્નિહોત્રિણઃ
ભિક્ષાં બલિમ્ અદત્ત્વા ચ ભોક્ષ્યન્તિ પુરુષાઃ સ્વયમ્ ॥

પતીન્ સુપ્તાન્ વઞ્ચયિત્વા ગમિષ્યન્તિ સ્ત્રિયો અણ્યતઃ
પુરુષાશ્ ચ પ્રસુપ્તાસુ ભાર્યાસુ ચ પરસ્ત્રિયમ્ ॥

નાવ્યધિતો નાપ્ય્ અરુજો જનઃ સર્વો ઽભ્યસૂયકઃ
ન કૃતપ્રતિકર્તા ચ કાલે ક્ષીણે ભવિષ્યતિ ॥