હરિવંશ · અધ્યાય 108

તતો દ્વારવતીમધ્યે પ્રાકારૈર્ ઉપશોભિતમ્
તતો દ્વારવતીમધ્યે કામસ્ય ભવનં શુભમ્ ।
તત્સમીપે ઽનિરુદ્ધસ્ય ભવનં સા સ્મ પશ્યતિ ॥
સૌવર્ણવેદિકાસ્તમ્ભં રુક્મવૈદૂર્યતોરણમ્ ।
માલ્યદામાવસક્તં ચ પૂર્ણકુમ્ભોપશોભિતમ્ ॥
બર્હિકણ્ઠાનતગ્રીવં પ્રાસાદૈર્ એકસંચયૈઃ ।
મણિપ્રવાલસંસ્તીર્ણં દિવ્યગન્ધર્વનાદિતમ્ ।
દદર્શ ભવનં યત્ર પ્રાદ્યુમ્નિર્ અવસત્ સુખમ્ ॥

તતઃ પ્રવિશ્ય સહસા ભવનં તસ્ય તન્ મહત્
તત્રાનિરુદ્ધં સાપશ્યચ્ ચિત્રલેખા વરાપ્સરાઃ ।
દદર્શ મધ્યે નારીણાં તારાપતિમ્ ઇવોદિતમ્ ॥

ક્રીડાવિહારે નારીભિઃ સેવ્યમાનમ્ ઇતસ્ તતઃ
પિબન્તં મધુ માધ્વીકં શ્રિયા પરમયા યુતમ્
વરાસનગતં તત્ર યથૈવૈલવિલં તથા ॥

ચિન્તયાવિષ્ટદેહા સા ચિત્રલેખા મનસ્વિની
કથં કાર્યમ્ ઇદં કાર્યં કથં સ્વસ્તિ ભવેન્ મમ ॥

સાન્તર્હિતા ચિન્તયિત્વા ચિત્રલેખા યશસ્વિની
તામસ્યા છાદયામ્ આસ વિદ્યયા શુભલોચના ॥

હર્મ્યે સ્ત્રીગણમધ્યસ્થં કૃત્વા ચાન્તર્હિતં તદા
ઉત્પપાત ગૃહીત્વા સા પ્રાદ્યુમ્નિં યુદ્ધદુર્મદમ્ ॥

સા તમ્ અધ્વાનમ્ આગમ્ય સિદ્ધચારણસેવિતમ્
સહસા શોણિતપુરં પ્રવિવેશ મનોજવા ॥

તત્રોષા વિસ્મિતા દૃષ્ટ્વા હર્મ્યસ્થા સખિસંનિધૌ
પ્રવેશયામ્ આસ તદા સંપ્રાપ્તં સ્વગૃહં તતઃ ॥

પ્રહર્ષોત્ફુલ્લનયના પ્રિયં દૃષ્ટ્વાર્થકોવિદા
સા હર્મ્યસ્થા તમ્ અર્ઘ્યેણ યાદવં સમપૂજયત્ ।
ચિત્રલેખાં પરિષ્વજ્ય પ્રિયાખ્યાનૈર્ અયોજયત્ ।
ત્વરિતા કામિની પ્રાહ ચિત્રલેખાં ભયાતુરા ॥

સખીદં વૈ કથં ગુહ્યં કાર્યં કાર્યવિશારદે
ગુહ્યે કૃતે ભવેત્ સ્વસ્તિ પ્રકાશે જીવિતક્ષયઃ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ત્વરમાણા સા ગુહ્યદેશે સ્વલંકૃતા
કાન્તેન સહ સંયુક્તા સ્થિતા વૈ ભીતભીતવત્
તતશ્ ચોદ્વાહધર્મેણ ગાન્ધર્વેણ સમીયતુઃ ।
અન્યોન્યં રેમતુસ્ તૌ તુ ચક્રવાકૌ યથા દિવા ॥
પતિના સાનિરુદ્ધેન મુમુદે તુ વરાઙ્ગના ।
કાન્તેન સહ સંયુક્તા દિવ્યસ્રગનુલેપના ।
એકદેશે ગૃહસ્યાસ્ય પ્રચ્છન્નો ચૈવ ભામિની ।
કરેણુર્ દ્વિરદેનેવ વરયામ્ આસ સંગતા ॥
પપૌ તસ્ય મુખં સાધ્વી સમાલિઙ્ગ્ય યથાક્રમમ્ ।
નેત્રે ચુચુમ્બ સા દેવી બાણસ્ય દુહિતા યદુમ્ ॥
ભૂયો ભૂયઃ સમાશ્લિષ્ય યથેષ્ટં મદમોહિતા ।
ન તૃપ્તિમ્ આયયૌ સા તુ સમાલિઙ્ગ્ય યદૂત્તમમ્ ॥
તામસ્યા વિદ્યયા યુક્તઃ પ્રાદ્યુમ્નિર્ અથ તત્ક્ષણાત્ ।
ચિન્તયામ્ આસ તં દૃષ્ટ્વા ગૃહે સ્ત્રીજનમ્ અદ્ભુતમ્ ॥
કો ઽયં વિધિર્ મમ મહાન્ ન જાને ત્વ્ અસ્ય કારણમ્ ।
સ્વપ્નો ઽયં કિં મયા દૃષ્ટ ઉતાહો વિભ્રમો મમ ॥
જાગર્મ્ય્ અહં ન મે સ્વપ્નો ન ચ મ વિભ્રમો મહાન્ ।
કેયમ્ અગ્રે સ્થિતા સુભ્રૂર્ લતેવ ચ સુપુષ્પિતા ॥
ઉદ્ભ્રાન્તહરિણાપઙ્ગી ભ્રૂલતાભઙ્ગભાષિણી ।
પીનસ્તનોરુજઘના તામ્રપાદકરાધરા ॥
નીલકુઞ્ચિતકેશાઢ્યા મધુરસ્મિતભાષિણી ।
મમ નેત્રપથાક્રાન્તા ચન્દ્રલેખેવ શારદી ।
કિમ્ ઇદં નાત્ર જાનામિ કેનેદં પ્રતિપાદિતમ્ ॥
દૃષ્ટ્વાસ્ય વવૃધે કામસ્ તામ્ ઉષાં મદમોહિતામ્ ।
સા ચ તત્પુરતઃ સાક્ષાત્ પાનં કર્તું સમુદ્યતા ॥
અથ તામ્ ઇઙ્ગિતૈર્ જ્ઞાત્વા શ્રુત્વા ચૈવ યથાર્થતઃ ।
રમયામ્ આસ રમણીં કામતસ્ તાં મનોરમામ્ ॥
સા ચાપિ તં સમાસાદ્ય હર્ષભીતાકુલેક્ષણા ।
કામતો રમયામ્ આસ રોમાઞ્ચોદ્ગતકર્કશા ॥
લીલાસંલાપલલિતૈર્ લલના તં સમાચરત્ ।
કરેણુર્ ઇવ માતઙ્ગં વાશિતા ગિરિગહ્વરે ।
અનિરુદ્ધં મહાબાહું નિદ્રાપરવશં ગતં ।
તતો નિરુદ્ધઃ સ્વપ્ને તુ સ્વપુરાચ્ ચિત્રલેખયા ।
નીતો બાણપુરં સદ્યઃ સંગતશ્ ચોષયા સહ ॥
દૃષ્ટ્વૈવં સ્વપ્નસંસર્ગં ઉષયા સ્વસ્ય ચાદ્ભુતમ્ ।
વચનેન વિમોહિતામ્ ॥
સ તતશ્ ચિત્રલેખાં તામ્ અવેક્ષ્યોવાચ યાદવઃ ।
દ્વારકાનગરાચ્ છીગ્રમ્ આનીતશ્ ચિત્રલેખયા ॥
બાણસ્ય નગરં પ્રાપ્ય સંગતો ઽસ્મ્ય્ ઉષયા રહઃ ।
એવં સ્વપ્નો મયા દૃષ્ટો વિચિત્રો ઽદૃષ્ટપૂર્વકઃ ॥
કો ઽયં વિધિર્ મમાયાતઃ કા ત્વં કૈષા ચ ભામિની ।
કેયં પુરી ગૃહં કસ્ય તત્ ત્વમ્ આખ્યાતુમ્ અર્હસિ ॥
ઇતિ બ્રુવન્તં તં દૃષ્ટ્વા ચિત્રલેખા વચો ઽબ્રવીત્ ।
અપિ તે કુશલં વીર સર્વત્ર યદુનન્દન ।
રમમાણાનિરુદ્ધેન અવિજ્ઞાતા તુ સા તદા ॥

તસ્મિન્ન્ એવ ક્ષણે પ્રાપ્તે યદૂનામ્ ઋષભો હિ સઃ
દિવ્રમાલ્યામ્બરધરો દિવ્યસ્રગનુલેપનઃ
ઉષયા સહ સંયુક્તો વિજ્ઞાતો બાણરક્ષિભિઃ ॥

તતસ્ તૈશ્ ચારપુરુષૈર્ બાણસ્યાવેદિતં તદા
યથાદૃષ્ટમ્ અશેષેણ કન્યાયાસ્ તદ્વ્યતિક્રમમ્ ॥

તતઃ કિંકરસૈન્યં તુ વ્યાદિષ્ટં ભીમકર્મણા
બલેઃ પુત્રેણ બાણેન વીરેણામિત્રઘાતિના ॥

ગચ્છધ્વં સહિતાઃ સર્વે હન્યતામ્ એષ દુર્મતિઃ
યેન નઃ કુલચારિત્રં દૂષિતં દૂષિતાત્મના ॥

ઉષાયાં ધર્ષિતાયાં હિ કુલં નો ધર્ષિતં મહત્
અસંપ્રદાનાદ્યો ઽસ્માભિઃ સ્વયંગ્રાહમ્ અધર્ષયત્ ॥

અહો વીર્યમહો ધૈર્યમ્ અહો ધાર્ષ્ટ્યં ચ દુર્મતેઃ
યઃ પુરં ભવનં ચેદં પ્રવિષ્ટો નઃ સુબાલિશઃ ॥

નાનાશસ્ત્રોદ્યતકરા નાનારૂપધરાસ્ તુ તે
દાનવાઃ સમભિક્રુદ્ધાઃ પ્રાદ્યુમ્નિવધકાઙ્ક્ષિણઃ ॥

તતસ્ તેષાં સ્વનં શ્રુત્વા સર્વેષામ્ એવ ગર્જતામ્
સહસૈવોત્થિતઃ શૂરસ્ તોત્રાર્દિત ઇવ દ્વિપઃ ॥

તમ્ આપતન્તં દૃષ્ટ્વૈવ સંદષ્ટૌષ્ઠં મહાભુજમ્
પ્રાસાદાચ્ ચાવરોહન્તં ભયાર્તા વિપ્રદુદ્રુવુઃ ॥

અન્તઃપુરદ્વારગતં પરિઘં ગૃહ્ય ચાતુલમ્
વધાય તેષાં ચિક્ષેપ નાનાયુધવિશારદઃ ॥

તે સર્વે બાણવર્ષૈશ્ ચ ગદાભિસ્ તોમરૈસ્ તથા
અસિભિઃ શક્તિભિઃ શૂલૈર્ નિજઘ્નૂ રણગોચરમ્ ॥

સ હન્યમાનો નારાચૈઃ પરિઘૈશ્ ચ સમન્તતઃ
દાનવૈઃ સમભિક્રુદ્ધૈઃ પ્રાદ્યુમ્નિઃ શસ્ત્રકોવિદૈઃ ।
નાક્ષુભ્યત્ સર્વભૂતાત્મા નદન્ મેઘ ઇવોષ્ણગે ॥

આવિધ્ય પરિઘં ઘોરં તેષાં મધ્યે વ્યવસ્થિતઃ
સૂર્યો દિવિચરન્મધ્યે મેઘાનામ્ ઇવ સર્વતઃ ॥

તે હન્યમાના રૌદ્રેણ પરિઘેણામિતૌજસા
પ્રાદ્રવન્ત ભયાત્ સર્વે મેઘો વાતેરિતા યથા ॥

અનિરુદ્ધો નદન્ હૃષ્ટઃ સિંહનાદં વ્યરોચત
ઘર્માન્તે તોયદો વ્યોમ્નિ નદન્ન્ ઇવ મહાસ્વનઃ ॥

તિષ્ઠધ્વમ્ ઇતિ ચુક્રોશ દાનવાન્ યુદ્ધદુર્મદાન્
પ્રાદ્યુમ્નિર્ વ્યહનચ્ ચાપિ સર્વશત્રુનિબર્હણઃ ॥

તેન તે સમરે સર્વે હન્યમાના મહાત્મના
યતો બાણસ્ તતો ભીતા યયુર્ યુદ્ધપરાઙ્મુખાઃ ॥

તતો બાણસમીપસ્થાઃ શ્વસન્તો રુધિરોક્ષિતાઃ
ન શર્મ લેભિરે દૈત્યા ભયવિક્લવલોચનાઃ ॥

મા ભૈષ્ટ મા ભૈષ્ટ ઇતિ રાજ્ઞા તે તેન ચોદિતાઃ
ત્રાસં વિસૃજ્ય ચૈકસ્થા યુધ્યધ્વં દાનવર્ષભાઃ ॥

કિમ્ ઇદં લોકવિખ્યાતં યશ ઉત્સૃજ્ય દૂરતઃ
ભવન્તો યાન્તિ વૈક્લવ્યં ક્લીબા ઇવ વિચેતસઃ ॥

કો ઽયં યસ્ય ભયત્રસ્તા ભવન્તો યાન્ત્ય્ અનેકશઃ
કુલાપદેશિનઃ સર્વે નાનાયુદ્ધવિશારદાઃ ॥

ભવદ્ભિર્ ન હિ મે યુદ્ધે કાર્યં સાહાય્યમ્ અદ્ય વૈ
અબ્રવીદ્ ધ્વંસતેત્ય્ એવં મત્સમીપાચ્ ચ નશ્યત ॥

અથ તાન્ વાગ્ભિર્ ઉગ્રાભિસ્ ત્રાસયન્ બહુધા બલી
વ્યાદિદેશ રણે શૂરાન્ સર્વાન્ અયુતશઃ પુનઃ ॥

પ્રમાથગણભૂયિષ્ઠં વ્યાદિષ્ટં તસ્ય નિગ્રહે
અનીકં સુમહદ્રાત્રૌ નાનાપ્રહરણોદ્યતમ્ ॥

તત્રાન્તરિક્ષં બહુધા વિદ્યુદ્વદ્ભિર્ ઇવામ્બુદૈઃ
બાણાનીકૈઃ સમભવદ્ વ્યાપ્તં સંદીપ્તલોચનૈઃ ॥

કેચિત્ ક્ષિતિસ્થાઃ પ્રાક્રોશન્ ગજા ઇવ સમન્તતઃ
અથાન્તરિક્ષે વ્યનદન્ ઘર્માન્તેષ્વ્ ઇવ તોયદાઃ ॥

તતસ્ તત્ સુમહદ્ યુદ્ધં સમેતમ્ અભવત્ પુનઃ
તિષ્ઠ તિષ્ઠેતિ ચ તદા વાચો ઽશ્રૂયન્ત સર્વશઃ ॥

તદ્ આશ્ચર્યં સમભવદ્ યદ્ એકસ્ તૈઃ સમાગતઃ
અયુધ્યત મહાવીર્યૈર્ દાનવૈઃ સહ સંયુગે ॥

તેષામ્ એવ ચ જગ્રાહ પરિઘાંસ્ તોમરાન્ અપિ
તૈર્ એવ ચ મહાયુદ્ધે નિજઘાન મહાબલઃ ॥

પુનઃ સ પરિઘં ઘોરં પ્રગૃહ્ય રણમૂર્ધનિ
સ દૈત્યસંઘાન્ સમરે નિજઘાન મહાબલાન્ ॥

નિસ્ત્રિંશં ચર્મ ચોત્સૃષ્ટં જગ્રાહ રણમૂર્ધનિ
સ તેન વ્યચરન્ માર્ગાન્ એકઃ શત્રુનિબર્હણઃ ॥

ભ્રાન્તમ્ ઉદ્ભ્રાન્તમ્ આવિદ્ધમ્ આપ્લુતં વિપ્લુતં પ્લુતમ્
ઇતિ પ્રકારાન્ દ્વાત્રિંશદ્ વિચરન્ન્ અભ્યદૃશ્યત ॥

એકં સહસ્રશસ્ તત્ર દદૃશૂ રણમૂર્ધનિ
ક્રીડન્તં બહુધા યુદ્ધે વ્યાદિતાસ્યમ્ ઇવાન્તકમ્ ॥

તતસ્ તેનાભિસંતપ્તા રુધિરૌઘપરિપ્લુતાઃ
પુનર્ ભગ્નાઃ પ્રાદ્રવન્ત યત્ર બાણઃ સ્થિતો રણે ॥

ગજવાજિરથૌઘૈસ્ તે ઉહ્યમાનાઃ સમન્તતઃ
કૃત્વા ચાર્તસ્વરં ઘોરં દિશો જગ્મુર્ હતૌજસઃ ॥

એકૈકસ્યોપરિ તદા તે ઽન્યોન્યં ભયપીડિતાઃ
વમન્તઃ શોણિતં જગ્મુર્ વિષાદાદ્ વિમુખા રણે ॥

ન બભૂવ ભયં તાદૃગ્ ગાનવાનાં પુરા રણે
યાદૃશં યુધ્યમાનાનામ્ અનિરુદ્ધેન સંયુગે ॥

કેચિદ્ વમન્તો રુધિરમ્ અપતન્ વસુધાતલે
દાનવા ગિરિશૃઙ્ગાભા ગદાશૂલાસિપાણયઃ ॥

તે બાણમ્ ઉત્સૃજ્ય રણે જગ્મુર્ ભયસમાકુલાઃ
વિશાલમ્ આકાશતલં દાનવા નિર્જિતાસ્ તદા ॥

નિઃસઙ્ગભગ્નાં મહતીં દૃષ્ટ્વા તાં વાહિનીં તદા
બાણઃ ક્રોધાત્ પ્રજજ્વાલ સમિદ્ધો ઽગ્નિર્ ઇવાધ્વરે ॥

કુમ્ભાણ્ડસંગૃહીતં તુ રથમ્ આસ્થાય વીર્યવાન્
યયૌ યત્રાનિરુદ્ધો વૈ સો ઽસિમ્ ઉદ્યમ્ય દારુણમ્ ॥

પટ્ટિસાસિગદાશૂલાન્ ઉદ્યમ્ય ચ પરશ્વધાન્
બભૌ બાહુસહસ્રેણ શક્રધ્વજશતૈર્ ઇવ ॥

બદ્ધગોધાઙ્ગુલિત્રૈશ્ ચ બાહુભિઃ સ મહાભુજઃ
નાનાપ્રહરણોપેતઃ શુશુભે દાનવોત્તમઃ ॥

સિંહનાદં નદન્ ક્રુદ્ધો વિસ્ફારિતમહાધનુઃ
વિસૃજઞ્ શતશો બાણાન્ દાનવો ઽથ મહાબલઃ ।
અભ્યદ્રવચ્ ચ વેગેન પ્રાદ્યુમ્નિર્ યત્ર સંસ્થિતઃ ।
અબ્રવીત્ તિષ્ઠ તિષ્ઠેતિ ક્રોધસંરક્તલોચનઃ ॥

વચનં તસ્ય સંશ્રુત્ય પ્રાદ્યુમ્નિર્ અપરાજિતઃ
બાણસ્ય વદતઃ સંખ્યે ઉદૈક્ષત તતો ઽહસત્ ॥

કિંકિણીશતનિર્ઘોષં રક્તધ્વજપતાકિનમ્
ઋક્ષચર્માવનદ્ધાઙ્ગં દશનલ્વં મહારથમ્ ॥

તસ્ય વાજિસહસ્રં તુ રથે યુક્તં મહાત્મના
પુરા દેવાસુરે યુદ્ધે હિરણ્યકશિપોર્ ઇવ ॥
તમ્ આપતન્તં દદૃશે દાનવં યદુપુંગવઃ ।
સંપ્રહૃષ્ટસ્ તતો યુદ્ધે તેજસા ચાપ્ય્ અપૂર્યત ॥
અસિચર્મધરો વીરઃ સ્વસ્થઃ સંગ્રામલાલસઃ ।
નરસિંહો યથા પૂર્વમ્ આદિદૈત્યવધોદ્યતઃ ।
આપતન્તં દદર્શાથ ખડ્ગચર્મધરં તદા ॥

ખડ્ગચર્મધરં તં તુ દૃષ્ટ્વા બાણઃ પદાતિનમ્
પ્રહર્ષમ્ અતુલં લેભે પ્રાદ્યુમ્નિવધકાઙ્ક્ષયા ॥

તનુત્રેણ વિહીનશ્ ચ ખડ્ગપાણિશ્ ચ યાદવઃ
અજેયશ્ ચેતિ મત્વા તં યુદ્ધાયાભિમુખે સ્થિતમ્ ॥

વવર્ષ શરજાલાનિ ક્ષુદ્રકાણાં સમન્તતઃ
બાણોઽનિરુદ્ધશિરસિ કાઙ્ક્ષંસ્ તસ્ય રણે વધમ્ ॥

તાનિ બાણસહસ્રાણિ ચર્મણા વ્યવધૂય સઃ
બભૌ પ્રમુખતસ્ તસ્ય સ્થિતઃ સૂર્ય ઇવોદયે ॥

સો ઽભિભૂય રણે બાણમ્ આસ્થિતો યદુનન્દનઃ
સિંહઃ પ્રમુખતો દૃષ્ટ્વા ગજમ્ એકં યથા વને ॥

તતો બાણસહસ્રૌઘૈર્ મર્મભેદિભિર્ આશુગૈઃ
વિવ્યાધ નિશિતૈસ્ તીક્ષ્ણૈઃ પ્રાદ્યુમ્નિમ્ અપરાજિતમ્ ॥

સો ઽતિવિદ્ધો મહાબાહુર્ બાણૈઃ સંનતપર્વભિઃ
ક્રોધેનાભિપ્રજજ્વાલ ચિકીર્ષુઃ કર્મ દુષ્કરમ્ ॥

રુધિરૌઘપ્લુતૈર્ ગાત્રૈર્ બાણવર્ષૈઃ સમાહતઃ
અભિભૂતઃ સુસંક્રુદ્ધો યયૌ બાણરથં પ્રતિ ॥

અસિભિર્ મુસલૈઃ શૂલૈઃ પટ્ટિસૈસ્ તોમરૈસ્ તથા
સો ઽતિવિદ્ધઃ શરૌઘૈસ્ તુ પ્રાદ્યુમ્નિર્ નાભ્યકમ્પત ॥

આપ્લુત્ય સહસા ક્રુદ્ધો રથેષાં તસ્ય સો ઽચ્છિનત્
જઘાનાશ્વાંશ્ ચ ખડ્ગેન બાણસ્ય રથમૂર્ધનિ ॥

તં પુનઃ શરવર્ષેણ તોમરૈઃ પટ્ટિસૈસ્ તથા
ચકારાન્તર્હિતં બાણો યુદ્ધમાર્ગવિશારદઃ ॥

હતો ઽયમ્ ઇતિ વિજ્ઞાય પ્રાણદન્ નૈરૃતા ગણાઃ
તતો ઽવપ્લુત્ય સહસા રથપાર્શ્વે વ્યવસ્થિતઃ ॥

શક્તિં બાણસ્ તતઃ ક્રુદ્ધો ઘોરરૂપાં ભયાવહામ્
જગ્રાહ જ્વલિતાં દીપ્તાં ઘણ્ટામાલાકુલાં રણે ॥

જ્વલનાદિત્યસંકાશાં યમદણ્ડોપમાં શુભામ્
વારયન્તીં દુરાધર્ષાં ચામીકરવિભૂષિતામ્ ।
ગુર્વીં ભારસહસ્રેણ વિશ્વકર્મકૃતાં તદા ।
પ્રાહિણોત્ તામ્ અસઙ્ગેન મહોલ્કાં જ્વલિતામ્ ઇવ ॥

તામ્ આપતન્તીં સંપ્રેક્ષ્ય જીવિતાન્તકરીં તદા
તામ્ એવ પ્રાહિણોચ્ છક્તિં સર્વશત્રુભયંકરીમ્ ।
સો ઽભિપ્લુત્ય તદા શક્તિં જગ્રાહ પુરુષોત્તમઃ ॥

નિર્બિભેદ તતો બાણં સ્વશક્ત્યૈવ મહાબલઃ
સા ભિત્ત્વા તસ્ય દેહં તુ જગામ વસુધાતલમ્ ॥

તતો મૂર્છાભિભૂતં તં કુમ્ભાણ્ડો વાક્યમ્ અબ્રવીત્
ઉપેક્ષસે દાનવેન્દ્ર કિમ્ એવં શત્રુમ્ ઉદ્યતમ્ ॥

લબ્ધલક્ષ્યો હ્ય્ અયં વીરો નિર્વિકારો ઽદ્ય દૃશ્યતે
માયામ્ આશ્રિત્ય યુધ્યસ્વ નાયં વધ્યો ઽન્યથા ભવેત્ ॥

આત્માનં માં ચ રક્ષસ્વ પ્રમાદાત્ કિમ્ ઉપેક્ષસે
વધ્યતામ્ અયમ્ અદ્યૈવ ન નઃ સર્વાન્ વિનાશયેત્ ॥

કુમ્ભાણ્ડવચનૈર્ એવં દાનવેન્દ્રઃ પ્રચોદિતઃ
વાચં રૂક્ષામ્ અભિક્રુદ્ધઃ પ્રોવાચ વદતાં વરઃ ॥

એષો ઽહમ્ અસ્ય વિદધે મૃત્યું પ્રાણહરં રણે
આદાસ્યામ્ય્ અહમ્ એનં વૈ ગરુત્માન્ ઇવ પન્નગમ્ ॥

ઇત્ય્ એવમ્ ઉક્ત્વા સરથઃ સાશ્વઃ સધ્વજસારથિઃ
ગન્ધર્વનગરાકારસ્ તત્રૈવાન્તરધીયત ॥

વિજ્ઞાયાન્તર્હિતં બાણં પ્રાદ્યુમ્નિર્ અપરાજિતઃ
પૌરુષેણ સમાયુક્તઃ સ પ્રૈક્ષત દિશો દશ ॥

આસ્થાય તામસીં વિદ્યાં તદા ક્રુદ્ધો બલેઃ સુતઃ
મુમોચ વિશિખાંસ્ તીક્ષ્ણાંશ્ છન્નો માયાધરો બલી ॥

પ્રાદ્યુમ્નિર્ વિશિખૈર્ બદ્ધઃ સર્પભૂતૈઃ સમન્તતઃ
વેષ્ટિતો બહુધા તસ્ય દેહઃ પન્નગરાશિભિઃ ॥

સ તુ વેષ્ટિતસર્વાઙ્ગો બદ્ધઃ પ્રાદ્યુમ્નિર્ આહવે
નિષ્પ્રયત્નઃ સ્થિતઃ સ્વસ્થો મૈનાક ઇવ પર્વતઃ ॥

જ્વાલાવલીઢવદનૈઃ સર્પભોગૈર્ વિવેષ્ટિતઃ
અભીતઃ પર્વતાકારઃ પ્રાદ્યુમ્નિર્ અભવદ્ રણે ॥

નિષ્પ્રયત્નઃ સ્થિતશ્ ચાપિ સર્પભોગમયૈઃ શરૈઃ
ન વિવ્યથે સ ભૂતાત્મા સર્વતઃ પરિવેષ્ટિતઃ ॥

તતસ્ તં વાગ્ભિર્ ઉગ્રાભિઃ સંરબ્ધઃ સમતર્જયત્
બાણો ધ્વજં સમાશ્રિત્ય પ્રોવાચામર્ષિતો વચઃ ॥

કુમ્ભાણ્ડ વધ્યતાં શીઘ્રમ્ અયં વૈ કુલપાંસનઃ
ચારિત્રં યેન મે લોકે દૂષિતં દૂષિતાત્મના ॥

ઇત્ય્ એવમ્ ઉક્તે વચને કુમ્ભાણ્ડો વાક્યમ્ અબ્રવીત્
રાજન્ વક્ષ્યામ્ય્ અહં કિંચિત્ તન્ મે શૃણુ યદીચ્છસિ ॥

અયં વિજ્ઞાયતાં કસ્ય કુતો વાયમ્ ઇહાગતઃ
કેન વાયમ્ ઇહાનીતઃ શક્રતુલ્યપરાક્રમઃ ॥

મયાયં બહુશો યુદ્ધે દૃષ્ટો રાજન્ મહારણે
ક્રીડન્ન્ ઇવ ચ યુદ્ધેષુ દૃશ્યતે દેવસૂનુવત્ ॥

બલવાન્ સત્ત્વસંપન્નઃ સર્વશાસ્ત્રવિશારદઃ
નાયં વધકૃતં દોષમ્ અર્હતે દૈત્યસત્તમ
વિજ્ઞાય ચ વધં વાસ્ય પૂજાં વાપિ કરિષ્યસિ ॥

વધે હ્ય્ અસ્ય મહાન્ દોષો રક્ષણે સુમહાન્ ગુણઃ
અયં હિ પુરુષોત્કર્ષઃ સર્વથા માનમ્ અર્હતિ ॥

સર્વતો વેષ્ટિતતનુર્ ન વ્યથત્ય્ એષ ભોગિભિઃ
કુલશૌણ્ડીર્યવીર્યૈશ્ ચ સત્ત્વેન ચ સમન્વિતઃ ।
પશ્ય રાજન્ યશોવીર્યૈર્ અન્વિતં પુરુષોત્તમમ્
ન નો ગણયતે સર્વાન્ વધં પ્રાપ્તો ઽપ્ય્ અયં બલી ॥

શોણિતૌઘપ્લુતૈર્ ગાત્રૈર્ નાગભોગૈશ્ ચ વેષ્ટિતઃ
ત્રિશિખાં ભ્રુકુટીં કૃત્વા ન ચિન્તયતિ નઃ સ્થિતાન્ ॥

ઇમામ્ અવસ્થાં નીતો ઽપિ સ્વબાહુબલમ્ આશ્રિતઃ
ન ચિન્તયતિ રાજંસ્ ત્વાં વીર્યવાન્ કો ઽપ્ય્ અસૌ યુવા ॥

સહસ્રબાહોઃ સમરે દ્વિબાહુઃ સમવસ્થિતઃ
રુચિતં યદિ તે રાજઞ્ જ્ઞેયો વીર્યબલાન્વિતઃ ॥

કુમ્ભાણ્ડસ્ય વચઃ શ્રુત્વા શુદ્ધાન્તે પન્નગૈર્ ભૃશમ્
એવમ્ ઉક્તે તુ વચને કુમ્ભાણ્ડેન મહાત્મના ।
તથેત્ય્ આહ ચ કુમ્ભાણ્ડં બાણઃ શત્રુનિષૂદનઃ ॥
સંરક્ષિણસ્ તતો દત્ત્વા અનિરુદ્ધસ્ય ધીમતઃ ।
અનિરુદ્ધં યોધયિત્વા બાણઃ સ્વગૃહમ્ આવિશત્ ॥

તસ્યોત્પન્નમ્ ઇદં લોકે ભયદસ્ય મહદ્ભયમ્
યસ્યાનિરુદ્ધઃ પૌત્રઃ સ વીરઃ કેનાપિ નો હૃતઃ ॥