હરિવંશ · અધ્યાય 104

તતઃ કૃષ્ણો ભોજયિત્વા શતાનિ સુબહૂનિ ચ
વિપ્રાણામ્ ઋષિકલ્પાનાં કૃતકૃત્યો ઽભવત્ તદા ॥

તતઃ સહ મયા ભુક્ત્વા વૃષ્ણિભોજૈશ્ ચ સર્વશઃ
સાત્યકિં પુરતઃ કૃત્વા ભોજયામ્ આસ વૃષ્ણિપાન્ ॥
તતઃ સભાં પ્રવિષ્ટાઃ સ્મ સહ વૃષ્ણિપુરઃસરૈઃ ।
વિચિત્રાશ્ ચ કથા દિવ્યાઃ કથયામ્ આસ ભારત ॥

તતઃ કથાન્તે તત્રાહમ્ અભિગમ્ય જનાર્દનમ્
અપૃચ્છં તદ્ યથાવૃત્તં કૃષ્ણં યદ્ દૃષ્ટ્વાન્ અહમ્ ॥

કથં સમુદ્રઃ સ્તબ્ધોદઃ કૃતસ્ તે કમલેક્ષણ
પર્વતાનાં ચ વિવરં કૃતં તે કથમ્ અચ્યુત ॥

તમસ્ તચ્ ચ કથં ઘોરં ઘનં ચક્રેણ પાટિતમ્
યચ્ ચ તત્ પરમં તેજઃ પ્રવિષ્ટો ઽસિ કુતશ્ ચ તત્ ॥

કિમ્ અર્થં તેન તે બાલાસ્ તદા ચાપહૃતાઃ પ્રભો
યચ્ ચ તે દીર્ઘમ્ અધ્વાનં સંક્ષિપ્તં તત્ કથં પુનઃ ॥

કથં ચાલ્પેન કાલેન કૃતં નસ્ તદ્ ગતાગતમ્
એતત્ સર્વં યથાવૃત્તમ્ આચક્ષ્વ મમ કેશવ ॥

મદ્દર્શનાર્થં તે બાલા હૃતાસ્ તેન મહાત્મના
વિપ્રાર્થમ્ એષ્યતે કૃષ્ણો નાગચ્છેદ્ અન્યથેતિ હિ ॥

બ્રહ્મતેજોમયં દિવ્યમ્ આશ્ચર્યં દૃષ્ટવાન્ અસિ
અહં સ ભરતશ્રેષ્ઠ મત્તેજસ્ તત્ સનાતનમ્ ॥

પ્રકૃતિઃ સા મમ પરા વ્યક્તાવ્યક્તા ચ ભારત
તાં પ્રવિશ્ય ભવન્તીહ મુક્તા ભરતસત્તમ ॥

સા સાંખ્યાનાં ગતિઃ પાર્થ યોગિનાં ચ તપસ્વિનામ્
તત્ પદં પરમં બ્રહ્મ સર્વં વિભજતે જગત્ ॥

મામ્ એવ તદ્ ધનં તેજો જ્ઞાતુમ્ અર્હસિ ભારત
સમુદ્રઃ સ્તબ્ધતોયો ઽહમ્ અહં સ્તમ્ભયિતા જલમ્ ॥

અહં તે પર્વતાઃ સપ્ત યે દૃષ્ટ્વા વિવિધાસ્ ત્વયા
પઙ્કભૂતં હિ તિમિરં દૃષ્ટવાન્ અસિ યદ્ ધિ તત્ ।
અહં તમો ઘનીભૂતમ્ અહમ્ એવ ચ પાટકઃ ॥

અહં ચ કાલો ભૂતાનાં ધર્મશ્ ચાહં પ્રકીર્તિતઃ
ચન્દ્રાદિત્યૌ મહાશૈલાઃ સરિતશ્ ચ સરાંસિ ચ ।
ચાતુર્વર્ણ્યં મત્પ્રસૂતં ચાતુરાશ્રમ્યમ્ એવ ચ ॥

ચતસ્રશ્ ચ દિશઃ સર્વા મમૈવાત્મા ચતુર્વિધઃ
ચાતુર્વેદ્યસ્ય કર્તાહમ્ ઇતિ બુધ્યસ્વ ભારત ॥

ભગવન્ સર્વભૂતેશ વેત્તુમ્ ઇચ્છામિ તે પ્રભો
પ્રિયો મે ઽસિ જગત્પતે ।
પુનશ્ ચ પરમં તત્ત્વં ।
પરં તત્ત્વં સુરશ્રેષ્ઠ ત્વાં પ્રપન્નો ઽસ્મિ માધવ ।
પૃચ્છામિ ત્વાં પ્રપન્નો ઽહં નમસ્ તે પુરુષોત્તમ ॥

બ્રહ્મ ચ બ્રાહ્મણાશ્ ચૈવ તપઃ સત્યં ચ ભારત
ઉક્થ્યં બૃહદ્રથં ચૈવ મત્તસ્ તદ્ વિદ્ધિ પાણ્ડવ ॥

પ્રિયસ્ તે ઽહં મહાબાહો પ્રિયો મે ઽસિ ધનંજય
તેન તે કથયિષ્યામિ નાન્યથા વક્તુમ્ ઉત્સહે ।
વેત્સ્યસે માં યથાતત્ત્વં તદ્ વ્યાખ્યાસ્યામિ તે ઽનઘ ॥

અહં યજૂંષિ સામાનિ ઋચશ્ ચાથર્વણાનિ ચ
બ્રહ્મા રુદ્રસ્ તથેન્દ્રશ્ ચ વરુણશ્ ચ તથા યમઃ ।
કુબેરશ્ ચ તથા ચાન્યે દિક્પાલાઃ સનકાદયઃ ।
ઋષયો દેવતા યજ્ઞા મત્તેજો ભરતર્ષભ ॥

પૃથિવી વાયુર્ આકાશમ્ આપો જ્યોતિશ્ ચ પઞ્ચમમ્
ચન્દ્રાદિત્યાવ્ અહોરાત્રે પક્ષા માસાસ્ તથા ક્ષપાઃ
મુહૂર્તાશ્ ચ કલાશ્ ચૈવ ક્ષણાઃ સંવત્સરાસ્ તથા ॥

મન્ત્રાશ્ ચ વિવિધાઃ પાર્થ યાનિ શાસ્ત્રાણિ કાનિચિત્
વિદ્યાશ્ ચ વેદિતવ્યં ચ મત્તઃ પ્રાદુર્ભવન્તિ વૈ ॥

મન્મયં વિદ્ધિ કૌન્તેય ક્ષયં સૃષ્ટિં ચ ભારત
સચ્ ચાસચ્ ચ મમૈવાત્મા સદ્ અસચ્ ચૈવ યત્ પરમ્ ॥

એવમ્ ઉક્તો ઽસ્મિ ક્ષૃણેન પ્રીયતા ભરતર્ષભ
તથૈવ ચ મનો નિત્યમ્ અભવન્ મે જનાર્દને ॥

એતચ્ છ્રુતં ચ દૃષ્ટં ચ માહાત્મ્યં કેશવસ્ય મે
યન્ માં પૃચ્છસિ રાજેન્દ્ર ભૂયશ્ ચાતો જનાર્દને ॥

એતચ્ છ્રુત્વા કુરુશ્રેષ્ઠો ધર્મરાજો યુધિષ્ઠિરઃ
પૂજયામ્ આસ મનસા ગોવિન્દં પુરુષોત્તમમ્ ॥

વિસ્મિતશ્ ચાભવદ્ રાજા સહ સર્વૈઃ સહોદરૈઃ
રાજભિશ્ ચ તથાસન્નૈર્ યે તત્રાસન્ સમાગતાઃ ॥