હરિવંશ · ભાગ 541560

સાદિતાનિ મહીં જગ્મુસ્ તિષ્ઠતામ્ એવ સંયુગે ॥
અસ્ત્રફેના ધ્વજાવર્તા છિન્નબાહુમહોરગા ।
શૂલશક્તિમહામત્સ્યા ચાપગ્રાહસમાકુલા ॥
રથેષૂપલસંબાધા ધ્વજદ્રુમસમાવૃતા ।
સશબ્દઘોરવિસ્તારા લોહિતોદાભવન્ નદી ॥
સધનુઃશક્રધનુષૌ કાઞ્ચનાઙ્ગદવિદ્યુતૌ ।
તૌ દૈત્યકાલજલદૌ શરધારાં વ્યમુઞ્ચતામ્ ॥
તૌ મહામેઘસંકાશૌ રથનાગગતૌ તદા ।
બભૂવતુર્ અતિક્રુદ્ધૌ સામ્બુગર્ભાવિવામ્બુદૌ ॥
તપ્તકાઞ્ચનસંનાહૌ દિવ્યહારવિભૂષિતૌ ।
તૌ વિરેજતુર્ આયસ્તૌ સૂર્યવૈશ્વાનરોપમૌ ॥
તૌ મહાચલસંકાશાવ્ અન્યોન્યસ્ય ચમૂમુખે ।
વજ્રાશનિસમસ્પર્શૈર્ બાણૈર્ જઘ્નતુર્ આહવે ॥
પરસ્પરં સમાસાદ્ય તયોર્ યુધિ દુરાસદમ્ ।
નાશંસન્ત તદા યોધા જીવિતાન્ય્ અપિ સંયુગે ॥
શરનિર્ભિન્નસર્વાઙ્ગા યુધિ પ્રક્ષીણજીવિતાઃ ।
નિપેતુર્ યોધમુખ્યાસ્ તુ રુધિરોક્ષિતવક્ષસઃ ॥
પતિતૈર્ નિપતદ્ભિશ્ ચ પાત્યમાનૈશ્ ચ સંયુગે ।
બભૂવ ભૂઃ સમાકીર્ણા યોધૈર્ ઉદ્ગતજીવિતૈઃ ॥
ન ગૃહ્ણતોઃ શરાન્ ઘોરાન્ ન ચ સંદધતોસ્ તયોઃ ।
અન્તરં દદૃશે કશ્ચિત્ પ્રયત્નાદ્ અપિ સંયુગે ॥
લઘુત્વાચ્ ચ મહાબાહૂ યુદ્ધશૌણ્ડૌ મહાબલૌ ।
મણ્ડલીભૂતધનુષૌ સકૃદ્ એવ બભૂવતુઃ ॥
પ્રહ્રાદસ્ય ચ બાણૌઘૈર્ દુદ્રાવાન્તકવાહિની ।
તુદ્યમાના બલવતા વાયુનેવાભ્રમણ્ડલમ્ ॥
તતો મુદ્ગરમ્ આદાય પ્રહ્લાદો દાનવોત્તમઃ ।
અન્તકાય પ્રચિક્ષેપ તેન ભગ્નસ્ તદાન્તકઃ ।
પ્રાણસંશયમ્ આપન્નો નિપપાત મહીતલે ॥
હતદર્પં તુ વિજ્ઞાય પ્રહ્રાદઃ કાલમ્ આહવે ।
અપયાતં ચ સમરાદ્ દ્વિષન્તં સંપ્રતર્ક્ય તમ્ ॥
તનૂજઃ શાર્ઙ્ગિણ ઇતિ ભીતં નામ તૃણાનનમ્ ।
મત્વા વશગતં ચૈવ પ્રહ્રાદો યુદ્ધદુર્મદઃ ।
તત્રૈવાન્યાં ચમૂં ભૂયઃ સ મમર્દ મહાસુરઃ ॥
કાલપ્રહ્રાદયો યુદ્ધમ્ અભવદ્ યાદૃશં પુરા ।
તાદૃશં સર્વલોકેષુ ન ભૂતં ન ભવિષ્યતિ ॥
એવમ્ અદ્ભુતવીર્યૌજા મહારણકૃતવ્રણઃ ।
પ્રહ્રાદઃ પરિવૃદ્ધો ઽત્ર કાલસ્ ત્વ્ અપસૃતો રણાત્ ॥
ધનાધ્યક્ષમ્ અનુહ્રાદઃ પ્રહ્રાદસ્યાનુજો બલી ।
સસૈન્યો યોધયામ્ આસ ક્ષોભયન્ યક્ષવાહિનીમ્ ॥
મહતા ચ બલૌઘેન અનુહ્રાદો ઽસુરોત્તમઃ ।

અર્દયામ્ આસ સંક્રુદ્ધો ધનાધ્યક્ષં પ્રતાપવાન્ ॥
અમૃષ્યમાણસ્ ત્રિદશાન્ આહવસ્થાન્ ઉદાયુધાન્ ।
ચકાર કદનં ઘોરં ધનુષ્પાણિર્ મહાસુરઃ ॥
આવર્ત ઇવ સંજજ્ઞે બલસ્ય મહતો મહાન્ ।
ક્ષુભિતસ્યાપ્રમેયસ્ય સાગરસ્યેવ સંપ્લવઃ ॥
ત્રિદશાનાં શરીરૈસ્ તુ દાનવાનાં ચ મેદિની ।
બભૂવ નિચિતા ઘોરૈઃ પર્વતૈર્ ઇવ સંપ્લવે ॥
મેરુપૃષ્ઠં તુ રક્તેન રઞ્જિતં સંપ્રકાશતે ।
સર્વતો માધવે માસિ પુષ્પિતૈર્ ઇવ કિંશુકૈઃ ॥
હતૈર્ વીરૈર્ ગજૈર્ અશ્વૈઃ પ્રાવર્તત મહાનદી ।
શોણિતૌઘમહાતોયા યમરાષ્ટ્રવિવર્ધની ॥
શકૃન્મેદોમહાપઙ્કા વિપ્રકીર્ણાન્ત્રશૈવલા ।
છિન્નકાયશિરોમીના અઙ્ગાવયવશાડ્વલા ॥
ગૃધ્રહંસસમાકીર્ણા કઙ્કસારસનાદિતા ।
વસાફેનસમાકીર્ણા પ્રોત્ક્રુષ્ટસ્તનિતસ્વના ॥
તાં કાપુરુષદુસ્તારાં યુદ્ધભૂમૌ મહાનદીમ્ ।
નદીમ્ ઇવ જલાપાયે હંસસાર્થોપશોભિતામ્ ॥
ત્રિદશા દાનવાશ્ ચૈવ તેરુસ્ તાં દુસ્તરાં નદીમ્ ।
યથા પદ્મરજોધ્વસ્ તાં નલિનીં ગજયૂથપાઃ ॥
તતઃ સૃજન્તં બાનૌઘાન્ અનુહ્રાદં રથે સ્થિતમ્ ।
દદર્શ તરસા દેવો નિઘ્નન્તં યક્ષવાહિનીમ્ ॥
ક્રુદ્ધસ્ તતો દૈત્યબલં સૂદયામ્ આસ વિત્તપઃ ।
વિક્ષિપન્ન્ ઇવ ખે વાયુર્ મહાભ્રપટલં બલાત્ ॥
સમીક્ષ્ય તુમુલં યુદ્ધમ્ અનુહ્રાદશ્ ચ ભૂપતિઃ ।
રથેનાદિત્યવર્ણેન કુબેરમ્ અભિદુદ્રુવે ॥
સ ધનુર્ ધનિનાં શ્રેષ્ઠો વિકૃષ્ય રણમૂર્ધનિ ।
ઉત્સસર્જ શિતાન્ બાણાન્ વિત્તેશસ્ય મહાત્મનઃ ॥
કુબેરં પ્રાપ્ય તે બાણા નિર્ભિદ્ય સુસમાહિતાઃ ।
અપરાન્ પૃષ્ઠતો જઘ્નુર્ વ્યાસક્તાન્ યક્ષરાક્ષસાન્ ॥
દેવઃ શરૈર્ અભિહતો નિશિતૈર્ જ્વલનોપમૈઃ ।
અનુહ્રાદં પ્રત્યુદીયાત્ સંક્રુદ્ધઃ પરમાહવે ॥
તતો વૈશ્રવણો રાજા ક્રુદ્ધો યક્ષગણૈઃ સહ ।
વવર્ષ શરવર્ષાણિ દાનવં પ્રતિ વીર્યવાન્ ॥
તદ્ યથા શારદં વર્ષં ગોવૃષઃ શીઘ્રમ્ આગતમ્ ।
અપારયન્ વારયિતું પ્રતિગૃહ્ણન્ નિમીલિતઃ ॥
એવમ્ એવ કુબેરસ્ય શરવર્ષં મહાસુરઃ ।
નિમીલિતાક્ષઃ સહસા દૈત્યઃ સહતિ દારુણમ્ ॥
રોષિતઃ શરવર્ષેણ ધનદેન મહાબલઃ ।
ઉત્પપાત રથાત્ તૂર્ણં ક્ષિતિં પદ્ભ્યામ્ ઉપાગતઃ ।
ઇન્દ્રકેતુપ્રતીકાશમ્ અભિતો ઽપશ્યત દ્રુમમ્ ॥

પ્રવૃદ્ધશાખાવિટપં તરુણાઙ્કુરપલ્લવમ્ ।
ઉત્પાટ્ય કુપિતો દૈત્યસ્ તરું ફલસમન્વિતમ્ ।
નિજઘાન હયાઞ્ શ્રેષ્ઠાન્ કુબેરસ્ય મહાજવાન્ ॥
તસ્ય કર્મ મહાઘોરં દૃષ્ટ્વા સર્વે મહાસુરાઃ ।
સિંહનાદં નન્દન્તિ સ્મ અનુહ્રાદપ્રહર્ષિતાઃ ॥
તયોસ્ તુ તુમુલં યુદ્ધં સંજજ્ઞે દેવદૈત્યયોઃ ॥
બલીન્દ્રવિજયાર્થાય ત્રૈલોક્યવિજયાય ચ ।
તતસ્ તૌ ક્રોધરક્તાક્ષાવ્ અન્યોન્યવધકાઙ્ક્ષિણૌ ।
અન્યોન્યં વિવિધૈઃ શસ્ત્રૈર્ ઘોરૈર્ જઘ્નતુર્ આહવે ॥
ત્રિદશા દાનવાન્ યુદ્ધે મથિત્વા પ્રાણદંસ્ તદા ।
દાનવૈસ્ ત્રિદશાશ્ ચાપિ ક્રુદ્ધૈર્ ભુવિ નિપાતિતાઃ ॥
દાનવાસ્ ત્વ્ અથ સંક્રુદ્ધાસ્ ત્રિદશાન્ નિશિતૈઃ શરૈઃ ।
વિવ્યધુર્ વહ્નિસંકાશૈઃ કઙ્કપત્રૈર્ અજિહ્મગૈઃ ॥
વિદાર્યમાણા દૈત્યૌઘૈસ્ ત્રિદશાસ્ તુ મહાબલાઃ ।
અમર્ષિતતરા ભૂયશ્ ચક્રુઃ કર્માણ્ય્ અભીતવત્ ॥
તે ગદાભિઃ સુભીમાભિઃ પટ્ટિશૈઃ શૂલમ્ ઉદ્ગરૈઃ ।
પરિઘૈશ્ ચ સુતીક્ષ્ણાગ્રૈર્ દાનવાઃ પીડિતાઃ સુરૈઃ ॥
શરનિર્ભિન્નગાત્રાશ્ ચ ખડ્ગવિચ્છિન્નવક્ષસઃ ।
જગૃહુસ્ તે શિલાશ્ ચૈવ દ્રુમાંશ્ ચાસુરસત્તમાઃ ॥
તે ભીમવેગા દિતિજા નર્દમાનાઃ પુનઃ પુનઃ ।
મમન્થુસ્ ત્રિદશાન્ વીરાઞ્ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ ॥
તતઃ સુતુમુલં યુદ્ધં તેષાં સમભિવર્તત ।
શિલાભિર્ વિપુલાભિશ્ ચ શતશાખૈશ્ ચ પાદપૈઃ ।
પરિઘૈઃ પટ્ટિસૈર્ ભલ્લૈર્ ભિણ્ડિપાલૈઃ પરશ્વધૈઃ ॥
કેચિન્ નિકૃત્તશિરસઃ કેચિચ્ ચ વિદલીકૃતાઃ ।
કેચિદ્ વિનિહતા ભૂમૌ રુધિરાર્દ્રાઃ સુરાસુરાઃ ॥
કેચિદ્ વિદ્રાવિતા નષ્ટાઃ પરસ્પરવધાર્દિતાઃ ।
વિભિન્નહૃદયાઃ કેચિચ્ છિન્નપાદાશ્ ચ શેરતે ।
વિદારિતાસ્ ત્રિશૂલૈશ્ ચ કેચિત્ તત્ર ગતાસવઃ ॥
તત્ સુભીમં મહાયુદ્ધં દેવદાનવસંકુલમ્ ।
બભૂવ શસ્ત્રતુમુલં શિલાપાદપસંકુલમ્ ॥
ધનુર્ જ્યાતન્ત્રિમધુરં હિક્કાતાલસમન્વિતમ્ ।
આર્તસ્તનિતઘોષાઢ્યં યુદ્ધં ગાન્ધર્વમ્ આબભૌ ॥
કુબેરઃ સ ધનુષ્પાણિર્ દાનવાન્ રણમૂર્ધનિ ।
દિશો વિદ્રાવયામ્ આસ સંક્રુદ્ધઃ શરવૃષ્ટિભિઃ ॥
કુબેરેણાર્દિતં સૈન્યં વિદ્રુતં પ્રેક્ષ્ય દાનવઃ ।
અભ્યદ્રવદ્ અનુહ્રાદઃ પ્રગૃહ્ય વિપુલાં શિલામ્ ॥
ક્રોધાદ્ દ્વિગુણરક્તાક્ષઃ પિતુસ્ તુલ્યપરાક્રમઃ ।
શિલાં તાં પાતયામ્ આસ કુબેરસ્ય રથોત્તમે ॥
આપતન્તીં શિલાં દૃષ્ટ્વા ગદાપાણિર્ ધનાધિપઃ ।

રથાદ્ આપ્લુત્ય વેગેન વસુધાયાં વ્યતિષ્ઠત ॥
સચક્રકૂબરહયં સધ્વજં સશરાસનમ્ ।
ભઙ્ક્ત્વા રથોત્તમં તસ્ય નિપપાત શિલા ભુવિ ॥
વિમથ્ય તુ કુબેરસ્ય પ્રહ્રાદસ્યાનુજો રથમ્ ।
સુરાણાં કદનં ચક્રે સસ્કન્ધવિટપૈર્ દ્રુમૈઃ ॥
વિભિન્નશિરસો ભગ્નાસ્ ત્રિદશાઃ શોણિતોક્ષિતાઃ ।
દ્રુમૈઃ પ્રમથિતાઙ્ગાશ્ ચ નિપેતુર્ ધરણીતલે ॥
વિદ્રાવ્ય વિપુલં સૈન્યમ્ અનુહ્રાદો ઽસુરોત્તમઃ ।
ગિરિશૃઙ્ગં મહદ્ ગૃહ્ય કુબેરમ્ અભિદુદ્રુવે ॥
તમ્ આપતન્તં ધનદો ગદામ્ ઉદ્યમ્ય વીર્યવાન્ ।
વિનર્દન્ન્ આહ્વયામ્ આસ દાનવેન્દ્રં મહાબલમ્ ॥
તસ્ય ક્રુદ્ધસ્ય સંક્રુદ્ધો ગદાં તાં બહુકણ્ટકામ્ ।
ન્યપાતયત વિત્તેશો દાનવસ્યોરસિ પ્રભુઃ ॥
દૈત્યસ્ તુ ક્રોધતામ્રાક્ષસ્ તં પ્રહારમ્ અચિન્તયન્ ।
વિત્તેશસ્યોપરિ તદા ગિરિશૃઙ્ગમ્ અપાતયત્ ॥
સ વિહ્વલિતસર્વાઙ્ગો ગિરિશૃણ્ગેણ તાડિતઃ ।
પપાત સહસા ભૂમૌ વિશીર્ણ ઇવ પર્વતઃ ॥
વિત્તેશં વિહ્વલં દૃષ્ટ્વા સર્વે તે યક્ષરાક્ષસાઃ ।
પરિવાર્ય મહાત્માનં રરક્ષુર્ ભીમવિક્રમાઃ ॥
મુહૂર્તં વિહ્વલો ભૂત્વા પ્રભુર્ વિશ્રવસઃ સુતઃ ।
રરાજ પતિતો ભૂમૌ છિન્નપક્ષ ઇવાચલઃ ।
ઉત્થિતઃ સહસા ભૂયઃ પિઙ્ગાક્ષઃ સ મહાબલઃ ॥
નનાદ ચ મહાનાદં ત્રૈલોક્યમ્ અભિનાદયન્ ।
જનયન્ન્ ઇવ નિર્ઘોષં વિધમન્ન્ ઇવ પર્વતાન્ ॥
તમ્ અવધ્યં તુ વિજ્ઞાય નિહતં પુનર્ ઉત્થિતમ્ ।
પ્રેક્ષ્ય પિઙ્ગાક્ષમ્ આયાન્તં દાનવા વિપ્રદુદ્રુવુઃ ॥
તાંસ્ તુ વિદ્રવતો દૃષ્ટ્વા અનુહ્રાદો ઽસુરો ઽબ્રવીત્ ।
કાલનેમિં ચ નેમિં ચ મહાનેમિં ચ દાનવમ્ ॥
આત્માનં ચૈવ વીર્યં ચ વિસ્મૃત્યાભિજનં તદા ।
ક્વ ગચ્છત ભયત્રસ્તાઃ પ્રાકૃતા ઇવ દાનવાઃ ॥
નિવર્તધ્વં મહાવીર્યાઃ કિં પ્રાણાન્ પરિરક્ષથ ।
નાલં યુદ્ધાય યક્ષો ઽયં મહતીયં વિભીષિકા ॥
એતાં સમુત્થિતામ્ અદ્ય દાનવાનાં વિભીષિકામ્ ।
વિક્રમ્ય વિધમ્ ઇષ્યામિ નિવર્તધ્વં મહાસુરાઃ ॥
તે ઽસુરાઃ સંનિવૃત્યાથ સમદા ઇવ કુઞ્જરાઃ ।
નિજઘ્નુઃ પરમક્રુદ્ધા દેવસૈન્યં મહાસુરાઃ ॥
ક્ષીણપ્રહરણાઃ કેચિન્ મહામેઘનિભસ્વનાઃ ।
દર્પોત્કટા ભુજૈર્ એવ સંપ્રહારં પ્રચક્રિરે ॥
પાંસુભિશ્ ચૈવ કાષ્ઠૈશ્ ચ શિલાભિશ્ ચ મહાબલાઃ ।
બાહુભિશ્ ચ તથાન્યોન્યમ્ આક્ષિપન્તિ સ્મ વેગિતાઃ ॥

મુષ્તિભિશ્ ચ તલૈશ્ ચૈવ નખપાતૈર્ મહાબલાઃ ।
પાદપૈશ્ ચ મહાશાખૈર્ અયુધ્યન્ત રણાજિરે ॥
અનુહ્રાદસ્ તુ સંક્રુદ્ધો દેવતાનાં મહાચમૂમ્ ।
મમન્થ પરમાયસ્તો વનાન્ય્ અગ્નિર્ ઇવોત્થિતઃ ॥
રુધિરાર્દ્રાસ્ તુ બહવઃ શેરતે યોધસત્તમાઃ ।
નિકૃત્તાઃ પતિતા ભૂમૌ તામ્રપુષ્પા ઇવ દ્રુમાઃ ॥
અનુહ્રાદસ્ તુ વિક્રાન્તો દેવાંસ્ ત્વ્ આશીવિષોપમાન્ ।
યુધ્યમાનાંશ્ ચ સમરે વ્યસૃજન્ નિશિતાઞ્ શરાન્ ॥
ધનાધિપેન વિદ્ધસ્ય અનુહ્રાદસ્ય સંયુગે ।
અઙ્ગારમિશ્રાઃ ક્રુદ્ધસ્ય મુખાન્ નિશ્ચેરુર્ અર્ચિષઃ ॥
અથ બાણસહસ્રેણ વિત્તેશં દાનવોત્તમઃ ।
વિવ્યાધ સમરે ક્રુદ્ધો દણ્ડપાણિર્ ઇવાન્તકઃ ॥
કુબેરસ્ તુ શરૈર્ ભિન્નઃ સમન્તાત્ ક્ષતજોક્ષિતઃ ।
રુધિરં પરિસુસ્રાવ ગિરિઃ પ્રસ્રવણૈર્ ઇવ ॥
વિહ્વલશ્ ચાપ્ય્ અભૂદ્ દેવો મુહૂર્તં ધનદાધિપઃ ।
લબ્ધ્વા સ તુ પુનઃ સંજ્ઞાં રોષરક્તેક્ષણઃ સુરઃ ।
ગદામ્ અથ સમાસાદ્ય ભીમાં ભીમપરાક્રમઃ ।
ચિક્ષેષ દૈત્યમ્ ઉદ્દિશ્ય બલાત્ ક્રોધેન મૂર્છિતઃ ॥
અપ્રાપ્તામ્ અન્તરે સો ઽથ તાં ગદાં ગદયાસુરઃ ।
બભઞ્જ વિનદન્ ક્રુદ્ધસ્ તદ્ આશ્ચર્યમ્ અભૂત્ તદા ।
પ્રગૃહ્ય તુ ગદાં ભૂયો હ્ય્ અભિદુદ્રાવ દાનવમ્ ॥
તમ્ આપતન્તં દૃષ્ટ્વૈવ અનુહ્રાદો મહાબલઃ ।
ગિરિશૃઙ્ગમ્ અથોત્પાટ્ય કૈલાસાચલસંનિભમ્ ।
ધનાધિપં પ્રદુદ્રાવ વ્યાદિતાસ્ય ઇવાન્તકઃ ॥
તમ્ અન્તકમ્ ઇવાયાન્તમ્ અજેયં સકલૈઃ સુરૈઃ ।
ગ્રસન્તમ્ ઇવ તં દૈત્યં ત્રૈલોક્યમ્ અખિલં રુષા ॥
તમ્ આલોક્ય તથારૂપં ધનાધ્યક્ષો રણં ભયાત્ ।
અપહાય યયૌ તત્ર યત્ર શક્રઃ સુરાધિપઃ ॥
તસ્ય ચાપિ મહત્ કર્મ દૃષ્ટ્વા વિત્તપતિસ્ તદા ।
નાહં શક્તો રણે યોદ્ધુમ્ ઇતિ મત્વા ધનાધિપઃ ।
જગામ ભયસંત્રસ્તો યત્ર દેવઃ શચીપતિઃ ॥
વિપ્રચિત્તિસ્ તુ વરુણં દૈત્યાનામ્ આદિર્ અવ્યયમ્ ।
જઘાનેષુગણૈઃ ક્રુદ્ધો દીપ્તૈર્ ઇવ મહોરગૈઃ ॥
સ દહ્યમાનો દૈત્યેન દીપ્તૈઃ શરગભસ્તિભિઃ ।
નાભ્યજાનત કર્તવ્યં સંગ્રામે સ જલેશ્વરઃ ॥
સર્વલોકેશ્વરસ્યેવ પરમેષ્ઠી પ્રજાપતિઃ ।
વિષ્ણોર્ અમિતતેજસઃ ।
નારાયણસ્ય બલવાન્ @
ન શક્નોત્ય્ અગ્રતઃ સ્થાતું વિપ્રચિત્તેર્ જલાધિપઃ ॥
વજ્રો નામ મહાવ્યૂહો નિર્ભયઃ સર્વતોમુખઃ ।

તં વ્યૂહ્ય પ્રત્યયુધ્યન્ત દાનવા દેવવાહિનીમ્ ॥
વહ્નિજ્વાલાસમં તત્ર રવિમણ્ડલસંનિભમ્ ।
મુખમ્ આભાતિ દૈત્યસ્ય વિપ્રચિત્તેર્ મહાત્મનઃ ॥
વરુણસ્ તુ મહાતેજા વિપ્રચિત્તિં મહાસુરમ્ ।
પ્રદહન્ન્ ઇવ તેજોભિર્ જિગીષુઃ પ્રત્યવૈક્ષત ।
કૃતસ્યન્દનમાત્રં તુ દત્તપઞ્ચાઙ્ગુલાન્તરમ્ ।
સ્રગ્દામમાલાભરણઃ કેયૂરાઙ્ગદશોભિતઃ ।
જગ્રાહ પરિઘં દૈત્યઃ કૈલાસશિખરોપમમ્ ॥
પિનદ્ધં કાઞ્ચનૈઃ પટ્ટૈર્ હેમમાલિનમ્ આયસમ્ ।
યમદણ્ડોપમં ઘોરં દૈત્યાનાં ભયનાશનમ્ ॥
તમ્ આવિધ્ય મહાતેજા મહાશક્રધ્વજોપમમ્ ।
વિનનાદ વિવૃત્તાસ્યો વિપ્રચિત્તિર્ મહાસુરઃ ।
સ કણ્ઠસ્થેન નિષ્કેણ ભુજસ્થૈર્ અપિ ચાઙ્ગદૈઃ ।
કુણ્ડલાભ્યાં વિચિત્રાભ્યાં સ્રજા ચૈવ વિચિત્રયા ॥
દાનવો ભૂષણૈર્ ભાતિ પરિઘેણાયસેન ચ ।
યથેન્દ્રધનુષા મેઘઃ સવિદ્યુત્ સ્તનયિત્નુમાન્ ॥
આવિદ્ધઃ પરિઘસ્ તેન સ્ફોટયાનો નભસ્થલમ્ ।
પ્રસ્ફોટ્ય પરિઘાગ્રેણ વાતસ્કન્ધાન્ મહાસ્વનઃ ।
પ્રજજ્વાલ સધૂમાર્ચિઃ સંઘર્ષેણ યથાનલઃ ॥
વિદ્યાધરગણૈઃ સાર્ધં ગન્ધર્વનગરાણ્ય્ અપિ ।
સહ ચૈવામરાવત્યા સિદ્ધલોકૈસ્ તથા સહ ॥
ગ્રહનક્ષત્રચરિતં સાર્કચન્દ્રવિભૂષિતમ્ ।
દૈત્યેન્દ્રપરિઘોદ્ધૂતં ભ્રમતીવ નભઃસ્થલમ્ ॥
દુરાસદઃ સ સંજજ્ઞે પરિઘાભરણઃ પ્રભુઃ ।
સુરેન્ધનો ઽસુરેન્દ્રાગ્નિર્ યુગાન્તાગ્નિર્ ઇવોત્થિતઃ ॥
ત્રિદશા વરુણશ્ ચૈવ ન શેકુઃ સ્પન્દિતું ભયાત્ ।
તત્રાસીન્ નિર્ભયસ્ ત્વ્ એકઃ કૌશિકો વાસવઃ પ્રભુઃ ॥
ભાસ્કરપ્રતિમં ઘોરં પરિઘં રૌદ્રદર્શનમ્ ।
પાતયામ્ આસ સેનાયાં જલેશસ્ય મહાત્મનઃ ॥
પતતા તેન સંગ્રામે જલેશસ્ય મહાત્મનઃ ।
ભૂતાનાં દશસાહસ્રં પરિઘેણ સમાહતમ્ ।
પપાત સ પુનસ્ તૂર્ણં વરુણસ્યેવ વક્ષસિ ।
તસ્ય ગાત્રં સમાસાદ્ય વ્યશીર્યત સહસ્રધા ॥
તેષાં ગાત્રાણિ ચાસાદ્ય વ્યશીર્યત સહસ્રશઃ ।
વિશીર્યમાણો વિબભાવ્ ઉલ્કાશતમ્ ઇવામ્બરે ॥
ભૂયશ્ ચૈનં તદા ભ્રામ્ય વરુણાય ન્યપાતયત્ ॥
સ પપાત પુનસ્ તૂર્ણં વરુણસ્યેહ વક્ષસિ ।
પાત્યમાને તદા તસ્મિઞ્ શરીરે વરુણસ્ તદા ।
સ ભિન્નઃ પરિઘો ઘોરો દેવગાત્રે વ્યશીર્યત ।
શીર્યમાણસ્ય ચૂર્ણાનિ ખદ્યોતા ઇવ ચામ્બરે ॥

સ તુ તેન પ્રહારેણ ચચાલ સલિલાધિપઃ ।
પરિઘેણાહતઃ સંખ્યે યથા ભૂમિચલે ઽચલઃ ॥
સ સૈન્યેષ્વ્ અથ ભગ્નેષુ ભિન્નદેહેષુ ચાહવે ।
મુહૂર્તમ્ અગમત્ ક્ષોભમ્ અપાં પતિર્ અમર્ષણઃ ॥
સો ઽમર્ષવશમ્ આપન્નો વરુણો ઽમિતવિક્રમઃ ।
સર્વસંહારમ્ અકરોત્ સ્વપક્ષસ્યારિમર્દનઃ ॥
સ સાગરૈશ્ ચતુર્ભિસ્ તુ વૃતો દીપ્તૈઃ સપન્નગૈઃ ।
શઙ્ખમુક્તામણિનિભો બિભ્રત્ તોયમ્ અયં વપુઃ ॥
પાણ્ડુરોદ્ધૂતવસનો નાનારત્નચિતાઙ્ગદઃ ।
વરુણઃ પાશધૃક્ શ્રીમાન્ કૂર્મમીનસમાકુલઃ ॥
વરુણસ્ તુ તદા ક્રુદ્ધસ્ તાન્ નિરીક્ષ્ય સ્વસૈનિકાન્ ।
ઉવાચ હૃષ્ટા યુધ્યધ્વં દાનવાનાં જિઘાંસયા ॥
અહમ્ એનં હનિષ્યામિ ભયં મુક્ત્વા તુ યુધ્યત ।
તતસ્ તે પન્નગાઃ સર્વે મહાર્ણવજલાશ્રયાઃ ।
જઘ્નુર્ દૈત્યાન્ રણમુખે નદન્તો જયગૃદ્ધિનઃ ॥
તે તુ નાલીકનારાચૈર્ ગદાભિઃ પરિઘૈર્ અપિ ।
અભ્યઘ્નન્ દાનવાન્ દૃપ્તાન્ મુદિતા વરુણાનુગાઃ ॥
વિપ્રચિત્તિસ્ તુ સંક્રુદ્ધો મહાબલપરાક્રમઃ ।
પન્નગાનાં શરીરાણિ વ્યધમદ્ રણમૂર્ધનિ ॥
ગારુડેન તુ સો ઽસ્ત્રેણ પન્નગાન્ દાનવોત્તમઃ ।
ઘાતયામ્ આસ સમરે ગરુડૈઃ પન્નગાશનૈઃ ॥
સ શરૈઃ સૂર્યસંકાશૈઃ શાતકુમ્ભવિભૂષિતૈઃ ।
પન્નગાન્ સમરે વીરઃ પ્રમમાથ સુદુર્જયઃ ॥
તે ભિન્નગાત્રાઃ સમરે પન્નગાઃ શરપીડિતાઃ ।
પેતુર્ મથિતસર્વાઙ્ગા ગજા ઇવ મહાગજૈઃ ॥
પ્રતપન્તમ્ ઇવાદિત્યં દીપ્તૈર્ બાણગભસ્તિભિઃ ।
અભ્યધાવત સંક્રુદ્ધઃ સમરે વરુણઃ પ્રભુઃ ॥
તં દૃષ્ટ્વા ક્રુદ્ધમ્ આયાન્તં હન્તારં દાનવાન્ બહૂન્ ।
તતસ્ તુ દાનવાસ્ તત્ર ભિન્નદેહાઃ સહસ્રશઃ ।
વ્યથિતા વિદ્રવન્તિ સ્મ દિશો દશ વિચેતસઃ ।
ઇન્દ્રસ્યાર્થે પરાક્રમ્ય વરુણસ્ ત્યક્તજીવિતઃ ।
વિનર્દમાનો યુયુધે સમરે પાશભૃદ્ વરઃ ॥
વારુણાઃ પન્નગાશ્ ચૈવ મુષ્ટિભિઃ સમરોત્કટાઃ ।
અભ્યવર્તન્ત સમરે વિપ્રચિત્તિં મહાસુરમ્ ॥
તતો ઽસ્ત્રૈશ્ ચ શિલાભિશ્ ચ પ્રહરન્ સ બલોત્કટઃ ।
વ્યપોહત મહાતેજા વિપ્રચિત્તિર્ મહાસુરઃ ॥
તતઃ પાવકસંકાશૈઃ સુમુક્તૈઃ શીઘ્રગામિભિઃ ।
વરુણસ્ય મહાવેગાન્ બિભેદ સમરે હયાન્ ॥
કર્મણા તેન મહતા વિપ્રચિત્તેર્ મહાત્મનઃ ।
અગ્નેર્ આજ્યાહુતસ્યેવ તેજઃ સમભિવર્ધત ॥

સ શરૈઃ સૂર્યસંકાશૈઃ સુમુક્તૈઃ શીઘ્રગામિભિઃ ।
વારુણીં તાં મહાસેનાં નિર્મમન્થ મહાસુરઃ ॥
ક્ષીણાસ્ત્રાં સાયકાક્રાન્તાં શરજાલેન મોહિતામ્ ।
શૂલશક્ત્યૃષ્ટિભિન્નાં ચ ચકાર રુધિરોક્ષિતામ્ ॥
શૂલશક્ત્યષ્ટિસંભિન્નઃ શરરુદ્ધઃ શરક્ષતઃ ।
સ શરૈર્ વહ્નિસંકાશૈઃ સુમુક્તૈર્ નતપર્વભિઃ ।
વરુણસ્ય મહાવેગાન્ બિભેદ સમરે હયાન્ ।
અભિદ્રુતો ઽથ દૈત્યેન સસૈન્યઃ સલિલાધિપઃ ।
મહેન્દ્રં શરણં પ્રાપ્તો વિપ્રચિત્તેર્ ભયાર્દિતઃ ॥
પરાજયં તુ દેવાનાં દૃષ્ટ્વાગ્નિસ્ ત્રિદશોત્તમઃ ।
ચકાર બુદ્ધિં દૈત્યાનાં વધે બ્રહ્મર્ષિભિઃ સ્તુતઃ ॥
સ્વયંપ્રભાયાઃ શાણ્ડિલ્યા યઃ પુત્રો હવ્યવાહનઃ ।
હિરણ્યરેતાઃ પિઙ્ગાક્ષો દેવદૂતો હુતાશનઃ ॥
લોહિતો લોહિતગ્રીવો હર્તા દાતા હવિઃ કવિઃ ।
પાવકો વિશ્વભુગ્ દેવઃ સર્વદેવાનનઃ પ્રભુઃ ॥
સુબ્રહ્માત્મા સુવર્ચસ્કઃ સહસ્રાર્ચિર્ વિભાવસુઃ ।
કૃષ્ણવર્ત્મા ચિત્રભાનુર્ દેવાગ્ર્યશ્ ચિત્ર એકરાટ્ ॥
લોકસાક્ષી દ્વિજહુતો વષટ્કારપ્રિયો ઽર્ચિમાન્ ।
હવ્યભક્ષઃ શમીગર્ભઃ સ્વયોનિઃ સર્વકર્મકૃત્ ॥
પાવનઃ સર્વભૂતાનાં ત્રિદશાનાં તપોનિધિઃ ।
શમનઃ સર્વપાપાનાં લેલિહાનસ્ તપોમયઃ ॥
પ્રદક્ષિણાવર્તશિખઃ શુચિલોમા મખાકૃતિઃ ।
હવ્યભુગ્ ભૂતભવ્યેશો હવ્યભાગહરો હરિઃ ॥
સોમપઃ સુમહાતેજા ભૂતેશઃ સર્વભૂતહા ।
અધૃષ્યઃ પાવકો ભૂતિર્ ભૂતાત્મા વૈ સ્વધાધિપઃ ॥
સ્વાહાપતિઃ સામગીતઃ સોમપૂતાશનો ઽદ્રિધૃક્ ।
દેવદેવો મહાક્રોધો રુદ્રાત્મા બ્રહ્મસંભવઃ ॥
લોહિતાશ્વં વાયુચક્રં રથમ્ આસ્થાય ભૂતકૃત્ ।
ધૂમકેતુર્ ધૂમશિખો નીલવાસાઃ સુરોત્તમઃ ॥
ઉદ્યમ્ય દિવ્યમ્ આગ્નેયમ્ અસ્ત્રં દેવો રણે મહત્ ।
દાનવાણાં સહસ્રાણિ પ્રયુતાન્ય્ અર્બુદાનિ ચ ॥
દદાહ ભગવાન્ વહ્નિઃ સંક્રુદ્ધઃ પ્રલયે યથા ।
સમરે વિજયાકાઙ્ક્ષી દદાહાનિલસારથિઃ ।
પ્રાણો યઃ સર્વભૂતાનાં હૃદિ તિષ્ઠતિ પઞ્ચધા ॥
યન્તા યશ્ ચ હુતાશસ્ય સખા ચ પ્રભુર્ ઈશ્વરઃ ।
પ્રભઞ્જનો યો લોકાનાં યુગાન્તે સર્વનાશનઃ ॥
સપ્તસ્વરગતા યસ્ય યોનિર્ ગીર્ભિર્ ઉદીર્યતે ।
યો હ્ય્ આકાશગતો દેવો દૂરગઃ શબ્દસંભવઃ ॥
યશ્ ચ કર્તા વિકર્તા ચ ગતિર્ ગતિમતાં પ્રભુઃ ।
દેવકર્તા સમો લોકે બ્રહ્મણા યઃ સનાતનઃ ॥

અમૂર્તિમન્તં યં પ્રાહુર્ મહાભૂતં મહત્તરમ્ ।
સો ઽગ્નિં સમીરયામ્ આસ શમીગર્ભં સમીરણઃ ॥
ત્રિદિવારોહિભિર્ જ્વાલૈર્ જૃમ્ભમાણો દિશો દશ ।
દાનવાનામ્ અભાવાય યુગાન્તગ્નિર્ ઇવોત્થિતઃ ॥
મેદોમજ્જામહાપઙ્કાં કેશશૈવલશાડ્વલામ્ ।
યોધશીર્ષોપલવહાં મૃતદ્વિપતટોત્કટામ્ ।
શોણિતોદાં રણે દૃષ્ટ્વા સંગ્રામસરિતં વિભુઃ ॥
વહ્નિઃ પ્રસ્કન્દયામ્ આસ દૈત્યાનાં ભયવર્ધનઃ ।
અગ્નિસ્ તુ સર્વાન્ દિતિજાન્ પ્રહ્રાદપ્રમુખાંસ્ તદા ।
પરાજયામ્ આસ વિભુઃ ક્રોશમાનાન્ મહાહવે ॥
કેચિત્ પ્રદીપ્તૈર્ મુકુટૈઃ કેચિદ્ દીપ્તૈઃ શિરોરુહૈઃ ।
કેચિત્ પ્રદીપ્તૈર્ વસનૈઃ કેચિદ્ દીપ્તૈર્ ભુજાનનૈઃ ॥
કેચિત્ પ્રદીપ્તૈર્ વચનૈઃ કેચિચ્ છત્રૈર્ ધ્વજૈ રથૈઃ ।
અસુરાસ્ તત્ર દૃશ્યન્તે પ્રદીપ્તેનાગ્નિના વૃતાઃ ।
પતાકાશ્ ચ પરાશ્ ચાન્યે મુકુતેષ્વ્ અઙ્ગદેષુ ચ ॥
સૈન્યાસ્ તે ચ ન દીપ્યન્તે પાવકાભિહતા રણે ।
અસુરા ભયવિત્રસ્તા વિદ્રુતાશ્ ચ દિશો દશ ॥
ત્યક્ત્વાયુધાનિ સર્વાણિ સધ્વજાંશ્ ચ રથોત્તમાન્ ।
દગ્ધાઙ્ગાઃ સમરે ભીતાઃ પાવકેન પરાજિતાઃ ॥
ન ચ પશ્યન્તિ તે સર્વે રૂપિણં ધ્વજિનીમુખે ।
દિશઃ ખં ગાં ચ મેઘાંશ્ ચ દીપ્તાન્ પશ્યન્તિ દાનવાઃ ॥
ધ્રુવં સ્વયંભુવા સૃષ્ટો યુગાન્તસ્ તોયયોનિના ।
ઇત્ય્ એવં દાનવાઃ સર્વે મેનિરે ત્રસ્તચેતસઃ ॥
મયશ્ ચ શમ્બરશ્ ચૈવ મહામાયાધરૌ તદા ।
પાર્જન્યવારુણી માયે વ્યધત્તાં વારિવિક્ષરે ॥
તાભ્યાં વહ્નિઃ સ માયાભ્યાં શામ્યતે વ્યુત્થિતસ્ તદા ।
સ વહ્નિઃ શામિતસ્ તદા ।
દૈત્યાભ્યાં ઘોરરૂપાભ્યાં શામિતો વહ્નિર્ અદ્ભુતઃ ॥
ઘનૈશ્ ચ વૃષ્ટિમ્ અદ્ભિશ્ ચ જલૌઘાન્ બહુશસ્ તદા ।
નીતો વહ્નિસ્ તદા શાન્તિં મયેન શમ્બરેણ ચ ।
તોયૌઘૈઃ પર્વતનિભૈર્ મૃદ્વર્ચિર્ અભવદ્ રણે ॥
શામ્યમાને તુ સમરે પાવકે દૈત્યનાશને ।
બૃહત્કીર્તિર્ બૃહત્તેજા વહ્નિમ્ આહ બૃહસ્પતિઃ ॥
હિરણ્યરેતઃ સુશિખ જ્વલનાક્ષય સર્વભુક્ ।
સપ્તજિહ્વાનન ક્ષામ લેલિહાન મહાબલ ॥
આત્મા વાયુસ્ તવ વિભો શરીરમ્ ઉત વીરુધઃ ।
યોનિર્ આપશ્ ચ તે શુક્રે યોનિસ્ ત્વમ્ અસિ ચામ્ભસઃ ॥
ઊર્ધ્વં ચાધશ્ ચ ગચ્છન્તિ સંચરન્તિ ચ પાર્શ્વતઃ ।
અર્ચિષસ્ તે મહાભાગ સર્વતઃ પ્રભવન્તિ ચ ॥
ત્વમ્ એવાગ્ને સર્વમ્ અસિ ત્વયિ સર્વમ્ ઇદં જગત્ ।

ત્વં ધારયસિ ભૂતાનિ ભુવનં ત્વં બિભર્ષિ ચ ॥
ત્વમ્ એવાગ્ને હવ્યવાડ્ એકસ્ ત્વમ્ એવ પરમં હવિઃ ।
યજન્તિ ચ સદા સન્તસ્ ત્વામ્ એવ પરમાધ્વરે ॥
ત્વમ્ અન્નં પ્રાણિનાં ભુઙ્ક્ષે જગ્ધપીતાશિતં વિભો ।
લીઢા પીતાસિ ચ પ્રભો ।
ત્વમ્ અન્તે પ્રાણિનામ્ અત્સિ @
ત્વમ્ અન્તઃ પ્રાણિનામ્ આસીદ્ દગ્ધપીતાશનઃ પ્રભો ।
ત્વયિ પ્રવૃત્તો વિજયસ્ ત્વયિ લોકાઃ પ્રતિષ્ટ્ઃઇતાઃ ॥
સર્વાંલ્ લોકાંસ્ ત્રીન્ ઇમાન્ હવ્યવાહ @
પ્રાપ્તે કાલે પચસિ ત્વં સમિદ્ધઃ ।
ત્વમ્ એવૈકસ્ તપસે જાતવેદો @
નાન્યસ્ તપ્તા વિદ્યતે ગોષુ દેવ ॥
વૃષાકપિઃ સિન્ધુપતિસ્ ત્વમ્ અગ્ને @
મહામખેષ્વ્ અગ્રહરસ્ ત્વમ્ એવ ।
વિશ્વસ્ય ભૂમ્નસ્ ત્વમ્ અસિ પ્રસૂતિસ્ @
ત્વં ચ પ્રતિષ્ઠા ભગવન્ પ્રજાનામ્ ॥
સૃજસ્ય્ અપો રશ્મિભિર્ જાતવેદસ્ @
તથૌષધીર્ ઓષધીનાં રસાંશ્ ચ ।
વિશ્વં ત્વમ્ આદાય યુગાન્તકાલે @
સ્રષ્ટા ભવસ્ય્ આનલ સર્ગકાલે ॥
ત્વમ્ અગ્ને સર્વભૂતાનાં યોનિર્ વેદેષુ ગીયસે ।
ત્વયા દેવહિતાર્થાય નિહતા દાનવા રણે ॥
સ્વયોનિસ્ તે મહાતેજસ્ તોયં નખશતાર્ચિતઃ ।
તાં સ્વયોનિં સમાસાદ્ય કિં વિષીદસિ પાવક ॥
ગતિસ્ તવાપ્રતિહતા ભવતઃ શરણં વિભો ।
ત્રાયસ્વ દેવાન્ સમરે દૈત્યેભ્યઃ સુરસત્તમ ।
યુગાન્તાભ સુરારિઘ્ન વિશ્વકર્મન્ સહસ્રભુક્ ।
પિઙ્ગાક્ષ લોહિતગ્રીવ કૃષ્ણવર્ત્મન્ હુતાશન ॥
નમસ્ તે હવ્યવાડ્ એકો નમસ્તે દાહશક્તયે ।
બૃહસ્પતેસ્ તુ વચનં શ્રુત્વાગ્નિઃ સત્યમ્ ઈરિતમ્ ।
ભૂયઃ પ્રજજ્વાલ રણે હવિષેવ મહામખે ॥
હતાસ્ તુ માયા દૈત્યાનાં સંપ્રદીપ્તાગ્નિના રણે ।
હતમાયા હતબલા બલિં તે સમુપસ્થિતાઃ ॥
પરાજિતેષુ દૈત્યેષુ વહ્નિનાદ્ભુતકર્મણા ।
પ્રહ્રાદસ્ તૂત્તરં વાક્યમ્ આહ દૈત્યપતિં બલિમ્ ॥
ભવાન્ અગ્નિશ્ ચ વાયુશ્ ચ ભાસ્કરઃ સલિલં શશી ।
નક્ષત્રાણિ દિશો વ્યોમ ભૂશ્ ચ દાનવસત્તમ ॥
ભવિષ્યં ચૈવ ભૂતં ચ ભવચ્ ચાસુરસત્તમ ।
દત્તં હિ તે ભગવતા વરહેતોઃ સ્વયંબુવા ॥
ઇન્દ્રત્વં ચામરત્વં ચ યુદ્ધે ચાપ્ય્ અપરાજયઃ ।

ઈશિત્વં ચ વશિત્વં ચ બલં ચૈવામિતં તવ ।
સર્વભૂતેશ્વરત્વં ચ પ્રભુત્વં ચ સદા તવ ।
મહાયોગીશ્વરત્વં ચ શૂરત્વં ચ મહામૃધે ॥
અમિતત્વં લઘુત્વં ચ યે ચાન્યે સાત્ત્વિકા ગુણાઃ ॥
તત્ પરાજય દેવેન્દ્રં દેવાન્ સર્વાંશ્ ચ સાનુગાન્ ।
યથોક્તં બ્રહ્મણા રાજંસ્ તત્ તથા ન તદ્ અન્યથા ॥
તસ્ય તદ્ વચનં શ્રુત્વા પ્રહ્રાદસ્ય મહાત્મનઃ ।
બલિઃ પરમસંહૃષ્ટો ગતઃ શત્રુરથો યતઃ ॥
તતઃ પ્રયાન્તં ત્રિદશેન્દ્રસંનિધૌ @
મહાસુરેન્દ્રં બલિમ્ ઉત્તમશ્રિયમ્ ।
તમ્ અઞ્જસા ચક્રુર્ અભિપ્રદક્ષિણં @
દ્વિજાશ્ ચ મુખ્યાઃ પશવશ્ ચ મઙ્ગલાઃ ॥
મહાજટાભારધરાસ્ તપસ્વિનસ્ @
તદા તમ્ આહુર્ વિધિમન્ત્રમઙ્ગલૈઃ ।
અભિષ્ટુવન્તઃ કવયઃ સ્વલંકૃતં @
બલિં પ્રયાન્તં રણમૂર્ધનિ સ્થિતમ્ ॥
જયાય મન્ત્રં કવયસ્ ત્વ્ અલંકૃતં @
બલિં સંએત્યોચુર્ અથાગ્રતઃ સ્થિતમ્ ।
પ્રતપ્તજામ્બૂનદચિત્રભૂષણૈર્ @
દિવ્યૈશ્ ચ રત્નૈર્ વિવિધૈર્ અલંકૃતઃ ।
વિરાજમાનઃ પરમેણ વર્ચસા @
રણે વિભાત્ય્ અગ્નિશિખેવ દાનવઃ ॥
સ વૈ તદા શત્રુબલાર્દિતં બલં @
બલિર્ દદર્શોત્તમવીર્યવિક્રમઃ ।
જલાગમે શ્રીમદ્ ઇવાભ્રમણ્ડલં @
વિકીર્યમાણં નભસીવ વાયુના ॥
તતો દદર્શાથ બલાનિ સર્વતો @
રણે સુગુપ્તાનિ હુતાશનેન વૈ ।
સમુત્થિતાન્ય્ ઉત્તમવીર્યવન્તિ @
સમુદ્રવેગાન્ ઇવ પર્વસંધિષુ ॥
સ શૂલશક્ત્યૃષ્ટિગદાસિસાયકાન્ @
ક્ષિપન્ રિપૂણાં સમુદગ્રતેજસાઃ ।
નનાદ સિંહર્ષભમત્તનાગવજ્ @
જલાગમે તોયદવચ્ ચ વીર્યવાન્ ॥
દિવ્યાસ્ત્રધૂમઃ સુભુજૌઘવાયુર્ @
મહાબલઃ પૌરુષવિક્રમેન્ધનઃ ।
પ્રજા દિધક્ષન્ન્ ઇવ કાલવહ્નિઃ @
સુઘોરરૂપો વિબભૌ રણે બલિઃ ॥
બલિના તુ સુરાઃ સર્વે વર્જયિત્વા સુરાધિપમ્ ।
રણે શરશતૈર્ ભિન્નાઃ સસૈન્યા વૈ પરાજિતાઃ ॥

વિમુખા સા તુ દૈત્યેન્દ્રૈર્ વધ્યમાના મહાચમૂઃ ।
જિતાશ્ ચ બલિના દેવાઃ શક્રમ્ આહુર્ મહાબલમ્ ॥
ભવાન્ ઇન્દ્રશ્ ચ ધાતા ચ લોકાનાં પ્રભુર્ અવ્યયઃ ।
ત્વમ્ અપ્રતિમકર્મા ચ તથૈવાનુપમદ્યુતિઃ ॥
વિદ્રુતાનીહ સૈન્યાનિ સહાસ્માભિઃ સુરેશ્વર ।
રથચક્રધ્વજાક્ષાણિ વિભિન્નાનિ મહાસુરૈઃ ॥
રથહસ્ત્યશ્વયોધાશ્ ચ પદાતાશ્ ચ સહસ્રશઃ ।
ભિન્નાશ્ છિન્નાશ્ ચ શતશો ગદામુસલપટ્ટિસૈઃ ॥
મહાભૈર્ અવરૂપં હિ દૈત્યેન્દ્રેણ કૃતં રણે ।
કિમ્ ઉપેક્ષસિ દૈત્યેન્દ્રૈર્ હન્યમાનાં મહાચમૂમ્ ।
ત્રાયસ્વ ત્રિદશશ્રેષ્ઠ શરણ્ય શરણાગતાન્ ॥
શ્રુત્વા તુ વચનં તેષાં દેવાનામ્ અમરાધિપઃ ।
સંવર્તકમ્ ઇવ ક્રુદ્ધઃ સર્વાન્ દહતિ દાનવાન્ ॥
દિવાકરકરાકારં કિરીટં ધારયન્ પ્રબુઃ ।
વૈદૂર્યવર્ણસંકાશો નાનારત્નચિતાઙ્ગદઃ ।
મયૂરલોમા ધૂમ્નાક્ષઃ શતબાહુઃ સહસ્રદૃક્ ॥
હરિકેશો હરિશ્મશ્રુર્ નાગકેતુર્ મહાબલઃ ।
વજ્રપ્રહરણઃ શ્રીમાન્ યોગી શતશિરોધરઃ ॥
સ ધનુર્ બદ્ધસંનાહઃ શતાદિત્યસમપ્રભઃ ।
દેવગન્ધર્વયક્ષૌઘૈર્ અનુયાતઃ સહસ્રશઃ ॥
સામગૈઃ સુજપૈશ્ ચાપિ સ્તૂયમાનો મહર્ષિભિઃ ।
શતપર્વ મહારૌદ્રં સ્ફોટનં સર્વતોમુખમ્ ॥
પ્રગૃહ્ય રુચિરં વજ્રં દીપ્તં રૌદ્રાટ્ટહાસિનમ્ ।
દૈત્યાન્ અયોધયત્ સર્વાન્ મહેન્દ્રઃ પાકશાસનઃ ।
અધૃષ્યઃ સર્વભૂતાનામ્ અદિત્યા દયિતઃ સુતઃ ॥
તતઃ પ્રવૃત્તઃ સંગ્રામો બલિવાસવયોસ્ તદા ।
ઉભાભ્યાં દેવદૈત્યાભ્યામ્ અચિરાન્ મહદદ્ભુતઃ ।
અતિવીર્યબલોદગ્રસ્ તુમુલો લોમહર્ષણઃ ॥
શરૈર્ અનેકસાહસ્રૈર્ અર્દયામ્ આસ વાસવઃ ।
બલિં બલવતાં શ્રેષ્ઠં બલિશ્ ચાપિ સુરેશ્વરમ્ ॥
ઉભૌ તૌ લોકવિખ્યાતૌ બલિવાસવશબ્દિતૌ ॥
તતઃ ક્રુદ્ધો બલિર્ દૈત્યઃ શક્રં હન્તું મહામૃધે ।
નારાયણં મહારૌદ્રમ્ અસ્ત્રમ્ આદાય દાનવઃ ।
સિંહનાદં વિનદ્યાશુ તિષ્ઠેત્ય્ અસકૃદ્ અબ્રવીત્ ॥
શક્રો ઽપિ તેન દેવેશો વારયિત્વા સમુદ્યતમ્ ।
પર્જન્યમ્ અથ માહેન્દ્રં વારુણં વાયુસંજ્ઞિતમ્ ।
ચત્વાર્ય્ એતાનિ સંગૃહ્ય શક્રસ્ તિષ્ઠેતિ ચાબ્રવીત્ ॥
તૈસ્ તાનિ ચ સમાહત્ય નનાદ વિપુલં બલિઃ ।
સ પાશુપતમ્ આદાય બલિર્ બલવતાં વરઃ ।
અનેન ત્વાં હનિષ્યામિ બલિર્ આહ શતક્રતુમ્ ॥

તેનૈવ તત્ સમાહત્ય શક્રો દીપ્તત્વમ્ આયયૌ ॥
અસ્ત્રે પાશુપતે ચૈવ નિર્ભગ્ને વૈષ્ણવે તદા ।
કૃત્યે ચૈવ તદા મૂઢે શક્રો વજ્રં સમાદદે ॥
ભ્રામયિત્વા શતગુણં મોક્તુમ્ ઐચ્છચ્ છતક્રતુઃ ।
તતો હાહાકૃતં સર્વં જગદ્ આસિજ્ જગત્પતે ॥
તતો બલિર્ મહાતેજા બ્રહ્માસ્ત્રં ચ સમાદદે ।
તેન તત્ પ્રહૃતં ઘોરં વજ્રમ્ અસ્ત્રં મહારણે ॥
ઇત્થં વૃત્તે મહાઘોરે સંગ્રામે દેવદૈત્યયોઃ ।
ઉભૌ તૌ કૃત્યસંમૂઢૌ વીર્યવન્તૌ મહારણે ।
વિજેતુકામાવ્ અન્યોન્યમ્ ઈશ્વરૌ લોકવિશ્રુતૌ ॥
ઉભાભ્યાં દેવદૈત્યાભ્યામ્ અચિરાન્ મહદદ્ભુતઃ ।
મહાદેવસ્તુતિશતૈઃ કર્મભિર્ જયસંમિતૈઃ ।
પ્રબોધિતો દૈત્યપતિર્ અગ્નિર્ ઇદ્ધ ઇવાબભૌ ॥
સુરાસુરેન્દ્રયોર્ દૃષ્ટ્વા સંગ્રામં લોમહર્ષણમ્ ।
દેવાનાં દાનવાનાં ચ ભૂયો યુદ્ધમ્ અભૂત્ તદા ॥
તતો ઽવિધ્યન્ મહેન્દ્રસ્ તં બલિં શસ્ત્રૈર્ મહાબલઃ ।
તાન્ય્ અસ્ત્રાણિ મહાબાહુશ્ ચિચ્છેદ શતધા રણે ॥
તતઃ ક્રુદ્ધઃ પુનસ્ તત્ર નિજઘ્ને દાનવં મહત્ ।
આગ્નેયમ્ અથ શત્રુઘ્નં ચિક્ષેપેન્દ્રો મહાબલઃ ।
તં દૃષ્ટ્વા ખે સમાગચ્છત્ પ્રલયાનલસંનિભમ્ ।
શાતયામ્ આસ તચ્ ચૈન્દ્રં વારુણાસ્ત્રેણ ધીમતા ॥
સંક્રુદ્ધો મઘવા વજ્રમ્ અગૃહ્ણાત્ પર્વતોપમમ્ ।
હન્તુકામો બલશ્લાઘી બલિં દૈત્યાધિપં રણે ॥
તતઃ શુશ્રાવ દેવેન્દ્રઃ કૌશિકો હરિવાહનઃ ।
અશરીરાં શુભાં વાણીં તસ્મિન્ મહતિ વૈશસે ॥
નિવર્તસ્વ મહાબાહો સુરાણાં નન્દિવર્ધન ।
પુરંદર સુરશ્રેષ્ઠ જેષ્યસિ બલિં રણે ॥
તપસા હ્ય્ ઉત્તમો દૈત્યો વરદાનેન ચાધિકઃ ।
સ્વયંભૂપરિતોષાચ્ ચ સત્યધર્માચ્ ચ વાસવ ।
નૈષ શક્યસ્ ત્વયા જેતું ત્રિદશૈર્ વા સુરેશ્વર ॥
ન શક્યો ભવતા જેતું કુતો ઽન્યૈસ્ ત્રિદશાલયૈઃ ।
યો હ્ય્ અસ્ય જેતા ભગવાંસ્ તં શૃણુષ્વ સમાહિતઃ ।
બ્રહ્મણઃ સ હિ સર્વસ્વં દેવાનાં ચૈવ સા ગતિઃ ॥
પરં રહસ્યં ધર્મસ્ય પરસ્ય ચ પરા ગતિઃ ।
પરાત્ પરતરઃ શ્રીમાણ્ પરાવરગતિઃ પ્રભુઃ ॥
વ્યક્તાવ્યક્તમહાભૂતો ભૂતભવ્યભવત્પ્રભુઃ ।
સહસ્રશીર્ષા પુરુષઃ સહસ્રાક્ષઃ સહસ્રપાત્ ।
શઙ્ખચક્રગદાપાણિઃ પીતવાસાઃ સુરારિહા ।
જેતાજેયો જયઃ શ્રીમાન્ સો ઽસ્ય જેતા ભવિષ્યતિ ॥
શ્રુત્વા દિવ્યાં તુ મધુરાં વાણીં તામ્ અશરીરિણીમ્ ।

અપયાતો રણાચ્ છક્રઃ સાર્ધં સર્વૈર્ મરુદ્ગણૈઃ ॥
અપયાતો તુ દેવેન્દ્રે કૌશિકે હરિવાહને ।
સિંહનાદો મહાન્ આસીદ્ દાનવાનાં મહામૃધે ॥
જિતં ત્રિભુવનં સર્વં બલિનેતિ મહામૃધે ।
તતઃ કિલકિલાશબ્દઃ ક્ષ્વેડિતાસ્ફોટિતસ્વનઃ ।
શઙ્ખાનાં નિનદશ્ ચાત્ર યોધાનાં વલ્ગિતસ્વનઃ ॥
વાદિત્રાણાં ચ નિર્ઘોષસ્ તુમુલશ્ ચાભવત્ તદા ।
જયશબ્દરવશ્ ચૈવ દેવાનાં તુ પરાજયે ॥
સસૈન્યો દૈત્યરાજસ્ તુ સ્તૂયમાનઃ સુહૃદ્ગણૈઃ ।
બલિર્ ઇન્દ્રો બભૌ દૈત્યો હિરણ્યકશિપુર્ યથા ॥
નિષ્પ્રયત્નેષુ દેવેષુ ત્રૈલોક્યે દૈત્યપાલિતે ।
જયે બલેર્ બલવતો મયશમ્બરયોસ્ તથા ॥
શુદ્ધાસુ દિક્ષુ સર્વાસુ પ્રવૃત્તે ધર્મકર્મણિ ।
અપાવૃતે દેવપથે અયનસ્થે દિવાકરે ॥
પ્રહ્રાદશમ્બરમયૈર્ અનુહ્રાદેન ચૈવ હિ ।
દિક્ષુ સર્વાસુ ગુપ્તાસુ ગગને દૈત્યપાલિતે ॥
દેવેષુ મખશોભાશ્ ચ સ્વર્ગાર્થં દર્શયત્સુ ચ ।
પ્રકૃતિસ્થે તદા લોકે વર્તમાને ચ સત્પથે ॥
અભાવે સર્વપાપાનાં ભાવે ચૈવ તથા સ્થિતે ।
ભાવે તપસિ સિદ્ધાનાં સર્વત્રાશ્રમરક્ષિષુ ॥
ભાવે ચ કાર્યસિદ્ધીનાં સદ્વાર્તાનયશીલિષુ ।
ચતુષ્પાદે સ્થિતે ધર્મે અધર્મે પાદવિગ્રહે ।
પ્રજાપાલનયુક્તેષુ ભ્રાજમાનેષુ રાજસુ ॥
સ્વધર્મસંપ્રયુક્તેષુ સર્વાશ્રમનિવાસિષુ ।
અભિષિક્તો ઽસુરૈઃ સર્વૈર્ દેવરાજ્યે બલિસ્ તદા ॥
હૃષ્ટેષ્વ્ અસુરસંઘેષુ નદત્સુ મુદિતેષુ ચ ।
અથાભ્યુપગતા લક્ષ્મીર્ બલિં પદ્માસને સ્થિતા ।
પદ્મોદ્યતકરા દેવી વરદાસુરસેવિની ॥
શ્રીર્ ઉવાચાસુરપતિં સુપ્રસન્નમુખી તદા ।
બલે બલવતાં શ્રેષ્ઠ મહારાજ મહાદ્યુતે ।
પ્રીતાસ્મિ તવ ભદ્રં તે દેવતાનાં પરાજયે ॥
યત્ ત્વયા યુધિ વિક્રમ્ય દેવરાજઃ પરાજિતઃ ।
દૃષ્ટ્વા તે પરમં સત્ત્વં તતો ઽહં સ્વયમ્ આગતા ॥
નાશ્ચર્યં દાનવશ્રેષ્થ હિરણ્યકશિપોઃ કુલે ।
પ્રસૂતસ્યાસુરેન્દ્રસ્ય તવ કર્મેદમ્ ઈદૃશમ્ ॥
વિશેષિતસ્ ત્વયા રાજન્ દૈત્યેન્દ્રઃ સ પિતામહઃ ।
રસો દિવ્યા નૃત્યસીમા સ્વર્ગસ્થાઃ સર્વસંપદઃ ।
યેન ભુક્તં હિ નિખિલં ત્રૈલોક્યમ્ ઇદમ્ અવ્યયમ્ ॥
વિશેષતસ્ તવ વિભો સર્વો ધર્મઃ સ્થિતઃ પથિ ।
તેન ત્રૈલોક્યમ્ અક્ષય્યં ભોક્ષ્યસ્ય્ અમિતવિક્રમ ।

એવમ્ ઉક્ત્વા હિ સા દેવી લક્ષ્મીર્ દૈત્યપતિં બલિમ્ ।
ગ્રવિષ્ટા વરદા સૌમ્યા સર્વભૂતમનોરમા ॥
શિષ્ટાશ્ ચ દિવ્યઃ પ્રવરા હ્રીઃ કીર્તિર્ દ્યુતિર્ એવ ચ ।
પ્રભા ધૃતિઃ ક્ષમા ભૂતિર્ નીતિર્ વિદ્યા દયા મતિઃ ॥
સ્મૃતિર્ મેઘા તથા લજ્જા લક્ષ્મીર્ ઈડા ગતિસ્ તથા ।
શ્રુતિઃ પ્રીતિસ્ તથા કાન્તિઃ શાન્તિઃ પુષ્ટિઃ ક્રિયા તથા ॥
અનુપ્રવિષ્ટાસ્ તાઃ સર્વા દૈત્યનાથં મહાબલમ્ ।
સર્વાશ્ ચાપ્સરસો દિવ્યા નૃત્યગીતવિશારદાઃ ।
ઉપતસ્થુર્ મહાત્માનં બલિં ઇન્દ્રં મહારથમ્ ॥
પ્રતિપન્નં તુ દૈતેયૈસ્ ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્ ।
પ્રાપ્તમ્ ઐશ્વર્યમ્ અમિતં બલિના બ્રહ્મવાદિના ॥
પરાજિતાઃ સુરા દૈત્યૈઃ કિમ્ અકુર્વત વૈ મુને ।
કથં ચ ત્રિદિવં લબ્ધં ભૂયો દેવૈર્ દ્વિજોત્તમ ॥
શ્રુત્વા વાણીં તુ તાં દિવ્યાં સહ દેવૈઃ સુરાધિપઃ ।
પ્રાગ્દિશં પ્રસ્થિતઃ શ્રીમાન્ અદિત્યાલયમ્ ઉત્તમમ્ ॥
દેવમાતુઃ સુરશ્રેષ્ઠો દેવૈઃ સહ પુરંદરઃ ।
પ્રાપ્યાદિત્યાલયં શક્રઃ કથયામ્ આસ તાં ગિરમ્ ।
અદિત્યા સા યથા યુદ્ધે તેન વાણી પુરા શ્રુતા ॥
યદ્ય્ એવં પુત્ર યુષ્માભિર્ ન શક્યો હન્તુમ્ આહવે ।
બલિર્ વિરોચનસુતઃ સર્વૈશ્ ચૈવ મરુદ્ગણૈઃ ॥
સહસ્રશિરસા હન્તું કેવલં શક્યતે ઽસુરઃ ।
તેનૈકેન સહસ્રાક્ષ ન હ્ય્ અન્યેન શતક્રતો ॥
તદ્ વઃ પૃચ્છામિ પિતરં કશ્યપં સત્યવાદિનમ્ ।
તદ્ ગચ્છ પિતરં પૃચ્છ કાશ્યપં બ્રહ્મવાદિનમ્ ।
પરાજયાર્થં દૈત્યસ્ય બલેસ્ તસ્ય મહાત્મનઃ ॥
તતો ઽદિત્યા સહ સુરાઃ સંપ્રાપ્તાઃ કશ્યપાન્તિકમ્ ।
અપશ્યન્ કશ્યપં તત્ર મુનિં દીપ્તતપોનિધિમ્ ॥
આદ્યં દેવગુરું દિવ્યં ક્લિન્નં ત્રિષવણામ્બુભિઃ ।
તેજસા ભાસ્કરાકારં ગૌરમ્ અગ્નિશિખાપ્રભમ્ ॥
ન્યસ્તદણ્ડં તપોયુક્તં બદ્ધકૃષ્ણાજિનોત્તરમ્ ।
વલ્કલાજિનસંવીતં પ્રદીપ્તં બ્રહ્મવર્ચસા ॥
સંવેષ્ટિતજટાભારં પ્રદીપ્તમ્ ઇવ પાવકમ્ ।
હુતાશમ્ ઇવ દીપ્યન્તમ્ આજ્યમન્ત્રપુરસ્કૃતમ્ ।
સ્વાધ્યાયનિરતં નિત્યં વપુષ્મન્તમ્ ઇવાનલમ્ ॥
તં બ્રહ્મવાદિનાં શ્રેષ્ઠં સુરાસુરગુરું પ્રભુમ્ ।
બ્રહ્મવાદી સત્યવાદી સુરાસુરગુરુશ્ ચ સઃ ।
પ્રતપન્તમ્ ઇવાદિત્યં મારીચં દીપ્તતેજસમ્ ॥
ત્રૈલોક્યે ઽપ્રતિમં લક્ષ્મ્યા કાશ્યપં દીપ્તતેજસમ્ ।
યઃ સ્રષ્ટા સર્વભૂતાનાં પ્રજાનાં પતિર્ ઉત્તમઃ ।
આત્મભાવવિશેષેણ તૃતીયો યઃ પ્રજાપતિઃ ॥

તતઃ પ્રણમ્ય તે વીરાઃ સહાદિત્યા સુરર્ષભાઃ ।
ઊચુઃ પ્રાઙ્જલયઃ સર્વે બ્રહ્માણમ્ ઇવ માનસાઃ ॥
યચ્ છ્રુતં યુધિ શક્રેણ સરસ્વત્યા સમીરિતમ્ ।
અજેયસ્ ત્રિદશૈઃ સર્વૈર્ બલિર્ દાનવસત્તમઃ ॥
શ્રુત્વા તુ વચનં તેષાં પુત્રાણાં કશ્યપસ્ તદા ।
ચકાર ગમને બુદ્ધિં બ્રહ્મલોકાય લોકકૃત્ ॥
ગચ્છામ બ્રહ્મસદનં બ્રહ્મઘોષનિનાદિતમ્ ।
યથાશ્રુતં ચ તત્રૈવ બ્રહ્મણે વદતાનઘાઃ ॥
તતો ઽદિત્યા સહ સુરા યાન્તં કશ્યપમ્ અન્વયુઃ ।
પ્રસ્થિતં બ્રહ્મસદનં દેવર્ષિગણસેવિતમ્ ॥
તે મુહૂર્તેન સંપ્રાપ્તા બ્રહ્મલોકં દિવૌકસઃ ।
દિવ્યૈઃ કામગમૈર્ યાનૈર્ મહાર્હૈઃ સુમનોહરૈઃ ॥
દિદૃક્ષવસ્ તે બ્રહ્માણં તપસો રાશિમ્ અવ્યયમ્ ।
અભ્યગચ્છન્ત વિસ્તીર્ણાં બ્રહ્મણઃ પરમાં સભામ્ ॥
ષટ્પદોદ્ગીતિનિનદાં સામગૈઃ સમુદીરિતામ્ ।
યજુવદાર્થતત્ત્વજ્ઞૈર્ આવૃતાં વેદપારગૈઃ ।
અધ્વર્યુવૃષભૈશ્ ચૈવ નાદિતાં સર્વતઃ શુભામ્ ॥
ઋચો બહ્વૃચમુખ્યૈશ્ ચ પ્રોક્તાઃ પુણ્યપરાક્ષરાઃ ।
ષટ્પદોદ્ગીતનિનદાં સામગીતવિમિશ્રિતામ્ ।
શ્રેયસ્કરીમ્ અમિત્રઘ્નીં દૃષ્ટ્વા સંજહૃષુર્ મુદા ।
સર્વકામદુઘાં દિવ્યાં શીતાન્તે ધર્મદામ્ ઇવ ।
શુશ્રુવુર્ મધુરાં દેવા બ્રહ્મણઃ સદને સ્થિતાઃ ॥
બ્રાહ્મણૈશ્ ચ મહાભાગૈર્ વેદવેદાઙ્ગપારગૈઃ ।
શ્રેયસ્કરીમ્ અમિત્રઘ્નીં શ્રુત્વા સંજહૃષુર્ મુદા ।
ઋચો બહ્વૃચમુખ્યૈશ્ ચ પ્રેર્યમાણૈઃ પદક્રમૈઃ ।
શબ્દનિર્વચનાર્થં ચ પ્રેર્યમાણપદાક્ષરાઃ ।
શુશ્રુવુસ્ તે ઽમરવ્યાઘ્રા વિતતેષુ ચ કર્મસુ ॥
યજ્ઞવેદાઙ્ગવિદ્ભિશ્ ચ ક્રમશિક્ષાવિશારદૈઃ ।
ઘોષેણ પરમર્ષીણાં સા બભૂવ વિનાદિતા ॥
યજ્ઞસંસ્તવવિદ્ભિશ્ ચ શિક્ષાવિદ્ભિસ્ તથા દ્વિજૈઃ ।
શબ્દનિર્વચનાર્થજ્ઞૈર્ સર્વવિદ્યાવિશારદૈઃ ।
વાક્યૈર્ નાનાર્થસંયોગૈઃ સમવાયવિશારદૈઃ ।
હૃષ્ટપુષ્ટસ્વરૈસ્ તત્ર દ્વિજેન્દ્રૈર્ વલ્ગુવાદિભિઃ ।
નાદિતં બ્રહ્મસદનં પ્રવરં દેવસદ્મવત્ ॥
તે તત્ર સમનુપ્રાપ્ય શૃણ્વન્તો વૈ ધ્વનિં સુરાઃ ।
પૂતાન્ય્ આત્મશરીરાણિ મેનિરે તે ન સંશયઃ ॥
તૂષ્ણીભૂતા એકચિત્તા બ્રહ્મણ્યગતમાનસાઃ ।
વિસ્મયોત્ફુલ્લનયના નિરીક્ષન્તઃ પરસ્પરમ્ ॥
નમસ્કુર્વન્તિ ચ પુનર્ ગુરું લોકગુરું પ્રભુમ્ ।
મનસૈવ સુરશ્રેષ્ઠાઃ પુરસ્કૃત્ય તુ કશ્યપમ્ ॥

પુનઃ પ્રહૃષ્ટાઃ પરમં વેદોચ્ચારણનિસ્વનમ્ ।
ગમ્ભીરોદારમધુરં સુસ્વરં હંસગદ્ગદમ્ ॥
મીમાંસાહેતુવાક્યજ્ઞૈઃ સર્વવાદવિશારદૈઃ ।
લોકાયતિકમુખ્યૈશ્ ચ શુશ્રુવુઃ સ્વનમ્ ઈરિતમ્ ।
તત્ર તત્ર ચ વિપ્રેન્દ્રાન્ નિયતાન્ સંશિતવ્રતાન્ ।
જપહોમપરાન્ મુખ્યાન્ દદૃશુઃ કશ્યપાત્મજાઃ ॥
તસ્યાં સભાયામ્ આસ્તે સ્મ બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ ।
સુરાસુરગુરુઃ શ્રીમાન્ વિધિવદ્ દેવમાયયા ॥
ઉપાસતે ચ તત્રૈનં પ્રજાનાં પતયઃ પ્રભુમ્ ।
દક્ષઃ પ્રચેતાઃ પુલહો મરીચિશ્ ચ દ્વિજોત્તમઃ ॥
ભૃગુર્ અત્રિર્ વસિષ્ઠશ્ ચ ગૌતમો નારદસ્ તથા ।
મનો દ્યૌર્ અન્તરિક્ષં ચ વાયુસ્ તેજો જલં મહી ॥
શબ્દઃ સ્પર્શશ્ ચ રૂપં ચ રસો ગન્ધસ્ તથૈવ ચ ।
પ્રકૃતિશ્ ચ વિકારશ્ ચ યચ્ ચાન્યત્ કારણં મહત્ ॥
સાઙ્ગોપાઙ્ગાશ્ ચતુર્વેદાઃ સરહસ્યપદક્રમાઃ ।
ક્રિયાશ્ ચ ક્રતવશ્ ચૈવ સંકલ્પઃ પ્રાણ એવ ચ ॥
એતે ચાન્યે ચ બહવઃ સ્વયંભુવમ્ ઉપસ્થિતાઃ ।
અર્થો ધર્મશ્ ચ કામશ્ ચ દ્વેષો હર્ષશ્ ચ નિત્યદા ॥
શુકો બૃહસ્પતિશ્ ચૈવ સંવર્તો બુધ એવ ચ ।
શનૈશ્ ચરશ્ ચ રાહુશ્ ચ ગ્રહાઃ સર્વે હ્ય્ અશેષતઃ ॥
મરુતો વિશ્વકર્મા ચ નક્ષત્રાણિ ચ ભારત ।
દિવાકરશ્ ચ સોમશ્ ચ બ્રહ્માણં સમુપાસતે ।
સાવિત્રી દુર્ગતરણી વાણી સપ્તવિધા તથા ॥
સર્વાણિ શ્રુતિશાસ્ત્રાણિ ગાથાશ્ ચ નિયમાસ્ તથા ।
ભાષ્યાણિ સર્વશાસ્ત્રાણિ દેહવન્તિ વિશાં પતે ॥
ક્ષણા લવા મુહૂર્તાશ્ ચ દિવા રાત્રિશ્ ચ ભારત ।
અર્ધમાસાશ્ ચ માસાશ્ ચ ઋતવઃ ષટ્ તથૈવ ચ ॥
સંવત્સરાશ્ ચતુર્યુગં માસા રાત્રિશ્ ચતુર્વિધાઃ ।
કાલચક્રં ચ યદ્ દિવ્યં નિત્યમ્ અધ્રુવમ્ અવ્યયમ્ ॥
એતે ચાન્યે ચ બહવઃ સ્વયંભુવમ્ ઉપસ્થિતાઃ ।
તે પ્રવિષ્ટાઃ સભાં દિવ્યાં બ્રહ્મણઃ સર્વકામદામ્ ॥
કશ્યપસ્ ત્રિદશૈઃ સાર્ધં પુત્રૈર્ ધર્મવિશારદૈઃ ।
સર્વતેજોમયીં દિવ્યાં બ્રહ્મર્ષિગણસેવિતામ્ ॥
બ્રાહ્મ્યા શ્રિયા દીપ્યમાનમ્ અચિન્ત્યં વિગતક્લમમ્ ।
બ્રહ્માણં વીક્ષ્ય તે સર્વે આસીનં પરમાસને ।
શિરોભિઃ પ્રણતાઃ સર્વે દેવાઃ કાશ્યપ એવ ચ ।
જગ્મુર્ મૂર્ધ્ના શુભૌ પાદૌ બ્રહ્મણસ્ તે દિવૌકસઃ ॥
શિરોભિઃ સ્પૃશ્ય ચરણૌ તસ્ય તે પરમેષ્ઠિનઃ ।
વિમુક્તાઃ સર્વપાપેભ્યઃ શાન્તા વિગતકલ્મષાઃ ॥
દૃષ્ત્વા તુ તાન્ સુરાન્ સર્વાન્ કશ્યપેન સહાગતાન્ ।

આહ બ્રહ્મા મહાતેજા દેવાનાં પ્રભુર્ ઈશ્વરઃ ॥
યદર્થમ્ ઇહ સંપ્રાપ્તા ભવન્તઃ સર્વ એવ હિ ।
વિજાનામ્ય્ અહમ્ અવ્યગ્રમ્ એનમ્ અર્થં મહાબલાઃ ॥
ભવિષ્યતિ ચ વઃ સો ઽર્થઃ કાઙ્ક્ષિતો યઃ સુરોત્તમાઃ ।
બલેર્ દાનવમુખ્યસ્ય યો વૈ જેતા ભવિષ્યતિ ॥
ન ખલ્વ્ અસુરસંઘાનામ્ એકો જેતા સ વિશ્વકૃત્ ।
ન કેવલં સુરારીણાં વિજેતા વિશ્વકર્મકૃત્ ।
ત્રૈલોક્યસ્યાપિ જેતાસૌ દેવાનામ્ અપિ ચોત્તમઃ ॥
ધાતા ચૈવ હિ લોકાનાં વિશ્વયોનિઃ સનાતનઃ ।
યો માન્યઃ સર્વભૂતાનાં યશ્ ચ ભૂતઃ સનાતનઃ ।
પૂર્વદેવં સદા પ્રાહુર્ હેમગર્ભનિદર્શનમ્ ॥
આત્મા વૈ યેન વિભુના કૃતો ઽજેયો મહાત્મના ।
બલેર્ અસુરમુખ્યસ્ય વિશ્વસ્ય જગતસ્ તથા ॥
પરં દેવસ્ય વિશ્વસ્ય જગતઃ શાશ્વતસ્ તથા ।
પ્રભવઃ સ હિ સર્વેષામ્ અસ્માકમ્ અપિ પૂર્વજઃ ।
અચિન્ત્યઃ સ હિ વિશ્વાત્મા યોગયુક્તઃ પરં તપઃ ॥
તં દેવાપિ મહાત્માનં ન વિદુઃ કો ઽપ્ય્ અસાવ્ ઇતિ ।
વેદાત્માનં ચ વિશ્વં ચ સ દેવઃ પુરુષોત્તમઃ ॥
તસ્યૈવ તુ પ્રસાદેન તસ્ય વક્ષ્યે પરાં ગતિમ્ ।
યત્ર યોગં સમાસ્થાય તપશ્ ચરતિ દુશ્ચરમ્ ॥
ક્ષીરોદસ્યોત્તરે કૂલે ઉદીચ્યાં દિશિ દેવતાઃ ।
અમૃતં નામ પરમં સ્થાનમ્ આહુર્ મનીષિણઃ ॥
ભવન્તસ્ તત્ર વૈ ગત્વા તપસા સંશિતવ્રતાઃ ।
અમૃતં સ્થાનમ્ આસાદ્ય તપશ્ ચરત દુશ્ચરમ્ ॥
તત્ર શ્રોષ્યથ વિસ્પષ્ટાં સ્નિગ્ધગમ્ભીરનિસ્વનામ્ ।
ઉષ્ણગે તોયપૂર્ણસ્ય તોયદસ્ય સમસ્વનામ્ ॥
યુક્તાક્ષરપદસ્નિગ્ધાં રમ્યામ્ અભયદાં શિવામ્ ।
વાણીં પરમસંસ્કારાં વરદાં બ્રહ્મવાદિનીમ્ ॥
દિવ્યાં સરસ્વતીં સત્યાં સર્વકિલ્બિષનાશિનીમ્ ।
સર્વદેવાધિદેવસ્ય ભાષિતાં ભાવિતાત્મનઃ ॥
તસ્ય વ્રતસમાપ્ત્યાં તુ યાવદ્ વ્રતવિસર્જનાત્ ।
અમોઘાં તસ્ય દેવસ્ય વિશ્વે દેવા મહાત્મનઃ ॥
દર્શનં વો ભવિષ્યતિ ।
અથ યુષ્માન્ હરિર્ બ્રૂયાત્ કિમ્ આગમનકારણમ્ ।
સ્વાગતં વઃ સુરશ્રેષ્ઠા મત્સકાશે વ્યવસ્થિતાઃ ।
કસ્ય કં વા વરં દેવા દદામિ વરદઃ સ્થિતઃ ॥
તં કશ્યપો ઽદિતિશ્ ચૈવ વરં ગૃહ્ણીત વૈ તતઃ ।
પ્રણમ્ય શિરસા પાદૌ તસ્મૈ યોગાત્મને તદા ॥
ભગવાન્ એવ નઃ પુત્રો ભવત્વ્ ઇતિ ન સંશયઃ ।
ઉક્તશ્ ચ પરયા ભક્ત્યા તથાસ્ત્વ્ ઇતિ સ વક્ષ્યતિ ॥

દેવા બ્રુવન્તુ તે સર્વે ભ્રાતા નસ્ ત્વં ભવેતિ ચ ।
તથાસ્ત્વ્ ઇતિ ચ સ શ્રીમાન્ વક્ષ્યતે સર્વલોકકૃત્ ॥
તસ્માદ્ એવં ગૃહીત્વા તુ વરં ત્રિદશસત્તમાઃ ।
કૃતકૃત્યાઃ પુનઃ સર્વે ગચ્છધ્વં સ્વં સ્વમ્ આલયમ્ ॥
તથાસ્ત્વ્ ઇતિ સુરાઃ સર્વે કશ્યપો ઽદિતિર્ એવ ચ ।
વન્દિત્વા બ્રહ્મચરણૌ ગતાઃ સૌમ્યાં દિશં પ્રતિ ॥
તે ઽચિરેણૈવ સંપ્રાપ્તાઃ ક્ષીરોદસ્યોત્તરં તટમ્ ।
યથોદ્દિષ્ઠં ભગવતા બ્રહ્મણા બ્રહ્મવાદિના ॥
તે ઽતીત્ય સાગરાન્ સર્વાન્ પર્વતાંશ્ ચ બહૂન્ ક્ષણાત્ ।
નદીશ્ ચ વિવિધા દિવ્યાઃ પૃથિવ્યાં સુરસત્તમાઃ ॥
પશ્યન્તિ ચ સુઘોરાં વૈ સર્વસત્ત્વવિવર્જિતામ્ ।
અભાસ્કરામ્ અમર્યાદાં તમસા સંવૃતાં દિશમ્ ॥
અમૃતં સ્થાનમ્ આસાદ્ય કશ્યપેન સુરાઃ સહ ।
દીક્ષિતાઃ કામદં દિવ્યં વ્રતં વર્ષસહસ્રકમ્ ॥
પ્રસાદાર્થં સુરેશાય તસ્મૈ યોગાય ધીમતે ।
નારાયણાય દેવાય સહસ્રાક્ષાય ભૂતયે ॥
બ્રહ્મચર્યેણ મૌનેન સ્થાનવીરાસનેન ચ ।
દમેન ચ સૂરાઃ સર્વે તપો દુશ્ચરમ્ આસ્થિતાઃ ॥
કશ્યપસ્ તત્ર ભગવાન્ પ્રસાદાર્થં મહાત્મનઃ ।
ઉદીરયતિ વેદોક્તં યમ્ આહુઃ પરમં સ્તવમ્ ॥
સર્વકામયુતં ચૈવ કૃષ્ણદ્વૈપાયનો ઽબ્રવીત્ ।
કૃતાઞ્જલિપુટો ભૂત્વા પ્રોચ્ચાર્ય પ્રણવં સકૃત્ ।
એકાગ્રઃ પ્રયતો ભૂત્વા તુષ્ટાવ જગતીપતિમ્ ।
॥* નમો ઽસ્તુ તે દેવદેવ એકશૃઙ્ગ વરાહ વૃષાર્ચિષ વૃષસિન્ધો વૃષાકપે સુરવૃષભ સુરનિર્મિત અનિર્મિત ભદ્ર કપિલ વિષ્વક્સેન ધ્રુવધર્મ ધર્મરાજ વૈકુણ્ઠ શતાવર્ત અનાદિમધ્યનિધન ધનંજય શુચિશ્રવઃ અગ્નિજ વૃષ્ણિજ અજ અજય અમૃતેશ સનાતન વિધાતઃ ત્રિકામ ત્રિધામ ત્રિકકુત્ કુકુદ્મિન્ દુંદુભે મહાનાભ લોકનાભ પદ્મનાભ વિરિઞ્ચે વરિષ્ઠ બહુરૂપ વિરૂપ વિશ્વરૂપ અક્ષય અક્ષર સત્યાક્ષર હંસાક્ષર હવ્યભુજ ખણ્ડપરશો શુક્ર મુઞ્જકેશ હંસ મહદક્ષર હૃષીકેશ સૂક્ષ્મ પરમસૂક્ષ્મ તુરાષાટ્ વિશ્વમૂર્તે સુરાગ્રજ નીલ નિસ્તમ વિરજ તમોરજઃસત્ત્વધામ સર્વલોકપ્રતિષ્ઠ શિપિવિષ્ટ સુતપઃ તપોગ્ર અગ્ર અગ્રજ ધર્મનાભ ગભસ્તિનાભ ધર્મનેમે સત્યધામ સત્યાક્ષર ગભસ્તિનેમે વિપાપ્મન્ ચન્દ્રરથ ત્વમ્ એવ સમુદ્રવાસી અજ એકપાત્ સહસ્રશીર્ષ સહસ્રસંમિત મહાશીર્ષ સહસ્રદૃક્ સહસ્રપાત્ અધોમુખ મહામુખ મહાપુરુષ પુરુષોત્તમ સહસ્રબાહો સહસ્રમૂર્તે સહસ્રાસ્ય સહસ્રાક્ષ સહસ્રભુજ સહસ્રભુવ સહસ્રશસ્ ત્વામ્ આહુર્ વેદાઃ *॥
॥* વિશ્વદેવ વિશ્વસંભવ સર્વેષામ્ એવ દેવાનાં સૌભગ આદૌ ગતિઃ વિશ્વં ત્વમ્ આપ્યાયનઃ વિશ્વં ત્વામ્ આહુઃ પુષ્પહાસ પરમવરદસ્ ત્વમ્ એવ ત્વમ્ એવ વૌષટ્ *॥
॥* ઓંકાર વષટ્કારં ત્વામ્ એકમ્ આહુર્ અગ્ર્યં મખભાગપ્રાશિનમ્ *॥
॥* શતધાર સહસ્રધાર ભૂર્દ ભુવર્દ સ્વર્દ ભૂર્ભુવઃસ્વર્દ ત્વમ્ એવ ભૂતં ભુવનં ત્વં સ્વધા ત્વમ્ એવ બ્રહ્મશય બ્રહ્મમય બ્રહ્માદિસ્ ત્વમ્ એવ *॥
॥* દ્યૌર્ અસિ પૃથિવ્ય્ અસિ પૂષાસિ માતરિશ્વાસિ ધર્મો ઽસિ મઘવાસિ હોતા પોતા નેતા હન્તા મન્તા હોમ્યહોતા પરાત્પરસ્ ત્વં હોમ્યહોતા ત્વમ્ એવ *॥
॥* આપો ઽસિ વિશ્વવાક્ ધાત્રા પરમેણ ધામ્ના ત્વમ્ એવ દિગ્ભ્યઃ સ્રુક્ સ્રુગ્ભાણ્ડ ઇજ્યો ઽસિ ઈડ્યો ઽસિ ત્વષ્ટા ત્વમ્ એવ સમિદ્ધઃ ત્વમ્ એવ ગતિર્ ગતિમતામ્ અસિ મોક્ષો ઽસિ યોગો ઽસિ ગુહ્યો ઽસિ સિદ્ધો ઽસિ ધન્યો ઽસિ ધાતાસિ પરમો ઽસિ યજ્ઞો ઽસિ સોમો ઽસિ યૂપો ઽસિ દક્ષિણાસિ દીક્ષાસિ વિશ્વમ્ અસિ *॥
॥* સ્થવિષ્ઠ સ્થવિર વિશ્વતુરાષાટ્ હિરણ્યગર્ભ હિરણ્યનાભ હિરણ્યનારાયણ નારાયણાન્તર નૃણામ્ અયન આદિત્યવર્ણ આદિત્યતેજઃ મહાપુરુષ સુરોત્તમ આદિદેવ પદ્મનાભ પદ્મેશય પદ્માક્ષ પદ્મગર્ભ હિરણ્યાગ્રકેશ શુક્લ વિશ્વદેવ વિશ્વતોમુખ વિશ્વાક્ષ વિશ્વસંભવ વિશ્વભુક્ ત્વમ્ એવ *॥
॥* ભૂરિવિક્રમ ચક્રક્રમ ત્રિભુવનસુવિક્રમ સ્વવિક્રમ સ્વર્વિક્રમ બભ્રુઃ સુવિભુઃ પ્રભાકરઃ શંભુઃ સ્વયંભૂશ્ ચ ભૂતાદિઃ ભૂતાત્મન્ મહાભૂત વિશ્વભુક્ ત્વમ્ એવ વિશ્વગોપ્તાસિ વિશ્વંભર પવિત્રમ્ અસિ હવિર્વિશારદ હવિઃકર્મા અમૃતેન્ધન સુરાસુરગુરો મહાદિદેવ નૃદેવ ઊર્ધ્વકર્મન્ પૂતાત્મન્ અમૃતેશ દિવસ્પૃક્ વિશ્વસ્થપતે ઘૃતાચ્ય્ અસિ અનન્તકર્મન્ દ્રુહિણવંશ સ્વવંશ વિશ્વપાસ્ ત્વં ત્વમ્ એવ વિશ્વં બિભર્ષિ વરાર્થિનો નસ્ ત્રાયસ્વેતિ *॥
નારાયણસ્ તુ ભગવાઞ્ શ્રુત્વેમં પરમં સ્તવમ્ ।
બ્રહ્મજ્ઞેન દ્વિજેન્દ્રેણ કશ્યપેન સમીરિતમ્ ॥
સ્નિગ્ધગમ્ભીરનિર્ઘોષં જીમૂતસ્વનનિસ્વનમ્ ।
મનસા પ્રીતિયુક્તેન વિબુધાનાં મહાત્મનામ્ ॥
ઉવાચ વચનં સમ્યગ્ હૃષ્ટપુષ્ટપદાક્ષરમ્ ।
આકાશાચ્ છુશ્રુવુર્ દેવા દર્શનં નોપલભ્યતે ।
શ્રીમાન્ પ્રીતમના દેવઃ પ્રોવાચ પ્રબુર્ ઈશ્વરઃ ॥
પ્રીતો ઽસ્મિ વઃ સુરશ્રેષ્ઠાઃ સર્વે મત્તો વિનિશ્ચયન્ ।
વરં વૃણુત ભદ્રં વો વરદો ઽસ્મિ સુરોત્તમાઃ ॥

યદૈવ ભગવાન્ પ્રીતઃ સર્વેષામ્ અમરોત્તમ ।
તદૈવ કૃતકૃત્યાઃ સ્મ ત્વં હિ નઃ પરમા ગતિઃ ॥
યદિ પ્રસન્નો ભગવાન્ દાતવ્યો વા પરો યદિ ।
વાસવસ્યાનુજો ભ્રાતા જ્ઞાતીનાં નન્દિવર્ધનઃ ।
અદિત્યાં વૈ મમ શ્રીમાન્ ભગવાન્ અસ્તુ વૈ સુતઃ ॥
અદિતિર્ દેવમાતા ચ એતમ્ એવાર્થમ્ ઉત્તમમ્ ।
પુત્રાર્થે વરદં પ્રાહ ભગવન્તં વરાર્થિની ॥
યાચતે પુત્રકામા વૈ ભવાન્ પુત્રો ભવત્વ્ ઇતિ ।
નિઃશ્રેયસાર્થં સર્વેષાં દેવાનાં હિ મહાત્મનામ્ ।
ભ્રાતા ભર્તા ચ ધાતા ચ શરણં ચ ભવસ્વ નઃ ॥
અદિત્યાઃ પુત્રતાં યાતે ત્વયિ દેવાઃ સવાસવાઃ ।
દેવશબ્દં વહિષ્યન્તિ કશ્યપસ્યાત્મજો ભવ ॥
તતસ્ તાન્ અબ્રવીદ્ વિષ્ણુર્ દેવાન્ કશ્યપમ્ એવ ચ ।
એવં ભવતુ ભદ્રં વો યથેષ્ટં કામમ્ આપ્નુત ।
સર્વેષામ્ એવ યુષ્માકં યે ભવિષ્યન્તિ શત્રવઃ ।
મુહૂર્તમ્ અપિ તે સર્વે ન સ્થાસ્યન્તિ મમાગ્રતઃ ॥
પરૈર્ મમ સુખં ચાપિ તત્ કરિષ્યામિ ચાદરાત્ ॥
પરિતુષ્ટો ઽસ્મિ વો દેવા મમૈવં નિયમેન ચ ।
પિતામહવરાન્ મત્તાન્ મહેશ્વરવરૈસ્ તથા ।
હનિષ્યામિ ચ દુર્વૃત્તાન્ દાનવાન્ અમરદ્વિષઃ ।
હત્વાસુરગણાન્ સર્વાન્ યે ચાન્યે દેવશત્રવઃ ।
કરિષ્યે દેવતાઃ સર્વા યજ્ઞભાગાગ્રભોજિનઃ ।
હવ્યાદાંશ્ ચ સુરાન્ સર્વાન્ કવ્યાદાંશ્ ચ પિતૄન્ અપિ ॥
કરિષ્યે વિબુધશ્રેષ્ઠાઃ પારમેષ્ઠ્યેન કર્મણા ।
યથાગતેન માર્ગેણ નિવર્તધ્વં સુરોત્તમાઃ ॥
દેવમાતુસ્ તથાદિત્યાઃ કશ્યપસ્યામિતાત્મનઃ ।
યથામનીષિતં કર્તા ગચ્છધ્વં ત્વં સ્વમ્ આલયમ્ ॥
એવમ્ ઉક્તે તુ વચને વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના ।
દેવાઃ પ્રહૃષ્ટમનસઃ પૂજયન્તિ સ્મ સર્વશઃ ।
વિશ્વે દેવા મહાત્માનઃ કશ્યપો ઽદિતિર્ એવ ચ ॥
સાધ્યા મરુદ્ગણાશ્ ચૈવ શક્રશ્ ચૈવ મહાબલઃ ।
નમસ્કૃત્ય સુરેશાય તસ્મૈ દેવાય રંહસે ।
પ્રયાતાઃ પ્રાગ્દિશં દિવ્યં વિપુલં કશ્યપાશ્રમમ્ ॥
ગત્વા તમ્ આશ્રમં તત્ર બ્રહ્મર્ષિગણસેવિતમ્ ।
ચેરુઃ સ્વાધ્યાયનિરતા અદિત્યા ગર્ભમ્ ઈપ્સવઃ ॥
અદિતિર્ દેવમાતા ચ ગર્ભં દધ્રે ઽતિતેજસમ્ ।
ભૂતાત્માનં મહાત્માનં દિવ્યં વર્ષસહસ્રિકમ્ ॥
કુક્ષિં પ્રવિષ્ટે જગતાં નિવાસે @
સુરેન્દ્રમાતુઃ સુરલોકવન્દ્યે ।
ક્ષુબ્ધાશ્ ચ દૈત્યાઃ સકલા મહાબલાઃ @