હરિવંશ · ભાગ 341360

દદૌ તેભ્યસ્ તદા વિષ્ણુઃ સર્વેભ્યો જનમેજય ।
તે ચ પ્રીતા યથાયોગં યતઃ પૂર્વં તતો ગતાઃ ॥
દુર્વાસાસ્ ત્વ્ અથ તત્રૈવ નારદેન સહાયવાન્ ।
ચિન્તયન્ બ્રહ્મણસ્ તત્ત્વં વિજહાર યથાસુખમ્ ।
ભગવાન્ અપિ ગોવિન્દસ્ તયોર્ વધમ્ અમન્યત ॥
તતસ્ તૌ હંસડિભકૌ તસ્મિન્ કાલે મહીપતે ।
બ્રહ્મદત્તં મહીપાલં પિતરં વીર્યશાલિનમ્ ।
પ્રાવોચતામ્ ઇદં વાક્યં સામન્તજનસંસદિ ॥
રાજસૂયં મહાયજ્ઞં પિતઃ કુરુ સુયન્ત્રિતઃ ।
અસ્મિન્ માસિ નૃપશ્રેષ્ઠ યતામો યજ્ઞસિદ્ધયે ॥
આવાં તે ઽદ્ય મહારાજ દિશાં વિજયતત્પરૌ ।
યતિષ્યાવો બલૈઃ સાર્ધં રથૈર્ અશ્વૈર્ ગજૈર્ અપિ ॥
સંભારા યજ્ઞસિદ્ધ્યર્થમ્ આનેતવ્યા નૃપોત્તમ ।
તથેતિ સ મહારાજો બ્રહ્મદત્તો ઽબ્રવીત્ તદા ॥
જનાર્દનસ્ તુ વિપ્રેન્દ્રો દૃષ્ટ્વા સાહસતત્પરૌ ।
અશક્યમ્ ઇતિ મન્વાનો વયસ્યં હંસમ્ અબ્રવીત્ ॥
શૃણુ હંસ વચો મહ્યં શ્રુત્વા નિશ્ચિત્ય વીર્યવાન્ ।
આયુષ્મન્ સાહસં કર્તું નિશ્ચિતો ઽસિ નૃપોત્તમ ॥
સ્થિતે ભીષ્મે જરાસંધે બાહ્લીકે ચ નૃપોત્તમે ।
કિં ચ વીરેષુ સર્વેષુ યાદવેષુ નૃપોત્તમ ॥
ભીષ્મો હિ બલવાન્ વૃદ્ધઃ સત્યસંધો જિતેન્દ્રિયઃ ।
ત્રિઃસપ્તકૃત્વઃ પૃથિવીં યો જિગાય ભૃગૂત્તમઃ ।
તં યુદ્ધે જિતવાન્ ભીષ્મઃ સર્વક્ષત્રસ્ય પશ્યતઃ ॥
જરાસંધસ્ય યદ્ વીર્યં તદ્ ભવાન્ વેત્તિ સંયુગે ।
વૃષ્ણિવીરાસ્ તુ તે સર્વે કૃતાસ્ત્રા યુદ્ધદુર્મદાઃ ॥
તત્ર કૃષ્ણો હૃષીકેશો જિતશત્રુઃ કૃતી સદા ।
જરાસંધેન સહિતઃ સદા યુદ્ધે જિતશ્રમઃ ।
પ્રમુખે તસ્ય ન સ્થાતું શક્તો જીવન્ નૃપોત્તમ ॥
બલભદ્રસ્ તથા મત્તઃ ક્રુદ્ધો યદિ ભવેદ્ બલી ।
લોકાન્ ઇમાન્ સમાહર્તું શક્નોતીતિ મતિર્ મમ ॥
તથા ચ સાત્યકિર્ વીરઃ શક્તો જેતું રણે રિપૂન્ ।
તથાન્યે યાદવાઃ સર્વે કૃષ્ણમ્ આશ્રિત્ય દંશિતાઃ ॥
અસ્માભિશ્ ચ કૃતઃ પૂર્વં વિરોધો યતિભિઃ સહ ।
દુર્વાસા યતિભિઃ સાર્ધં ગતો દ્રષ્ટું સ કેશવમ્ ॥
ઇતિ શ્રુતં નૃપશ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણાદ્ ભોક્તુમ્ આગતાત્ ।
તથા સતિ યથા સિધ્યેત્ તથા ચિન્ત્યં ચ મન્ત્રિભિઃ ।
તતઃ પશ્ચાદ્ વિધાસ્યામો રાજસૂયં મહાક્રતુમ્ ॥
કો નામ ભીષ્મો મન્દાત્મા વૃદ્ધો હીનબલઃ સદા ।
આવયોઃ પુરતઃ સ્થાતું શક્તઃ કિલ સ વૃદ્ધકઃ ॥
યાદવા ઇતિ ચિત્રં નઃ શક્તાઃ સ્થાતું રણે દ્વિજ ।

કશ્ ચ કૃષ્ણઃ પુરઃ સ્થાતું બલદેવશ્ ચ મત્તકઃ ॥
શૈનેયશ્ ચાપિ વિપ્રેન્દ્ર સ્થાતું નાલં વિચિત્રતા ।
જરાસંધસ્ તુ ધર્માત્મા બન્ધુર્ એવ સદા મમ ॥
ગચ્છ વિપ્ર યદુશ્રેષ્ઠં બ્રૂહિ મદ્વચનાત્ ત્વરન્ ।
દીયતાં કરસર્વસ્વં યજ્ઞાર્થં લવણં બહુ ॥
લવણાનિ બહૂન્ય્ આશુ ગૃહ્ય કેશવ માચિરમ્ ।
આગચ્છ ત્વરિતં કૃષ્ણ ન તે કાર્યં વિલમ્બનમ્ ।
ઇતિ બ્રૂહિ યદુશ્રેષ્ઠં યાહિ ત્વરિતવિક્રમઃ ॥
ન બ્રૂયાશ્ ચોત્તરં વિપ્ર શપેયં ત્વાં પ્રિયો ઽસિ મે ।
મિત્રભાવાદ્ ઇદં બ્રૂહિ શપામિ ત્વાં પુનઃ પુનઃ ॥
ઇતિ સંચોદિતો વિપ્રો નોત્તરં પ્રત્યભાષત ।
મિત્રભાવાત્ તથા રાજન્ સ્નેહાચ્ ચ જનમેજય ॥
જનાર્દનસ્ તુ ધર્માત્મા નિત્યં ગન્તું સમુદ્યતઃ ।
અદ્ય શ્વો વા પરશ્વો વા ગચ્છામીતિ યતેત સઃ ॥
દેવં દ્રષ્ટું જગદ્યોનિં શઙ્ખચક્રગદાધરમ્ ।
એક એવ ચ ધર્માત્મા હયમ્ આરુહ્ય સત્વરમ્ ॥
પ્રાતર્ એવ જગામાશુ દ્રષ્ટું દ્વારવતીં દ્વિજઃ ।
હરિં કૃષ્ણં હૃષીકેશં મનસા સંસ્મરન્ દ્વિજઃ ॥
પ્રભું કૃષ્ણં હૃષીકેશં મનસા સંસ્મરન્ હરિમ્ ।
તતઃ પ્રાયાદ્ ધરિં દ્રષ્ટું બ્રાહ્મણો બ્રહ્મવિત્તમઃ ।
હયેનૈકેન રાજેન્દ્ર ત્વરિતં સ યયૌ નૃપ ॥
યથા નિદાઘસમયે સૂર્યાંશુપરિપીડિતઃ ।
પાન્થો યાતિ જલં દૃષ્ટ્વા ત્વરિતં તત્પિપાસયા ।
ધાવત્ય્ એવ તથા વિપ્રો હરિં દ્રષ્ટું જનાર્દનમ્ ॥
ગચ્છન્ સ ચિન્તયામ્ આસ ચોદયન્ હયમ્ ઉત્તમમ્ ।
હંસ એવ યથા નિત્યં કુર્યાત્ પ્રિયહિતં મમ ।
તથા હિ પ્રેષિતસ્ તેન હરિં પશ્યેત્ય્ અહં પ્રભુમ્ ॥
અહમ્ એવ સદા ધન્યો મત્તો હ્ય્ અભ્યધિકો ન ચ ।
યતો દ્રક્ષ્યામ્ય્ અહં વિષ્ણું વસન્તં દ્વારકાપુરે ॥
સા હિ મે જનની ધન્યા હરિં દૃષ્ટ્વા પુનર્ ગતમ્ ।
કૃતાર્થં સર્વથા પુત્રં દ્રક્ષ્યત્ય્ એષા મનસ્વિની ॥
મુખમ્ ઉન્નિદ્રહેમાબ્જ+ કિઞ્જલ્કસદૃશપ્રભમ્ ।
દ્રક્ષ્યામિ દેવદેવસ્ય ચક્રિણઃ શાર્ઙ્ગધન્વનઃ ॥
વપુર્ દ્રક્ષ્યામ્ય્ અહં વિષ્ણોર્ નીલોત્પલદલચ્છવિ ।
શઙ્ખચક્રગદાશાર્ઙ્ગ+ વનમાલાવિભૂષિતમ્ ॥
નેત્રે તે દેવદેવસ્ય પદ્મકિઞ્જલ્કસપ્રભે ।
પશ્યામ્ય્ અહમ્ અદીનાત્મા નષ્ટદુઃખો ઽસ્મિ નિર્વૃતઃ ॥
અપિ દ્રક્ષ્યતિ યોગાત્મા સૌમ્યેનૈવ સ્વચક્ષુષા ।
અપિ વા મત્પ્રિયં બ્રૂયાત્ સ્વસ્તિ ચેતિ ચ વા વદેત્ ॥
દ્રક્ષ્યામિ ચક્રિણો વર્ષ્મ અન્તસ્ ત્રૈલોક્યસંયુતમ્ ।

પાદાબ્જં ચક્રિણો દ્રષ્ટું ત્વરયત્ય્ એવ માં મનઃ ॥
વક્ષઃસ્થલં સદા વિષ્ણોઃ સ્ફુરદ્ રત્નપ્રભાયુતમ્ ।
પશ્યન્ન્ ઇવ ચ ગચ્છામિ સ્મરન્ન્ અનિશમ્ ઈશ્વરમ્ ॥
પીતકૌશેયવસનં લમ્બહારવિભૂષિતમ્ ।
ઈષત્ સ્મિતાધરં વિષ્ણું પશ્યામિ ચ પુનઃ પુનઃ ॥
સ્મરતશ્ ચ હરે રૂપં લોમહર્ષો ઽયમ્ ઈદૃશઃ ।
ગચ્છતશ્ ચ પુરો ભાતિ શઙ્ખચક્રગદાસિમાન્ ॥
યાતીવ ચ પુરો ભાતિ મહ્યં દેવો જગદ્ગુરુઃ ।
એષો ઽયમ્ ઇતિ મે વક્તું જિહ્વા પ્રસ્ફુરતીવ તમ્ ॥
ઇદં દુઃખતરં મન્યે કરં દેહીતિ યદ્ વચઃ ।
ઇદં તત્ સાહસં મન્યે યદ્ વચસ્ તસ્ય ભૂપતેઃ ॥
હંસસ્ય કરદો વિષ્ણુસ્ તદાજ્ઞાપરિચારકઃ ।
તસ્ય સર્વં પુરો ગત્વા વક્તાહં કિલ નિર્દયઃ ॥
મૂઢાનામ્ અગ્રણીર્ અસ્મિ નિર્લજ્જશ્ ચ તથા વદન્ ।
કરં દેહિ હરે વિષ્ણો હંસસ્ય યદુપુંગવ ॥
લવણાનિ બહૂન્ય્ આશુ દાતવ્યાનિ કરાત્મના ।
ઇતિ વક્તું ન મે યુક્તં પુરતસ્ તસ્ય શાર્ઙ્ગિણઃ ॥
તથાપિ મિત્રભાવાત્ તુ વક્તવ્યં ઘોરમ્ ઈદૃશમ્ ।
કષ્ટો હ્ય્ અયં મિત્રભાવો મનુષ્યાણાં કૃતાત્મનામ્ ॥
અથ વા સર્વવિદ્ વિષ્ણુઃ સર્વસ્ય હૃદિ સંસ્થિતમ્ ।
જાનાત્ય્ એવ સદા ભાવં પ્રાણિનાં શોભને રતઃ ॥
તથા સતિ ન મે દોષો મિત્રભાવો યતો હ્ય્ અયમ્ ।
સર્વથા રક્ષતાં વિષ્ણુર્ ઘોરં વક્તું યતસ્ય મે ॥
દ્રક્ષ્યામ્ય્ અહં જગન્નાથં નીલકુઞ્ચિતમૂર્ધજમ્ ।
કમ્બુગ્રીવાધરં વિષ્ણું શ્રીવત્સાચ્છાદિતોરસમ્ ॥
સ્ફુરત્પદ્મમહાબાહું રત્નચ્છાયાવિરાજિતમ્ ।
દ્રક્ષ્યામિ ચક્રિણં વિષ્ણું કેશવં યાદવેશ્વરમ્ ॥
અચિન્ત્યવિભવં દેવં ભૂતભવ્યભવત્પ્રભુમ્ ।
આત્મમાયં જગન્માયં દ્રક્ષ્યામિ જલશાયિનમ્ ॥
કૃતાર્થઃ સર્વથા ચાહં ભવામિ વિગતજ્વરઃ ।
અદ્ય મે સફલં જન્મ સાક્ષાત્કૃતવતો હરિં ॥
અદ્ય મે સફલા યજ્ઞાઃ સાક્ષાત્ કૃતવતો હરિમ્ ।
નેત્રે મે સફલે વિષ્ણું પશ્યતશ્ ચ જગન્મયમ્ ॥
પ્રીતિમાનસ્ તુ મે વિષ્ણુર્ વક્તુર્ ઘોરસ્ય કર્મણઃ ।
ઉન્મિષન્ નેત્રયુગ્મેન દ્રક્ષ્યામ્ય્ અસકૃદ્ ઈશ્વરમ્ ॥
આમૂલમસ્તકં વિષ્ણું પશ્યામિ ચ પુનઃ પુનઃ ।
પિબામિ નેત્રયુગ્મેન વપુઃ કૃષ્ણસ્ય કેવલમ્ ॥
ધારયિષ્યામ્ય્ અહં પાંશું તત્પાદપ્રભવં શિવમ્ ।
તતઃ કૃતાર્થતાં યાસ્યે સ્વર્ગમાર્ગો હિ તદ્રજઃ ॥
મેઘગમ્ભીરનિર્ઘોષં શ્રોષ્યામિ ચ હરેઃ સ્વરમ્ ।

પાદાબ્જં ચક્રિણો વિષ્ણોઃ પશ્યામિ ચ જગત્પતેઃ ॥
પશ્યામીવ હરેર્ વક્ત્રં પૂર્ણેન્દુસદૃશપ્રભમ્ ।
હરેર્ ઇદં જગદ્રૂપં પશ્યામીવ ચ સર્વતઃ ॥
પ્રસીદતુ સદા વિષ્ણુર્ અયુક્તં વક્તુમ્ ઇચ્છતઃ ।
આલોલકુણ્ડલયુગં હરિચન્દનચર્ચિતમ્ ।
સ્ફુરત્કેયૂરરત્નાર્ચિર્ બાહુદ્વયવિરાજિતમ્ ॥
સવ્યોદ્ધૃતમહાશઙ્ખં રશ્મિજાલવિરાજિતમ્ ।
પ્રોદ્યદ્ભાસ્કરવર્ણાભં ચક્રજ્વાલાવભાસિતમ્ ॥
પ્રોજ્જ્વલત્કઙ્કણયુતં તપ્તજામ્બૂનદાઙ્ગદમ્ ।
પીતકૌશેયવસનં વિસ્તીર્ણોરસ્કમ્ અચ્યુતમ્ ॥
કદા દ્રક્ષ્યામિ દેવેશમ્ ઇદાનીમ્ અથ વાન્યદા ।
સર્વથા કૃતકૃત્યો ઽહં યદ્ વપુર્ દ્રષ્ટુમ્ ઉદ્યતઃ ॥
નમો મહ્યં નમો મહ્યં યતો દ્રષ્ટુમ્ અહં હરિમ્ ।
ઉદ્યતો ઽસ્મિ જગન્નાથં બલભદ્રકૃતાસ્પદમ્ ।
દ્રક્ષ્યામ્ય્ અવશ્યમ્ અદ્યૈવ વિષ્ણું જિષ્ણું જગદ્ગુરુમ્ ॥
શ્રીહારકૌસ્તુભરુચિસ્ફુરિતોરુવક્ષઃ @
પીતામ્બરં મકરકુણ્ડલપઙ્કજાક્ષમ્ ।
કૃષ્ણં કિરીટદરચક્રગદોર્ધ્વહસ્તં @
તેજોમયં મમ હરેર્ વપુર્ અસ્તુ ભૂત્યૈ ॥
વેદોદધૌ વિવિધશાસ્ત્રમહાભિયોગ+ @
નિષ્ણાતશુદ્ધમતિમન્દરમથ્યમાને ।
ઉદ્દ્યોતમાનમ્ અમરૈર્ અનિશં નિષેવ્યં @
નારાયણાખ્યમ્ અમૃતં પ્રપિબામિ ચાદ્યમ્ ॥
ધ્યેયં મુમુક્ષુભિર્ અમેયમ્ અનાદ્ય્ અનન્તં @
સ્થૂલં સુસૂક્ષ્મતરમ્ એકમ્ અનેકમ્ આદ્યમ્ ।
જ્યોતિસ્ ત્રિલોકજનકં ત્રિદશૈકવન્દ્યમ્ @
અક્ષ્ણોર્ મમાસ્તુ સતતં હૃદયે ઽચ્યુતાખ્યમ્ ॥
ચિન્તયન્ન્ ઇતિ વિપ્રેન્દ્રો યયૌ દ્વારવતીં પુરીમ્ ।
મત્વા કૃતાર્થમ્ આત્માનં વાહયન્ હયમ્ ઉત્તમમ્ ॥
સ નિવેદિતસર્વસ્વો દ્વાઃસ્થેન હિ જનાર્દનઃ ।
અથ પ્રવિશ્ય ધર્માત્મા સુધર્માં વૈ દ્વિજોત્તમઃ ॥
અપશ્યદ્ દેવદેવેશં સુધર્માકૃતિસંસ્થિતમ્ ।
બલભદ્રેણ સંયુક્તમ્ અધ્યાસિતમહાસનમ્ ॥
અગ્રતઃસ્થિતશૈનેયં પાર્શ્વતઃસ્થિતનારદમ્ ।
દુર્વાસસા કૃતકથમ્ ઉગ્રસેનપુરઃસરમ્ ॥
ગાયદ્ગન્ધર્વમુખ્યૈશ્ ચ નૃત્યદપ્સરસાં ગણૈઃ ।
સેવ્યમાનં મહારાજ સૂતમાગધબન્દિભિઃ ॥
ઉદ્ગીયમાનયશસં માધવં મધુસૂદનમ્ ।
ઉદ્ગીયમાનં વિપ્રૈશ્ ચ સામભિઃ સામગૈર્ હરિમ્ ॥
દૃષ્ટ્વા પ્રીતમના વિષ્ણું પ્રોવાચ પુલકચ્છવિઃ ।

નામ્ના જનાર્દનો ઽસ્મીતિ નનામ ચરણૌ હરેઃ ।
બલભદ્રં તતો ભૂયો વવન્દે શિરસા દ્વિજઃ ॥
દૂતો ઽસ્મિ દેવદેવેશ હંસસ્ય ડિભકસ્ય ચ ।
ઇતિ બ્રુવાણં વિપ્રેન્દ્રમ્ ઇદમ્ આહ સ માધવઃ ॥
આસ્સ્વેદં વિષ્ટરં પૂર્વં પશ્ચાદ્ બૂહિ પ્રયોજનમ્ ।
તથેતિ ચાબ્રવીદ્ વિપ્રો મહદ્ આસનમ્ આસ્થિતઃ ॥
વાચા સંપૂજ્ય વિપ્રેન્દ્રમ્ અપૃચ્છત્ કુશલં હરિઃ ।
બ્રહ્મદત્તસ્ય રાજેન્દ્ર હંસસ્ય ડિભકસ્ય ચ ॥
શ્રુતં ચાપિ તયોર્ વીર્યં તતઃ પ્રીતો દ્વિજોત્તમ ।
અપિ વા કુશલં વિપ્ર પિતુસ્ તવ જનાર્દન ॥
ઇતિ શ્રુત્વા ગિરં વિષ્ણોસ્ તથેત્ય્ આહ જનાર્દનઃ ।
સંગતિશ્ ચ ગિરીશાત્ તુ શ્રુતા મે વીર્યતસ્ તયોઃ ।
ઇતિ શ્રુત્વા ગિરં વિષ્ણોસ્ તથેત્ય્ આહ જનાર્દનઃ ॥
કુશલં બ્રહ્મદત્તસ્ય પિતુશ્ ચ મમ કેશવ ।
તયોર્ એવ જગન્નાથ હંસસ્ય ડિભકસ્ય ચ ॥
કિમ્ આહતુર્ મહીપાલૌ તૌ હંસડિભકૌ નૃપૌ ।
બ્રૂહિ સર્વમ્ અશેષેણ નાત્ર શઙ્કા દ્વિજોત્તમ ॥
વાચ્યં વાપ્ય્ અથ વાવાચ્યં કર્તવ્યમ્ અથ વેતરમ્ ।
શ્રુત્વા તસ્ય વિધાસ્યામો યુક્તરૂપં દ્વિજોત્તમ ॥
દૂતસ્ય સર્વથા વિપ્ર ન વાચ્યાવાચ્યકલ્પના ।
યત્ કર્મ રાજનિર્દિષ્ટં તદ્ વાચ્યં દૂતજન્મના ॥
નાત્ર શઙ્કા ત્વયા કાર્યા વક્તવ્યસ્યેતરસ્ય વા ।
અતો વદ યથાપ્રોક્તં તાભ્યાં મમ જનાર્દન ॥
કેશવેનૈવમ્ ઉક્તસ્ તુ પ્રોવાચાથો જનાર્દનઃ ।
અજાનન્ન્ ઇવ કિં બ્રૂષે સર્વં પ્રત્યક્ષદર્શિવાન્ ॥
ન ચાસ્તિ તે પરોક્ષં તુ જગદ્વૃત્તાન્તમ્ અચ્યુત ।
સર્વં હિ મનસા પશ્યન્ કિં ત્વમ્ આત્થ વદેતિ મામ્ ॥
વિદ્વદ્ભિર્ ગીયસે વિષ્ણો ત્વમ્ એવ જગતીપતે ।
ઇચ્છયા સર્વમ્ આપ્નોષિ દૃષ્ટાદૃષ્ટવિવેચનમ્ ॥
ત્વમ્ એવેદં જગત્ સર્વં જગચ્ ચ ત્વયિ તિષ્ઠતિ ।
ન ત્વયા રહિતો હ્ય્ એકઃ પદાર્થઃ સચરાચરઃ ॥
નાસ્તિ કિંચિદ્ અવેદ્યં તે સર્વગો ઽસિ જગત્પતે ।
ત્વમ્ ઇન્દ્રઃ સર્વભૂતાનાં રુદ્રઃ સંહારકર્મકૃત્ ॥
રક્ષિતાસિ સદા વિષ્ણો સર્વલોકસ્ય માધવ ।
સંસારસ્ય ભવાન્ સ્રષ્ટા કિં ત્વમ્ આત્થ વદેતિ મામ્ ॥
વિદ્વદ્ભિર્ ગીયસે વિષ્ણો જ્ઞાનાત્મેતિ ચ માધવ ।
પ્રાણં પ્રાણવિદઃ પ્રાહુસ્ ત્વામ્ એવ પુરુષોત્તમ ॥
શબ્દં શબ્દવિદઃ પ્રાહુસ્ ત્વામ્ એવ પુરુષોત્તમ ।
તથા સતિ હૃષીકેશ કિં ત્વમ્ આત્થ વદેતિ મામ્ ॥
તથાપિ શૃણુ દેવેશ ચોદિતો ઽસિ યતસ્ ત્વયા ।

વદેત્ય્ અસકૃદ્ એવૈતત્ તસ્માદ્ વક્ષ્યામિ માધવ ॥
રાજસૂયેન યાગેન બ્રહ્મદત્તો ઽદ્ય યક્ષ્યતિ ।
તદર્થં પ્રેષિતસ્ તાભ્યાં હંસેન ડિભકેન ચ ॥
કરાર્થં યદુમુખ્યેભ્યસ્ તવ ચામન્ત્રણાય ચ ।
લવણં બહુ દેયં તે યજ્ઞાર્થં તસ્ય કેશવ ॥
ઇત્ય્ અર્થં પ્રેષિતસ્ તાભ્યાં કરં દેહિ તદાજ્ઞયા ।
ઇદમ્ અપ્ય્ અપરં તાભ્યાં ઉક્તં શૃણુ જગત્પતે ॥
લવણાનિ બહૂન્ય્ આશુ પ્રગૃહ્ય ત્વરિતો ભવાન્ ।
આગચ્છતુ તયો રાજ્ઞોઃ સેયં કેશવ વાગ્વિભો ॥
ઇત્ય્ ઉક્તવતિ વિપ્રેન્દ્રે દૂતે તત્ર તયોર્ નૃપ ।
પ્રહસ્ય સુચિરં કૃષ્ણો બભાષે દૂતમ્ ઈશ્વરઃ ॥
શૃણુ દૂત વચો મહ્યં યુક્તમ્ ઉક્તં દ્વિજોત્તમ ।
કરં દદામિ તાભ્યાં તુ કરદો ઽસ્મિ યતો નૃપ ॥
ધાર્ષ્ટ્યં એતત્ તયોર્ વિપ્ર મત્તો યત્ તુ કરગ્રહઃ ।
અહો ધાર્ષ્ટ્યમ્ અહો ધાર્ષ્ટ્યં તયોઃ ક્ષત્રિયબીજયોઃ ॥
ઇદમ્ અશ્રુતપૂર્વં મે મત્તો યસ્ તુ કરગ્રહઃ ।
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા કેશવો દૂતમ્ ઇદમ્ આહ સ્મ યાદવાન્ ॥
હાસ્યમ્ એતદ્ યદુશ્રેષ્ઠા મત્તો યત્ તુ કરગ્રહઃ ।
યષ્ટાસૌ રાજસૂયસ્ય બ્રહ્મદત્તો મહીપતિઃ ॥
તૌ તં યાજયિતારૌ ચ હંસો ડિભક એવ ચ ।
વોઢા કિલ યદુશ્રેષ્ઠા લવણસ્ય દુરાત્મનોઃ ॥
કરદો વાસુદેવો ઽહં જીવામિ યદુસત્તમાઃ ।
હાસ્યં હાસ્યમ્ ઇદં હાસ્યં શૃણુધ્વં યાદવા વચઃ ॥
ઇત્ય્ ઉક્તવતિ દાશાર્હે બલભદ્રપુરોગમાઃ ।
યાદવાઃ સર્વ એવૈતે હાસાય સમવસ્થિતાઃ ॥
કરદઃ કૃષ્ણ ઇત્ય્ એવં બ્રુવન્તઃ સર્વસાત્વતાઃ ।
હાસં મુમુચુર્ અત્યર્થં તલં દત્ત્વા પરસ્પરમ્ ।
તલશબ્દો હાસ્યશબ્દો રોદસી પર્યપૂરયત્ ॥
સ ચ વિપ્રો નૃપશ્રેષ્ઠ નિન્દયન્ મૈત્રમ્ આત્મનઃ ।
અહો કષ્ટમ્ અહો કષ્ટં દૌત્યં યત્ કૃતવાન્ અહમ્ ।
ઇતિ લજ્જાસમાવિષ્ટસ્ તૂષ્ણીમ્ આસીદ્ અવાઙ્મુખઃ ॥
હાસં કુર્વત્સુ તેષ્વ્ એવં કેશવઃ કેશિસૂદનઃ ।
ઉવાચ વચનં દૂતં ગચ્છ મદ્વચનાદ્ દ્વિજ ।
તાવ્ ઇત્થં હંસડિભકૌ બ્રૂહિ ત્વરિતવિક્રમ ॥
બાણૈર્ દાસ્યામિ નિશિતૈઃ શાર્ઙ્ગમુક્તૈઃ શિલાશિતૈઃ ।
નવનીતાત્તકુસુમૈઃ કઙ્કપત્રૈઃ સુવાજિતૈઃ ॥
અસિના વાથ દાસ્યામિ નિશિતેન મહાત્મનોઃ ।
શિરો વશ્ છેત્સ્યતે ચક્રં મત્કરપ્રહિતં બલિ ॥
યો વરં દત્તવાઞ્ શર્વો યુવયોર્ ધાર્ષ્ટ્યકારણમ્ ।
સ એવ રક્ષિતા વાં સ્યાત્ તં જિત્વા વા નિહન્મ્ય્ અહમ્ ॥

દેશો ઽયં સંવિધાતવ્યો યત્ર નઃ સંગતિર્ ભવેત્ ।
તત્ર ગન્તા તથા ચાસ્મિ સબલઃ સહસૈનિકઃ ॥
ભવન્તૌ નિર્ભયૌ ભૂત્વા ગચ્છેતાં સબલૌ નૃપૌ ।
પુષ્કરે વા પ્રયાગે વા મથુરાયામ્ અથાપિ વા ।
તત્રાહં સબલો યાતા નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥
અથ વા મિત્રભાવાચ્ ચ વક્તુમ્ એવં ત્વમ્ અક્ષમઃ ।
ન શક્યં યત્ ત્વયા વક્તું તત્ તુ વક્ષ્યતિ સાત્યકિઃ ।
ત્વયા સહ તતો ગત્વા સાક્ષિભૂતો ભવ દ્વિજ ॥
ઇદં ચ જાને વિપ્રેન્દ્ર સ્નેહો મમ સદા ત્વયિ ।
તેન ત્વં વિજયી ભૂયાઃ સંસારે દુઃખસંકુલે ।
મત્કથાપરમો નિત્યં સદા ભવ જનાર્દન ॥
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા બ્રાહ્મણં કૃષ્ણઃ સાત્યકિં પુનર્ આહ ચ ।
ગચ્છ શૈનેય વિપ્રેણ બ્રૂહિ મદ્વચનાત્ તયોઃ ॥
યન્ મયોક્તમ્ અશેષેણ વદ ગત્વા તયોર્ યદો ।
યથા નઃ સંગતિર્ યુદ્ધે તથા વદ બલાદ્ યદો ॥
ધનુર્ આદાય ગચ્છ ત્વં બદ્ધગોધાઙ્ગુલિત્રવાન્ ।
એકેનાશ્વેન ગચ્છ ત્વમ્ અસહાયો યદૂત્તમ ॥
સાત્યકિસ્ તં તથેત્ય્ ઉક્ત્વા હયમ્ આરુહ્ય શીઘ્રગમ્ ।
ગન્તુમ્ ઐચ્છત્ તતો રાજન્ન્ અસહાયઃ સ સાત્યકિઃ ॥
જનાર્દનં વિસૃજ્યાશુ દૂતં તં યાદવેશ્વરઃ ।
અહો ધાર્ષ્ટ્યમ્ અહો દાર્ષ્ટ્યમ્ ઇત્ય્ ઉવાચ જનાર્દનઃ ॥
નમસ્કૃત્ય તતો દૂતો માધવં યાદવેશ્વરમ્ ।
સ યયૌ સાલ્વનગરં શૈનેયેન સહ દ્વિજઃ ॥
તતઃ પ્રવિશ્ય ધર્માત્મા બ્રાહ્મણો બ્રહ્મવિત્તમઃ ।
આસનં મહદ્ આસ્થાય વિસૃજ્ય યદવે પુનઃ ।
આસ્તે યથાસુખં વિપ્રઃ શૈનેયેન સમન્વિતઃ ॥
અથ તં હંસડિભયોર્ દર્શયામ્ આસ સાત્યકિમ્ ।
દૂતો ઽયં સાત્યકિઃ પ્રાપ્તઃ સવ્યો બાહુર્ અયં હરેઃ ॥
તસ્ય તદ્ વચનં શ્રુત્વા હંસઃ પ્રાહ વચસ્ તદા ।
શ્રુત્યા સમાગતઃ પૂર્વમ્ અદ્ય દૃષ્ટો મયા ત્વ્ અસૌ ॥
ધનુર્વેદે ચ વેદે ચ શસ્ત્રશાસ્ત્રે તથૈવ ચ ।
નિપુણો ઽયં સદા શૂર ઇત્ય્ એવમ્ અનુશુશ્રુમઃ ।
અદ્ય દૃષ્ટિપથં પ્રાપ્તઃ પ્રીતિં મે વિદધાત્ય્ અસૌ ॥
કુશલં વાસુદેવસ્ય બલદેવસ્ય ચાપિ વા ।
કુશલાઃ સાત્વતાઃ સર્વે ઉગ્રસેનપુરોગમાઃ ॥
તથેતિ સાત્યકિઃ પ્રાહ મન્દમ્ ઉન્મિષિતાનનઃ ।
તતો જનાર્દનં પ્રાહ હંસો વાક્યવિશારદઃ ॥
અપિ દૃષ્ટસ્ ત્વયા ચક્રી સિદ્ધં નઃ કાર્યમ્ ઈહિતમ્ ।
વદ સર્વમ્ અશેષેણ મા વૃથા કાલમ્ અત્યગાઃ ॥
ઇત્ય્ ઉક્તવતિ હંસે ચ ધર્માત્માથ જનાર્દનઃ ।

ઉવાચ પ્રસહન્ વીરઃ સ્તુવન્ નારાયણં તદા ॥
અદ્રાક્ષમ્ અદ્રાક્ષમ્ અહં જનાર્દનં @
કરસ્થચક્રં વરશઙ્ખધારિણમ્ ।
આતપ્તજામ્બૂનદભૂષિતાઙ્ગં @
સ્ફુરત્પ્રભાદ્યોતિતરત્નધારિણમ્ ॥
અદ્રાક્ષમ્ એનં યદુભિઃ પુરાતનૈર્ @
વિવિચ્ય વેદ્યં વિધિવત્ સહામરૈઃ ।
પ્રફુલ્લનીલોત્ફલશોભિતશ્રિયં @
વિનિદ્રહેમાબ્જવિરાજિતોદરમ્ ॥
અદ્રાક્ષમ્ એનં યદુભિઃ પુરોગતં @
સંસેવ્યમાનં મુનિવૃન્દમુખ્યૈઃ ।
સંસ્તૂયમાનં પ્રભુબન્દિમાગધૈઃ @
સ્મિતપ્રવાલારુણપલ્લવાધરમ્ ॥
અદ્રાક્ષમ્ એનં કવિભિઃ પુરાતનૈર્ @
વિવિચ્ય વેદ્યં વિધિવત્ સહામરૈઃ ।
પ્રફુલ્લનીલોત્પલશોભિતશ્રિયં @
વિનિદ્રહેમાબ્જવિરાજિતોદરમ્ ॥
ભૂયો ઽહમ્ અદ્રાક્ષમ્ અજં જગદ્ગુરું @
પ્રસાદયન્તં વચનેન યાદવાન્ ।
નિરૂપયન્તં વિધિવન્ મુનીશ્વરૈઃ @
પ્રવૃદ્ધવેદાર્થવિધિં પુરાતનૈઃ ॥
અદ્રાક્ષમ્ અદ્રાક્ષમ્ અહં પુનઃ પુનઃ @
સમસ્તલોકૈકહિતં પ્રભું હરિમ્ ।
વસન્તમ્ અસ્મિઞ્ જગતો હિતાય @
જગન્મયં તં પરિભૂય શત્રૂન્ ॥
ભૂયો ઽપ્ય્ અપશ્યં સહ યાદવેશ્વરૈર્ @
વિક્રીડ્ય વિક્રીડ્ય વિહારકાલે ।
રમન્તમ્ ઈડ્યં રમયન્તમ્ ઈશ્વરાન્ @
યદૂત્તમાન્ યાદવમુખ્યમ્ ઈશ્વરમ્ ॥
ભૂયો ઽપ્ય્ અપશ્યં સરસીરુહેક્ષણં @
સાર્ધં તયા ભીષ્મતનૂજયા હરિમ્ ।
વસન્તમ્ અમ્ભોનિધિશાયિનં વિભું @
ભક્તપ્રિયં ભક્તજનાસ્પદં હરિમ્ ॥
અદ્રાક્ષમ્ અદ્રાક્ષમ્ અહં સુનિર્વૃતઃ @
પિબન્ પિબંસ્ તસ્ય વપુઃ પુનઃ પુનઃ ।
નેત્રેણ મીલદ્વિવરેણ કેવલં @
ધન્યો ઽહમ્ એવેતિ તદા વ્યચિન્તયમ્ ॥
અદ્રાક્ષમ્ અમ્ભોજયુગં દધાનં @
પ્રભું વિભું ભૂતભવપ્રભાવનમ્ ।
આદ્યં કકુદ્માનમ્ ઉરું વિભાવસું @

સંસ્મૃત્ય સંસ્મૃત્ય તમ્ એવ નિર્વૃતઃ ॥
અદ્રાક્ષં જગતામ્ ઈશં વક્ષોરાજિતકૌસ્તુભમ્ ।
વીજ્યમાનં હરિં કૃષ્ણં ચામરાણાં શતૈઃ સદા ॥
યુવાં વિદ્વેષયુક્તેન ચેતસા યાદવેશ્વરમ્ ।
સ્મરન્તં સર્વદા વિષ્ણું ક્વ વા તૌ ક્વ ચ વેતિ વા ॥
કુતો દ્રક્ષ્યામિ તૌ મન્દૌ કુતો વા મત્પુરોગતૌ ।
ધ્યાયન્તમ્ ઇત્થં દેવેશં કરસંશ્રવણાત્ તદા ॥
હસન્તમ્ એવમ્ અદ્રાક્ષં કરં દેહીત્ય્ અતઃ પરમ્ ।
વદન્તં નારદે વાચં દુર્વાસસિ યતીશ્વરે ॥
બ્રહ્મસૂત્રપદાં વાણીં દાપયન્તં મુનીશ્વરાન્ ।
દૃષ્ટ્વા દૃષ્ટ્વા હરિં દેવં પુનઃ પુનર્ અચિન્તયમ્ ॥
અસાધ્યમ્ ઇદમ્ આરબ્ધં તાભ્યામ્ ઇતિ નૃપોત્તમ ।
નારબ્ધવ્યમ્ ઇદં કાર્યમ્ ઇતઃપ્રભૃતિ ભૂમિપ ॥
નિવૃત્તા સા કથા હંસ યત્ કરગ્રહણં તવ ।
એષ તે ઽશેષમ્ અખિલં વક્ષ્યત્ય્ એવ હિ સાત્યકિઃ ॥
એતદ્ વચનં આકર્ણ્ય હંસઃ ક્રુદ્ધો ઽબ્રવીદ્ વચઃ ।
અરે બ્રાહ્મણદાયાદ કા નામ તવ વાગ્ ઇયમ્ ।
આવયોઃ પુરતો વક્તું ત્રૈલોક્યં જેતુમ્ ઇચ્છતોઃ ॥
માયયા ત્વાં ભ્રમત્ય્ એષ કૃષ્ણો લીલાવિધાનવિત્ ।
તં દૃષ્ટ્વા ભ્રમ એવૈષ તવ સંજાયતે મહાન્ ॥
શઙ્ખચક્રગદાશાર્ઙ્ગ+ વનમાલાવિભૂષિતમ્ ।
વૃષ્ણિવીરસમાવેશ+ સમુદ્ધૃતયશોધરમ્ ॥
સૂતમાગધસંસ્તાવ+ પ્રકટદ્વીરબાહુકમ્ ।
અત્યદ્ભુતયશોરાશિ+ વિલસલ્લોકમણ્ડલમ્ ॥
ચતુર્ભુજબલાક્રાન્ત+ વૃષ્ણિયાદવસંસદમ્ ।
અહો ઽદ્ય ભ્રમ એવૈષ દર્શનાત્ તસ્ય ચક્રિણઃ ॥
ઇદાનીં ચ મહાત્માસૌ ભ્રામયત્ય્ એવ કેશવઃ ।
ત્વામ્ એવ વિપ્ર મન્દાત્મન્ નિન્દ્રજાલકૃતા હિ સા ॥
ચાપલ્યમ્ ઇદમ્ એવૈતત્ તવ વિપ્ર સમુદ્ભવમ્ ।
અહો નુ ખલુ સાદૃશ્યં કર્તવ્યં ભવતા મમ ॥
અહમ્ એતત્ ત્વયા વિપ્ર મર્ષયે ઽત્રોદિતં વચઃ ।
સખિભાવાદ્ દ્વિજશ્રેષ્ઠ અન્યથા કઃ સહેદ્ ઇદમ્ ॥
ગચ્છ મન્દમતે વિપ્ર યથેષ્ટં સાંપ્રતં ત્વ્ ઇતઃ ।
ગચ્છ ગચ્છ યથેષ્ટં ત્વં પૃથિવીં પૃથિવીં તવ ॥
જિત્વા ગોપાલદાયાદં હત્વા યાદવકાન્ બહૂન્ ।
એષ નઃ પ્રથમઃ કલ્પો જેષ્યામ ઇતિ યાદવાન્ ।
ગચ્છ નેચ્છામિ વિપ્ર ત્વાં દ્રષ્ટું પરુષવાદિનમ્ ॥
શત્રુપક્ષસ્તુતિપરં સહ ભુક્ત્વા સદા મયા ।
ન મે વિપ્રવધઃ કાર્યઃ કષ્ટાયામ્ અપિ ચાપદિ ॥
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા બ્રાહ્મણં હંસો ભૂયઃ સાત્યકિમ્ અબ્રવીત્ ।

અરે યાદવદાયાદ કિમર્થં પ્રાપ્તવાન્ ઇહ ।
કિમ્ અબ્રવીન્ નન્દસુતઃ કિં વા મે નાદિશત્ કરમ્ ॥
ઇદં તસ્ય વચો હંસ શઙ્ખચક્રગદાભૃતઃ ।
શનૈર્ નિશિતધારાગ્રૈઃ શાર્ઙ્ગમુક્તૈઃ શિલાશિતૈઃ ॥
દાસ્યામિ કરસર્વસ્વમ્ અસિના વા શિતેન ચ ।
શિરશ્ છેત્સ્યામિ તે હંસ કરદાનસ્ય સંગ્રહમ્ ॥
ધાર્ષ્ટ્યં હિ તવ મન્દાત્મન્ કિમ્ અતો ઽપિ નૃપાધમ ।
દેવદેવાજ્ જગન્નાથાત્ કરમ્ ઇચ્છતિ યો નૃપઃ ।
તસ્યૈષ કરસંક્ષેપો જિહ્વાચ્છેદો નરાધમ ॥
તસ્ય શાર્ઙ્ગરવં શ્રુત્વા શઙ્ખસ્ય ચ હરેઃ પુનઃ ।
કો નામ જીવિતં કાઙ્ક્ષંસ્ તિષ્ઠેદાનીં ત્વમ્ અદ્ય વૈ ।
ગિરીશવરદર્પેણ બ્રૂયાદ્ અસદૃશં વચઃ ॥
સહાયા વયમ્ એવૈતે બલભદ્રપુરોગમાઃ ।
પ્રથમો બલભદ્રો ઽસૌ દ્વિતીયો ઽહં સ સાત્યકિઃ ॥
કૃતવર્મા તૃતીયસ્ તુ ચતુર્થો નિશઠો બલી ।
પઞ્ચમો ઽથ ચ બભ્રુસ્ તુ ષષ્ઠશ્ ચૈવોત્કલઃ સ્મૃતઃ ॥
સપ્તમઃ સારણો ધીમાન્ અસ્ત્રશસ્ત્રવિશારદઃ ।
અષ્ટમસ્ ત્વ્ અથ સારઙ્ગો નવમો વિપૃથુસ્ તથા ।
દશમશ્ ચોદ્ધવો ધીમાન્ વયમ્ એતે બલાન્વિતાઃ ॥
તસ્યૈતે પુરતો ગોપ્તુઃ શઙ્ખચક્રગદાભૃતઃ ।
દેવદેવસ્ય યુદ્ધેષુ તિષ્ઠન્ત્ય્ એવ દિવાનિશમ્ ॥
યૌ હિ વીરૌ સુતૌ તસ્ય સ્વાત્મના સદૃશૌ બલે ।
તાવ્ એવ વાં ક્ષમૌ યુદ્ધે હન્તું બલમદાન્વિતૌ ॥
યો ગિરીશો ગિરાવ્ એવ વરં દત્ત્વા સ તિષ્ઠતિ ।
યુવાં હિ કેવલૌ યુદ્ધે તિષ્ઠથઃ સશરં ધનુઃ ।
ગૃહીત્વા શત્રુભિઃ સાર્ધં યુદ્ધં કર્તું સમુદ્યતૌ ॥
ઈદૃશેષ્વ્ અથ ભૃત્યેષુ યુદ્ધં કુર્વત્સુ શત્રુભિઃ ।
ત્રૈલોક્યં રક્ષતસ્ તસ્માત્ કરમ્ ઇચ્છન્ વ્રજેત કઃ ॥
હનિષ્યત્ય્ એષ વાં યુદ્ધે ત્રૈલોક્યં યો ઽદ્ય રક્ષતિ ।
શરેણ નિશિતેનાજૌ શાર્ઙ્ગમુક્તેન કેવલમ્ ॥
ક્વ નઃ સંગ્રામ ઇત્ય્ એવં પુનર્ આહ જગત્પતિઃ ।
પુષ્કરે પુણ્યદે નિત્યમ્ ઉત ગોવર્ધને ગિરૌ ॥
મથુરાયાં પ્રયાગે વા દર્શયેતાં બલાનિ મે ।
શઙ્ખચક્રધરે દેવે જગત્પાલનતત્પરે ॥
રાજસૂયં મહાયજ્ઞં યષ્ટુમ્ ઇચ્છતિ કઃ સ્વયમ્ ।
વદન્ વા સ્વસ્તિમાન્ મર્ત્યસ્ ત્વાં વિના કો વ્રજેત્ સુખમ્ ॥
ઇદં જાડ્યમ્ ઇદં મૌઢ્યમ્ ઇદમ્ અત્યદ્ભુતં વચઃ ।
ઇદમ્ ઇચ્છસિ ચેન્ મૂઢ હાસ્યતાં યાસિ ભૂતલે ।
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા સાત્યકિર્ વીરો હસન્ન્ ઇવ વિભો સ્થિતઃ ॥
તતઃ ક્રુદ્ધો મહારાજ હંસો ડિભક એવ ચ ।

ઇદં પ્રાવોચતાં વાક્યં રોષવ્યાકુલિતેક્ષણૌ ॥
દિધક્ષન્તૌ દિશઃ સર્વાઃ સર્વાન્ વીક્ષ્ય નૃપોત્તમાન્ ।
કરં કરેણ નિષ્પીડ્ય સ્મરન્તૌ તદ્વચો મહત્ ॥
ક્વ નુ ક્વ વા નન્દસૂનુઃ ક્વ વા રામો બલોત્કટઃ ।
ઇતિ બ્રુવાણૌ સાક્ષેપૌ સાત્યકિં સત્યસંગરમ્ ॥
અરે યાદવદાયાદ કિં બ્રૂષે નઃ પુરોગતઃ ।
ઇતો નિર્ગચ્છ મન્દાત્મન્ દૂતસ્ ત્વમ્ અસિ સાંપ્રતમ્ ॥
અન્યથા વધ્ય એવ ત્વં પ્રલપન્ પરુષં વચઃ ।
સત્યં નિર્લજ્જ એવાસિ યદ્ બ્રૂયા ઈદૃશં વચઃ ॥
આવામ્ ઇદં જગત્ સર્વં શાસિતું સંયતૌ નૃપૌ ।
કો નામ માનુષે લોકે કરદો નૈવ જીવતિ ॥
હત્વા ગોપાલકં સંખ્યે બધ્વા યાદવકાન્ બહૂન્ ।
ગૃહ્ણીમઃ કરસર્વસ્વં તતો ગચ્છ નરાધમ ॥
અવધ્યો દૂતતાં પ્રાપ્તો બહ્વબદ્ધં પ્રભાષસે ।
ઈશ્વરો નૌ વરં દાતા હ્ય્ અસ્ત્રાણામ્ અપિ ચ પ્રભુઃ ॥
રક્ષિતારૌ મહાભૂતૌ સંગ્રામં ગચ્છતોશ્ ચ નૌ ।
પિતરં યાજયિષ્યાવો હત્વા ગોપાલકાન્ રણે ॥
એતે પ્રોક્તા ભૃશં યુદ્ધે કાતરાઃ સર્વ એવ તે ।
હત્વા તાન્ સબલાન્ યુદ્ધે પુનર્ જેષ્યાવ કેશવમ્ ॥
સંસ્કર્તવ્યા મહાસેના પ્રગૃહીતશરાસના ।
ગૃહીતપ્રાસમુસલા ગૃહીતકવચા સદા ॥
આરૂઢરથસાહસ્ર+ ગદાપરિઘસંકુલા ।
સુપ્રભૂતેન્ધનવતી પ્રભૂતયવસાકુલા ॥
પ્રભૂતબલસંયુક્તા સકુટીકા સતોમરા ।
સચ્છત્રા સધ્વજા ચૈવ સભટા સાધુ સામ્બરા ॥
કલ્પ્યતાં વાહિની ઘોરા બલાધ્યક્ષાઃ સમન્તતઃ ।
અવધ્ય એવ ગચ્છ ત્વં ન તે મરણતો ભયમ્ ॥
સંગ્રામઃ પુષ્કરે ઽસ્માકં શ્વઃ પરશ્વો ઽપિ વા નૃપ ।
તતો જ્ઞાસ્યાવહે વીર્યં કેશવસ્ય બલસ્ય ચ ।
યે ત્વયોક્તા નૃપાઃ સંખ્યે તેષામ્ અપિ ચ યદ્ બલમ્ ॥
એષ ગચ્છામિ વાં હન્તું શ્વઃ પરશ્વો ઽપિ વા નૃપૌ ।
અદ્યૈવ હિ મયા વધ્યૌ ન ચેદ્ દૂતો ભવામ્ય્ અહમ્ ॥
ન હિ શ્વો વા પરશ્વો વા યુવાં કટુકભાષિણૌ ।
દૌત્યં હિ દુઃખમ્ અખિલં ભવત્ય્ એવ સદા નૃણામ્ ॥
અન્યથાહં યુવાં હત્વા તતો યાસ્યામિ નિર્વૃતિમ્ ।
સ્વવીર્યં બાહુદર્પં ચ દર્શયંશ્ ચ નૃપાધમૌ ॥
શઙ્ખચક્રગદાપાણિઃ સાર્ઙ્ગધન્વા કિરીટભૃત્ ।
નીલકુઞ્ચિતકેશાઢ્યો લમ્બબાહુઃ શ્રિયા વૃતઃ ॥
સ સર્વલોકપ્રભવો વિશ્વરૂપઃ સુરૂપવાન્ ।
દૈત્યદાનવહન્તાસૌ યોગિધ્યેયઃ પુરાતનઃ ॥

પદ્મકિઞ્જલ્કવદનઃ શ્યામલઃ સત્યવિક્રમઃ ।
સૃષ્ટિસ્થિતિલયસ્યૈકઃ કર્તા ત્રિજગતાં પતિઃ ॥
શરેણ નિશિતેનાજૌ દર્પં વાં વ્યપનેશ્યતિ ।
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા રથમ્ આરુહ્ય પ્રતસ્થે સાત્યકિઃ કિલ ॥
સ પ્રવિશ્ય પુરં વિષ્ણોઃ સાત્યકિઃ શિનિપુંગવઃ ।
આચચક્ષે ઽથ કૃષ્ણાય યથા વૃત્તં તયોસ્ તદા ॥
તતઃ પ્રભાતે વિમલે કેશવઃ કેશિસૂદનઃ ।
બલાધ્યક્ષાનુવાચેદં કૃતમઙ્ગલતત્પરઃ ॥
સંનહ્યન્તાં બલં સર્વં રથકુઞ્જરવાજિમત્ ।
અનેકભેરીપણવ+ પ્રાસાસિપરિઘાકુલમ્ ॥
સધ્વજં સપતાકં ચ સાલંકારપરિચ્છદમ્ ।
તથેતિ તે પ્રતિશ્રુત્ય સર્વં ચક્રુર્ અનીકપાઃ ॥
આદાય સુદૃઢં ચાપં રથમ્ આરુહ્ય દંશિતાઃ ।
અગ્રતો જગ્મુર્ અત્યર્થં સેનાયાઃ પુરુષોત્તમાઃ ॥
વનમાલી હલી રામો નીલવાસાઃ સિતપ્રભઃ ।
બભૌ સૈન્યાગ્રતો રાજઞ્ જગામેન્દ્રસમપ્રભઃ ॥
સાત્યકિશ્ ચ તથા રાજન્ પ્રગૃહીતશરાસનઃ ।
બભૌ ક્રોધસમાયુક્તો જગામાગ્રે મહાબલઃ ॥
અન્યે ચ યાદવાઃ શૂરાઃ પ્રગૃહીતમહાયુધાઃ ।
સિંહનાદં પ્રકુર્વન્તો જગ્મુર્ અત્યર્થમ્ ઉત્તમાઃ ॥
હરિસ્ તુ રથમ્ આરુહ્ય સંનદ્ધં દારુકેણ હ ।
શાર્ઙ્ગં ભારસહં ઘોરં ગૃહીત્વા સશરં ધનુઃ ॥
ચક્રપાણિસ્ તદા શઙ્ખી ગદાશૂલશરાસિમાન્ ।
બદ્ધગોધાઙ્ગુલિત્રાણઃ પીતવાસા જનાર્દનઃ ॥
પદ્મમાલાકૃતોરસ્કો નીલકુઞ્ચિતમૂર્ધજઃ ।
યયૌ રથગતો વિપ્રૈઃ સ્તૂયમાનો મુદાન્વિતૈઃ ॥
સૂતૈર્ માગધપુત્રૈશ્ ચ સ્તૂયમાનસ્ તતસ્ તતઃ ।
આનીય સેનાં સકલાં યયૌ કાષ્ઠામ્ અથોત્તરામ્ ॥
પાઞ્ચજન્યં મુખે ન્યસ્ય સર્વપ્રાણેન કેશવઃ ।
દધ્મૌ મહારવં કુર્વઞ્ શત્રૂણાં ભયવર્ધનમ્ ॥
આધ્માતસ્ તેન હરિણા સ ચક્રે શઙ્ખરાટ્ સ્વનમ્ ।
રવઃ સ રોદસી રાજન્ પૂરયામ્ આસ શઙ્ખતઃ ॥
તસ્મિઞ્ શઙ્ખે તથાધ્માતે નેદુઃ શઙ્ખાઃ સહસ્રશઃ ।
ભેર્યશ્ ચાપિ સમાધ્માતા મૃદઙ્ગા બહુશો નૃપ ।
નેદુર્ અત્યર્થમ્ અતુલં ઘર્માન્તે જલદા યથા ॥
અથો યયુર્ મહારાજ પુષ્કરં પુણ્યવર્ધનમ્ ।
સરસસ્ તસ્ય રાજેન્દ્ર પુષ્કરસ્ય નૃપોત્તમાઃ ॥
પ્રતીક્ષ્ય હંસડિભકૌ યુદ્ધાય સમુપસ્થિતાઃ ।
નિવેશં કારયામ્ આસુર્ યાદવાઃ સર્વ એવ હિ ।
સ્વં સ્વં યથાસુખં રાજન્ પ્રગૃહીતકુટીમઠમ્ ॥

ભગવાન્ અપિ ગોવિન્દઃ સરો દૃષ્ટ્વા સુશોભનમ્ ।
ઉપસ્પૃશ્ય જલે તસ્મિન્ પ્રણમ્ય યતિપુઙ્ગવાન્ ॥
તયોર્ આગમનં લિપ્સુર્ આસ્તે તીરે યથાસુખમ્ ।
શૃણ્વન્ વેદધ્વનિં વિષ્ણુર્ બ્રાહ્મણાનાં સમન્તતઃ ॥
અથ તૌ હંસડિભકૌ જગ્મતુઃ પુષ્કરં પ્રતિ ।
પ્રગૃહીતમહાચાપૌ સરથૌ સધ્વજૌ નૃપ ॥
પુરઃસરમહાભૂતૌ સંહરન્તાવ્ ઇવોલ્બણૌ ।
પ્રકુર્વન્તાવ્ ઉરુરવં ભસ્મના પરિવેષ્ટિતૌ ॥
ત્રિપુણ્ડ્રકલલાટાન્તૌ રુદ્રાક્ષપરિશોભિતૌ ।
અન્યૌ દ્વાવ્ ઇવ રુદ્રૌ તૌ લોકસંહારકારકૌ ॥
તતો ઽનુજગ્મુઃ શતશઃ સૈન્યાનિ નૃપસત્તમ ।
અક્ષૌહિણ્યો દશૈવાસંસ્ તયોર્ અથ સમાગતાઃ ॥
વિચક્રસ્ તુ મહારાજ દાનવો નગસંનિભઃ ।
તયોર્ એવ સખા પૂર્વમ્ આસીચ્ ચ બલશાલિનોઃ ।
શક્રો ઽપિ યસ્ય પુરતઃ સ્થાતું શક્તો ન વજ્રભૃત્ ॥
યો હિ વીરો મહારાજ દેવદૈત્ય સમાગમે ।
દેવાન્ નિઘ્નંસ્ તદા યુદ્ધે દેવેન્દ્રમ્ અજયન્ મહાન્ ।
અકરોચ્ ચ પુરા યુદ્ધં વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના ॥
યો હિ દ્વારવતીં પ્રાપ્ય બબાધે યદુપુઙ્ગવાન્ ।
સ તદાનીં મહારાજ શ્રુત્વા યુદ્ધમ્ ઉપસ્થિતઃ ॥
અનેકશતસાહસ્રૈર્ દાનવૈઃ પરિઘાયુધૈઃ ।
વૃતઃ સમભવદ્ દૈત્યો વૃષ્ણિદ્વેષાન્ નૃપોત્તમ ।
હંસસ્ય ડિભકસ્યાથ સાહાય્યં કર્તુમ્ ઉદ્યતઃ ॥
વિચક્રસ્યાથ દૈત્યસ્ય હિડિમ્બો રાક્ષસેશ્વરઃ ।
અતીવ મિત્રતાં યાતો દદ્યાત્ પ્રાણાંશ્ ચ સંયતિ ॥
રાક્ષસૈર્ અપરૈઃ સાર્ધં શિલાશૂલાસિપાણિભિઃ ।
યયૌ તસ્ય સહાયાર્થં હિડિમ્બઃ પુરુષાદકઃ ॥
અષ્ટાશીતિસહસ્રાણિ રાક્ષસાસ્ તસ્ય ચાભવન્ ।
અનુયાતા મહારાજ શિલાપરિઘપાણયઃ ॥
તયોસ્ તત્ર મહાસૈન્યં ગચ્છતોઃ કેશવં પ્રતિ ।
મિશ્રિતં દૈત્યસંઘૈશ્ ચ રાક્ષસૈશ્ ચ સમન્તતઃ ।
અત્યદ્ભુતં મહારૌદ્રં ત્રૈલોક્યભયદાયિ ચ ॥
દૈત્યેન તેન સહિતૌ જગ્મતુઃ પુષ્કરં પ્રતિ ।
તાવ્ એતૌ હંસડિભકૌ હન્તું કેશવમ્ અઞ્જસા ॥
તતઃ શ્રુત્વા જરાસંધો વિગ્રહં યદુપુઙ્ગવૈઃ ।
નાકરોન્ નૃપ સાહાય્યં શાપો મે ભવિતેતિ હ ॥
ગચ્છતોઃ સંયુગં રાજન્ હંસસ્ય ડિભકસ્ય ચ ।
અતિત્વરિતવિક્રાન્તાસ્ તે યયુઃ પુષ્કરં નૃપ ॥
સિંહનાદં વિમુઞ્ચન્તઃ કથયન્તઃ પરસ્પરમ્ ।
અહમ્ એવ નૃપા યુદ્ધં કરોમિ પ્રથમં હરેઃ ॥

ઇત્ય્ અબ્રુવન્ નૃપા રાજન્ ગચ્છન્તઃ કેશવં પ્રતિ ।
સંપ્રાપ્તાસ્ તે નૃપશ્રેષ્ઠાઃ પુષ્કરં પુણ્યવર્ધનમ્ ॥
મુનિજુષ્ટં તપોવૃદ્ધૈર્ ઋષિભિશ્ ચ નિષેવિતમ્ ।
અત્યન્તભદ્રં લોકેષુ પુષ્કરં પ્રથમં નૃપ ॥
પુષ્કરં પુણ્ડરીકાક્ષો દ્વાવ્ એવ જગતીપતે ।
દર્શનાત્ સ્પર્શનાચ્ ચાપિ કિલ્બિષચ્છેદિનૌ નૃપ ॥
પુષ્કરં પુણ્ડરીકાક્ષો દ્વાવ્ એવ નૃપસત્તમ ।
સેવ્યમાનૌ મુનિશ્રેષ્ઠૈઃ સામરૌઘૈર્ મહાત્મભિઃ ॥
દ્વાવ્ એવ હિ નરશ્રેષ્ઠ કિલ્બિષૌઘસ્ય નાશકૌ ।
તાવ્ ઉભૌ યત્ર સહિતૌ તત્ર તે સંસ્થિતા નૃપાઃ ॥
દૃષ્ટવન્તૌ હરિં વિષ્ણું વિષ્ટરશ્રવસં પરમ્ ।
પુષ્કરં પુણ્યનિલયં તીર્થં બ્રહ્મર્ષિસેવિતમ્ ॥
તેભ્યઃ કુરુ નમસ્કારં મનસા નૃપસત્તમ ।
અઘં નિઃશેષમ્ અભવત્ તવ ભૂપ ન સંશયઃ ॥
સૈન્યં તત્ર ચ સંપ્રાપ્તં દૈત્યરક્ષઃસમાકુલમ્ ।
અનેકભેરીપણવ+ ઝર્ઝરીડિણ્ડિમાકુલમ્ ।
તાલસંમિશ્રપણવં રક્ષોનાદસમાકુલમ્ ॥
પ્રવિશ્ય સરસસ્ તીરં પુષ્કરસ્ય વિશાં પતે ।
અદર્શયત્ તત્ર દેવં યુદ્ધાય સમુપસ્થિતમ્ ॥
દ્વે સેને સંગતે રાજન્ સધ્વજે સપરિચ્છદે ।
મહાપરિઘસંકીર્ણે ગદાશક્તિસમાકુલે ॥
ભેરીઝર્ઝરસંપૂર્ણે ડિણ્ડિમારાવસંકુલે ।
પ્રગૃહીતમહાશસ્ત્રે શૂલાસિવરકાર્મુકે ।
પરસ્પરકૃતોત્સાહે ચક્રાતે યુદ્ધમ્ ઉત્તમમ્ ॥
તે શરાઃ કાર્મુકોત્સૃષ્ટા નિર્ભિદ્યાથ શરીરિણામ્ ।
શરીરાણિ મહારાજ જગ્મુર્ દૂરં સહસ્રશઃ ॥
ભટબાહુવિનિર્મુક્તાઃ ખડ્ગા નિર્ભિદ્ય વક્ષસિ ।
સ્ફુટિતાશ્ ચ તદા રાજઞ્ શિરાંસ્ય્ આહત્ય સંયયુઃ ॥
પરિઘાશ્ ચ તદા રાજ્ઞાં બાહુભિઃ પરિચોદિતાઃ ।
તિલશશ્ ચક્રુર્ અતુલાઃ શરીરં નૃપરક્ષસામ્ ।
દૈત્યાનાં કુર્વતાં નાદમ્ અન્યોન્યવધકાઙ્ક્ષિણામ્ ॥
દૈત્યા રક્ષાંસિ રાજેન્દ્ર રાજાનશ્ ચ સમન્તતઃ ।
અન્યોન્યં પરિઘૈર્ જઘ્નુશ્ ચાપમુક્તૈર્ મહાશરૈઃ ।
શરૈશ્ ચ ભોગિભોગાભૈસ્ તીક્ષ્ણમ્ અન્યે મહાબલાઃ ॥
રાક્ષસા દાનવાશ્ ચાન્યે મત્તમાતઙ્ગવિક્રમાઃ ।
અન્યોન્યં જઘ્નિરે રાજંશ્ ચાપમુક્તૈર્ મહાશરૈઃ ।
નાગા નાગૈર્ મહારાજ હયાશ્ ચાશ્વૈઃ સમન્તતઃ ॥
રથા રથૈઃ સમાજઘ્નુઃ સાદિનઃ સાદિભિસ્ તથા ।
પટ્ટસાસિશરવ્રાતૈઃ કુન્તૈઃ સાયકકર્પણૈઃ ॥
સશક્તિપરિઘપ્રાસ+ પરશ્વધસમાકુલૈઃ ।

ભિણ્ડિપાલૈર્ મહારૌદ્રૈર્ જઘ્નુર્ અન્યોન્યમ્ આહવે ॥
રાક્ષસા દાનવા રાજન્ ક્ષત્રિયાશ્ ચ સમન્તતઃ ।
ઇતશ્ ચેતશ્ ચ ધાવન્તઃ કુર્વન્તો વિસ્વરં રવમ્ ।
હતાઃ કેચિન્ મહારાજ પેતુર્ ઉર્વ્યાં મહાસિભિઃ ॥
કેચિન્ મથિતમસ્તિષ્કા ગદાભિર્ વીર્યવત્તમાઃ ।
ભગ્નગ્રીવા મહારાજ પરિઘૈઃ પરિઘાયુધૈઃ ॥
યમરાષ્ટ્રં ગતાઃ કેચિત્ કેચિત્ સ્વર્ગં સમાયયુઃ ।
અપ્સરોભિઃ સમાસેદુઃ પશ્યન્તઃ સ્વકલેવરમ્ ।
કેચિત્ સ્વાંશ્ ચ પરાંશ્ ચૈવ હત્વા ભ્રાન્તા ઇવાભવન્ ॥
એતસ્મિન્ન્ અન્તરે રાજઞ્ શઙ્ખા ભેર્યઃ સહસ્રશઃ ।
સસ્વનુઃ સર્વતઃ સૈન્યે મૃદઙ્ગા બહવસ્ તથા ।
મધ્યંદિનગતે સૂર્યે તાપં દધતિ ઘોરવત્ ॥
તતઃ પિશાચા વિકૃતાઃ કરાલા નિર્ણતોદરાઃ ।
રાક્ષસાશ્ ચ મહાઘોરાઃ પિશિતં કેશશાડ્વલમ્ ।
મુદિતા ભક્ષયામ્ આસુઃ પિબન્તઃ શોણિતં બહુ ॥
સંચિતાનિ શવાન્ય્ આસન્ કબન્ધાઃ ખડ્ગપાણયઃ ।
વિભજ્ય દેશં બહુશો યુદ્ધભૂમૌ શવાર્થિનઃ ॥
અથ શ્યેના બલાશ્ ચૈવ કઙ્કા ગૃધ્રાસ્ તથાપરે ।
તુણ્ડૈઃ શવાનિ નિષ્કૃષ્ય ભક્ષયન્તિ તતસ્ તતઃ ॥
સપ્તાશીતિસહસ્રાણિ હતા નાગા નૃપોત્તમ ।
ત્રિંશત્સહસ્રમ્ અયુતં નિહતા હયસત્તમાઃ ॥
હતં લક્ષં મહારાજ રથાનાં રથિભિઃ સહ ।
ત્રિંશત્કોટ્યો હતાસ્ તત્ર સાદિનઃ સાયુધા ભૃશમ્ ॥
મધ્યંદિનગતે સૂર્યે હતાઃ કેચન નિર્ગતાઃ ।
કેચિચ્ ચ નિહતા રાજન્ પુષ્કરં પ્રાવિશન્ સરઃ ॥
કેચિદ્ ભૂમિં સમાલમ્બ્ય ભીતા ઇત્ય્ અબ્રુવન્ રણે ।
મુક્તકેશાઃ પતન્તિ સ્મ રથં સંત્યજ્ય કેચન ॥
સંદષ્ટૌષ્ઠપુટાઃ કેચિત્ સ્વામિનઃ પુરતો હતાઃ ।
અત્યદ્ભુતં મહાયુદ્ધમ્ આસીત્ પુષ્કરતીર્થકે ।
યથા દેવાસુરં યુદ્ધં પૂર્વમ્ આસીન્ નૃપોત્તમ ॥
એતસ્મિન્ન્ અન્તરે રાજન્ દ્વંદ્વયુદ્ધમ્ અવર્તત ।
વિચક્રં યોધયામ્ આસ શાર્ઙ્ગધન્વા ગદાધરઃ ॥
બલભદ્રો ઽથ હંસેન ડિભકેન ચ સાત્યકિઃ ।
વાસુદેવોગ્રસેનાભ્યાં હિડિમ્બઃ પુરુષાદકઃ ।
શેષાશ્ ચ શેષૈ રાજેન્દ્ર ચક્રુર્ યુદ્ધમ્ અદીનગાઃ ॥
વાસુદેવસ્ ત્રિસપ્તત્યા દૈત્યં વક્ષસ્ય્ અતાડયત્ ।
શરૈર્ નિશિતધારાગ્રૈર્ વિસ્મયં દર્શયન્ રણે ॥
દાનવો દેવદેવેશં દૃઢેન નિશિતેન ચ ।
શરેણાકર્ણમ્ આકૃષ્ય ધનુઃપ્રવરમ્ ઈશ્વરમ્ ।
જઘાન સ્તનયોર્ મધ્યે પશ્યતસ્ તુ શચીપતેઃ ॥

તેન વિદ્ધો ઽથ ભગવાન્ વક્ષોદેશે જનાર્દનઃ ।
અવમચ્ છોનિતં વિષ્ણુર્ આદિકાલે યથા પ્રજાઃ ॥
તતઃ ક્રુદ્ધો હૃષીકેશઃ ક્ષુરપ્રેણાહરદ્ ધ્વજમ્ ।
અશ્વાંશ્ ચ ચતુરો હત્વા સારથિં ચ શરૈસ્ ત્રિભિઃ ।
તતો દધ્મૌ શઙ્ખવરં યથા તારામયે રણે ॥
રથાદ્ ઉત્પ્લુત્ય સહસા દાનવઃ ક્રોધમૂર્છિતઃ ।
ગદાં ગૃહ્ય મહાઘોરાં દુઃસહાં વીર્યશાલિનીમ્ ॥
તયા જઘાન દૈત્યેન્દ્રઃ કિરીટે કેશવસ્ય હ ।
લલાટે ચ પુનર્ વિષ્ણું સિંહનાદમ્ અનીનદત્ ॥
તતઃ શિલાં ચ મહતીં પ્રગૃહ્ય દનુજઃ કિલ ।
ભ્રામયિત્વા શતગુણં પ્રાહરત્ કેશવોરસિ ॥
તામ્ આપતન્તીં સંપ્રેક્ષ્ય હસ્તેનાદાય કેશવઃ ।
જઘાન ચ તદા દૈત્યં તાડિતઃ સ તયા ક્ષિતૌ ।
ગતાસુર્ ઇવ સંજજ્ઞે શ્વસન્ન્ ઇવ પપાત હ ॥
પ્રાપ્ય સંજ્ઞાં તતો દૈત્યઃ ક્રોધાદ્ દ્વિગુણમ્ આબભૌ ।
આદાય પરિઘં ઘોરમ્ ઇદમ્ આહ જનાર્દનમ્ ॥
અનેન તવ ગોવિન્દ દર્પં જાતં નિહન્મ્ય્ અહમ્ ।
વિક્રમજ્ઞઃ સદા ચાસિ મમ દેવાસુરે રણે ॥
તાવ્ એવ વિપુલૌ બાહૂ સ એવાસ્મિ જનાર્દન ।
તથાપિ યુધ્યસે વીર જ્ઞાત્વા વૈ મામકં બલમ્ ॥
વારયૈનં મહાબાહો પરિઘં બાહુનિઃસૃતમ્ ।
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા દેવદેવેશં શઙ્ખચક્રગદાધરમ્ ।
ચિક્ષેપ દૈત્યો લોકેશં સર્વલોકસ્ય પશ્યતઃ ॥
તં ગૃહ્ય બાહુના કૃષ્ણો દુષ્ટો ઽસીતિ વદન્ હરિઃ ।
ખણ્ડશઃ કારયામ્ આસ ખડ્ગેન નિશિતેન ચ ॥
ઉત્પાટ્ય વૃક્ષં દૈત્યેન્દ્રઃ શતશાખં મહાશિખમ્ ।
તેન તં પોથયામ્ આસ વિષ્ટરશ્રવસં વિભુમ્ ।
ગૃહ્ય તં ચાપિ ખડ્ગેન તિલશશ્ ચ ચકાર હ ॥
વિક્રીડ્ય સુચિરં કૃષ્ણસ્ તેન દૈત્યેન માધવઃ ।
હન્તુમ્ ઐચ્છત્ તદા દૈત્યમ્ આદાય નિશિતં શરમ્ ।
આગ્નેયાસ્ત્રેણ સંયોજ્ય જઘાનૈનં સ તેન હ ॥
પ્રદહ્ય સ શરો દૈત્યં સર્વલોકસ્ય પશ્યતઃ ।
યથાપૂર્વં જગામાશુ કરં ભગવતઃ પુનઃ ॥
હતશિષ્ટાસ્ તદા દૈત્યાઃ પલાયન્ત દિશો દશ ।
અદ્યાપિ ન નિવર્તન્તે ગચ્છન્તો વૈ મહોદધિમ્ ॥
બલદેવસ્ તુ ધર્માત્મા ધનુર્ આદાય સત્વરમ્ ।
જઘાન હંસં દશભિર્ બાણૈર્ બાણભૃતાં વરઃ ।
તં પ્રત્યવિધ્યન્ નારાચૈર્ હંસઃ પઞ્ચભિર્ આશુગૈઃ ॥
તાન્ અન્તરે હલી છિત્ત્વા નારાચૈર્ દશભિઃ પુનઃ ।
નારાચેનાશુ વિવ્યાધ લલાટે હંસમ્ ઓજસા ॥

દૃઢં પતન્ સ નારાચસ્ તસ્ય સંજ્ઞાં સમાદદે ।
રથોપસ્થે ચિરં સ્થિત્વા સ્થૂણાકર્ણં સમાદદે ॥
લબ્ધ્વા હંસઃ સ સંજ્ઞાં તુ વિધ્વા તેન યદૂત્તમમ્ ।
સિંહવદ્ વ્યનદદ્ ધંસો દેવાન્ વિસ્માપયન્ રણે ॥
તતઃ ક્રુદ્ધો હલી વિદ્ધસ્ તેન બાણેન માધવઃ ।
વમઞ્ શોણિતમ્ અત્યર્થં નિશશ્વાસ રણાજિરે ।
લોહિતાવિષ્ટગાત્રસ્ તુ કુઙ્કુમાર્દ્ર ઇવાભવત્ ॥
નારાચૈઃ સપ્તસાહસ્રૈર્ અર્દયામ્ આસ યાદવઃ ।
હંસં હંસગતિં વીરં નીલવાસા હલાયુધઃ ॥
તે મુક્તા નિશિતા ઘોરા નારાચાશ્ ચ સુવાજિનઃ ।
રથે ધ્વજે તથા ચાપે ચક્રે તૂણીદ્વયે નૃપ ।
પતિતાઃ સર્વતો રાજન્ વ્યથાં ચૈવ તથા દધુઃ ॥
તતઃ ક્રુદ્ધો મહારાજ હંસો વીર્યબલાન્વિતઃ ।
શરેણ હલિનં વિધ્વા ધ્વજં ચિચ્છેદ કેનચિત્ ।
શરૈશ્ ચતુર્ભિર્ અશ્વાંશ્ ચ સૂતં પ્રેતાધિપે દદૌ ॥
તતઃ ક્રુદ્ધો હલી તસ્માદ્ ગદાં ગૃહ્ય મહારણે ।
આપપાત મહાબાહુર્ હંસં શેષ ઇવ શ્વસન્ ॥
તયા ધ્વજં રથં ચક્રમ્ ઈષાં સૂતં હલાયુધઃ ।
બભઞ્જ તિલશઃ સર્વં નનાદ ચ પુનઃ પુનઃ ॥
ભૂયશ્ ચ ગદયા હંસં ચિક્ષેપ ચ હલી કિલ ।
સો ઽપિ હંસો ગદાં ગૃહ્ય રથાત્ તસ્માદ્ અવાપતત્ ॥
તતસ્ તૌ હંસહલિનૌ યુયુધાતે મહારણે ।
મહારથૌ મહાબાહૂ લોકે પ્રથિતતેજસૌ ॥
અત્યદ્ભુતૌ સુવિક્રાન્તૌ પરસ્પરવધૈષિણૌ ।
કૃતશ્રમૌ મહાયુદ્ધે સિંહવિક્રાન્તગામિનૌ ॥
યથા દેવાસુરે યુદ્ધે શક્રવૃત્રૌ પુરામ્બરે ।
ઉભૌ સંસિક્તસર્વાઙ્ગૌ શોણિતેન મહારણે ।
અત્યન્તખેદિતૌ યુદ્ધે પરસ્પરબલેન હ ॥
તતશ્ ચ દક્ષિણં માર્ગં બલભદ્રો ઽન્વગૃહ્ણત ।
સવ્યં તુ હંસો રાજેન્દ્ર વ્યગૃહ્ણાત્ સત્યસંગરઃ ॥
પોથયાં ચક્રતુર્ યુદ્ધે ગદાભ્યાં ગજવિક્રમૌ ।
યથાપ્રાણં મહાબાહૂ જઘ્નતુર્ મરણાય વૈ ॥
અતિપ્રવૃદ્ધં સંગ્રામં દેવાસુરરણોપમમ્ ।
વિદધાતે મહારઙ્ગે પશ્યતાં ત્રિદિવૌકસામ્ ॥
દેવાશ્ ચ મુનયશ્ ચૈવ વિસ્મયં પરિજગ્મિરે ।
અહો ખલ્વ્ ઈદૃશં યુદ્ધં દૃષ્ટં પૂર્વં ન ચ શ્રુતમ્ ॥
ઇત્ય્ ઊચુર્ વિસ્મયવશાદ્ દેવગન્ધર્વકિંનરાઃ ।
પરસ્પરકૃતોત્સાહૌ ચક્રતુર્ યુદ્ધમ્ અદ્ભુતમ્ ॥
અથ હંસો મહારઙ્ગે દક્ષિણં દક્ષિણોત્તમઃ ।
વ્યચરન્ માર્ગમ્ અત્યર્થં સવ્યં તુ બલવાન્ બલી ॥

વિકુઞ્ચ્ય જાનુની પૂર્વં ચક્રતુર્ ગદયા ભૃશમ્ ।
રણં રણવિદાં શ્રેષ્ઠૌ પશ્યતાં ત્રિદિવૌકસામ્ ॥
યુદ્ધં ચક્રતુર્ અત્યર્થં તતો ડિભકસાત્યકી ।
તાવ્ ઉભૌ બલિનૌ વીરૌ પ્રખ્યાતૌ ક્ષત્રિયેષુ વૈ ॥
કૃતશ્રમૌ મહાયુદ્ધે સતતં વૃદ્ધસેવિનૌ ।
સાત્યકિર્ દશભિર્ વીરો ડિભકં સત્યવિક્રમમ્ ।
અવિધ્યન્ નિશિતૈર્ બાણૈઃ સ્તનમધ્યે તથોરસિ ॥
સ તેન વિદ્ધો બલિના ડિભકઃ ક્ષત્રિયોત્તમઃ ।
નારાચૈઃ પઞ્ચસાહસ્રૈર્ વિવ્યાધ યુધિ ગર્વિતઃ ॥
તાન્ અન્તરે વૃષ્ણિવીરો નિષેધ્ય વ્યનદદ્ રણે ।
અથ ક્રુદ્ધો નૃપવરો વિધ્વા સપ્તભિર્ આશુગૈઃ ।
પુનઃ શતસહસ્રેણ પ્રત્યવિધ્યત્ સ સાત્યકિમ્ ॥
સાત્યકિસ્ ત્વ્ અથ વિક્રાન્તો ધનુશ્ ચિચ્છેદ તસ્ય તત્ ।
અર્ધચન્દ્રેણ તીક્ષ્ણેન ડિભકસ્ય સ યાદવઃ ॥
અથાન્યદ્ ધનુર્ આદાય ડિભકઃ શત્રુકર્શનઃ ।
આજઘ્ને ડિભકો રાજન્ યુયુધાનં યુધાં વરમ્ ।
ક્ષુરપ્રેણાથ રૌદ્રેણ તૈલધૌતેન વિક્રમી ॥
સ તેન વિદ્ધો બાણેન વમઞ્ શોણિતકં નૃપ ।
અતીવ શુશુભે રાજન્ વસન્તે કિંશુકો યથા ॥
ધનુશ્ ચિચ્છેદ ભૂયસ્ તુ યદ્ ગૃહીતં પુનર્ મહત્ ॥
તતો ઽન્યદ્ ધનુર્ આદાય ડિભકો યાદવેશ્વરમ્ ।
જઘાન નિશિતૈર્ બાનૈઃ સર્વક્ષત્રસ્ય પશ્યતઃ ॥
સ ધનુઃ પુનર્ અત્યુગ્રં ચિચ્છેદ યુધિ સાત્યકિઃ ।
શરેણ તીક્ષ્ણપુઙ્ખેન ડિભકસ્ય દુરાત્મનઃ ॥
તતો ઽન્યદ્ ધનુર્ આદાય સત્વરં સ નૃપોત્તમઃ ।
ધનુષા તેન રાજેન્દ્ર સાત્યકિં વિવ્યધે પુનઃ ॥
એવં ધનૂંષિ રાજેન્દ્ર શતં પઞ્ચ ચ પઞ્ચ ચ ।
છિત્ત્વા નનાદ શૈનેયઃ સર્વક્ષત્રસ્ય પશ્યતઃ ॥
ધનૂંષિ તૌ સમુત્સૃજ્ય વીરૌ ડિભકસાત્યકી ।
ખડ્ગૌ પ્રગૃહ્ય ચાત્યુગ્રૌ યુદ્ધાય સમુપસ્થિતૌ ॥
તૌ હિ ખડ્ગવિદાં શ્રેષ્ઠૌ વીરૌ ડિભકસાત્યકી ।
દૌઃશાસનિર્ મહારાજ સૌમદત્તિસ્ તથૈવ ચ ॥
અભિમન્યુશ્ ચ વિક્રાન્તો નકુલશ્ ચ તથૈવ ચ ।
એતે ખડ્ગવિદાં શ્રેષ્ઠાઃ કીર્તિતા યુધિ સત્તમાઃ ॥
એષ્વ્ એતૌ હિ નૃપશ્રેષ્ઠૌ ખડ્ગે હિ નૃપસત્તમૌ ।
તાવ્ એતાવ્ અસિના યુદ્ધં ચક્રતુર્ યુદ્ધલાલસૌ ॥
ભ્રાન્તમ્ ઉદ્ભ્રાન્તમ્ આવિદ્ધં પ્રવિદ્ધં બાહુનિઃસૃતમ્ ।
આકરં વિકરં ભિન્નં નિર્મર્યાદમ્ અમાનુષમ્ ॥
સંકોચિતં વિકુચિતં સવ્યજાનુ વિજાનુ ચ ।
આહિતં ચિત્રકં ક્ષિપ્તં કુડુમ્બં લમ્બનં ધૃતમ્ ॥

સવ્યબાહુ વિનિર્બાહુ સવ્યેતરમ્ અથોત્તરમ્ ।
ત્રિબાહુતુઙ્ગબાહૂ ચ સવ્યોન્નતમ્ ઉદાસિ ચ ॥
પૃષ્ઠતઃપ્રહરં ચૈવ યૌધિકં પ્રથિતં તથા ।
ઇતિ પ્રચારાન્ દ્વાત્રિંશચ્ ચક્રતુઃ ખડ્ગયોધિનૌ ॥
પુનશ્ ચ પ્રહરન્તૌ તૌ ન ચ શ્રમમ્ ઉપેયતુઃ ।
પુષ્કરસ્થૌ મહારાજ યુદ્ધાય કૃતનિશ્ચયૌ ॥
તતો દેવાઃ સગન્ધર્વાઃ સિદ્ધાશ્ ચ પરમર્ષયઃ ।
તુષ્ટુવુસ્ તૌ મહારાજ જયે ધૃતકૃતશ્રમૌ ।
અહો વીર્યમ્ અહો વીર્યમ્ એતયોર્ બલશાલિનોઃ ॥
એતાવ્ એવ રણે શક્તૌ ખડ્ગે ધનુષિ પારગૌ ।
એકઃ શિષ્યો ગિરીશસ્ય દ્રોણસ્યાન્યો હિ ધીમતઃ ॥
અર્જુનઃ સાત્યકિશ્ ચૈવ વાસુદેવો જગત્પતિઃ ।
ત્રય એતે મહારાજ પ્રથિતાઃ સંગરે સદા ॥
ડિભકઃ શક્તિભૃચ્ છર્વસ્ ત્રય એતે મહારથાઃ ।
પ્રસિદ્ધાઃ સર્વ એવૈતે વીર્યેષુ ચ બલેષુ ચ ॥
ઇતિ તે દેવગન્ધર્વાઃ સિદ્ધા યક્ષા મહોરગાઃ ।
દિવિ સ્થિતાઃ સમં બ્રૂયુર્ યુદ્ધદર્શનલાલસાઃ ॥
વસુદેવોગ્રસેનૌ ચ વૃદ્ધૌ યુદ્ધેષુ નિર્વૃતૌ ।
જરાજરિતસર્વાઙ્ગૌ પલિતાઙ્ગશિરોધરૌ ॥
જ્ઞાનવિજ્ઞાનસંપન્નૌ રાજમાર્ગવિશારદૌ ।
યુયુધાતે મહારઙ્ગે રાક્ષસેન દુરાત્મના ॥
શરૈર્ અનેકસાહસ્રૈર્ અર્દયામ્ આસતૂ રણે ।
રાક્ષસેન્દ્રં દુરાત્માનં હિડિમ્બં પુરુષાદકમ્ ॥
હિડિમ્બો રાક્ષસેન્દ્રસ્ તુ ભક્ષયન્ સર્વતો નરાન્ ।
અતિપ્રવૃદ્ધો દુષ્ટાત્મા લમ્બબાહુર્ મહાહનુઃ ॥
લમ્બોદરો વિરૂપાક્ષઃ પિઙ્ગકેશવિલોચનઃ ।
શ્યેનનાસો મહારૌદ્ર ઊર્ધ્વરોમા મહાભુજઃ ॥
પર્વતાકારગાત્રશ્ ચ દીર્ઘદંષ્ટ્રઃ શશાનનઃ ।
લમ્બોદરો દીર્ઘદન્તો જગદ્ગ્રાસકરઃ સદા ॥
ઉત્તુઙ્ગાસ્યો મહોરસ્કો દીર્ઘગ્રીવો ગજોપમઃ ।
ભક્ષયન્ માંસપિટકં પિબઞ્ શોણિતસંચયમ્ ॥
ગજાન્ ગજૈઃ સમાઘ્નાનો હયૈર્ અશ્વાન્ નૃપોત્તમ ।
રથાન્ રથૈઃ સમાહત્ય સાદિનઃ સાદિભિસ્ તથા ॥
મનુષ્યાન્ સ્વપુરો દૃષ્ટ્વા નાસ્યગ્રાસં ચકાર સઃ ।
કાંશ્ચિદ્ ધત્વા મહારાજ વૃષ્ણિપાલાન્ સમન્તતઃ ॥
ભક્ષયામ્ આસ સહસા હિડિમ્બઃ પુરુષાદકઃ ।
યાન્ પશ્યતિ પુરો રક્ષસ્ તાઞ્ જઘાન વિરૂપધૃક્ ॥
ભક્ષયન્ન્ અપરાન્ વૃષ્ણીન્ પાદાતાન્ રાક્ષસાધિપઃ ।
ચિક્ષેપ સહસા કાંશ્ચિદ્ ધિડિમ્બઃ પુરુષાદકઃ ॥
અન્તકાલે યથા ક્રુદ્ધો રુદ્રઃ પ્રાણભૃતો નૃપ ।

ક્ષણેનૈકેન સર્વાંસ્ તાન્ ભક્ષયામ્ આસ રાક્ષસઃ ॥
કેચિદ્ ભીતા દિશઃ પ્રાપુર્ વૃષ્ણયો વીર્યશાલિનઃ ।
કેચિત્ તુ ભક્ષિતાસ્ તેન રક્ષસા વૃષ્ણિપુઙ્ગવાઃ ॥
કુમ્ભકર્ણો યથા રાજન્ ભક્ષયામ્ આસ વાનરાન્ ।
નિઃશેષં વૃષ્ણિસૈન્યં તુ ચકાર પુરુષાદકઃ ॥
નિશ્ચેષ્ટં વૃષ્ણિસૈન્યં તુ સ્થિતં ચિત્રપટે યથા ॥
એતસ્મિન્ન્ અન્તરે ક્રુદ્ધૌ વૃદ્ધૌ યાદવપુઙ્ગવૌ ।
ધનુર્ ગૃહ્ય મહાઘોરં રાક્ષસસ્ય પુરઃ સ્થિતૌ ॥
યથા ક્રુદ્ધસ્ય સિંહસ્ય મેષૌ ક્રુદ્ધતમાવ્ ઇવ ।
વ્યાદાયાસ્યં મહદ્ રક્ષસ્ તૌ દૃષ્ટ્વાથાભ્યધાવત ॥
ચિખાદિષુર્ વિરૂપાક્ષઃ પાતાલતલસંનિભઃ ।
પર્યધાવત્ તતો રક્ષઃ ખાદત્ ખાદત્ કલેવરમ્ ॥
પૂરયામ્ આસતુર્ વીરૌ શરૈર્ યદુવૃષૌ નૃપ ।
હિડિમ્બાસ્યં મહાઘોરં વ્યાદિતાસ્યમ્ ઇવાન્તકમ્ ॥
સર્વાંસ્ તાન્ ખાદયામ્ આસ દેવશત્રુર્ વિરૂપધૃક્ ।
ધાવતિ સ્મ તતો રક્ષો વ્યાદિતાસ્યં ભયાનકમ્ ॥
તયોર્ ગૃહીત્વા ધનુષી બભઞ્જ યુધિ સત્વરમ્ ।
બાહૂ પ્રસાર્ય દુષ્ટાત્મા રાક્ષસો વિકૃતાનનઃ ॥
વસુદેવં મહીપાલં રાજાનં વૃદ્ધસેવિનમ્ ।
ગ્રહીતું રાક્ષસશ્રેષ્ઠો યતતે નૃપસંસદિ ॥
એષ વાં ભક્ષયિષ્યામિ વસુદેવ નૃપાધમ ।
ઉગ્રસેન કિમર્થં ત્વં તિષ્ઠસે મત્પુરો ઽધમ ॥
આગચ્છ પ્રવિશાસ્યં મે ગ્રાસભૂતૌ યુવાં મમ ।
વિધિના નિર્મિતૌ વૃદ્ધૌ વસુદેવ હરેઃ પિતઃ ॥
બુભુક્ષિતઃ શ્રમાર્તશ્ ચ યુદ્ધે ત્વરિતવિક્રમઃ ।
મન્મુખાન્ નૈવ ગચ્છેતં પ્રવિશન્તૌ ત્વરાન્વિતૌ ॥
યુવયોઃ શોણિતં પીત્વા તૃપ્તિં યાસ્યામિ નિર્વૃતઃ ।
ખાદામિ ચ પુનર્ માંસં વૃદ્ધયોર્ યુવયોઃ સુખમ્ ॥
ઇતિ બ્રુવંસ્ તદા ક્રુદ્ધો વ્યાદિતાસ્યો મહાહનુઃ ।
ધાવતિ સ્મ તદા ક્ષિપ્રં હિડિમ્બો રાક્ષસેશ્વરઃ ॥
વસુદેવોગ્રસેનૌ ચ ભીતૌ વિપ્રેક્ષ્ય સર્વતઃ ।
દિશો ઽભ્યભજતાં રાજન્ નિઃશસ્ત્રૌ વૃષ્ણિપુંગવૌ ॥
એતસ્મિન્ન્ અન્તરે દૃષ્ટ્વા બલભદ્રઃ પ્રતાપવાન્ ।
દૃષ્ટ્વા ચ તૌ તથાભૂતૌ વસુદેવોગ્રસેનકૌ ॥
વાસુદેવં સમાદિશ્ય હંસં યુધ્યન્તમ્ ઈશ્વરમ્ ।
નિર્ગત્ય ચાન્તરં તસ્ય રાક્ષસસ્ય દુરાત્મનઃ ॥
મા કૃથાઃ સાહસં રક્ષો મુઞ્ચૈતૌ રાજસત્તમૌ ।
સ્થિતો ઽસ્મિ યુધ્યતાં રક્ષો મયા શત્રૂઞ્ જિઘાંસતા ॥
અહમ્ એવ હનિષ્યે ત્વાં કા ચેયં તવ ભીષિકા ।
ઇતિ બ્રુવાણં હલિનં વિસૃજ્યૈતૌ મહારણે ॥