હરિભક્તિરસામૃતસિન્ધુ · અધ્યાય 4.6

ઇતિ શ્રી-શ્રી-ભક્તિ-રસામૃત-સિન્ધાવ્ ઉત્તર-વિભાગે
ગૌણ-ભક્તિ-રસ-નિરૂપણે રૌદ્ર-ભક્તિ-રસ-લહરી પઞ્ચમી ॥
[4.6]
ભયાનક-ભક્તિ-રસાખ્યા
ષષ્ઠ-લહરી
વક્ષ્યમાણૈર્ વિભાવાદ્યૈઃ પુષ્ટિં ભય-રતિર્ ગતા ।
ભયાનકાભિધો ભક્તિ-રસો ધીરૈર્ ઉદીર્યતે

કૃષ્ણશ્ ચ દારુણાશ્ ચેતિ તસ્મિન્ન્ આલમ્બના દ્વિધા ।
અનુકમ્પ્યેષુ સાગસ્સુ કૃષ્ણસ્ તસ્ય ચ બન્ધુષુ

દારુણાઃ સ્નેહતઃ શશ્વત્-તદ્-અનિષ્ઠાપ્તિ-દર્શિષુ ।
દર્શનાચ્ છ્રવણાચ્ ચેતિ સ્મરણાચ્ ચ પ્રકીર્તિતાઃ

તત્ર અનુકમ્પ્યેષુ કૃષ્ણો, યથા--
કિં શુષ્યદ્-વદનો ઽપિ મુઞ્ચ ખચિતં ચિત્તે પૃથું વેપથું
વિશ્વસ્ય પ્રકૃતિં ભજસ્વ ન મનાગ્ અપ્ય્ અસ્તિ મન્તું તવ ।
ઉષ્મ-મ્રક્ષિતમ્ ઋક્ષ-રાજ રભસાદ્ વિસ્તીર્ય વીર્યં ત્વયા
પૃથ્વી પ્રત્યુત યુદ્ધ-કૌતુક-મયી સેવૈવ મે નિર્મિતા

યથા વા--
મુર-મથન પુરસ્ તે કો ભુજઙ્ગસ્ તપસ્વી
લઘુ-હરમ્ ઇતિ કાર્ષીર્ મા સ્મ દીનાય મન્યુમ્ ।
ગુરુર્ અયમ્ અપરાધસ્ તથ્યમ્ અજ્ઞાનતો ઽભૂદ્
અશરણમ્ અતિમૂઢં રક્ષ રક્ષ પ્રસીદ

બન્ધુષુ દારુણા દર્શનાદ્, યથા--
હા કિં કરોમિ તરલં ભવનાન્તરાલે
ગોપેન્દ્ર ગોપય બલાદ્ ઉપરુધ્ય બાલમ્ ।
ક્ષ્મા-મણ્ડલેન સહ ચઞ્ચલયન્ મનો મે
શૃઙ્ગાણિ લઙ્ઘયતિ પશ્ય તુરઙ્ગ-દૈત્યઃ

શ્રવણાદ્, યથા--
શૃણ્વન્તી તુરગ-દાનવં રુષા
ગોકુલં કિલ વિશન્તમ્ ઉદ્ધુરમ્ ।
દ્રાગ્ અભૂત્ તનય-રક્ષણાકુલા
શુષ્યદ્-આસ્ય-જલજા વ્રજેશ્વરી

સ્મરણાદ્, યથા--
વિરમ વિરમ માતઃ પૂતનાયાઃ પ્રસઙ્ગાત્
તનુમ્ ઇયમ્ અધુનાપિ સ્મર્યમાણા ધુનોતિ ।
કવલયિતુમ્ ઇવાન્ધીકૃત્ય બાલં ઘુરન્તી
વપુર્ અતિપુરુષં યા ઘોરમ્ આવિશ્ચકાર

વિભાવસ્ય ભ્રૂ-કુટ્ય્-આદ્યાસ્ તસ્મિન્ન્ ઉદ્દીપના મતાઃ ।
મુખ-શોષણમ્ ઉચ્છ્વાસઃ પરાવૃત્ય વિલોકનમ્

સ્વ-સઙ્ગોપનમ્ ઉદ્ઘૂર્ણા શરણાન્વેષણં તથા ।
ક્રોશનાદ્યાઃ ક્રિયાશ્ ચાત્ર સાત્ત્વિકાશ્ ચાશ્રુ-વર્જિતાઃ

ઇહ સન્ત્રાસ-મરણ-ચાપલાવેગ-દીનતાઃ ।
વિષાદ-મોહાપસ્માર-શઙ્કાદ્યા વ્યભિચારિણઃ

અસ્મિન્ ભગ્ન-રતિઃ સ્થાયી ભાવઃ સ્યાદ્ અપરાધતઃ ।
ભીષણેભ્યશ્ ચ તત્ર સ્યાદ્ બહુધૈવાપરાધિતા

તજ્-જા ભીર્ નાપરત્ર સ્યાદ્ અનુગ્રાહ્ય-જનાન્ વિના ।
આકૃત્યા યે પ્રકૃત્યા યે યે પ્રભાવેણ ભીષણાઃ

એતદ્-આલમ્બના ભીતિઃ કેવલ-પ્રેમ-શાલિષુ ।
નારી-બાલાદિષુ તથા પ્રાયેણાત્રોપજાયતે

આકૃત્યા પૂતનાદ્યાઃ સ્યુઃ પ્રકૃત્યા દુષ્ટ-ભૂ-ભુજઃ ।
ભીષણાસ્ તુ પ્રભાવેણ સુરેન્દ્ર-ગિરિશાદયઃ

સદા ભગવતો ભીતિં ગતા આત્યન્તિકીમ્ અપિ ।
કંસાદ્યા રતિ-શૂન્યત્વાદ્ અત્ર નાલમ્બના મતાઃ