હરિભક્તિરસામૃતસિન્ધુ · અધ્યાય 4.2

ઇતિ શ્રી-શ્રી-ભક્તિ-રસામૃત-સિન્ધાવ્ ઉત્તર-વિભાગે
હાસ્ય-ભક્તિ-રસ-નિરૂપણે અદ્ભુત-ભક્તિ-રસ-લહરી પ્રથમા ॥
(4.2)
અદ્ભુત-ભક્તિ-રસાખ્યા
દ્વિતીય-લહરી
આત્મોચિતૈર્ વિભાવાદ્યૈઃ સ્વાદ્યત્વં ભક્ત-ચેતસિ ।
સા વિસ્મય-રતિર્ નીતાદ્- ભુતો-ભક્તિ-રસો ભવેત્

ભક્તઃ સર્વ-વિધો ઽપ્ય્ અત્ર ઘટતે વિસ્મયાશ્રયઃ ।
લોકોત્તર-ક્રિયા-હેતુર્ વિષયસ્ તત્ર કેશવઃ

તસ્ય ચેષ્ટા-વિશેષાદ્યાસ્ તસ્મિન્ન્ ઉદ્દીપના મતાઃ ।
ક્રિયાસ્ તુ નેત્ર-વિસ્તાર-સ્તમ્ભાશ્રુ-પુલકાદયઃ

આવેગ-હર્ષ-જાડ્યાદ્યાસ્ તત્ર સ્યુર્ વ્યભિચારિણઃ ।
સ્થાયી સ્યાદ્ વિસ્મય-રતિઃ સા લોકોત્તર-કર્મતઃ ।
સાક્ષાદ્ અનુમિતં ચેતિ તચ્ ચ દ્વિવિધમ્ ઉચ્યતે

તત્ર સાક્ષાત્, યથા--
સાક્ષાદ્ ઐન્દ્રિયકં દૃષ્ટ-શ્રુત-સઙ્કીર્તિતાદિકમ્

તત્ર દૃષ્ટં, યથા--
એકમ્ એવ વિવિધોદ્યમ-ભાજં
મન્દિરેષુ યુગપન્ નિખિલેષુ ।
દ્વારકામ્ અભિ સમીક્સ્ય મુકુન્દં
સ્પન્દનોજ્ઝિત-તનુર્ મુનિર્ આસીત્

યથોક્તં શ્રી-દશમે (10.69.2)--
ચિત્રં બતૈતદ્ એકેન વપુષા યુગપત્ પૃથક્ ।
ગૃહેષુ દ્વ્ય્-અષ્ટ-સાહસ્રં સ્ત્રિય એક ઉદાવહત્

યથા વા--
ક્વ સ્તન્ય-ગન્ધિ-વદનેન્દુર્ અસૌ શિશુસ્ તે
ગોવર્ધનઃ શિખર-રુદ્ધ-ઘનઃ ક્વ ચાયમ્ ।
ભોઃ પશ્ય સવ્ય-કર-કન્દૂકિતાચલેન્દ્રઃ
ખેલન્ન્ ઇવ સ્ફુરતિ હન્ત કિમ્ ઇન્દ્ર-જાલમ્

શ્રુતં, યથા--
યાન્ય્ અક્ષિપન્ પ્રહરણાનિ ભટાઃ સ દેવઃ
પ્રત્યેકમ્ અચ્છિનદમુનિ શર-ત્રયેણ ।
ઇત્ય્ આકલય્ય યુધિ કંસરિપોઃ પ્રભાવં
સ્ફારેક્ષણઃ ક્ષિતિપતિઃ પુલકી તદાસીત્

સઙ્કીર્તિતં, યથા--
ડિમ્બાઃ સ્વર્ણ-નિભામ્બરા ઘન-રુચો જાતાશ્ ચતુર્બાહવો
વત્સાશ્ ચેતિ વદન્ કૃતો ઽસ્મિ વિવશઃ સ્તમ્ભ-શ્રિયા પશ્યત ।
આશ્ચર્યં કથયામિ વઃ શૃણુત ભોઃ પ્રત્યેકમ્ એકૈકશઃ
સ્તૂયન્તે જગદ્-અણ્ડવદ્ભિર્ અભિતસ્ તે હન્ત પદ્માસનૈઃ

અનુમિતં, યથા--
ઉન્મીલ્ય વ્રજ-શિશવો દૃશં પુરસ્તાદ્
ભાણ્ડીરં પુનર્ અતુલ્ય વિલોકયન્તઃ ।
સાત્માનં પશુ-પટલીં ચ તત્ર દાવાદ્
ઉન્મુક્તાં મનસિ ચમત્ક્રિયામ્ અવાપુઃ

અપ્રિયાદેઃ ક્રિયા કુર્યાન્ નાલૌકિક્ય્ અપિ વિસ્મયમ્ ।
અસાધારણ્ય્ અપિ મનાક્ કરોત્ય્ એવ પ્રિયસ્ય સા

પ્રિયાત્ પ્રિયસ્ય કિમ્ ઉત સર્વ-લોકોત્તરોત્તરા ।
ઇત્ય્ અત્ર વિસ્મયે પ્રોક્તા રત્ય્-અનુગ્રહ-માધુરી