હરિભક્તિરસામૃતસિન્ધુ · અધ્યાય 3.3

ઇતિ શ્રી-શ્રી-ભક્તિ-રસામૃત-સિન્ધૌ
પશ્ચિમ-વિભાગે મુખ્ય-ભક્તિ-રસ-પઞ્ચક-નિરૂપણે
પ્રીતિ-ભક્તિ-રસ-લહરી દ્વિતીયા ।
(3.3)
પ્રેયો-ભક્તિ-રસાખ્યા તૃતીય-લહરી
સ્થાયિ-ભાવો વિભાવાદ્યૈઃ સખ્યમ્ આત્મોચિતૈર્ ઇહ ।
નીતશ્ ચિત્તે સતાં પુષ્ટિં રસઃ પ્રેયાન્ ઉદીર્યતે

તત્ર આલમ્બનાઃ--
હરિશ્ ચ તદ્-વયસ્યાશ્ ચ તસ્મિન્ન્ આલમ્બના મતાઃ

તત્ર હરિઃ--
દ્વિભુજત્વાદિ-ભાગ્ અત્ર પ્રાગ્વદ્ આલમ્બનો હરિઃ

તત્ર વ્રજે, યથા--
મહેન્દ્ર-મણિ-મઞ્જુલ-દ્યુતિર્ અમન્દ-કુન્દ-સ્મિતઃ
સ્ફુરત્-પુરટ-કેતકી-કુસુમ-રમ્ય-પટ્ટામ્બરઃ ।
સ્રગ્-ઉલ્લસદ્-ઉરઃ-સ્થલઃ ક્વણિત-વેણુર્ અત્રાવ્રજન્
વ્રજાદ્ અઘહરો હરત્ય્ અહહ નઃ સખીનાં મનઃ

અન્યત્ર, યથા--
ચઞ્ચત્-કૌસ્તુભ-કૌમુદી-સમુદયં કૌમોદકી-ચક્રયોઃ
સખ્યેનોજ્જ્વલિતૈસ્ તથા જલજયોર્ આઢ્યં ચતુર્ભિર્ ભુજૈઃ ।
દૃષ્ટ્વા હારિ-હરિન્-મણિ-દ્યુતિ-હરં શૌરિં હિરણ્યામ્બરં
જગ્મુઃ પાણ્ડુ-સુતાઃ પ્રમોદ-સુધયા નૈવાત્મ-સમ્ભાવનામ્

સુવેષઃ સર્વ-સલ્-લક્ષ્મ-લક્ષિતો બલિનાં વરઃ ।
વિવિધાદ્ભુત-ભાષા-વિદ્ વાવદૂકઃ સુપણ્ડિતઃ

વિપુલ-પ્રતિભો દક્ષઃ કરુણો વીર-શેખરઃ ।
વિદગ્ધો બુદ્ધિમાન્ ક્ષન્તા રક્ત-લોકઃ સમૃદ્ધિમાન્ ।
સુખી વરીયાન્ ઇત્ય્ આદ્યા ગુણાસ્ તસ્યેહ કીર્તિતા

અથ તદ્-વયસ્યાઃ--
રૂપ-વેષ-ગુણાદ્યૈસ્ તુ સમાઃ સમ્યગ્-અયન્ત્રિતાઃ ।
વિશ્રમ્ભ-સમ્ભૃતાત્માનો વયસ્યાસ્ તસ્ય કીર્તિતાઃ

યથા--
સામ્યેન ભીતિ-વિધુરેણ વિધીયમાન-
ભક્તિ-પ્રપઞ્ચમ્ અનુદઞ્ચદ્-અનુગ્રહેણ ।
વિશ્રમ્ભ-સાર-નિકુરમ્બ-કરમ્બિતેન
વન્દેતરામ્ અઘહરસ્ય વયસ્ય-વૃન્દમ્

તે પુર-વ્રજ-સમ્બન્ધાદ્ દ્વિ-વિધાઃ પ્રાય ઈરિતાઃ

તત્ર પુર-સમ્બન્ધિનઃ--
અર્જુનો ભીમસેનશ્ ચ દુહિતા દ્રુપદસ્ય ચ ।
શ્રીદામ-ભૂસુરાદ્યાશ્ ચ સખાયઃ પુર-સંશ્રયાઃ

એષાં સખ્યમ્, યથા--
શિરસિ નૃપતિર્ દ્રગ્ અઘ્રાસીદ્ અઘારિમ્ અધીર-ધીર્
ભુજ-પરિઘયોઃ શ્લિષ્ટૌ ભીમાર્જુનૌ પુલકોજ્જ્વલૌ ।
પદ-કમલયોઃ સાસ્રૌ દસ્રાત્મજૌ ચ નિપેતતુસ્
તમ્ અવશાધિયઃ પ્રૌઢાનન્દાદ્ અરુન્ધત પાણ્ડવાઃ

શ્રેષ્ઠઃ પુર-વયસ્યેષુ ભગવાન્ વાનરધ્વજઃ

અસ્ય રૂપં, યથા--
ગાણ્ડીવ-પાણિઃ કરિ-રાજ-શુણ્ડા-
રમ્યોરુર્ ઇન્દીવર-સુન્દરાભઃ ।
રથાઙ્ગિના રત્ન-રથાધિરોહી
સ રોહિતાક્ષઃ સુતરામ્ અરાજીત્

સખ્યં, યથા--
પર્યઙ્કે મહતિ સુરારિ-હન્તુર્ અઙ્કે
નિઃશઙ્ક-પ્રણય-નિસૃષ્ટ-પૂર્વ-કાયઃ ।
ઉન્મીલન્-નવ-નર્મ-કર્મઠો ઽયં
ગાણ્ડીવી સ્મિત-વદનામ્બુજો વ્યરાજીત્

અથ વ્રજ-સમ્બન્ધિનઃ--
ક્ષણાદર્શનતો દીનાઃ સદા સહ-વિહારિણઃ ।
તદ્-એક-જીવિતાઃ પ્રોક્તા વયસ્યા વ્રજ-વાસિનઃ ।
અતઃ સર્વ-વયસ્યેષુ પ્રધાનત્વં ભજન્ત્ય્ અમી

એષાં રૂપં, યથા--
બલાનુજ-સદૃગ્-વયો-ગુણ-વિલાસ-વેષ-શ્રિયઃ
પ્રિયઙ્કરણ-વલ્લકી-દલ-વિષાણ-વેણ્વ્-અઙ્કિતાઃ ।
મહેન્દ્ર-મણિ-હાટક-સ્ફટિક-પદ્મ-રાગ-ત્વિષઃ
સદા પ્રણય-શાલિનઃ સહચરા હરેઃ પાન્તુ વઃ

સખ્યં, યથા--
ઉન્નિદ્રસ્ય યયુસ્ તવાત્ર વિરતિં સપ્ત-ક્ષપાસ્ તિષ્ઠતો
હન્ત શ્રાન્ત ઇવાસિ નિક્ષિપ સખે શ્રીદામ-પાણૌ ગિરિમ્ ।
આધિર્ વિધ્યતિ નસ્ ત્વમ્ અર્પય કરે કિં વા ક્ષણં દક્ષિણે
દોષ્ણસ્ તે કરવામ કામમ્ અધુના સવ્યસ્ય સંવાહનમ્

યથા વા શ્રી-દશમે (10.12.11)--
ઇત્થં સતાં બ્રહ્મ-સુખાનુભૂત્યા
દાસ્યં ગતાનાં પર-દૈવતેન ।
માયાશ્રિતાનાં નર-દારકેણ
સાકં વિજહ્રુઃ કૃત-પુણ્ય-પુઞ્જાઃ

એષુ કૃષ્ણસ્ય સખ્યં, યથા--
સહચર-નિકુરમ્બં ભ્રાતર્ આર્ય પ્રવિષ્ટં
દ્રુતમ્ અઘ-જઠરાન્તઃ-કોટરે પ્રેક્ષમાણઃ ।
સ્ખલદ્-અશિશિર-બાષ્પ-ક્ષાલિત-ક્ષામ-ગણ્ડઃ
ક્ષણમ્ અહમ્ અવસીદન્ શૂન્ય-ચિત્તસ્ તદાસમ્

સુહૃદશ્ ચ સખાયશ્ ચ તથા પ્રિય-સખાઃ પરે ।
પ્રિય-નર્મ-વયસ્યાશ્ ચેત્ય્ ઉક્તા ગોષ્ઠે ચતુર્-વિધાઃ

તત્ર સુહૃદઃ--
વાત્સલ્ય-ગન્ધિ-સખ્યાં તુ કિઞ્ચિત્ તે વયસાધિકાઃ ।
સાયુધાસ્ તસ્ય દુષ્ટેભ્યઃ સદા રક્ષા-પરાયણાઃ

સુભદ્ર-મણ્ડલીભદ્ર-ભદ્રવર્ધન-ગોભટાઃ ।
યક્ષેન્દ્રભટ-ભદ્રાઙ્ગ-વીરભદ્રા મહા-ગુણાઃ ।
વિજયો બલભદ્રાદ્યાઃ સુહૃદસ્ તસ્ય કીર્તિતાઃ

એષાં સખ્યં, યથા--
ધુન્વન્ ધાવસિ મણ્ડલાગ્રમ્ અમલં ત્વં મણ્ડલીભદ્ર કિં
ગુર્વીં નાર્ય ગદાં ગૃહાણ વિજય ક્ષોભં વૃથા મા કૃથાઃ ।
શક્તિં ન ક્ષિપ ભદ્રવર્ધન પુરો ગોવર્ધનં ગાહતે
ગર્જન્ન્ એષ ઘનો બલી ન તુ બલીવર્દાકૃતિર્ દાનવઃ

સુહૃત્સુ મણ્ડલીભદ્ર-બલભદ્રૌ કિલોત્તમૌ

અત્ર મણ્ડલીભદ્રસ્ય રૂપમ્, યથા--
પાટલ-પટલ-સદ્-અઙ્ગો લકુટ-કરઃ શેખરી શિખણ્ડેન ।
દ્યુતિ-મણ્ડલી-મલિ-નિભાં ભાતિ દધન્ મણ્ડલીભદ્રઃ

અસ્ય સખ્યં, યથા--
વન-ભ્રમણ-કેલિભિર્ ગુરુભિર્ અહ્નિ ખિન્નીકૃતઃ
સુખં સ્વપિતુ નઃ સુહૃદ્ વ્રજ-નિશાન્ત-મધ્યે નિશિ ।
અહં શિરસિ મર્દનં મૃદુ કરોમિ કર્ણે કથાં
ત્વમ્ અસ્ય વિસૃજન્ન્ અલં સુબલ સક્થિની લાલય

બલદેવસ્ય રૂપં, યથા--
ગણ્ડાન્તઃ-સ્ફુરદ્-એક-કુણ્ડલમ્ અલિ-ચ્છન્નાવતંસોત્પલં
કસ્તૂરી-કૃત-ચિત્રકં પૃથુ-હૃદિ ભ્રાજિષ્ણુ ગુઞ્જા-સ્રજમ્ ।
તં વીરં શરદ્-અમ્બુદ-દ્યુતિ-ભરં સંવીત-કાલામ્બરં
ગમ્ભીર-સ્વનિતં પ્રલમ્બ-ભુજમ્ આલમ્બે પ્રલમ્બ-દ્વિષમ્

અસ્ય સખ્યં, યથા--
જનિ-તિથિર્ ઇતિ પુત્ર-પ્રેમ-સંવીતયાહં
સ્નપયિતુમ્ ઇહ સદ્મન્ય્ અમ્બયા સ્તમ્ભિતો ઽસ્મિ ।
ઇતિ સુબલ ગિરા મે સન્દિશ ત્વં મુકુન્દં
ફણિ-પતિ-હ્રદ-કચ્છે નાદ્ય ગચ્છેઃ કદાપિ

અત્ર સખાયઃ--
કનિષ્ઠ-કલ્પાઃ સખ્યેન સમ્બન્ધાઃ પ્રીતિ-ગન્ધિના ।
વિશાલ-વૃષભૌર્જસ્વિ-દેવપ્રસ્થ-વરૂથપાઃ

મરન્દ-કુસુમાપીડ-મણિબન્ધ-કરન્ધમાઃ ।
ઇત્ય્-આદયઃ સખાયો ઽસ્ય સેવા-સખ્યૈક-રાગિણઃ

એષાં સખ્યં, યથા--
વિશાલ વિસિની-દલૈઃ કલય વીજન-પ્રક્રિયાં
વરૂથપ વિલમ્બિતાલક-વરૂથમ્ ઉત્સારય ।
મૃષા વૃષભ જલ્પિતં ત્યજ ભજાઙ્ગ-સંવાહનં
યદ્ ઉગ્ર-ભુજ-સઙ્ગરે ગુરુમ્ અગાત્ ક્લમં નઃ સખા

સર્વેષુ સખિષુ શ્રેષ્ઠો દેવપ્રસ્થો ઽયમ્ ઈરિતઃ

તસ્ય રૂપં, યથા--
બિભ્રદ્ ગેણ્ડું પાણ્ડુરોદ્ભાસ-વાસાઃ
પાશા-બદ્ધોત્તુઙ્ગ-મૌલિર્ બલીયાન્ ।
બન્ધૂકાભઃ સિન્ધુર્ અસ્પર્ધિ-લીલો
દેવપ્રસ્થઃ કૃષ્ણ-પાર્શ્વં પ્રતસ્થે

અસ્ય સખ્યં, યથા--
શ્રીદામ્નઃ પૃથુલાં ભુજામ્ અભિ શિરો વિન્યસ્ય વિશ્રામિણં
દામ્નઃ સવ્ય-કરેણ રુદ્ધ-હૃદયં શય્યા-વિરાજત્-તનુમ્ ।
મધ્યે સુન્દરિ કન્દરસ્ય પદયોઃ સંવાહનેન પ્રિયં
દેવપ્રસ્થ ઇતઃ કૃતી સુખયતિ પ્રેમ્ણા વ્રજેન્દ્રાત્મજમ્

અથ પ્રિય-સખાઃ--
વયસ્-તુલ્યાઃ પ્રિય-સખા સખ્યં કેવલમ્ આશ્રિતાઃ ।
શ્રીદામા ચ સુદામા ચ દામા ચ વસુદામકઃ

કિઙ્કિણિ-સ્તોકકૃષ્ણાંશુ-ભદ્રસેન-વિલાસિનઃ ।
પુણ્ડરીક-વિટઙ્કાક્ષ-કલવિઙ્કાદયો ઽપ્ય્ અમી

રમયન્તિ પ્રિય-સખાઃ કેલિભિર્ વિવિધૈઃ સદા ।
નિયુદ્ધ-દણ્ડ-યુદ્ધાદિ-કૌતુકૈર્ અપિ કેશવમ્

એષાં સખ્યં, યથા--
સગદ્ગદ-પદૈર્ હરિં હસતિ કો ઽપિ વક્રોદિતૈઃ
પ્રસાર્ય ભુજયોર્ યુગં પુલકિ કશ્ચિદ્ આશ્લિષ્યતિ ।
કરેણ ચલતા દૃશૌ નિભૃતમ્ એત્ય રુન્ધે પરઃ
કૃશાઙ્ગિ સુખયન્ત્ય્ અમી પ્રિય-સખાઃ સખાયં તવ

એષુ પ્રિય-વયસ્યેષુ શ્રીદામા પ્રવરો મતઃ

તસ્ય રૂપમ્, યથા--
વાસઃ પિઙ્ગં બિભ્રતં શૃઙ્ગ-પાણિં
બદ્ધ-સ્પર્ધં સૌહૃદાન્ માધવેન ।
તામ્રોષ્ણીષં શ્યામ-ધામાભિરામં
શ્રીદામાનં દામ-ભાજં ભજામિ

સખ્યં, યથા--
ત્વં નઃ પ્રોજ્ઝ્ય કઠોર યામુન-તટે કસ્માદ્ અકસ્માદ્ ગતો
દિષ્ટ્યા દૃષ્ટિમ્ ઇતો ઽસિ હન્ત નિવિડાશ્લેષૈઃ સખીન્ પ્રીણય ।
બ્રૂમઃ સત્યમ્ અદર્શને તવ મનાક્ કા ધેનવઃ કે વયં
કિં ગોષ્ઠં કિમ્ અભીષ્ટમ્ ઇત્ય્ અચિરતઃ સર્વં વિપર્યસ્યતિ

અથ પ્રિય-નર્મ-વયસ્યાઃ--
પ્રિય-નર્મ-વયસ્યાસ્ તુ પૂર્વતો ઽપ્ય્ અભિતો વરાઃ ।
આત્યન્તિક-રહસ્યેષુ યુક્તા ભાવ-વિશેષિણઃ ।
સુબલાર્જુન-ગન્ધર્વાસ્ તે વસન્તોજ્જ્વલાદયઃ

એષાં સખ્યં, યથા--
રાધા-સન્દેશ-વૃન્દં કથયતિ સુબલઃ પશ્ય કૃષ્ણસ્ય કર્ણે
શ્યામા-કન્દર્પ-લેખં નિભૃતમ્ ઉપહરત્ય્ ઉજ્જ્વલઃ પાણિ-પદ્મે ।
પાલી-તામ્બૂલમ્ આસ્યે વિતરતિ ચતુરઃ કોકિલો મૂર્ધ્નિ ધત્તે
તારા-દામેતિ નર્મ-પ્રણયિ-સહચરાસ્ તન્વિ તન્વન્તિ સેવામ્

પ્રિય-નર્મ-વયસ્યેષુ પ્રબલૌ સુબલાર્જુનૌ

તત્ર સુબલસ્ય રૂપં, યથા--
તનુ-રુચિ-વિજિત-હિરણ્યં
હરિ-દયિતં હારિણં હરિદ્-વસનમ્ ।
સુબલં કુવલય-નયનં
નય-નન્દિત-બાન્ધવં વન્દે

અસ્ય સખ્યં, યથા--
વયસ્ય-ગોષ્ઠ્યામ્ અખિલેઙ્ગિતેષુ
વિશારદાયામ્ અપિ માધવસ્ય ।
અન્યૈર્ દુરૂહા સુબલેન સાર્ધં
સંજ્ઞા-મયી કાપિ બભૂવ વાર્તા

ઉજ્જ્વલસ્ય રૂપં, યથા--
અરુણામ્બરમ્ ઉચ્ચલેક્ષણં
મધુ-પુષ્પ-બલિભિઃ પ્રસાધિતમ્ ।
હરિ-નીલ-રુચિં હરિ-પ્રિયં
મણિ-હારોજ્જ્વલમ્ ઉજ્જ્વલં ભજે

અસ્ય સખ્યં, યથા--
શક્તાસ્મિ માનમ્ અવિતું કથમ્ ઉજ્જ્વલો ઽયં
દૂતઃ સમેતિ સખિ યત્ર મિલત્ય્ અદૂરે ।
સાપત્રપાપિ કુલજાપિ પતિવ્રતાપિ
કા વા વૃષસ્યતિ ન ગોપ-વૃષં કિશોરી

ઉજ્જ્વલો ઽયં વિશેષેણ સદા નર્મોક્તિ-લાલસઃ

યથા--
સ્ફુરદ્-અતનુ-તરઙ્ગાવર્ધિતાનલ્પ-વેલઃ
સુમધુર-રસ-રૂપો દુર્ગમાવાર-પારઃ ।
જગતિ યુવતિ-જાતિર્ નિમ્નગા ત્વં સમુદ્રસ્
તદ્ ઇયમ્ અઘહર ત્વામ્ એતિ સર્વાધ્વનૈવ

એતેષુ કે ઽપિ શાસ્ત્રેષુ કે ઽપિ લોકેષુ વિશ્રુતાઃ

નિત્ય-પ્રિયાઃ સુર-ચરાઃ સાધકાશ્ ચેતિ તે ત્રિધા ।
કેચિદ્ એષુ સ્થિરા જાત્યા મન્ત્રિવત્ તમ્ ઉપાસતે

તં હાસયન્તિ ચાપલાઃ કેચિદ્ વૈહાસિકોપમાઃ ।
કેચિદ્ આર્જવ-સારેણ સરલાઃ શીલયન્તિ તમ્

વામા વક્રિમ-ચક્રેણ કેચિદ્ વિસ્માયયન્ત્ય્ અમુમ્ ।
કેચિત્ પ્રગલ્ભાઃ કુર્વન્તિ વિતણ્ડામ્ અમુના ।
સૌમ્યાઃ સૂનૃતયા વાચા ધન્યા ધિન્વન્તિ તં પરે

એવં વિવિધયા સર્વે પ્રકૃત્યા મધુરા અમી ।
પવિત્ર-મૈત્રી-વૈચિત્રી-ચારુતામ્ ઉપચિન્વતે

અથ ઉદ્દીપનાઃ--
ઉદ્દીપના વયો-રૂપ-શૃઙ્ગ-વેણુ-દરા હરેઃ ।
વિનોદ-નર્મ-વિક્રાન્તિ-ગુણાઃ પ્રેષ્ઠ-જનાસ્ તથા ।
રાજ-દેવાવતારાદિ-ચેષ્ટાનુકરણાદયઃ

અથ વયઃ--
વયઃ કૌમાર-પૌગણ્ડ-કૈશોરં ચેહ સમ્મતમ્ ।
ગોષ્ઠે કૌમાર-પૌગણ્ડે કૈશોરં પુર-ગોષ્ઠયોઃ

તત્ર કૌમારં, યથા--
કૌમારં વત્સલે વાચ્યં તતઃ સઙ્ક્ષિપ્ય લિખ્યતે

યથા શ્રી-દશમે (10.13.11)--
બિભ્રદ્ વેણું જઠર-પટયોઃ શૃઙ્ગ-વેત્રે ચ કક્ષે
વામે પાણૌ મસૃણ-કવલં તત્-ફલાન્ય્ અઙ્ગુલીષુ ।
તિષ્ઠન્ મધ્યે સ્વ-પરિસુહૃદો હાસયન્ નર્મભિઃ સ્વૈઃ
સ્વર્ગે લોકે મિષતિ બુભુજે યજ્ઞ-ભુગ્ બાલ-કેલિઃ

અથ પૌગણ્ડમ્--
આદ્યં મધ્યં તથા શેષં પૌગણ્ડં ચ ત્રિધા ભવેત્

તત્ર આદ્યં પૌગણ્ડં--
અધરાદેઃ સુલૌહિત્યં જઠરસ્ય ચ તાનવમ્ ।
કમ્બુ-ગ્રીવોદ્ગમાદ્યં ચ પૌગણ્ડે પ્રથમે સતિ

યથા--
તુન્દં વિન્દતિ તે મુકુન્દ શનકૈર્ અશ્વત્થ-પત્ર-શ્રિયં
કણ્ઠં કમ્બુવદ્ અમ્બુજાક્ષ ભજતે રેખા-ત્રયીમ્ ઉજ્જ્વલામ્ ।
આરુન્ધે કુરુવિન્દ-કન્દલ-રુચિં ભૂ-ચન્દ્ર દન્ત-ચ્છદો
લક્ષ્મીર્ આધુનિકી ધિનોતિ સુહૃદામ્ અક્ષીણિ સા કાપ્ય્ અસૌ

પુષ્પ-મણ્ડન-વૈચિત્રી ચિત્રાણિ ગિરિ-ધાતુભિઃ ।
પીત-પટ્ટ-દુકૂલાદ્યમ્ ઇહ પ્રોક્તં પ્રસાધનમ્

સર્વાટવી-પ્રચારેણ નૈચિકી-ચય-ચારણમ્ ।
નિયુદ્ધ-કેલિ-નૃત્યાદિ-શિક્ષારમ્ભો ઽત્ર ચેષ્ટિતમ્

યથા--
વૃન્દારણ્યે સમસ્તાત્ સુરભિણિ સુરભી-વૃન્દ-રક્ષા-વિહારી
ગુઞ્જાહારી શિખણ્ડ-પ્રકટિત-મુકુટઃ પીત-પટ્ટામ્બર-શ્રીઃ ।
કર્ણાભ્યાં કર્ણિકારે દધદ્ અલમ્ ઉરસા ફુલ્લ-મલ્લીક-માલ્યં
નૃત્યન્ દોર્-યુદ્ધ-રઙ્ગે નટવદ્ ઇહ સખીન્ નન્દયત્ય્ એષ કૃષ્ણઃ

અથ મધ્ય-પૌગણ્ડમ્--
નાસા સુશિખરા તુઙ્ગા કપોલૌ મણ્ડલાકૃતી ।
પાર્શ્વાદ્ય્-અઙ્ગં સુવલિતં પૌગણ્ડે સતિ મધ્યમે

યથા--
તિલ-કુસુમ-વિહાસિ-નાસિકા-શ્રીર્
નવ-મણિ-દર્પણ-દર્પ-નાશિ-ગણ્ડઃ ।
હરિર્ ઇહ પરિમૃષ્ટ-પાર્શ્વ-સીમા
સુખયતિ સુષ્ઠુ સખીન્ સ્વ-શોભયૈવ

ઉષ્ણીષં પટ્ટ-સૂત્રોત્થ-પાશેનાત્ર તડિત્-ત્વિષા ।
યષ્ટિઃ શ્યામા ત્રિ-હસ્તોચ્ચા સ્વર્ણાગ્રેત્ય્ આદિ-મણ્ડનમ્ ।
ભાણ્ડીરે ક્રીડનં શૈલોદ્ધારણાદ્યં ચ ચેષ્ટિતમ્

યથા--
યષ્ટિં હસ્ત-ત્રય-પરિમિતાં પ્રાન્તયોઃ સ્વર્ણ-બદ્ધાં
બિભ્રલ્-લીલાં ચટુલ-ચમરી-ચારુ-ચૂડોજ્જ્વલ-શ્રીઃ ।
બદ્ધોષ્ણીષઃ પુરટ-રુચિના પટ્ટિ-પાશેન પાર્શ્વે
પશ્ય ક્રીડન્ સુખયતિ સખે મિત્ર-વૃન્દં મુકુન્દઃ

પૌગણ્ડ-મધ્ય એવાયં હરિર્ દીવ્યન્ વિરાજતે ।
માધુર્યાદ્ભુત-રૂપત્વાત્ કૈશોરાગ્રાંશ-ભાગ્ ઇવ

અથ શેષ-પૌગણ્ડમ્--
વેણી નિતમ્બ-લમ્બાગ્રા લીલાલક-લતા-દ્યુતિ ।
અંસયોસ્ તુઙ્ગતેત્ય્ આદિ પૌગણ્ડે ચરમે સતિ

યથા--
અગ્રે લીલાલક-લતિકયાલઙ્કૃતં બિભ્રદ્ આસ્યં
ચઞ્ચદ્-વેણી-શિખર-શિખયા ચુમ્બિત-શ્રેણિ-બિમ્બઃ ।
ઉત્તુઙ્ગાંસ-ચ્છવિર્ અઘહરો રઙ્ગમ્ અઙ્ગ-શ્રિયૈવ
ન્યસ્યન્ન્ એવ પ્રિય-સવયસાં ગોકુલાન્ નિર્જિહીતે

ઉષ્ણીષે વક્રિમા લીલા-સરસી-રુહ-પાણિતા ।
કાશ્મીરેણોર્ધ્વ-પુણ્ડ્રાદ્યમ્ ઇહ મણ્ડનમ્ ઈરિતમ્

યથા--
ઉષ્ણીષે દર-વક્રિમા કર-તલે વ્યાજૃમ્ભિ-લીલામ્બુજં
ગૌર-શ્રીર્ અલિકે કિલોર્ધ્વ-તિલકઃ કસ્તૂરિકા-બિન્દુમાન્ ।
વેષઃ કેશવ પેશલઃ સુબલમ્ અપ્ય્ આઘૂર્ણયત્ય્ અદ્ય તે
વિક્રાન્તં કિમ્ ઉત સ્વભાવ-મૃદુલાં ગોષ્ઠાબલાનાં તતિમ્

અત્ર ભઙ્ગી ગિરાં નર્મ-સખૈઃ કર્ણ-કથા-રસઃ ।
એષુ ગોકુલ-બાલાનાં શ્રી-શ્લાઘેત્ય્-આદિ-ચેષ્ટિતમ્

યથા--
ધૂર્તસ્ ત્વં યદ્ અવૈષિ હૃદ્-ગતમ્ અતઃ કર્ણે તવ વ્યાહરે
કેયં મોહનતા-સમૃદ્ધિર્ અધુના ગોધુક્-કુમારી-ગણે ।
અત્રાપિ દ્યુતિ-રત્ન-રોહણ-ભુવો બાલાઃ સખે પઞ્ચ-ષાઃ
પઞ્ચેષુર્ જગતાં જયે નિજ-ધુરાં યત્રાર્પયન્ માદ્યતિ

અથ કૈશોરમ્--
કૈશોરં પૂર્વમ્ એવોક્તં સઙ્ક્ષેપેણોચ્યતે તતઃ

યથા--
પશ્યોત્સિક્ત-બલી-ત્રયી-વર-લતે વાસસ્ તડિન્-મઞ્જુલે
પ્રોન્મીલદ્-વન-માલિકા-પરિમલ-સ્તોમે તમાલ-ત્વિષિ ।
ઉક્ષત્ય્ અમ્બક-ચાતકાન્ સ્મિત-રસૈર્ દામોદરામ્ભોધરે
શ્રીદામા રમણીય-રોમ-કલિકાકીર્ણાઙ્ગ-શાખી બભૌ

પ્રાયઃ કિશોર એવાયં સર્વ-ભક્તેષુ ભાસતે ।
તેન યૌવન-શોભાસ્ય નેહ કાચિત્ પ્રપઞ્ચિતા

અથ રૂપં, યથા--
અલઙ્કારમ્ અલઙ્કૃત્વા તવાઙ્ગં પઙ્કજેક્ષણ ।
સખીન્ કેવલમ્ એવેદં ધામ્ના ધીમન્ ધિનોતિ નઃ

અથ શૃઙ્ગં, યથા--
વ્રજ-નિજ-વડભી-વિતર્દિકાયામ્
ઉષસિ વિષાણ-વરે રુવત્ય્ ઉદગ્રમ્ ।
અહહ સવયસાં તદીય-રોમ્ણામ્
અપિ નિવહાઃ સમમ્ એવ જાગ્રતિ સ્મ

વેણુર્, યથા--
સુહૃદો ન હિ યાત કાતરા
હરિમ્ અન્વેષ્ટુમ્ ઇતઃ સુતાં રવેઃ ।
કથયન્ન્ અમુમ્ અત્ર વૈણવ-
ધ્વનિ-દૂતઃ શિખરે ધિનોતિ નઃ

શઙ્ખો, યથા--
પાઞ્ચાલી-પતયઃ શ્રુત્વા પાઞ્ચજન્યસ્ય નિસ્વનમ્ ।
પઞ્ચાસ્ય પશ્ય મુદિતાઃ પઞ્ચાસ્ય-પ્રતિમાં યયુઃ

વિનોદો, યથા--
સ્ફુરદ્-અરુણ-દુકૂલં જાગુડૈર્ ગૌર-ગાત્રં
કૃત-વર-કવરીકં રત્ન-તાટઙ્ક-કર્ણમ્ ।
મધુરિપુમ્ ઇહ રાધા-વેષમ્ ઉદ્વીક્ષ્ય સાક્ષાત્
પ્રિય-સખિ સુબલો ઽભૂદ્ વિસ્મિતઃ સ-સ્મિતશ્ ચ

અથાનુભાવાઃ--
નિયુદ્ધ-કન્દુક-દ્યૂત-વાહ્ય-વાહાદિ-કેલિભિઃ ।
લગુડાલગુડિ-ક્રીડા-સઙ્ગરૈશ્ ચાસ્ય તોષણમ્

પલ્યઙ્કાસન-દોલાસુ સહ-સ્વાપોપવેશનમ્ ।
ચારુ-ચિત્ર-પરીહાસો વિહારઃ સલિલાશયે

યુગ્મત્વે લાસ્ય-ગાનાદ્યાઃ સર્વ-સાધારણાઃ ક્રિયાઃ

તત્ર નિયુદ્ધેન તોષણં, યથા--
અઘહર જિતકાશી યુદ્ધ-કણ્ડૂલ-બાહુસ્
ત્વમ્ અટસિ સખિ-ગોષ્ઠ્યામ્ આત્મ-વીર્યં સ્તુવાનઃ ।
કથય કિમ્ ઉ મમોચ્ચૈશ્ ચણ્ડ-દોર્-દણ્ડ-ચેષ્ટા-
વિરમિત-રણ-રઙ્ગો નિઃસહાઙ્ગઃ સ્થિતો ઽસિ

યુક્તાયુક્તાદિ-કથનં હિત-કૃત્યે પ્રવર્તનમ્ ।
પ્રાયઃ પુરઃસરત્વાદ્યાઃ સુહૃદામ્ ઈરિતાઃ ક્રિયાઃ

તામ્બુલાદ્ય્-અર્પણં વક્ત્રે તિલક-સ્થાસક-ક્રિયા ।
પત્રાઙ્કુર-વિલેખાદિ સખીનાં કર્મ કીર્તિતમ્

નિર્જિતી-કરણં યુદ્ધે વસ્ત્રે ધૃત્વાસ્ય કર્ષણમ્ ।
પુષ્પાદ્ય્-આચ્છેદનં હસ્તાત્ કૃષ્ણેન સ્વ-પ્રસાધનમ્ ।
હસ્તાહસ્તિ-પ્રસઙ્ગાદ્યાઃ પ્રોક્તાઃ પ્રિય-સખ-ક્રિયાઃ

દૂત્યં વ્રજ-કિશોરીષુ તાસાં પ્રણય-ગામિતા ।
તાભિઃ કેલિ-કલૌ સાક્ષાત્ સખ્યુઃ પક્ષ-પરિગ્રહઃ

અસાક્ષાત્ સ્વ-સ્વ-યૂથેશા-પક્ષ-સ્થાપન-ચાતુરી ।
કર્ણાકર્ણિ-કથાદ્યાશ્ ચ પ્રિય-નર્મ-સખ-ક્રિયાઃ

વન્ય-રત્નાલઙ્કારૈર્ માધવસ્ય પ્રસાધનમ્ ।
પુરસ્ તૌર્યત્રિકં તસ્ય ગવાં સમ્ભાલન-ક્રિયાઃ

અઙ્ગ-સંવાહનં માલ્ય-ગુમ્ફનં બીજનાદયઃ ।
એતાઃ સાધારણા દાસૈર્ વયસ્યાનાં ક્રિયા મતાઃ ।
પૂર્વોક્તેષ્વ્ અપરાશ્ ચાત્ર જ્ઞેયા ધીરૈર્ યથોચિતમ્

અથ સાત્ત્વિકાઃ, તત્ર સ્તમ્ભો, યથા--
નિષ્ક્રામન્તં નાગમ્ ઉન્મથ્ય કૃષ્ણં
શ્રીદામાયં દ્રાક્ પરિષ્વક્તુ-કામઃ ।
લબ્ધ-સ્તમ્ભૌ સમ્ભ્રમારમ્ભ-શાલી
બાહુ-સ્તમ્ભૌ પશ્ય નોત્ક્ષેપ્તુમ્ ઈષ્ટે

સ્વેદો, યથા--
ક્રીડોત્સવાનન્દ-રસં મુકુન્દે
સ્વાત્ય્-અમ્બુદે વર્ષતિ રમ્ય-ઘોષે ।
શ્રીદામ-મૂર્તિર્ વર-શુક્તિર્ એષા
સ્વેદામ્બુ-મુક્તા-પટલીં પ્રસૂતે

રોમાઞ્ચો, યથા દાન-કેલિ-કૌમુદ્યામ્ (37)--
અપિ ગુરુ-પુરસ્ ત્વામ્ ઉત્સઙ્ગે નિધાય વિસઙ્કટે
વિપુલ-પુલકોલ્લાસં સ્વરા પરિષ્વજતે હરિઃ ।
પ્રણયતિ તવ સ્કન્ધે ચાસૌ ભુજં ભુજગોપમં
ક્વ સુબલ પુરા સિદ્ધ-ક્ષેત્રે ચકથ કિયત્-તપઃ

સ્વર-ભેદાદિ ચતુષ્કં, યથા--
પ્રવિષ્ટવતિ માધવે ભુજગ-રાજ-ભાજં હ્રદં
તદીય-સુહૃદસ્ તદા પૃથુલ-વેપથુ-વ્યાકુલાઃ ।
વિવર્ણ-વપુષઃ ક્ષણાદ્ વિકટ-ઘર્ઘર-ધ્માયિનો
નિપત્ય નિકટ-સ્થલી-ભુવિ સુષુપ્તિમ્ આરેભિરે

અશ્રુ, યથા--
દાવં સમીક્ષ્ય વિચરન્તમ્ ઇષીક-તુલૈસ્
તસ્ય ક્ષયાર્થમ્ ઇવ બાષ્પ-ઝરં કિરન્તી ।
સ્વામ્ અપ્ય્ ઉપેક્ષ્ય તનુમ્ અમ્બુજ-માલ-ભારિણ્ય્
આભીર-વીથિર્ અભિતો હરિમ્ આવરિષ્ટ

અથ વ્યભિચારિણઃ--
ઔગ્ર્યં ત્રાસં તથાલસ્યં વર્જયિત્વાખિલાઃ પરે ।
રસે પ્રેયસિ ભાવ-જ્ઞૈઃ કથિતા વ્યભિચારિણઃ

તત્રાયોગે મદં હર્ષં ગર્વં નિદ્રાં ધૃતિં વિના ।
યોગે મૃતિં ક્લમં વ્યાધિં વિનાપસ્મૃતિ-દીનતે

તત્ર હર્ષો, યથા--
નિષ્ક્રમય્ય કિલ કાલિયોરગં
વલ્લવેશ્વર-સુતે સમીયુષિ ।
સમ્મદેન સુહૃદઃ સ્ખલત્-પદાસ્
તદ્-ગિરશ્ ચ વિવશાઙ્ગતાં દધુઃ

અથ સ્થાયી--
વિમુક્ત-સમ્ભ્રમા યા સ્યાદ્ વિશ્રમ્ભાત્મા રતિર્ દ્વયોઃ ।
પ્રાયઃ સમાનયોર્ અત્ર સા સખ્ય-સ્થાયિ-શબ્દ-ભાક્

વિશ્રમ્ભો ગાઢ-વિશ્વાસ-વિશેષઃ યન્ત્રણોજ્ઝિતઃ ।
એષા સખ્ય-રતિર્ વૃદ્ધિં ગચ્છન્તી પ્રણયઃ ક્રમાત્ ।
પ્રેમા સ્નેહસ્ તથા રાગ ઇતિ પઞ્ચ-ભિદોદિતા

તત્ર સખ્ય-રતિઃ, યથા--
મુકુન્દો ગાન્દિની-પુત્ર ત્વયા સન્દિશ્યતામ્ ઇતિ ।
ગરુડાઙ્ક ગુડાકેશસ્ ત્વાં કદા પરિરપ્સ્યતે

પ્રણયઃ--
પ્રાપ્તાયાં સમ્ભ્રમાદીનાં યોગ્યતાયામ્ અપિ સ્ફુટમ્ ।
તદ્-ગન્ધેનાપ્ય્ અસંસ્પૃષ્ટા રતિઃ પ્રણય ઉચ્યતે

યથા--
સુરૈસ્ ત્રિપુર-જિન્ મુખૈર્ અપિ વિધીયમાન-સ્તુતેર્
અપિ પ્રથયતઃ પરામ્ અધિક-પારમેષ્ઠ્ય-શ્રિયમ્ ।
દધત્-પુલકિનં હરેર્ અધિ-શિરોધિ સવ્યં ભુજં
સમસ્કુરુત પાંશુમાન્ શિરસિ ચન્દ્રકાન્ અર્જુનઃ

પ્રેમ, યથા--
ભવત્ય્ ઉદયતીશ્વરે સુહૃદિ હન્ત રાજ્ય-ચ્યુતિર્
મુકુન્દ વસતિર્ વને પર-ગૃહે ચ દાસ્ય-ક્રિયા ।
ઇયં સ્ફુટમ્ અમઙ્ગલા ભવતુ પાણ્ડવાનાં ગતિઃ
પરન્તુ વવૃધે ત્વયિ દ્વિ-ગુણમ્ એવ સખ્યામૃતમ્

સ્નેહો, યથા શ્રી-દશમે (10.15.18)--
અન્યે તદ્-અનુરૂપાણિ મનોજ્ઞાનિ મહાત્મનઃ ।
ગાયન્તિ સ્મ મહારાજ સ્નેહ-ક્લિન્ન-ધિયઃ શનૈઃ

યથા વા--
આર્દ્રાઙ્ગ-સ્ખલદ્-અચ્છ-ધાતુષુ સુહૃદ્-ગોત્રેષુ લીલા-રસં
વર્ષત્ય્ ઉચ્છ્વસિતેષુ કૃષ્ણ-મુદિરે વ્યક્તં બભૂવાદ્ભુતમ્ ।
યા પ્રાગ્ આસ્ત સરસ્વતી દ્રુતમ્ અસૌ લીનોપકણ્ઠ-સ્થલે
યા નાસીદ્ ઉદગાદ્ દૃશોઃ પથિ સદા નીરોરુધાવાત્ર સા

રાગો, યથા--
અસ્ત્રેણ દુષ્પરિહરા હરયે વ્યકારિ
યા પત્રિ-પઙ્ક્તિર્ અકૃપેણ કૃપી-સુતેન ।
ઉત્પ્લુત્ય ગાણ્ડિવ-ભૃતા હૃદિ ગૃહ્યમાણા
જાતાસ્ય સા કુસુમ-વૃષ્ટિર્ ઇવોત્સવાય

યથા વા--
કુસુમાન્ય્ અવચિન્વતઃ સમન્તાદ્
વન-માલા-રચનોચિતાન્ય્ અરણ્યે ।
વૃષભસ્ય વૃષાર્કજા મરીચિર્
દિવસાર્ધે ઽપિ બભૂવ કૌમુદીવ

અથ અયોગે ઉત્કણ્ઠિતં, યથા--
ધનુર્-વેદમ્ અધીયાનો મધ્યમસ્ ત્વયિ પાણ્ડવઃ ।
બાષ્પ-સઙ્કીર્ણયા કૃષ્ણઃ ગિરાશ્લેષં વ્યજિજ્ઞપત્

અથ વિયોગે, યથા--
અઘસ્ય જઠરાનલાત્ ફણિ-હ્રદસ્ય ચ ક્ષ્વેડતો
દવસ્ય કવલાદ્ અપિ ત્વમ્ અવિતાત્ર યેષામ્ અભૂઃ ।
ઇતસ્ ત્રિતયતો ઽપ્ય્ અતિપ્રકટ-ઘોર-ધાટી-ધરાત્
કથં ન વિરહ-જ્વરાદ્ અવસિતાન્ સખીન્ અદ્ય નઃ

અત્રાપિ પૂર્વવત્ પ્રોક્તાસ્ તાપાદ્યાસ્ તા દશા દશ

તત્ર તાપઃ--
પ્રપન્નાઃ ભાણ્ડીરે ઽપ્ય્ અધિક-શિશિરે ચણ્ડિમ્ અભરં
તુષારે ઽપિ પ્રૌઢિં દિનકર-સુતા-સ્રોતસિ ગતઃ ।
અપૂર્વઃ કંસારે સુબલ-મુખ-મિત્રાવલિમ્ અસૌ
બલીયાન્ ઉત્તાપસ્ તવ વિરહ-જન્મા જ્વલયતિ

કૃશતા--
ત્વયિ પ્રાપ્તે કંસ-ક્ષિતિપતિ-વિમોક્ષાય નગરીં
ગભીરાદ્ આભીરાવલિ-તનુષુ ખેદાદ્ અનુદિનમ્ ।
ચતૂર્ણાં ભૂતાનામ્ અજનિ તનિમા દાનવ-રિપો
સમીરસ્ય ઘ્રાનાધ્વનિ પૃથુલતા કેવલમ્ અભૂત્

જાગર્યા, યથા--
નેત્રામ્બુજ-દ્વન્દ્વમ્ અવેક્ષ્ય પૂર્ણં
બાષ્પામ્બુ-પૂરેણ વરૂથપસ્ય ।
તત્રાનુવૃત્તિં કિલ યાદવેન્દ્ર
નિર્વિદ્ય નિદ્રા-મધુપી મુમોચ

આલમ્બન-શૂન્યતા--
ગતે વૃન્દારણ્યાત્ પ્રિય-સુહૃદિ ગોષ્ઠેશ્વર-સુતે
લઘુ-ભૃતં સદ્યઃ પતદ્-અતિતરામ્ ઉત્પતદ્ અપિ ।
ન હિ ભ્રામં ભ્રામં ભજતિ ચટુલં તુલમ્ ઇવ મે
નિરાલમ્બં ચેતઃ ક્વચિદ્ અપિ વિલમ્બં લવમ્ અપિ

અધૃતિઃ--
રચયતિ નિજ-વૃત્તૌ પાશુપાલ્યે નિવૃત્તિં
કલયતિ ચ કલાનાં વિસ્મૃતૌ યત્ન-કોટિમ્ ।
કિમ્ અપરમ્ ઇહ વાચ્યં જીવિતે ઽપ્ય્ અદ્ય ધત્તે
યદુવર વિરહાત્ તે નાર્થિતાં બન્ધુ-વર્ગઃ

જડતા--
અનાશ્રિત-પરિચ્છદાઃ કૃશ-વિશીર્ણ-રુક્ષાઙ્ગકાઃ
સદા વિફલ-વૃત્તયો વિરહિતાઃ કિલ ચ્છાયયા ।
વિરાવ-પરિવર્જિતાસ્ તવ મુકુન્દ ગોષ્ઠાન્તરે
સ્ફુરતિ સુહૃદાં ગણાઃ શિખર-જાત-વૃક્ષા ઇવ

વ્યાધિઃ--
વિરહ-જ્વર-સંજ્વરેણ તે જ્વલિતા વિશ્લથ-ગાત્ર-બન્ધના ।
યદુવીર તટે વિચેષ્ટતે ચિરમ્ આભીર-કુમાર-મણ્ડલી

ઉન્માદઃ--
વિના ભવદ્-અનુસ્મૃતિં વિરહ-વિભ્રમેણાધુના
જગદ્-વ્યવહૃતિ-ક્રમં નિખિલમ્ એવ વિસ્મારિતાઃ ।
લુણ્ઠન્તિ ભુવિ શેરતે બત હસન્તિ ધાવન્ત્ય્ અમી
રુદન્તિ મથુરા-પતે કિમ્ અપિ વલ્લવાનાં ગણાઃ

મૂર્ચ્છિતમ્--
દીવ્યતીહ મધુરે મથુરાયાં
પ્રાપ્ય રાજ્યમ્ અધુના મધુ-નાથે ।
વિશ્વમ્ એવ મુદિતં રુદિતાન્ધે
ગોકુલે તુ મુહુર્ આકુલતાભૂત્

મૃતિઃ--
કંસારેર્ વિરહ-જ્વરોર્મિ-જનિત-જ્વાલાવલી-જર્જરા
ગોપાઃ શૈલ-તટે તથા શિથિલિત-શ્વાસાઙ્કુરાઃ શેરતે ।
વારં વારમ્ અખર્વ-લોચન-જલૈર્ આપ્લાવ્ય તાન્ નિશ્ચલાન્
શોચન્ત્ય્ અદ્ય યથા ચિરં પરિચય-સ્નિગ્ધાઃ કુરઙ્ગા અપિ

પ્રોક્તેયં વિરહાવસ્થા સ્પષ્ટ-લીલાનુસારતઃ ।
કૃષ્ણેન વિપ્રયોગઃ સ્યાન્ ન જાતુ વ્રજ-વાસિનામ્

તથા ચ સ્કાન્દે મથુરા-ખણ્ડે--
વત્સૈર્ વત્સતરીભિશ્ ચ સદા ક્રીડતિ માધવઃ ।
વૃન્દાવનાન્તર-ગતઃ સ-રામો બાલકૈર્ વૃતઃ

અથ યોગે સિદ્ધિર્, યથા--
પાણ્ડવઃ પુણ્ડરીકાક્ષં પ્રેક્ષ્ય ચક્રિ-નિકેતને ।
ચિત્રાકારં ભજન્ન્ એવ મિત્રાકારમ્ અદર્શયત્

તુષ્ટિર્, યથ શ્રી-દશમે (10.71.27)--
તં માતુલેયં પરિરભ્ય નિર્વૃતો
ભીમઃ સ્મયન્ પ્રેમ-જવાકુલેન્દ્રિયઃ ।
યમૌ કિરીટી ચ સુહૃત્તમં મુદા
પ્રબૃદ્ધ-બાષ્પઃ પરિરેભિરે ઽચ્યુતમ્

યથા વા--
કુરુજાઙ્ગલે હરિમ્ અવેક્ષ્ય પુરઃ
પ્રિય-સઙ્ગમં વ્રજ-સુહૃન્-નિકરાઃ ।
ભુજ-મણ્ડલેન મણિ-કુણ્ડલિનઃ
પુલકાઞ્ચિતેન પરિષષ્વજિરે

સ્થિતિર્, યથા શ્રી-દશમે (10.12.12) --
યત્-પાદ-પાંસુર્ બહુ-જન્મ-કૃચ્છ્રતો
ધૃતાત્મભિર્ યોગિભિર્ અપ્ય્ અલભ્યઃ ।
સ એવ યદ્-દૃગ્-વિષયઃ સ્વયં સ્થિતઃ
કિં વર્ણ્યતે દિષ્ટમ્ અતો વ્રજૌકસામ્

દ્વયોર્ અપ્ય્ એક-જાતીય-ભાવ-માધુર્ય-ભાગ્ અસૌ ।
પ્રેયાન્ કામ્ અપિ પુષ્ણાતિ રસશ્ ચિત્ત-ચમત્કૃતિમ્

પ્રીતે ચ વત્સલે ચાપિ કૃષ્ણ-તદ્-ભક્તયોઃ પુનઃ ।
દ્વયોર્ અન્યોન્ય-ભાવસ્ય ભિન્ન-જાતીયતા ભવેત્

પ્રેયાન્ એવ ભવેત્ પ્રેયાન્ અતઃ સર્વ-રસેષ્વ્ અયમ્ ।
સખ્ય-સમ્પૃક્ત-હૃદયૈઃ સદ્ભિર્ એવાનુબુધ્યતે