હરિભક્તિરસામૃતસિન્ધુ · અધ્યાય 1.4

ઇતિ શ્રી-શ્રી ભક્તિ-રસામૃત-સિન્ધૌ
પુર્વ-વિભાગે ભાવ-ભક્તિ-લહરી તૃતીયા ॥
[1.4]
અથ પ્રેમા
સમ્યઙ્-મસૃણિત-સ્વાન્તો મમત્વાતિશયાઙ્કિતઃ ।
ભાવઃ સ એવ સાન્દ્રાત્મા બુધૈઃ પ્રેમા નિગદ્યતે

યથા પઞ્ચરાત્રે--
અનન્ય-મમતા વિષ્ણૌ મમતા પ્રેમ-સઙ્ગતા ।
ભક્તિર્ ઇત્ય્ ઉચ્યતે ભીષ્મ-પ્રહ્લાદોદ્ધવ-નારદૈઃ

ભક્તિઃ પ્રેમોચ્યતે ભીષ્મ-મુખ્યૈર્ યત્ર તુ સઙ્ગતા ।
મમતાન્ય-મમત્વેન વર્જિતેત્ય્ અત્ર યોજના

ભાવોત્થો ઽતિ-પ્રસાદોત્થઃ શ્રી-હરેર્ ઇતિ સ દ્વિધા

તત્ર ભાવોત્થઃ--
ભાવ એવાન્તર્-અઙ્ગાણમ્-અઙ્ગાનામ્-અનુસેવયા ।
આરૂઢઃ પરમ-ઉત્કર્ષમ્ ભાવ-ઉત્તઃ પરિકીર્તિતઃ

તત્ર વૈધ-ભાવોત્થો, યથૈકાદશે (11.2.40)--
એવં-વ્રતઃ સ્વ-પ્રિય-નામ-કીર્ત્યા
જાતાનુરાગો દ્રુત-ચિત્ત ઉચ્ચૈઃ ।
હસત્ય્ અથો રોદિતિ રૌતિ ગાયત્ય્
ઉન્માદવન્ નૃત્યતિ લોક-બાહ્યઃ

રાગાનુગીય-ભાવોત્થો, યથા પાદ્મે--
ન પતિં કામયેત્ કઞ્ચિદ્ બ્રહ્મચર્ય-સ્થિતા સદા ।
તમ્-એવ મૂર્તિં ધ્યાયન્તી ચન્દ્રકન્તિર્-વરાનના

શ્રી-કૃષ્ણ-ગાથાં ગાયન્તી રોમાણ્ચોદ્ભેદ-લક્ષણા ।
અસ્મિન્-મન્વન્તરે સ્નિગ્ધા શ્રી-કૃષ્ણ-પ્રિય-વર્તયા

અથ હરેર્ અતિપ્રસાદોત્થઃ--
હરેર્ અતિપ્રસાદો ઽયં સઙ્ગ-દાનાદિર્ આત્મનઃ

યથૈકાદશે (11.12.7)--
તે નાધીત-શ્રુતિ-ગણા નોપાસિત-મહત્તમાઃ ।
અવ્રતાતપ્ત-તપસઃ મત્-સઙ્ગાન્ મામ્ ઉપાગતાઃ

માહાત્મ્ય-જ્ઞાન-યુક્તશ્ ચ કેવલશ્ ચેતિ સ દ્વિધા

અથ આદ્યો, યથા પઞ્ચરાત્રે--
માહાત્મ્ય-જ્ઞાન-યુક્તસ્ તુ સુદૃઢઃ સર્વતો ઽધિકઃ ।
સ્નેહો ભક્તિર્ ઇતિ પ્રોક્તસ્ તયા સાર્ષ્ટ્યાદિનાન્યથા

કેવલો, યથા તત્રૈવ--
મનોગતિર્ અવિચ્છિન્ના હરૌ પ્રેમ-પરિપ્લુતા ।
અભિસન્ધિ-વિનિર્મુક્તા ભક્તિર્-વિષ્ણુ-વશઙ્કરી

ઇતિ ।
મહિમ-જ્ઞાન-યુક્તઃ સ્યાદ્ વિધિ-માર્ગાનુસારિણામ્ ।
રાગાનુગાશ્રિતાનાં તુ પ્રાયશઃ કેવલો ભવેત્

આદૌ શ્રદ્ધા તતઃ સાધુ-સઙ્ગો ઽથ ભજન-ક્રિયા ।
તતો ઽનર્થ-નિવૃત્તિઃ સ્યાત્ તતો નિષ્ઠા રુચિસ્ તતઃ

અથાસક્તિસ્ તતો ભાવસ્ તતઃ પ્રેમાભ્યુદઞ્ચતિ ।
સાધકાનામ્ અયં પ્રેમ્નઃ પ્રાદુર્ભાવે ભવેત્ ક્રમઃ

ધન્યસ્યાયં નવઃ પ્રેમા યસ્યોન્મીલતિ ચેતસિ ।
અન્તર્વાણીભિર્ અપ્ય્ અસ્ય મુદ્રા સુષ્ઠુ સુદુર્ગમા

અતએવ શ્રી-નારદ-પઞ્ચરાત્રે, યથા--
ભાવોન્મત્તો હરેઃ કિઞ્ચિન્ ન વેદ સુખમ્ આત્મનઃ ।
દુખં ચેતિ મહેશાનિ પરમાનન્દ આપ્લુતઃ

પ્રેમ્ણ એવ વિલાસત્વાદ્ વૈરલ્યાત્ સાધકેષ્વ્ અપિ ।
અત્ર સ્નેહાદયો ભેદા વિવિચ્ય ન હિ શંસિતાઃ

શ્રીમત્-પ્રભુપદામ્ભોજૈઃ સર્વા ભાગવતામૃતે ।
વ્યક્તીકૃતાસ્તિ ગૂઢાપિ ભક્તિ-સિદ્ધાન્ત-માધુરી

ગોપાલ-રૂપ-શોભાં દધદ્ અપિ રઘુનાથ-ભાવ-વિસ્તારી ।
તુષ્યતુ સનાતનાત્મા પ્રથમ-વિભાગે સુધામ્બુ-નિધેઃ