ગોરક્ષશતક · શ્લોક 61-80

અનાહતમ્ અતિક્રમ્ય ચાક્રમ્ય મણિપૂરકમ્
પ્રાપ્તે પ્રાણં મહાપદ્મં યોગિત્વમ્ અમૃતાયતે ॥

વિશબ્દઃ સંસ્મૃતો હંસો નિર્મલઃ શુદ્ધ ઉચ્યતે
અતઃ કણ્ઠે વિશુદ્ધાખ્યે ચક્રં ચક્ર-વિદો વિદુઃ ॥

વિશુદ્ધે પરમે ચક્રે ધૃત્વા સોમ-કલા-જલમ્
માસેન ન ક્ષયં યાતિ વઞ્ચયિત્વા મુખં રવેઃ ॥

સમ્પીડ્ય રસનાગ્રેણ રાજ-દન્ત-બિલં મહત્
ધ્યાત્વામૃતમયીં દેવીં ષણ્-માસેન કવિર્ ભવેત્ ॥

અમૃતાપૂર્ણ-દેહસ્ય યોગિનો દ્વિ-ત્રિ-વત્સરાત્
ઊર્ધ્વં પ્રવર્તતે રેતોઽપ્ય્ અણિમાદિ-ગુણોદયઃ ॥

ઇન્ધનાનિ યથા વહ્નિસ્ તૈલ-વર્તિ ચ દીપકઃ
તથા સોમકલા-પૂર્ણં દેહી દેહં ન મુઞ્ચતિ ॥

આસનેન સમાયુક્તઃ પ્રાણાયામેન સંયુતઃ
પ્રત્યાહારેણ સંયુક્તો ધારણાં ચ સમભ્યસેત્ ॥

હૃદયે પઞ્ચ-ભૂતાનાં ધારણાં ચ પૃથક્ પૃથક્
મનસો નિશ્ચલત્વેન ધારણા ચ વિધીયતે ॥

યા પૃથ્વી હરિ-તાલ-દેશ-રુચિરા પીતા લકારાન્વિતા સંયુક્તા કમલાસનેન હિ ચતુષ્કોણા હૃદિ સ્થાયિની
પ્રાણં તત્ર વિનીય પઞ્ચ-ઘટિકાશ્ ચિત્તાન્વિતં ધારયેદ્ એષા સ્તમ્ભકરી સદા ક્ષિતિજયં કુર્યાદ્ ભુવો ધારણા ॥

અર્ધેન્દુ-પ્રતિમં ચ કુન્દ-ધવલં કણ્ઠેઽમ્બુ-તત્તવ્ં સ્થિતં યત્ પીયૂષ-વ-કાર-બીજ-સહિતં યુક્તં સદા વિષ્ણુના
પ્રાણં તત્ર વિનીય પઞ્ચ-ઘટિકાશ્ ચિત્તાન્વિતં ધારયેદ્ એષા દુર્વહ-કાલ-કૂટ-જરણા સ્યાદ્ વારિણી ધારણા ॥

યત્ તાલ-સ્થિતમ્ ઇન્દ્ર-ગોપ-સદૃશં તત્ત્વં ત્રિકોણોજ્જ્વલં તેજો-રેફ-મયં પ્રવાલ-રુચિરં રુદ્રેણ યત્ સઙ્ગતમ્
પ્રાણં તત્ર વિનીય પઞ્ચ-ઘટિકાશ્ ચિત્તાન્વિતં ધારયેદ્ એષા વહ્નિ-જયં સદા વિદધતે વૈશ્વાનરી ધારણા ॥

યદ્ ભિન્નાઞ્જન-પુઞ્જ-સાન્નિભમ્ ઇદં તત્ત્વં ભ્રુવોર્ અન્તરે વૃત્તં વાયુમયં ય-કાર-સહિતં યત્રેશ્વરો દેવતા
પ્રાણં તત્ર વિનીય પઞ્ચ-ઘટિકાશ્ ચિત્તાન્વિતં ધારયેદ્ એષા ખે ગમનં કરોતિ યમિનાં સ્યાદ્ વાયવી ધારણા ॥

આકાશં સુવિશુદ્ધ-વારિ-સદૃશં યદ્ બ્રહ્મ-રન્ધ્રે સ્થિતં તત્રાદ્યેન સદા-શિવેન સહિતં શાન્તં હ-કારાક્ષરમ્
પ્રાણં તત્ર વિનીય પઞ્ચ-ઘટિકાશ્ ચિત્તાન્વિતં ધારયેદ્ એષા મોક્ષ-કવાટ-પાટન-પટુઃ પ્રોક્તા નભો-ધારણા ॥

સ્તમ્ભની દ્રાવણી ચૈવ દહની ભ્રામણી તથા
શોષણી ચ ભવન્ત્ય્ એવં ભૂતાનાં પઞ્ચ ધારણાઃ ॥

કર્મણા મનસા વાચા ધારણાઃ પઞ્ચ દુર્લભાઃ
વિધાય સતતં યોગી સર્વ-પાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥

સર્વં ચિન્તા-સમાવર્તિ યોગિનો હૃદિ વર્તતે
યત્ તત્ત્વે નિશ્ચિતં ચેતસ્ તત્ તુ ધ્યાનં પ્રચક્ષતે ॥

દ્વિધા ભવતિ તદ્ ધ્યાનં સ-ગુણં નિર્ગુણં તથા
સગુણં વર્ણ-ભેદેન નિર્ગુણં કેવલં વિદુઃ ॥

આધારં પ્રથમં ચક્રં તપ્ત-કાઞ્ચન-સન્નિભમ્
નાસાગ્રે દૃષ્ટિમ્ આદાય ધ્યાત્વા મુઞ્ચતિ કિલ્બિષમ્ ॥

સ્વાધિષ્ઠાનં દ્વિતીયં તુ સન્-માણિક્ય-સુશોભનમ્
નાસાગ્રે દૃષ્ટિમ્ આદાય ધ્યાત્વા મુઞ્ચતિ પાતકમ્ ॥

તરુણાદિત્ય-સંકાશં ચક્રં ચ મણિપૂરકમ્
નાસાગ્રે દૃષ્ટિમ્ આદાય ધ્યાત્વા સંક્ષોભયેજ્ જગત્ ॥