ગોરક્ષશતક (અન્ય આવૃત્તિ) · શ્લોક 21-41

યત્ સમાધૌ પરં જ્યોતિર્ અનન્તં વિશ્વતો-મુખમ્
તસ્મિન્ દૃષ્ટે મહા-યોગે યાતાયાતં ન વિદ્યતે ॥

સ્વ-શબ્દેન ભવેત્ પ્રાણઃ સ્વાધિષ્ઠાનં તદ્-આશ્રયઃ
સ્વાધિષ્ઠાનાત્ પદાદ્ અસ્માન્ મેઢ્રમ્ એવાભિધીયતે ॥

તન્તુના મણિવત્ પ્રોતો યત્ર કન્દઃ સુષુમ્ણયા
તન્-નાભિ-મણ્ડલં ચક્રં પ્રોચ્યતે મણિ-પૂરકમ્ ॥

દ્વાદશારે મહા-ચક્રે પુણ્ય-પાપ-વિવર્જિતે
તાવજ્ જીવો ભ્રમત્ય્ એવ યાવત્ તત્ત્વં ન વિન્દતિ ॥

ઊર્ધ્વં મેઢ્રાદ્ અધો નાભેઃ કન્દ-યોનિઃ ખગાણ્ડવત્
તત્ર નાડ્યઃ સમુત્પન્નાઃ સહસ્રાણાં દ્વિસપ્તતિઃ ॥

તેષુ નાડિ-સહસ્રેષુ દ્વિસપ્તતિર્ ઉદાહૃતાઃ
પ્રધાનં પ્રાણ-વાહિન્યો ભૂયસ્ તત્ર દશ સ્મૃતાઃ ॥

ઇડા ચ પિઙ્ગલા ચૈવ સુષુમ્ણા ચ તૃતીયકા
ગાન્ધારી હસ્તિ-જિહ્વા ચ પૂષા ચૈવ યશસ્વિની ॥

અલમ્બુષા કુહૂશ્ ચૈવ શઙ્ખિની દશમી સ્મૃતા
એતન્ નાડિ-મયં ચક્રં જ્ઞાતવ્યં યોગિભિઃ સદા ॥

ઇડા વામે સ્થિતા ભાગે પિઙ્ગલા દક્ષિણે તથા
સુષુમ્ણા મધ્ય-દેશે તુ ગાન્ધારી વામ-ચક્ષુષિ ॥

દક્ષિણે હસ્તિ-જિહ્વા ચ પૂષા કર્ણે ચ દક્ષિણે
યશસ્વિની વામ-કર્ણે ચાસને વાપ્ય્ અલમ્બુષા ॥

કુહૂશ્ ચ લિઙ્ગ-દેશે તુ મૂલ-સ્થાને ચ શઙ્ખિની
એવં દ્વારમ્ ઉપાશ્રિત્ય તિષ્ઠન્તિ દશ-નાડિકાઃ ॥

ઇડા-પિઙ્ગલા-સુષુમ્ણા ચ તિસ્રો નાડ્ય ઉદાહૃતાઃ
સતતં પ્રાણ-વાહિન્યઃ સોમ-સૂર્યાગ્નિ-દેવતાઃ ॥

પ્રાણોઽપાનઃ સમાનશ્ ચ ઉદાનો વ્યાનૌ ચ વાયવઃ
નાગઃ કૂર્મોઽથ કૃકરો દેવદત્તો ધનઞ્જયઃ ॥

હૃદિ પ્રાણો વસેન્ નિત્યં અપાનો ગુદ-મણ્ડલે
સમાનો નાભિ-દેશે સ્યાદ્ ઉદાનઃ કણ્ઠ-મધ્યગઃ ॥

ઉદ્ગારે નાગાખ્યાતઃ કૂર્મ ઉન્મીલને સ્મૃતઃ
કૃકરઃ ક્ષુત-કૃજ્ જ્ઞેયો દેવદત્તો વિજૃમ્ભણે ॥

ન જહાતિ મૃતં ચાપિ સર્વ-વ્યાપિ ધનઞ્જયઃ
એતે સર્વાસુ નાડીષુ ભ્રમન્તે જીવ-રૂપિણઃ ॥

આક્ષિપ્તો ભુજ-દણ્ડેન યથોચ્ચલતિ કન્દુકઃ
પ્રાણાપાન-સમાક્ષિપ્તસ્ તથા જીવો ન તિષ્ઠતિ ॥

પ્રાણાપાન-વશો જીવો હ્ય્ અધશ્ ચોર્ધ્વં ચ ધાવતિ
વામ-દક્ષિણ-માર્ગેણ ચઞ્ચલત્વાન્ ન દૃશ્યતે ॥

રજ્જુ-બદ્ધો યથા શ્યેનો ગતોઽપ્ય્ આકૃષ્યતે(?)
ગુણ-બદ્ધસ્ તથા જીવઃ પ્રાણાપાનેન કૃષ્યતે ॥

અપાનઃ કર્ષતિ પ્રાણઃ પ્રાણોઽપાનં ચ કર્ષતિ
ઊર્ધ્વાધઃ સંસ્થિતાવ્ એતૌ સંયોજયતિ યોગવિત્ ॥