Gorakṣaśataka (another edition) · Verses 21-41

yat samādhau paraṃ jyotir anantaṃ viśvato-mukham
tasmin dṛṣṭe mahā-yoge yātāyātaṃ na vidyate //

sva-śabdena bhavet prāṇaḥ svādhiṣṭhānaṃ tad-āśrayaḥ
svādhiṣṭhānāt padād asmān meḍhram evābhidhīyate //

tantunā maṇivat proto yatra kandaḥ suṣumṇayā
tan-nābhi-maṇḍalaṃ cakraṃ procyate maṇi-pūrakam //

dvādaśāre mahā-cakre puṇya-pāpa-vivarjite
tāvaj jīvo bhramaty eva yāvat tattvaṃ na vindati //

ūrdhvaṃ meḍhrād adho nābheḥ kanda-yoniḥ khagāṇḍavat
tatra nāḍyaḥ samutpannāḥ sahasrāṇāṃ dvisaptatiḥ //

teṣu nāḍi-sahasreṣu dvisaptatir udāhṛtāḥ
pradhānaṃ prāṇa-vāhinyo bhūyas tatra daśa smṛtāḥ //

iḍā ca piṅgalā caiva suṣumṇā ca tṛtīyakā
gāndhārī hasti-jihvā ca pūṣā caiva yaśasvinī //

alambuṣā kuhūś caiva śaṅkhinī daśamī smṛtā
etan nāḍi-mayaṃ cakraṃ jñātavyaṃ yogibhiḥ sadā //

iḍā vāme sthitā bhāge piṅgalā dakṣiṇe tathā
suṣumṇā madhya-deśe tu gāndhārī vāma-cakṣuṣi //

dakṣiṇe hasti-jihvā ca pūṣā karṇe ca dakṣiṇe
yaśasvinī vāma-karṇe cāsane vāpy alambuṣā //

kuhūś ca liṅga-deśe tu mūla-sthāne ca śaṅkhinī
evaṃ dvāram upāśritya tiṣṭhanti daśa-nāḍikāḥ //

iḍā-piṅgalā-suṣumṇā ca tisro nāḍya udāhṛtāḥ
satataṃ prāṇa-vāhinyaḥ soma-sūryāgni-devatāḥ //

prāṇo'pānaḥ samānaś ca udāno vyānau ca vāyavaḥ
nāgaḥ kūrmo'tha kṛkaro devadatto dhanañjayaḥ //

hṛdi prāṇo vasen nityaṃ apāno guda-maṇḍale
samāno nābhi-deśe syād udānaḥ kaṇṭha-madhyagaḥ //

udgāre nāgākhyātaḥ kūrma unmīlane smṛtaḥ
kṛkaraḥ kṣuta-kṛj jñeyo devadatto vijṛmbhaṇe //

na jahāti mṛtaṃ cāpi sarva-vyāpi dhanañjayaḥ
ete sarvāsu nāḍīṣu bhramante jīva-rūpiṇaḥ //

ākṣipto bhuja-daṇḍena yathoccalati kandukaḥ
prāṇāpāna-samākṣiptas tathā jīvo na tiṣṭhati //

prāṇāpāna-vaśo jīvo hy adhaś cordhvaṃ ca dhāvati
vāma-dakṣiṇa-mārgeṇa cañcalatvān na dṛśyate //

rajju-baddho yathā śyeno gato'py ākṛṣyate(?)
guṇa-baddhas tathā jīvaḥ prāṇāpānena kṛṣyate //

apānaḥ karṣati prāṇaḥ prāṇo'pānaṃ ca karṣati
ūrdhvādhaḥ saṃsthitāv etau saṃyojayati yogavit //