ગોપાલચમ્પૂ · અધ્યાય 1.31

ઇતિ શ્રી-શ્રી-ગોપાલ-ચમ્પૂમ્ અનુ
નિર્વ્રીડ-હોરિકા-વિક્રીડનં નામ
ત્રિંશં પૂરણમ્
॥30॥
(31)
અથૈકત્રિંશં પૂરણમ્
નાના-રાગ-વિચિત્ર-ચરિત્ર-ચિત્રમ્
[1] અથ સ્નિગ્ધકણ્ઠઃ પ્રભાત-કથાં પ્રથયામાસ-[2] તદ્ એવં પ્રતિક્ષણમ્ એવ પરમ-પ્રેમ-લક્ષણ-લીલાં ફુલ્લદ્-ઉલ્લાસતઃ સ ગોકુલ-બન્ધુર્ દશમં સંવત્સરં સંવલતે સ્મ ।
[3] સ તુ નૃશંસઃ કંસઃ ક્રમશઃ સર્વેષુ નિર્મિત-નિજ-ગર્વેષુ તર્હિ નિસ્તર્હિતેષુ વૈર-શુદ્ધિં પ્રતિ પ્રતિગત-બુદ્ધિઃ સર્વતઃ શ્રેષ્ઠતયા રક્ષિતાવરિષ્ટ-કેશિનાવ્ આહૂય સંરભ-માણતયા સભયતયા ચાભિહિતવાન્ । મયાવજ્ઞયા નાતિયોગ્યા એવ તત્ર વિનિયોગ્યાઃ કૃતાઃ । સ તુ દારક ઇતિ બુદ્ધ્યા । કિન્તુ સ્ફુટમ્ અસૌ સર્વેષાં દારક એવ જાતઃ । તતઃ કૌસીદ્ય-ખિદ્યમાનતયા ભવન્તાવ્ અનુયુજ્યેતે । કિમ્ ઇહ યુજ્યત ઇતિ ।
[4] તાવ્ ઊચતુઃ-દેવ તદ્ એતદ્ એવ પ્રતીક્ષ્ય સ્થિરતયાભીક્ષ્ણં વર્તાવહે । સામ્પ્રતં તુ સામ્પ્રતમ્ આજ્ઞાપ્યતામ્ । અથવા કિમ્ આજ્ઞાપનયા । વિનાપિ તાં વિનિયુક્તા એવ યુક્ત-સેવકતયા વયમ્ ઇત્ય્ ઉત્થાય સાભ્યુત્થાન-પ્રણામં પ્રસ્થિતયોસ્ તયોઃ કંસઃ શશંસ ।
[5] અરિષ્ટસ્ તાવત્ પ્રતિષ્ઠતામ્ । ઇષ્ટાપત્તિ-વિપત્તિતસ્ તુ કેશી ચ તત્-પ્રતિવેશ-વેશી ભવિતા । તદ્ એતદ્ અવધાય તૌ ચ ગૃહમ્ આગત્ય સાતત્યત એવ તદ્-અર્થમ્ આજગૃહતુઃ ।
[6] અથ કદાચિલ્ લોહિતાયમાને સાયં માર્તણ્ડ-રશ્મિ-મણ્ડલે નામ્નારિષ્ટઃ સર્વ-દિવિષ-દરિષ્ટઃ સર્વત્ર ચ રંહસા જઙ્ઘન્યમાનઃ સર્વાંશ્ ચાઘ્ના જેઘ્નીયમાનઃ શ્રીમન્તં ગોષ્ઠ-દ્વારાન્તમ્ આજગામ ।
[8] યદા હિ ચિત્રાયુત-પૂર્ણ-ચન્દ્રાં પૂર્ણિમામ્ અનુ તુર્ણિત-ચેતાઃ સ્વ-સુખ-વર્ધન-ગોવર્ધન-વિલોકન-કામનયા શ્રી-રામ-કનિષ્ઠઃ કિંચિદ્ દૂરં પ્રવિષ્ટ આસીત્ । તતશ્ ચ-
ભૂ-કમ્પ-ક્રમણાન્ મહીધ્ર-ચલનં તસ્યાગતેર્ વારિ-ભૃદ્-
વિક્ષોભં નદનાન્ નિશાચર-વરં વૈકૃત્યભાગ્-આકૃતેઃ । તદ્-રૂપાદ્રિ-વિનિશ્ચયં કકુદિ વાર્-મુગ્-વૃન્દ-સઙ્ઘટ્ટનાદ્ ઉન્નીય વ્રજગ-પ્રજા દિશિ દિશિ દ્રાક્ કાન્દિશીક્યં ગતાઃ

કિંચિત્ કિંચિન્ મૂત્રણાદ્ આપગાનાં
ગૂથ-ત્યાગાદ્ ગણ્ડ-શૈલાવલીનામ્ । સૃષ્ટિં કર્તા પશ્યતારિષ્ટ-નામા
દેવારિષ્ટઃ પર્વતાત્મા પ્રતીતઃ

વપ્રં યદાપસ્કિરતે સ્મ શૃઙ્ગા-
દિભિર્ વિકુર્વાણતા વૃષઃ સઃ । તદાખિલં ગોકુલમ્ આશુ મૃદ્ભિઃ
પ્રચ્છન્નમ્ આસીદ્ વન-મણ્ડલં ચ

યત્ર તત્ર ખુરમ્ આદધાતિ
સ ક્ષ્માપિ તત્ર વલતે વિદીર્ણતામ્ । નેત્ર-તુલ્ય-વિલતઃ સમુચ્છ્રિતં
વારિ રોદન-નિભં બિભર્તિ ચ

[9] તત્ર લોકાનાં વચનં-
જાતુ માતુ ગિરિરેષ સમન્તાદ્- ઉચ્ચલન્ન્ અપિ તથાવિધ-મૂર્તેઃ । કિં તુ શૃઙ્ગ-તલગં રવિ-યુગ્મં
હા વ્યસિસ્મયત ગોકુલ-લોકમ્

ઇતિ ।
[10] એવમ્ ઉદ્ઘ્નતા ગવામ્ ઉદ્ઘ્નાન્ નિઘ્નતા ચ સર્વં વસ્તુ પ્રસ્તુભ્યતા ચારિષ્ટેન કૃતાદ્ આક્રુષ્ટાત્ કષ્ટમ્ અનુસ્પૃષ્ટવન્તસ્ તે ગોષ્ઠ-નિષ્ઠા ગો-નર-પ્રકૃષ્ટાઃ કૃષ્ણાય મુહુર્ વિકૃષ્ટવન્તઃ ।
[11] સૂરતઃ સ તુ દૂરતસ્ તેષામ્ અવગત-વિક્રોશન-લેશ-માત્રં કુત્રાપ્ય્ અકૃત-યાત્ર ઇવ સંમુખત એવાવતસ્થે । અવસ્થાય ચ મા ભૈષ્ટેત્ય્ અભયમ્ ઉદ્દિષ્ટં વિધાય ક્રોધાવિષ્ટસ્ તમ્ અરિષ્ટમ્ આજુહાવ બલીવર્દ-ક્રોધ-વર્ધન-નર્દ-વિશેષેણ । તદ્ ઇદં તુ તં પ્રતિ સમ્પ્રતિ સુકરાર્દનસ્ ત્વમ્ અસીતિ જ્ઞાપનાય ।
[12] અથ ચોવાચ, યથા-
સપાલૈઃ પશુભિર્ મન્દ ત્રાસિતૈઃ કિમ્ અસત્તમ । મયિ શાસ્તરિ દુષ્ટાનાં ત્વદ્-વિધાનાં દુરાત્મનામ્ ॥[ભ્પ્ 10.36.7] ઇતિ ।
પુનશ્ ચ-
પિણ્ડીશૂર વિદૂરઃ સન્ ક્રૂરતાં ત્વં કિમ્ ઋચ્છસિ । સામુદ્ર-પૂર ઇવ માં કુમ્ભ-જાતં પ્રપૂરયેતિ

[13] તદ્ ઇદં ચ તસ્ય ગાં-મન્યસ્ય જિઘાંસયા લોકાનાં ગોત્વ-ભ્રમાપગમનયા ચોક્તવાન્ ઇતિ ગમ્યતે । કિં ચ-
આસ્ફોટનં કૃતમ્ અનેન તદા યદ્ અસ્માદ્- આસ્ફોટનં સમભવદ્ દનુજ-શ્રુતીનામ્ । કોઽ યં ચકાર સ તુ યદ્ વૃસભસ્ તદ્
ઉચ્ચૈઃ કોપં ચ વર્ષ-શિશુવન્ નહિ જાહસીતિ

કૃષ્ણઃ સખ્યુઃ સ્કન્ધ-દેશે સ્વ-બાહું
નિક્ષિપ્યાસાવ્ ઉદ્ધસન્ન્ એવ તસ્થૌ । યેન ક્રોધં વર્ધયામાસ તસ્ય
પ્રેયો-વર્ગાણાં ચ સન્દેહ-સર્ગમ્

સ વજ્રતિ સ્મ ન પરમ્ આશુ વિદ્રવં
પ્રતિ દ્વિષત્-પ્રતિરુતતી-વ્રતાં પ્રતિ । ન કેવલં હરિર્ ઇહ હા સમાયયૌ
સખાપિ યઃ પરિકૃત-તદ્-ભુજાંસકઃ

[14] તાદૃશતયા સ્પષ્ટમ્ અવિપ્રકૃષ્ટે ચ તસ્મિન્ શ્રીમાન્ કૃષ્ણસ્ તુ શૃઙ્ગ-દ્વયમ્ એવાભિજગ્રાહ, યથા-
શૃઙ્ગે યે પૂર્વતાં નીતે જયાય વૃષ-રક્ષસા । સ્વ-સન્દાનાય તે સૃષ્ટે કૃષ્ણ-દોષ્ણોર્ વશં ગતે

બાહુ-પાશ-સિત-તીવ્ર-શૃઙ્ગકઃ
સ સ્ફુટં પ્રતિમુખં સરન્ન્ અપિ । પ્રત્યગ્ અષ્ટાદશ ચ ક્રમાન્ બલાદ્ દિત્ય્-અપત્ય-રિપુણાપયાપિતઃ

અયમ્ ઉદ્ધુતસ્ તદ્ ઇહ નાસ્તિ ભારતા
ન ફલં વિનોદન-કલા-વિનોદતઃ । ઇતિ માધવઃ સ્ફુટમ્ અરિષ્ટમ્ ઉત્ક્ષિપન્
નતિ-રીઢયા બત વિવૃત્તિમ્ આટિટત્

પપાત પુચ્છં ભુવિ શૃઙ્ગયોર્ બલાચ્
છૃઙ્ગે તુ પુચ્છસ્ય નિપેતતુર્ ભુવિ । પૃષ્ઠાઙ્ઘ્રિ ચૈવં વૃષ-રક્ષસસ્ તદા
યુક્તં તદ્ અસ્મિન્ વિપરીત-કારિણિ

તજ્જા લજ્જાપ્ય્ ઉત્થિતા તસ્ય સોઽ પિ
પ્રત્યુત્તસ્થાવ્ અભ્યયુઙ્ક્તાપિ ભૂયઃ । કૃષ્ણસ્ ત્વ્ એનં પાતયન્ વામ-શૃઙ્ગે- ણોત્કૃત્તેનામુષ્ય વક્ત્રં ચુકુટ્ટ

[14] શૃઙ્ગોત્પાટણં ઘટયંસ્ ત્વ્ ઇદમ્ આચષ્ટ-
અભદ્રસ્યાપિ ભવતો ભદ્રાકૃતિ-વિધ-સરિણઃ । વિષાણ-મુણ્ડનાદ્ ભદ્રાકૃતિર્ એવ પ્રશસ્યતે

અથાર્દ્ર-વસનં યથા પરિનિપીડયન્ જીવનં
વિકર્ષતિ જનસ્ તથા તમ્ અકરોદ્ અરિષ્ટં હરિઃ । મલાનિ ચ યદાકિરચ્ છમલ-મૂત્ર-રક્તાદિકાન્ય્
અસ્યૌ પરમ-શુદ્ધતામ્ અપિ જગામ કૈવલ્યતઃ

લયં પરમમ્ આગતસ્ તદ્ અપિ યત્ પદં નૈરૃતં
યયાવયમ્ ઇતિ સ્મૃતં મુનિભિર્ એતદ્ ઉચ્ચૈ રુષા । પ્રસૂનમ્ અથ યન્ મુદા વવૃષુર્ આદિતેયાસ્ તદ્ અપ્ય્
અમિત્ર-વિલયાદ્ ભવેદ્ ઉચિતમ્ ઈદૃશાત્ કિં પુનઃ

[15] અત્ર ચ શ્રી-ગોકુલ-પ્રાણાભિપ્રાયમ્ અભિપ્રયદ્ભિસ્ તદ્ એવ ચાનુવદદ્ભિર્ દિવિષદ્ભિર્ ઉપહસિતમ્-
વત્સં લઘું દૈત્યતયાવગચ્છન્
જઘાન બાલેઽ પ્ય્ અહમ્ ઉક્ષ દૈત્ય । પ્રૌઢઃ કથં ત્વામ્ અતિભીષ્મ-વર્ષ્મ- પ્રષ્ઠં ન જાનાનિ ન ઘાતયાનીતિ

[16] અત્ર ગોકુલ-જનસ્ય ગોકુલ-જીવનસ્ય ચ ભાવમ્ આવિશન્ન્ એવ શ્રી-શુકદેવસ્ તદ્ ઇદં વદતિ સ્મ-
એવં કુકુદ્મિનં હત્વા
સ્તૂયમાનં સ્વજાતિભિઃ । વિવેશ ગોષ્ઠં સબલો
ગોપીનાં નયનોત્સવઃ ॥[ભ્પ્ 10.36.15] ઇતિ ।
આયાતે વ્રજમ્ અચ્યુતે રિપુ-જય-સ્વસ્તિ-પ્રશસ્તીડિતે
સર્વેઽ પ્ય્ ઉન્મદતાં ગતા બહુ-વિધં સંવાદમ્ ઉન્નિર્મમુઃ । કિં તુ દ્રાક્ પિતરાવ્ અમુષ્ય વદનં તદ્ વીક્ષ્યમાણાવ્ અમૂ
સ્વૈર્ બાષ્પામ્બુભિર્ આપ્લુતં મમૃજતુર્ વિક્રુશ્ય મૂકાવ્ ઇવ

[17] અથ સમાપનમ્-
અયં સ સ્તવ-ભાક્ સૂનુસ્ તવ ગોપ-નરાધિપ । પૂષિતાસ્ ત્રિદશા યેન મૂષિતાસ્ ત્રિદશારયઃ

[18] અથ રાત્રિ-કથાયામ્ અપિ સ્નિગ્ધકણ્ઠ એવાભિદધે-[19] એવં હોરિકા-પ્રાન્ત-કાન્ત-ક્રીડાન્તરાનુસારેણાભિર-વીર-સરસિજાક્ષીણામ્ અક્ષીણાનઙ્ગાનાં વૃત્ત-કૃષ્ણ-સઙ્ગાનાં બહુધા નિવૃત્તં રાત્રિ-વૃત્તં સ્વયમ્ એવ સખીભિર્ અનુસન્ધીયતામ્ ।
[20] વાસરાવસરશ્ ચાયં મદ્-ઉક્તિ-નિદિગ્ધ-દિગ્-દર્શનતઃ પરામર્શમ્ આનીયતામ્ । યથા ચાહ શ્રી-પરાશરઃ-
સ તથા સહ ગોપીભી રરામ મધુસૂદનઃ । યથાબ્દ-કોટિ-પ્રતિમઃ ક્ષણસ્ તેન વિનાભવત્ ॥[વિપ્ 5.13.57]
યથા ચ શ્રી-શુકઃ-
ગોપ્યઃ કૃષ્ણે વનં યાતે તમ્ અનુદ્રુત-ચેતસઃ । કૃષ્ણ-લીલાઃ પ્રગાયન્ત્યો નિન્યુર્ દુઃખેન વાસરાન્ ॥[ભ્પ્ 10.35.1] ઇતિ ।
[22] તથા હિ-યદા ખલ્વ્ અહરહઃ ક્ષયમ્ આસાદ્ય વાદ્ય-ગીત-નૃત્યં વિવૃત્ય સહચર-સઙ્ગિનીભિઃ શૃઙ્ગિણીભિઃ સહ સ હરિર્ વ્રજ-જન-સ્નેહ-ધનઃ સ્વ-વેશ્મ પ્રવિશતિ તદા વિગત-પરિમાણા વિમાનાનુચારિણઃ સર્વ એવ સમમ્ ઉપર્ય્-ઉપરિ-ચરિણઃ સહ ગણેન કણેહત્ય સ્પષ્ટં દ્રષ્ટુમ્ ઇચ્છન્તસ્ તદ્-અભાવ-લબ્ધ-કદનાઃ સદનાન્ત-પર્યન્તમ્ આયાન્તિ । કૃત-વેશ્મ-પ્રવેશે તુ તસ્મિન્ વિસ્મય-સ્થગિતતયા સ-લાલસતયા ચ તત્ર તત્ર ચિત્રાયમાણા રાત્રિં ગમયન્તિ સ્મ ।
[23] શરણાન્તરાત્ પુનર્ યાવન્ નિઃસરતિ સ એષ શરણાગતાયાગતાનુસરણઃ । તદ્ એવં યદા નિઃસરતિ નિઃસૃત્ય ચ ગોપ-ગોગણ-સઞ્ચરણાય વેણું રણયતિ । તદાતનં ચરિતં ગોચરતામ્ અતિચરદ્ અપિ નિજ-ભાવ-પ્રભાવ-સમ્પદા ચક્ષુષીવ રચિતં વિધાય શ્રીમદ્-આભીર-ભીરુભિર્ અભિગીતમ્, યથા-
અવધારય સખિ તવ સખિ-વૃત્તમ્ । વિરહિ-જનાનાં જનયતિ હૃદયમ્ વિદયતયા બત કૃત્તમ્ ।
[ધ્રુવમ્ ઇદં પરપરત્રાપિ ।]
વામ-ભુજાકૃત-વામ-કપોલકમ્ ઉલ્લલ-ચિલ્લિ-ભાસમ્ । સુકુમારાઙ્ગુલિ-વિલસિતમ્ ઉજ્જ્વલ-વેણુ-મુખં મૃદુ-હાસમ્ ॥રાગ-કલા-કુલિતાખિલ-ભૂચર-ગાન-કલૈર્ અનુવિદ્ધમ્ । વ્યોમગ-યાન-જનીજન-મોહનમ્ અનુગમિતાખિલ-સિદ્ધમ્

[24] તતશ્ ચ મુહુર્ અપિ તાવન્ માત્રે તાસાં ગાન-પાત્રે સતિ વન-વ્રજયોર્ મધ્યમ્ અધ્યાસ્ય હર્ષં તર્ષં ચ ધાસ્યન્ વંશં શંસયતિ સ્મ । [25] તત્ર ચ તાભિર્ ગીતં, યથા-
ચિત્રં લક્ષ્મી-રેખાસૌ હૃદિ ચપલા ન ભવતિ ચપલા । મણિમ્ અમ્બર-મણિમ્ અનુ તારાવલિર્ અપિ સા રાજાતિ તરલા ॥યસ્ય સ ચાયં વેણુ-કલામૃત-વર્ષી કલયતિ ગવ્યામ્ । સ-તૃણક-દશનામ્ ઉન્નત-કર્ણામત્રામ્ અર્થિષુ ભવ્યામ્

[25] તતશ્ચાતુચ્છ-પિચ્છ-ગુલુચ્છ-પુષ્પ-ગુચ્છ-ધાતુ-ચ્છવિભિર્ મલ્લ-પરિચ્છદં ગચ્છતિ સ્મ શ્રી-ગોપિકાનાં પ્રચ્છન્ન-રમણઃ ।
[27] તં ગત્વા ચ સત્વર-પ્રથમ-પયઃ-પાયનાય ગઙ્ગા-યમુનાદિ-નામ્ના ગાઃ સુ-વિકસ્વર-સરસિજં સરઃ પ્રતિ ક્રમાદ્ વેણુ-ગાનતઃ સમાકારયતિ તસ્મિન્ વ્રજ-રમાનાથે બુદ્ધ-નિજાકારણ ઇવ રુદ્ધ-પ્રવાહ-પ્રસરતયાસ્થિરતામ્ ઉત્કલિકામ્ અપ્ય્ અનુસરતિ । વિદૂર-ચર-સરિદ્-વિસરે ચ પુનર્ આસાં ગીતં, યથા-
ચન્દ્રક-ધાતુ-દલ-સ્તવકાદિક-કૃત-મલ્લોત્તમ-વેશમ્ । આકારયતિ સ ગાઃ સરિદ્-આલી લભતે તત્ર વિશેષમ્ ॥કમિત-ભઙ્ગ-ભુજા કિલ તત્-પદ-રજ આશુગ-તતિ-નીતમ્ । લઘુ સુકૃતાસ્માદ્ દૃગ્ ઇવ સ્પૃહયતિ વિદતી સ્વમ્ અનભિનીતમ્

[28] અથ તદા તદાહૂતિ-કૃતામ્ આનન્દ-વિભૂતિમ્ આરભ્ય તચ્-ચરિતમ્ ઉપલભ્ય કદાચિદ્ વ્રજ-ધરિત્રીશિત્રી-સદસિ ગતભિઃ કાભિશ્ચન તાભિર્ ઉત્કણ્ઠયા સુષ્ઠુ પ્રતુષ્ટુષમાણાભિર્ અપિ નિજ-ભાવં પિધાય ભાવાન્તર-સાધારણ્યં વિધાય તદ્ ઇદં વર્ણનં તન્-નિર્વર્ણનમ્ ઇવાસીત્ ।
[29] તત્ર ગાનાન્તરં, યથા-
આદિ-પુરુષ ઇવ વૈભવ-શાલી । અનુચર-વર્ણિત-વીર્ય-સમુન્નતિર્ અયમ્ ઉદયતિ વનમાલી ॥ધ્રુ॥ સ ગવાકારણ-મુરલી-કલમ્ અનુ તનુતે યત્ર વનં ચ । તદ્-રૂપાન્તર્યામિ-સ્ફુરણજ-ભાવાન્ કલયતિ પઞ્ચ ॥પુષ્પ-હસિત-મધુ-બષ્પ-નવાઙ્કુર-પુલક-તતીર્ અનુયાતમ્ । એજન્-નમદ્ અપિ શાખા-તતિભિર્ યત્ કિલ કલયતિ શાતમ્

[30] તદ્ એવમ્ અનિઙ્ગાનામ્ અપીઙ્ગાનામ્ ઇવ શશ્વદ્ ઇઙ્ગ-વ્યઙ્ગં વિહિતવાન્ ।
[31] અથ સમાસન્ને વિનોદેનાહ્નાયવન્ મધ્યાહ્ને ક્વચિન્ મહા-સરસિ સરસિજ-સૌરભ-સરસેન ઘન-રસેન સ્નાન-લીલામ્ અભિનિવિશ્ય કેવલ-તિલક-વનમાલા-વલિત-વેશ-ભઙ્ગિ-સઙ્ગિતા-પૂર્વકમ્ અપૂર્વે તસ્મિન્ન્ એકાન્તે કુસુમિત-વનાન્તે કાન્તે મહા-શૈલ-પ્રાન્તે પલ્લવ-લસદ્-ઉરુતર-તરુ-તલ-વિલસિત-શિલાયામ્ ઉપવિશ્ય વિરાજન્નુસ્રાવાર-ચારં પ્રતિ ભૂરિ-દૂરી-ભાવમ્ ઇતેષુ મિત્રેષુ નિજ-સૌરભ-રભસ-સમુદિત-મધુર-મધુ-કર-નિકર-ગાન-કૃતાવધાનસ્ તદ્-ધૂઙ્કાર-કારણ-સ્વર-સારમ્ અનુ કુતુક-કૃતાનુસન્ધાનસ્ તદ્-અનુસારિ-વેણુ-ચારિ-રણિતેન સુરચિત-સારસાદિ-રસાધાનઃ સોઽ યં રમતે સ્મ ।
[32] તચ્ ચ, યથા-
રમ્ય-તિલક-નવ-તુલસી-દલ-ભવ-વન-માલાતિવિકાસી । નિજ-સૌરભ-વશ-મધુપ-ગીતમ્ અનુગાયતિ વેણુ-વિલાસી ॥અથ સારસ-યુત-હંસાયુત-તતિર્ અલમ્ અનુગમ્ય પરીતા । પરિતો ન્યવિશત તામ્ આવિશતી રુતિમ્ ઇહ યા હરિ-ગીતા

[33] તતશ્ ચ તતસ્ તતઃ સમાગતે સાગ્રજે સમગ્રે સખિ-વર્ગે તદાનીન્તન-બર્હિ-પ્રબર્હ-બર્હાદિ-નાના-વન્ય-નેપથ્ય-પ્રથ્યમાન-શોભ-લોભનીય-રૂપ-વરીયસ્તયા પ્રશસ્ત-સ્રજીયસ્તયા ચ વિસ્તૃત-શાતસ્ય તસ્ય ગોચારણ-ચરિતં પ્રચારણીયમ્ ।
[34] તથા હિ-ક્વચિદ્ અપિ ક્ષિતિ-ભૃતિ વૃક્ષ-શૂન્ય-ક્ષિતિ-ગત-પુણ્ય-તૃણં ધેનુષુ ચરન્તીષુ વહ્નીયમાન-માધ્યાહ્નિક-લલાટં-તપ-તપન-તાપાપનોદાય વેણું વાદિતવાન્ । યત્ર બલાહકાસ્ તત્-પ્રતિમલ્લ-નિભ-મલ્લાર-રાગ-બલાદ્ આહૃતાસ્ તેષાં શીતલતા-વલનાય બભૂવુઃ ।
[35] યચ્ ચ વાદ્યમ્ ઉદ્ભવત્-પુરુ-ગુરુ-ગરિમ-ગિરિ-દ્રોણીઃ પ્રતિધવન્ યત્ તત્ પરમ્પરયા ચ સર્વમ્ અપિ તથ રણયત્-ત્રિલોકી-લોકમ્ અપિ તત્-કૌતુકાલોકનાયાકર્ષતિ સ્મ ।
[36] તથ ચ સતિ તત્ તદ્ અનુભૂય ભૂયશ્ ચ તાભિર્ ઇદં તસ્યામ્ એવ સભાયાં વર્ણિતમ્-
ધૃત-વન-માલ્ય-વતંસ-લસદ્-વન-વેશ-તતિર્ બલ-સઙ્ગી । ગિરિ-તટમ્ અનુ ગોચારણ-કારણ-વેણુ-વિનોદન-રઙ્ગી ॥વિશ્વં ભ્રમયતિ કર્ષતિ વર્ષતિ મુદમ્ અપિ ઘન-ગણ-હારી । સાન્દ્ર-ચ્છાયામ્ અનુ શીતલ-તનુર્ અનુ સખિ-સુખ-સંચારી ॥કુસુમં વર્ષન્ નિજ-રુચિ-વિતરણ-સૌહૃદમ્ એનમ્ ઉપાસ્તે । અમ્બુ-ધરઃ સ્ફુટમ્ ઉપગન્તા ન ચ કિં તુ છત્રમ્ ઇવાસ્તે

[37] તતશ્ ચ તત્રાતિઘને ઘન-ચ્છાયે વિહારં વિચ્છાયતિ સ્મ ।
[38] તદ્ એતચ્ ચ વ્રજરાજ-જાયા-સમાજમ્ અનુ સાધારણ-સમ્પ્રધારણતયા તાભિર્ વર્ણિતમ્, યથા-
સ્વ-સુતં કલયત કેલિ-કલા-બુધમ્ આત્મોપક્રમ-વેણુમ્ । વિધિ-શિવ-મોહન-વિવિધ-સ્વ-રમય-રાગ-નિવર્તિત-ધેનુમ્

ઇતિ ।
[39] તદ્-અનન્તરં ચ પ્રાયશઃ કાશ્ચિદ્ વ્રજ-દેવીર્ વ્રજાદ્ અહ્નિ ચાપહ્નુત્ય્ વ્યાજં વ્યજ્ય વા તદ્-આગમન-વર્ત્મનિ તદ્-અનુવર્તનાય વર્તમાનાસ્ તં પશ્યન્તીઃ પુનર્ અપશ્યન્તીર્ ઇવ દૂરાત્ પરિહરન્તીર્ ઇત્થં કાશ્ચિદ્ દૂતિકાઃ પરિહસન્તિ-
મદાન્ધે રાજતે પિઞ્છી ન સપિઞ્છી પુરસ્ તવ । વેણુ-ધ્વાની જગત્-પ્રાણઃ સ જગત્-પ્રાણ એષ નેતિ

[40] શ્રી-કૃષ્ણં ચ છલેન વિજ્ઞાપયન્તિ, યથા-
જ્યોત્સ્નાં તનોતિ લલિતાં દધતે વિચિત્રાં
શાખાં દધાતિ નિખિલં જયતીતિ-ભાઙ્ગ્યા । ચન્દ્રાવલીં ચ લલિતાં ચ વિશાખિકાં ચ
રાધાં ચ તાઃ સખિ-સદસ્ય્ અપિ સૂચયન્તિ

[41] તત્ર કાશ્ચિદ્ દેવ-પૂજા-વ્વ્યાજેન દુષ્પ્રાપ-પુષ્પાદિકમ્ અવચિન્વાના બહલ-કલહ-મૂલતાં પ્રયાન્તિ ।
[42] કાશ્ચિત્ તુ નવ્ય-ભવ્ય-ગવ્યાદિકં તદ્-અર્થમ્ એવાનયન્તિ તથાપિ નાત્મના તસ્મિન્ન્ અર્પયન્તિ । તત એવ કૃત્રિમ-દાન-ચત્વર-દેશમ્ અપદેશમ્ અવરુધ્ય વર્ત્મ વિનિરુધ્ય પૃચ્છન્તં તં પ્રતિ ક્રય-વિક્રયિક-રીત્યાન્યથા ખ્યાપયન્તિ । દિવ્યાદ્ અપિ દિવ્યમ્ એતદ્ વિજ્ઞાય યજ્ઞ-પત્નીર્ અનુ કૃત-યત્નાસુ ક્રયિકતામ્ આશ્રયમાણાસુ યજ્ઞ-ભુક્-પતિ-વ્રતાસુ સત્યાકૃતિ-કૃતિનીવાક-પરીપાકમ્ આકલય્ય કૃત્સ્નં વસ્નં ચ સંકલય્ય વિક્રેતવ્યમ્ ઇતિ ।
[43] તત્ર પુષ્પાવચયે પ્રણયિના સહ વાકોવાક્યમ્, યથા-
કા યૂયં વન-દેવતાઃ કુરુથ કિં પુષ્પાણિ સંચિન્મહે
કિં નિર્માસ્યથ દેવતાર્ચનમ્ અતો યૂયં કથં દેવતાઃ । તચ્ ચ ક્રીડનમ્ એવ નઃ સ્ફુટમ્ અભૂદ્ અસ્માભિર્ ઈદૃગ્-વિધૈર્
ઐકાત્મ્યં વ ઇતિ પ્રસહ્ય વિહરન્ હારી હરિઃ પાતુ વઃ

[44] કદાચિચ્ ચ-
કા યૂયં વન-દેવતાઃ કુરુથ કિં પુષ્પાણિ ગૃહ્ણીમહે
રાજ્યં નસ્ ત્રિદશૈર્ વિહાપિતમ્ ઇદં દેવ્યો વનસ્યાત્ર કાઃ । અસ્મજ્-જાતિભિર્ અર્પિતં યદિ તદાપ્ય્ અસ્માકમ્ ઉચ્ચૈઃ સ્થિતિઃ
સ્યાદ્ એવં સ-વિવાદમ્ અઙ્ગજ-રણઃ કૃષ્ણસ્ય તાભિર્ બભૌ

[45] કદાચિચ્ ચ કસ્યાશ્ચિદ્ દૂત્યા સહ કૃષ્ણસ્ય વાકોવાક્યમ્-
ઇયં કા સ્ત્રી સ્ત્રીત્વં ભવતિ કથમ્ ઈષત્-પદમ્ ઇદં
કિમ્ અસ્થાને સિદ્ધં તવ વચનમ્ અસ્થાનકમ્ ઇદમ્ । ન કાકોર્ ઉદ્ભૂતં ભવતિ તદ્ અહો કાકૂર્ ઇહ કા
તદ્ એવં દૂતી-વાગ્ જયતિ હરિણાક્ષ્યા હરિમ્ અનુ

[46] અથ ગવ્ય-વિક્રય-વ્યાજતઃ ક્રીડા-વિવાદો, યથ-
કા યૂયં કિલ ગવ્ય-વિક્રયિકિકા લક્ષ્મીમ્ અતીત્ય સ્થિતિં
પ્રાપ્તાનાં ન તદ્ અસ્તિ સમ્ભવ-પદં યુષ્માકમ્ આસાં ક્વચિત્ । મૂલ્યં તામ્ અતિપત્ય તસ્ય વિદિતં તસ્માન્ ન તદ્-દૂષણં
દાનં તર્હિ મમાપિ તદ્વદમ્ ઇદં દત્તાથ ઘટ્ટેશિતુઃ

[47] અથ સખીન્ પ્રતિ શ્રી-કૃષ્ણસ્યાદેશઃ-
ગૃહ્ણીધ્વં પૂર્વમ્ આસાં ફલમ્ અતુલ-બલાદ્ ઘટ્ટ-ચર્યા-વિઘટ્ટં
કર્ત્રીણાં તસ્ય ચાસ્તે વિતનુત પરિતો રોદનં બોધનં ચ । બુધ્યેરન્ યદ્ય્ અમૂર્ ન સ્ફુટતરમ્ અટવીકારયા ધારયિષ્યામ્ય્
એતાઃ કિં વા હરિષ્યે સ્વયમ્ અથ પિહિતાઃ સમ્યગ્ અન્વિષ્ય નીવીઃ

[48] તદ્ એવમ્ ઉદિત્વા મુદિત્વા ચ તત્ તદ્ આચરિતવતિ તસ્મિન્ કથંચિદ્ ગૃહમ્ આગત્ય ગત્ય્-અન્તરેણ સખીષુ તત્-પ્રખ્યાપયન્તીભિર્ ઇદમ્ અપિ ગીતમ્-
તં શૃણુ સદ્-વિધ-મોહન-કરણમ્ । ધ્વજ-વજ્રાઙ્કુશ-લપ-દાર્પણ-ભૂરુહ-પુનર્-અઙ્કુરણમ્ ॥ધ્રુવમ્॥ ગજગતિ વિહરતિ ગાયતિ નૃત્યતિ વાદયતે ચ સ વંશમ્ । અસ્મત્-પદ્ધતિમ્ આવૃણુતેઽ પિ ચ નાથતિ ઘટ્ટગમ્ અંશમ્

[49] તદ્ એવં નૌકયા રમણમ્ અપ્ય્ અવગમનીયમ્ ।
[50] યદા હિ ક્વચિદ્ અમૂશ્ ચમૂરુ-દૃશસ્ તદીય-સૌન્દર્ય-સારાવલોકન-કુતુકિ-દૃશઃ સમૂહ-વ્યૂહમ્ આચર્ય વિહાર-ચર્યયા તમ્ ઉપસદ્ય ચ પરિહાસતઃ પરતશ્ ચરણ-ચર્યામ્ આચરન્તિ । તદા ચતુરાનન-વિમોહનઃ સ ચ ખલુ સહચર-સહસ્ર-વિસ્રમ્ભ-મહકરઃ સહચરતયા સર્વતઃ પર્વત-નિર્ઝરાનેકી-ભાવેનાવર્જ્ય સ્ફુટમ્ અર્જ્યમાન-સુખતયા મધ્યે તાસાં વામતા-યુજાં મોહનાય કૂલ-મુદ્-રુજાં દુર્ધ્યાન-કારણાં દુર્નિવારણાં સરિદ્-વરાં પ્રવર્તયતિ । પ્રવર્ત્ય ચ પુરુષ-દ્વયદ્વયસીયમ્ ઇતિ વ્યવસીય-માનતયા તસ્યાં નાવ્યતયા ભાવ્યાયાં બહુલ-પલાશ-દલ-મયીં મહા-તરણિં સરણિમ્ અનુ સખિભિર્ અખિલ-મણિઃ પ્રણીય કર્ણ-ધારાયમાણસ્ તાભિર્ આતર-વિતર-વિસ્તારાદિ-કાતરાભિઃ પ્રણય-મય-નયતયા પ્રણીત-કલહં બહુલ-વિલાસં
નિચુલિતાલઙ્કાર-કલનાય કલયતિ ।
[50] તદ્ અપિ ગીતં, યથા-
સરિતં નાવં રચયતિ ચ દ્રુતમસ્માકં પથિ તસ્યામ્ । આરોહયતે પારયિતું નઃ સ્પૃશતિ મિષાદપિ યસ્યામ્

[50] તાભિર્ એવાત્ર શ્લોકિતં, યથા-
આરોહાય વિધાય સંસ્તરમિલત્પર્યક્સ્તવં તદ્વચઃ- સાહાય્યં વિરચય્ય નઃ સખિ નદીમધ્યં યદા જગ્મિવાન્ । વૃણ્વન્ દુર્વિતરં તદાતરપણં વિષ્કભ્ય નૌકાં ન કાં ચક્રે વક્રકલાકલાપકલનાં ચક્રાઙ્કપાણિઃ સ તુ

[53] તદ્ એવં સાક્ષાત્-કૃત-મનોરથ-તતિઃ સમભીપ્સિત-ગૃહ-ગતિઃ સખિભિશ્ ચરિત-જલ્પઃ પુનઃ સ્નાનાદિ-રચિતાકલ્પસ્ તત્રૈવ ચ કુત્રચન તટિની-તટે કદાપિ યમુના-નિકટે પયઃ-પાયનાય સંકટિતાં ગો-ઘટાં ઘટયન્ ક્રમશશ્ ચ ગણનયા ગણશઃ પ્રકટયંસ્ તન્-મનન-ચરિતાર્થતયા જગૌ ।
[54] તચ્ ચ તાભિર્ અનુપઠિતં, યથા-
મણિ-માલા-કૃત-ગો-ગણ-ગણના-પૂરણમ્ અનુ સાનન્દમ્ । પ્રણયિતરાંસગ-ભુજમ્ ઉદ્ગાન-હૃત-હરિણીકમ્ અમન્દમ્ ॥કૃષ્ણં કલયત મોહન-મન્ત્રગમ્ એણીમ્ એણી-નયનામ્ । ન યદિ તદા કથમ્ ઉભય-વ્યક્તિં વીક્ષે તદ્ અપૃથગ્-અયનામ્

ઇતિ ।
[55] તતશ્ ચેતસ્ તતઃ સખિભિર્ અખિલૈઃ પ્રણીતાનીતામન્દ-મકરન્દ-સુન્દર-કુન્દ-દામભિર્ મુકુન્દઃ કૃતાલઙ્કૃતિર્ યથા નિજહાર । શ્રેણીકૃત-ગો-સમાહૃતિર્ યથા ચાસસાર । તથા વર્ણિતમ્ । કિન્તુ તદ્-વિલમ્બતઃ કાતર્ય-પર્યાકુલાયાઃ શ્રી-વ્રજેશ્વર્યાઃ સભાગતતયા સ્વભાવ-ગોપનયા । તથા હિ-
આગતમ્ ઇવ હરિમ્ અચિરમ્ । કલયત સુહૃદાં દયયા યદ્ અસૌ નગમ્ અપિ દધ્રે સુચિરમ્ ॥ધ્રુવમ્॥ કુન્દ-સ્રગ્-અવિત-કૌતુક-વેશં ગો-ગોપૈર્ વિહરન્તમ્ । મૃદુ-મૃદુ-મરુદ્-અનુવીજિતમ્ અનુ લવમ્ અખિલ-મનાંસિ હરન્તમ્ ॥સુર-વન્દિભિર્ અભિવન્દિતમ્ અવહિત-તત્-કૃત-નર્તન-વાદ્યમ્ । મુનિ-સમુદય-નુતિ-ગુણિતં ગુણિતા-નિપુણં જગદ્ અભિવાદ્યમ્ ॥અથ ગો-ધન-ગણમ્ અનુ સમમ્ અનુગૈસ્ તદ્-વર્ણિત-ગરિમાણમ્ । શ્રમ-કાન્તિભિર્ અપિ સુખ-કારિણમ્ ઇત-વેણુ-કલા-વરિમાણમ્ ॥ખુર-રેણુ-પ્લુત-માલ્ય-મનો-હરમ્ ઈષદ્-ઘૂર્ણિત-નયનમ્ । એતં પશ્યત નિજ-જન-માનદમ્ ઈપ્સિત-ગવ્યાનયનમ્ ॥કુણ્ડલ-લક્ષ્મી-ભૃત-પાણ્ડુ-દ્યુતિ-ગણ્ડં ગજ-પતિ-ખેલમ્ । ક્ષણદા-પતિવત્ પ્રમુદિતમ્ ઉદિતં પ્રાગધિ-સન્ધ્યા-વેલમ્

ઇતિ ।
[56] અથ વૈષ્ણવં વારાહમ્ અપિ પુરાણમ્ અનુસૃત્ય ગત્ય્-અન્તરં પ્રત્યાયયિષ્યામઃ ।
[57] એવં સમયન-સમયાનવલોકતઃ સમયાકરણાય તદ્-વર્ણનાવગાહ-રોચનાસુ કર્ણજાહ-વિલોચનાસુ ચેતસિ રચિત-તદીય-શોચનઃ શ્રી-કમલ-લોચનઃ સમાગમ્ય યથા-યથમ્ અવિતથ-રમ્ય-સુખ-ધારયા સર્વં સુખાકુર્વન્ન્ અપિ તાસાં વિરહ-દહન-જ્વાલા-વિશેષાવશેષ-સન્તપ્ત-ભઙ્ગુરાપાઙ્ગ-પાત્ર-સપત્ર-કૃતસ્ તદ્ અપસારણાય મુરલી-કલી-કલયા ગો-ધનાલય-ગોવર્ધનાચલયોર્ અન્તરાલે તા એવાનન્ય-ગતિતયા સંકલય્ય નિર્વૃતિં પરિકલય્ય ચ વસન્ત-સન્તત-રાસાય યુક્તિ-મુક્તિ-વિષયાં સંવલય્ય તાસામ્ આશાસાનાનામ્ આશાં દદમાનઃ સ્વ-વ્રજતઃ પ્રગર્જદ્-અરિષ્ટ-કૃતારિષ્ટ-કષ્ટતઃ પ્રકટમ્ આક્રુષ્ટં શ્રુતવાન્ । શ્રુત-માત્રે ચ તત્ર નિજ-નિજ-વર્ત્મના તાભિઃ સહ સહસા વ્રજમ્ આવવ્રાજ । તદ્-અનન્તરં તુ વૃત્તં પૂર્વમ્
એવ વૃત્તમ્ અસ્તિ । તત્રેમાં ગાથાં પ્રથયન્તિ-
ગતસ્ય રાસ-વિક્રીડામ્ આગતસ્ય વૃષાસુરમ્ । દેવૈર્ ન દૃષ્ટઃ કૃષ્ણસ્ય સમ્ભ્રમઃ કિમ્ ઉત શ્રમઃ

[58] યદા ખલુ રિષ્ટઃ સોઽ યમ્ અરિષ્ટસ્ તદાપિ તદ્-અરિણા હરિણા નિજાવિષ્ટતા નાપકૃષ્તા । વીર્યસ્ય બહુ-વિકીર્યમાણતામ્ અવાપ્તાસ્ય પર્યાપ્ત-વિષયતાં સોઽ યમ્ અનાસીદન્ દિતિ-સૂનુર્ આસીદિતિ ।
[59] અનપકૃષ્ટાયાં ચ તસ્યાં સરઙ્ગ-ભૂતાગસ્ તત્-સઙ્ગમતઃ સાગસ્ક ઇવ પાર્ષ્ણિ-પ્રહારાલ્ લમ્ભિત-વિદરતયા વિભાગમ્ આગમિતઃ । ય એવ વિભાગસ્ તીર્થતાં સમર્થયન્ નિખિલ-પુરુષાર્થં પ્રત્યવ્યર્થતામ્ આસસાદ ।
[60] યત્ર ચ શ્રી-હરિર્ ઇયં સ્વયમ્ અખિલૈઃ સખિભિર્ મજ્જન્ સજ્જનાનામ્ આચારં પ્રચારયામાસ । પાતાલાન્ મહા-તીર્થમ્ ઇદં સમુત્થિતમ્ ઇતીત્થં વ્યજ્ય નિમજ્જ્ય સમુન્મજ્જ્ય બહુ વિસર્જ્ય ચ સર્વ-વ્રજ-જનતયા જનિત-શર્મા ગીતિ-રિપુ-વિજય-કર્મા વ્રજમ્ એવાવવ્રાજ ।
[61] આવ્રજ્ય ચ શ્રી-વ્રજ-રાજાદીન્ પ્રણય-વિનયાભ્યાં સુસભાજ્ય વિશ્રમણ-વ્યાજતઃ શય્યા-ગૃહમ્ આસજ્ય સઙ્કેતિત-વેણુ-સંક્વણિતેન પરમાનુરાગ-સાગરઃ સર્વતઃ શ્રેયસીર્ અમૂઃ પ્રેયસીઃ પૂર્વ-કૃત-વ્રજ-વ્રજ-બાહ્ય-વિભાગ-મય્યાં મહ્યાં સંકલય્ય કેનાપ્ય્ અવયજ્યતયા પુનર્ અપિ રાસાયાસાદિતવાન્ । તત્ર ચ-
રાધયાસ્વાદિતા યાસીન્ માધુરી માધવાધરે । સૈવાનુભૂતા મુરલી-કલી-ખુરલિકામ્ અનુ

તત્રૈવ ચ-
અભિસારે ચલચેલા વ્રજ-તન્વીનાં તતી રુરુચે । અપિ કિં વિજય-પતાકા દધિરેઽ નઙ્ગસ્ય સઙ્ગતિઃ

[62] યત્ર ચ પથિ પ્રથમ-લબ્ધ-નિર્ગમયા પરમ-રમયા નિખિલ-કલિતારાધયા રાધયા સમમ્ એકાન્તતઃ કાન્તસ્ય નર્મ મહદેવ શર્મ પુપોષ ।
[63] યદા હિ ચિન્તા-સન્તાપ-તાન્ત-સ્વાન્તા સા કાન્તા તાદૃશ-વિપત્તિમ્ ઉત્તીર્ણં તં કાન્તં રહઃ સંહિતવતી તદા લજ્જા-મર્યાદામ્ અપ્ય્ અસજ્જન્તી પરિષ્વજ્ય વ્યજ્યમાન-સ્તમ્ભ-મુખ-સાત્ત્વિક-સમ્ભવા ચિરં વિચાર-રહિતતામ્ આચરતિ સ્મ ।
[64] સ ચ તથૈવ તામ્ અનુચરતિ સ્મ ।
[65] તતશ્ ચ સખીભિઃ કથંચન સાન્ત્વિતયોઃ કાન્તયોઃ કાન્તસ્ તુ સ્વ-નિર્મિતં તત્-કુણ્ડં તાસાં દૃષ્ટિ-કિર્મીરિતં નિર્મિમાણઃ સનર્મ કાન્તાં વ્યાજહાર ।
[66] પશ્ય પશ્ય મમ કમલાકરોઽ યં સાગર ઇવ ગિરિરાજમ્ આસજ્ય કમલોદ્ભવં ભાવયિતા । સુધાકર ઇવૈક-દેશ-સ્થિત્યાપિ નિજ-રુચિભિઃ કુમુદ-વનં વિકાસયિતા । દમ્ભોલિ-પાણિર્ ઇવ સ-દમ્ભોલિતયા વિલાસી । અમ્ભોજ-જનિર્ ઇવ ભુવન-વિસર્જનેન પ્રભાસી । ત્રિપુર-જિષ્ણુર્ ઇવ સહ-સાગર-માન-શમનઃ । શ્રીમાન્ વિષ્ણુર્ ઇવ પરમહંસ-ચક્રાશ્રયતા-કમનઃ । શ્રી-રામ ઇવ રોહિણી-સુખ-સંચારી । કિં બહુના, શ્રી-રામાનુજ ઇવ ચ શિષ્ટ-કષ્ટ-પ્રદ-પાપારિષ્ટ-હારી । તદ્ એતન્ મયા ખલુ કૃત-સુકૃત-પ્રસરં સર ઇદમ્ અચિરં વિરચય્ય ચરિતાર્થતા લબ્ધા । ભવત્યા તુ નેદૃશ-નૈપુણ્યં પુણ્યં કૃતમ્ ઇતિ ગુણ્ય્-અનુગુણતા કથમ્ આપ્સ્યતે ?
[67] અથ તસ્યાઃ સવયસસ્ ત્વ્ ઇદં પરિહસન્તિ સ્મ-[68] ન વયં વૃષઘ્નતા-નિઘ્નતયા વિઘ્નમ્ આપ્તાઃ । યેન પ્રાયશ્ચિત્તત ઇવ લોકસ્ય પ્રાયશ્ચિત્તમ્ આરાધયામઃ ।
[69] કૃષ્ણઃ સહાસમ્ આહ સ્મ-ન ખલ્વ્ અસૌ વૃષઃ । કિં તુ વૃષ-વિરોધી વૃષતા-મિષવાન્ અસુરઃ । તસ્માત્ તત્-પક્ષપાતિતયા ભવતીનામ્ એવ વૃષઘ્નતા પર્યવસ્યતીતિ ભવતીનામ્ એવ નિષ્કૃતિઃ કૃતિર્ વિષયતામ્ અર્હતિ ।
[70] તત્ર ચ પ્રજાકૃતં રાજનીતિ રાજનીતિ-ન્યાયેન ભવદીય-રાજાયમાનાયામ્ અસ્યામ્ એવ સા જાયમાના સ્યાદ્ ઇત્ય્ અસાવ્ એવ તત્ર પ્રધાનતયાવધીયતે ।
[71] સખ્ય ઊચુઃ-ભવતુ, તથાપિ યથા-કથમ્ અપિ ભવત્-પ્રસઙ્ગત એવ સઙ્ગતઃ ખલ્વ્ અયં દોષ ઇતિ તન્-મોષ-કૃતે ભવત્-કૃતમ્ એવાનુકર્તવ્યમ્ ।
[72] યા ખલુ ભવન્-મઙ્ગલતઃ સરસી-ભૂતાયાઃ સવયસઃ સરસી ભવિતા સા પુનર્ અમર-તરઙ્ગિનીવ કૃષ્ણાઙ્ગ-રાગ-વિલાસિની । અમૃત-નિધિ-પ્રિયાવલિર્ ઇવ બહુલ-તારાઙ્ગતા-ભાસિની । સૂત્રામ-ગૃહ-નેત્રીવોપેન્દ્ર-દેવ-રતામોદાતિરેકિણી । સાવિત્રી-મુખ-વિચિત્ર-શ્રુતિર્ ઇવ નાલીકિની । ઉમા-મૂર્તિર્ ઇવ ગિરિ-રાજાદ્ ઉદ્ભવ-ધાત્રી । મામૂર્તિર્ ઇવ હરિ-હૃદિ વિલાસ-પાત્રી । રામ-શક્તિર્ ઇવ ગામ્ભીર્યતઃ પ્રલમ્બમાન-મદ-મજ્જની । કિં બહુના, રાધેવ રાધાન્તિક-પૂર્ણ-વિધોર્ વશતા-સજ્જનીતિ ।
[73] અથ સ-તૃષ્ણઃ શ્રી-કૃષ્ણસ્ તુ રાધા-ચિબુકં કરેણાદરેણ દરાપ્ય્ ઉન્નમ્ય સ્મિત-રમ્યમ્ ઇદમ્ આહ સ્મ-
તદ્-વક્ત્રં યદિ કો વિધુઃ સ્મિત-કલા સા ચેત્ પ્રભા નિષ્પ્રભાસ્
તે દમ્ભા યદિ ભાનિ ધિગ્ યદિ ચ તે નેત્રે ચકોરૈર્ અલમ્ । ઇત્થં સર્વજનાદ્ અસૌ સહ-ગણં સ્વં પ્રત્ય્ અવજ્ઞા-વચસ્
ત્વત્-પ્રાશસ્ત્ય-મયં નિશમ્ય હૃદયે રાધે મુહુર્ મ્લાયતિ

[74] અથ પુરતશ્ ચલિત્વા ક્રમતઃ સર્વ-પથીનાભિઃ સર્વાધ્વનીનાભિઃ સર્વાઙ્ગીન-કમ્પ્રાભિઃ સર્વાભિર્ મિલિત્વા વિધુ-વિધૂત-તમસિ યમિન્યાં સ-પર્વતઃ પર્વત-રાજમ્ અનુ ઋતુ-રાજ-વિરાજમાન-કાનન-ગતં સર્વતોઽ પ્ય્ અધિક-વિલાસ-વિતતં રાસમ્ ઉલ્લાસયામાસ ।
[75] તત્ર દેવીનાં વાણી-
ઇયં વિદ્યુદ્ ઇદં શક્ર-ધનુઃ સોઽ યં નવામ્બુદઃ ।
શશ્વદ્-ઘન-રસં વષન્-નમૂઃ કર્ષતિ ચાતકીઃ

[76] તત્ર વયઃ-સૌભાગ્યં, યથા-
કાન્તિઃ કાન્તિ-સમૂહ-જાત-ઘન-જિલ્લાવણ્યમ્ ઈદૃગ્-ઘન-
પ્રોદ્યન્-મૌક્તિક-જેતૃ-રૂપ-વરિમા વિશ્વાદિ-કૃન્-મોહનઃ ।
એવં ચેદ્ અજિતસ્ય સાર્વદિકતા કૈશોરકે વા તદા
પૂર્ણે કઃ કવિતામ્ ઇયાન્ નવ-નવાસ્ તત્રાપિ યત્ર શ્રિયઃ

[77] યથા ચ પુર-સ્ત્રી-જનોદિતમ્ અનુમોદિતં શ્રી-બાદરાયણિના-
ગોપ્યસ્ તપઃ કિમ્ અચરન્ યદ્ અમુષ્ય રૂપં
લાવણ્ય-સારમ્ અસમોર્ધ્વમ્ અનન્ય-સિદ્ધમ્ ।
દૃગ્ભિઃ પિબન્ત્ય્ અનુસવાભિનવં દુરાપમ્
એકાન્ત-ધામ યશસઃ શ્રિય ઐશ્વરસ્ય ॥[ભ્પ્ 10.44.14] ઇતિ ।
કાન્તીનાં મથનાદ્ ભવન્તુ જલદાઃ કેચિત્ કદાચિત્ ક્વચિત્
તેઽ પ્ય્ ઉચ્ચૈર્ વિલસન્તિ તર્હિ તડિતઃ ક્રિડન્તિ ચેત્ તાદૃશાઃ ।
ઇત્થં કૃષ્ણ-ઘને તડિત્-તુલનયા તા વર્ણયન્ શ્રી-શુકસ્
તાસામ્ અવ્યભિચારિ-શોભયિતૃતાં વ્યાનઞ્જ પશ્ય સ્ફુટમ્

[78] તથા ચ તેન તદ્-વર્ણનમ્-
પાદ-ન્યાસૈર્ ભુજ-વિધુતિભિઃ સસ્મિતૈર્ ભ્રૂ-વિલાસૈર્
ભજ્યન્ મધ્યૈશ્ ચલ-કુચ-પટૈઃ કુણ્ડલૈર્ ગણ્ડલોલૈઃ ।
સ્વિદ્યન્-મુખ્યઃ કવર-રસના-ગ્રન્થયઃ કૃષ્ણ-વધ્વો
ગાયન્ત્યસ્ તં તડિત ઇવ તા મેઘ-ચક્રે વિરેજુઃ ॥[ભ્પ્ 10.33.7] ઇતિ ।
[79] તત્ર ચ સમ્પ્રતિ, યથા-

મિસ્સિન્ગ્!
પ્રતિક્ષણમ્ અમી ગુણા હરિ-રમાસુ વૃદ્ધિં ગતા
દિનં દિનમ્ ઇતિ બ્રુવે કિમ્ ઇહ સર્વદૈવં સ્થિતે ।
નવે વયસિ કિંતરામ્ ઇહ ચ તત્ર વા કિંતમામ્
અરિષ્ટ-શમનાન્ત-નિશ્ય્ અજનિ યત્ર સા ચર્ચરી

[80] રાસોત્સવોઽ યમ્ અપિ, યથા-
યદા પૂર્વં વૃત્તઃ શરદમ્ અનુ રાસઃ કિલ તદા
બભૂવાદ્યારમ્ભદ્ દિવિજમ્ અપિ વાદ્યાદિ-સચિવમ્ । યદાન્યે તત્-પશ્ચાદ્ વ્યરચિષત તે તર્હ્ય્ અખિલજિન્- મહા-સઙ્ગીતાર્હં વ્યરચિ હરિ-રાધાદિભિર્ અદઃ ॥51॥
ઉપર્ય્-ઉડ-ગણઃ ક્ષિતૌ સુરભિ-ચિત્ર-પુષ્પાવલિસ્ તથા તદ્ અનુ ચન્દ્રિકા વિવિધ-રત્ન-લક્ષ્મીર્ ઇહ ।
સ તત્ર શશ-લાઞ્છની વિમલ-વક્ત્ર-સઙ્ઘા ઇતસ્ તદ્ એવમ્ ઉભયોઃ સ્થિતિર્ ગગન-રાસ-રઙ્ગ-શ્રિયોઃ

યતઃ-
જ્યોત્સ્ની સ દિદ્યુતે સેવ સ રઙ્ગઃ સ્વ-તુલાધૃતઃ ।
સુદૃશોઽ મૂર્ અમૂદૃશ્યઃ કૃષ્ણઃ સ્વોપમ એવ સઃ

સૌન્દર્યમ્ ઇવ સાદ્-ગુણ્યં સર્વોર્ધ્વં યત્ર દીવ્યતિ ।
સાદ્ગુણ્યમ્ ઇવ સૌન્દર્યં રાધિકા સાખિલાધિકા

[81] સ એષ એવ મહા-રાસ-રસઃ કિંચિદ્ આગમ-કૃતા ચાવગમિતઃ ।
વસન્ત-કુસુમામોદ-સુરભી-કૃત-દિઙ્-મુખે ।
ગોવર્ધન-ગિરૌ રમ્યે સ્થિતં રાસ-રસોત્સુકમ્

ઇતિ ।
[82] અથ તદ્-વસન્ત-રાસ-વિલાસ-રજન્યાઃ પ્રાતર્ એવ સખીભિર્ અગણ્યાભિઃ કૃતારાધયા તદીય-સાહાયક-સંબાધયા શ્રી-રાધયા સ્વ-કર-કમલ-કલિતે લલિતે સર્વ-સુખં વલયિતુમ્ ઉલ્લલે તસ્મિન્ પલ્લલે તયોઃ કાન્તયોર્ અલમ્ એવ સુખ-પરિમલઃ સમુલ્લલાસ । તથા હિ-
કદાચિત્ કુણ્ડસ્યામ્ભસિ વિહરતે કર્હ્ય્ અપિ બહિઃ
કદાપ્ય્ અન્તઃ-કુઞ્જે ક્વચન-સમયે રાસ-વલયે ।
સમં રાધા-દેવ્યા હરિર્ અખિલ-સખ્યાલિ-સુખદઃ
પુરા તત્ તન્ નિત્યં સ્મરયતિ મનો નઃ સ્વમ્ અભિતઃ

[83] કિં બહુના ? તત્રેયમ્ અપિ પુરાણાનાં ગાથા-
યથા રાધા પ્રિયા વિષ્ણોસ્ તસ્યાઃ કુણ્ડં પ્રિયં તથા ।
સર્વ-ગોપીષુ સૈવૈકા વિષ્ણોર્ અત્યન્ત-વલ્લભા ॥ઇતિ ।
[84] પુનઃ સ્મૃતિમ્ અભિનીય સમાપનં પદ્યં નિજગાદ-
અન્યોઽ ન્યં મિલન-સ્પૃહા-મિલનમ્ અપ્ય્ અસ્યાહતિર્ દાનવાદ્ યસ્માત્ તદ્-ધિતરાત્ત-નર્મ-મિલનં કુણ્ડ-દ્વયસ્ય ક્રિયા ।
સર્વાસામ્ અધિ મધ્યમ્ ઉજ્જ્વલતયા રાસાન્તરાલ-સ્થિતિઃ શ્રી-રાધા-જિતયોર્ મનો મમ મનાગ્ અદ્યાપિ નૈવોજ્ઝતિ

[85] ઇતિ વૈવશ્ય-પારવશ્યમ્ આસીદન્ સીદન્ન્ ઇવ મૂર્ચ્છમ્ ઋચ્છન્ સ્નિગ્ધકણ્ઠઃ સર્વાન્ એવ ચ તત્-તદ્-ભવ-ભવનાન્ ભાવયામાસ ।
[86] તચ્ ચ યુક્તં, યથા-
અતિપૂર્વં યદ્ અપૂર્વં નિજ-મતિર્
દુર્લભમ્ અતીવ હૃદ્યં ચ । વૃત્તં તત્ પ્રતિનવતાં પ્રયાતિ
ભૂયોઽ નુભૂયમાનં ચ

[87] તદ્ એતદ્ વર્ણયિત્વા સ્નિગ્ધકણ્ઠઃ સમાપનમ્ આહ સ્મ-
રાધે ત્વદ્-વલ્લભઃ સત્યં સર્વૈર્ અપિ સુદુર્લભઃ । સુલભોઽ પ્ય્ અધુના યોઽ યં ભવત્યા મન્યતેઽ ન્યથા