ગોપાલચમ્પૂ · અધ્યાય 1.27

[અનુષ્ટુભ્]
ઇતિ શ્રી-શ્રી-ગોપાલ-ચમ્પૂમ્ અનુ
રાસ-વિલાસ-પ્રસારણં નામ
ષડ્-વિંશં પૂરણમ્
॥26 ॥
(27)
અથ સપ્તવિંશં પૂરણમ્
રાસ-પ્રપઞ્ચ-પઞ્ચ-પૂરણી-પૂરણમ્
[1] મધુકણ્ઠ ઉવાચ-
અથ વિલસિત-ખેદ-સ્વેદ-કુલ્યાયમાનાઃ સહ હરિ-વર-ગૌર્યઃ સૂર્ય-પુત્રીં સમીયુઃ ।
યદ્ અમિત-શતમ્ એતાઃ સા ભજન્તી સ્રવન્તી સરભ-સરસ-પૂર્તિં તત્-ક્ષણાદ્ એવ ભેજે

[માલિની]
અતિક્રમ્ય સ્વ-મર્યાદાં શ્યામઃ શ્યામાશ્ ચ માં યયુઃ । ઇતીવ યમુના શ્યામા દ્રાગ્ અતિક્રામતિ સ્મ તામ્

[અનુષ્ટુભ્]
[2] અથાઙ્ગ-રુચા ઘન-ચપલા ઘનાયમાના, વાચા ચ ચાટક-ભણિત-સ્તનિતાયમાના ઘનાગમ-લક્ષ્મીર્ ઇવ લક્ષ્મી-લક્ષ્મી-પતીનાં સભા સા મિહિરજા-પ્રવાહે નભસિ હસ્ત-ગ્રાહમ્ અવગાહમાના ભાસતે સ્મ ।
મિથઃ પ્રહસિત-પ્રથા-કલ-કલઃ સમાકર્ષણં મુહુઃ સ્તિમિત-ગાત્રતા પૃથુલ-વેપથુ-પ્રક્રમઃ । તદ્ એતદ્ અથ યત્ સ્થિતં બત જલાવગાહાત્ પુરા તદ્ એવમ્ અનુમીયતે સમુદિયાય તસ્ય ચ્છવિઃ

[શિખરિણી] હંસા ગતીશ્ ચક્ર-ખગાઃ પયોધરાન્
મીના દૃશઃ સારસનાનિ સારસાઃ । તાસામ્ ઉપેત્યાપગતા યતસ્ તદા તેષાં તુ સામ્રાજ્યમ્ અપૂરિ સર્વતઃ

[ઇન્દ્રવંશા] મુખ-વૃન્દં ખલુ તાસાં
કમલાન્ય્ અભિભૂય બભ્રાજે । તજ્-જાતિષુ તદ્-અધિકતા
વિધુતા વા કિં નિદાનમ્ અસ્તિ સ્મ?

[ઉદ્ગીતિ] ॥
[3] તતશ્ ચ લોચન-નિકોચં હસન્તીષુ તાસુ સ્વયં તેન નાગર-ચન્દ્રેણ પ્રવર્તિતા વ્યાત્યુક્ષી, યથા-
મેઘં વિદ્યુદ્ વિદ્યુતં ચાત્ર મેઘઃ સિઞ્ચત્ય્ ઉચ્ચૈર્ મેઘ-તુલ્યે પ્રવાહે । ચિત્રં ચિત્રં ચિત્રમ્ એતત્ કિમ્ એતત્ નાટ્યં પશ્યેત્ય્ ઊચિરે વ્યોમ-રામાઃ

[શિખરિણી] અમ્બુજ-ગન્ધિ તથામ્બુજ-
રૂપં મધુ-યુગ્ યથામ્બુજં તદ્ ઇવ । તાસાં તસ્ય ચ વદનં કિં જલ-કેલાવ્ અદાદ્ ભ્રમં ન મિથઃ

[માલિની] પદ્મિન્યા મુખ-પદ્મં
મુદ્રિતમ્ અપિ સ મધુસૂદનઃ પિબતિ । ઇતિ મિષ-કલયા સુદૃશશ્
છલિત-દૃશસ્ તદ્વદ્ આચરત્ કૃષ્ણઃ

[વસન્તતિલકા]
અલક-વલયિ-નેત્રં કઞ્જ-નેત્રેણ કીર્ણં
સ્વમ્ અનુ મધુપ-તીક્ષ્ણં કઞ્જમ્ ઉન્નીય તસ્યામ્ । સભયમ્ અપગતાયાં તત્ર સેનાધિપાયાં સ તુ તદ્-અનુગ-સૈન્યં પ્રાવિશચ્ ચાવિશચ્ ચ

[માલિની]
તતશ્ ચ-
નીર-કેલિ-ભૃત-રાગ-ચક્ષુષામ્ અટ્ટ-હાસ-નિભ-હાસ-રોચિષામ્ । માર-યુદ્ધ-લસદ્-ઉદ્ધત-શ્રિયાં રૌદ્રવદ્ વ્યજનિ સોઽ પ્ય્ અસૌ રસઃ

[શિખરિણી]
તતશ્ ચ-
મરાલ-કૂજિતા નીર-વસના નીર-જાનનાઃ । ચઞ્ચદ્-ભ્રમરકા નીરજાનાં નાલ્ય ઇવ સ્થિતાઃ

[અનુષ્ટુભ્]
અથ હા હા હાસ-શબ્દાઃ પ્રવૃત્તા નીર-તીરયોઃ । એકે ચાતક-ગીસ્-તુલ્યાઃ પરેઽ લ્પ-સ્તનિત-પ્રભાઃ

[અનુષ્ટુભ્]
[4] તતશ્ ચ બહુધા પરિહસ્ય વિનોદ-વિશેષણાય સખ્યાતિરેક-વિવેકાય ચ દ્વાભ્યાં દ્વાભ્યામ્ એકમ્ એકમ્ અંશુકં દત્તવાન્, હરિસ્ તાઃ સર્વા વસ્ત્રૈકૈક-વેષ્ટિત-દ્વિ-દ્વિ-કાય-યષ્ટીર્ ઉત્થિતા નિરીક્ષ્ય પ્રતિમુખં પરીક્ષ્ય ચ બહુ જહાસ । હસિત્વા ચ તાસામ્ ઉત્તમ્ ઉત્તમં વાસસ્ તથા ધારયન્તીનાં ચઞ્ચલતા-સમ્ભૃતં તિર્યગ્ અઞ્ચલતા-સંવૃતં સમ્ભવદ્ અરુણ-ગુણં, મધ્યે મધ્યે સ્તમ્ભ-નિપુણં ક્વચન ક્વચન ચાકસ્મિક-સ્મિત-લમ્ભનં વિનાપિ દૃગ્-અમ્ભઃ ક્રન્દિતેન વિલોકિત-દમ્ભં વિલોચન-સંરમ્ભં લમ્ભં લમ્ભં ત્રિલોકી-મોહને ચિકીર્ષિત-તદીય-રુચિ-દોહને કુસુમાસાર-કારિણી વિમાન-ચારિણી-સંહતિઃ પ્રશસ્ત-વસ્ત્રાલઙ્કાર-માલ્યાદીનાં પુટીઃ પેટકાશ્ ચ તત્-પુરતઃ શનૈઃ પાતનમ્ અનૈષીત્ ।
[5] કૃષ્ણસ્ તુ તાઃ સર્વ-સ્તુતાઃ સમુન્ન-વસ્ત્રાઃ પશ્યન્ન્ અતિ-સમુન્નતાનન્દ-વશ્યઃ સ્વયમ્ અનુરજ્ય સમુપયુજ્ય વિભજ્ય ચ તાનિ વસ્ત્રાદીનિ પ્રત્તવાન્ ।
[6] તત્ર પ્રથમતઃ સ્વલ્પેનૈવ તેન તેન વિચ્છિત્તિર્ જાતા, યથા-
મજ્જનેન તનુ-રોચિર્ આચિતં સૂક્ષ્મ-શુભ્ર-વસનં સત-ચ્છવિ । ચિત્રકં દ્યુતિ-વિચિત્રમ્ ઇત્ય્ અદઃ પ્રાયવેશમ્ અરુચન્ હરિ-પ્રિયાઃ

[રથોદ્ધતા] ॥
[7] બહુભિર્ ભૂષણૈસ્ તુ તત્ર તત્ર મિથુને પરમ-શોભા નેત્ર-લોભાય જાયતે સ્મ । તથા હિ-
યદા યદા નૂતન-વેશ-યૌવનં તથાવિધાભિઃ સમમ્ ઈક્ષતે હરિમ્ । મત્વા તદા નવ્ય-વધૂ-વરાન્ અમૂન્ દિવ્યો જનઃ પુષ્પ-કુલાનિ વર્ષતિ

[ઉપજાતિ 12]
[8] અથ વન-વિહારાય હરિણાક્ષીણાં તતિર્ એવમ્ આદિ-વ્યાજં વ્યાજહાર-
અનઙ્ગો નામ સેનાનીઃ કૃષ્ણ કસ્ તવ વિદ્યતે । હન્ત દર્શય તં નિત્યં સખીયં માં બ્રવીતિ યમ્

[અનુષ્ટુભ્]
[9] શ્રી-કૃષ્ણસ્ તુ ગૂઢ-સ્મિતમ્ ઊચિવાન્ તત્ર શ્રી-રાધાં પ્રતિ, યથા-
રાધે, મૈષીર્ દ્રષ્ટુમ્ અનઙ્ગમ્ । તસ્ય તુ પશ્ય ગણં કૃત-સત્-કૃત-સુકૃત-સુલમ્ભિત-સઙ્ગમ્ ॥ધ્રુવમ્॥
તરુ-વલ્લી-તતિ-દમ્પતિ-પલ્લી ભવતીમ્ અતિથીયન્તી । આકારયતિ ચલન્-નવ-પલ્લવ-પાણિભિર્ આત્મીયન્તી ॥અ॥ સા પુનર્ ઇહ કુસુમાનિ કિરતિ પથિ રચયિતુમ્ આસ્તર-ચર્યામ્ । કોકિલ-કુલમ્ અપિ તવ હૂતિં કિલ કલમ્ અનુ કલયતિ વર્યામ્ ॥બ્॥ ભ્રૂઙ્કારેણ ચ ભેરી-શબ્દં ભ્રમરા વિદધતિ સ-સુખમ્ । શિખિ-શતમ્ અપિ બત તનુતે નર્તનમ્ અભિતશ્ ચાલી-પ્રમુખમ્ ॥ચ્॥ નિજ-રુચિ-દીપં પરિતઃ પ્રથયતિ સોઽ યં રજની-સ્વામી । એષ ચ પન્થાઃ સ્વં વિસ્તૃતવાંસ્ ત્વત્-પદ-રજસાં કામી ॥દ્॥

। ઇતિ ।
અથ સવિતૃ-સુતાયા ધન્ય-વન્યા-પ્રદેશે વિરચિત-બહુ-વેશે તા વિરેજુઃ સ-કાન્તમ્ । તમ્ અનુ પરપરસ્મિન્ વાસરે કાર્યમ્ અન્યદ્ વિલસિતમ્ અનુકાન્તં સૂચયામાસ કાન્તઃ

[પૃથ્વી]
[10] અથ સ્નિગ્ધકણ્ઠઃ પપ્રચ્છ-
રાત્રીઃ કિઞ્ચિન્ માત્ર-શેષત્વમ્ આગાદ્ બમ્ભ્રમ્યન્તે સ્માપિ તસ્મિન્ સપત્ન્યઃ । ક્રીડા-તૃષ્ણા ધૃષ્ણગ્ એવાઙ્ગ જાતા હા કિં ચક્રે તત્ર કૃષ્ણાઙ્ગનાભિઃ?

[શાલિની]
[11] તત્ર મધુકણ્ઠ ઉવાચ-તતશ્ ચ તદ્-વનસ્ય નિર્વર્ણન-પૂર્વકં વર્ણનં વિધાય, કેલિ-કલાપે વિધીયમાને-
અન્યોઽ ન્યં નિહ્નુતાન્વેષણ-કૃતિ-વિહૃતિં પ્રેયસીભિર્ મુરારિર્ યાં ચક્રે સા રહસ્ તન્-મિથુન-મિથુનતા-કારણં જાયતે સ્મ । યત્રાન્વિષ્યાનુયાતા વિવિધ-ગતિ-વપુઃ-સ્ફૂર્તિના તેન યા યા કુઞ્જાન્તસ્ તં ગૃહીત્વા પૃથગ્ અપર-દૃશાં દૂરતાં સાઞ્ચતિ સ્મ

[પુષ્પિતાગ્રા]
[12] અથ ક્રમ-વશાદ્ અદ્ભુત-ભયાનક-રૌદ્ર-બીભત્સ-વત્સલ-કરુણ-વીર-હાસ્ય-શાન્ત-શૃઙ્ગાર-રસાઃ શૃઙ્ગારાનુકૂલતયા યથાયોગં રસયિતુમ્ આસાદિતાઃ । [13] યથા-
ક્વચિદ્ અહીન-તુહિન-મરીચિ-મરીચિ-વીચિ-રોચમાન-કાનને પરિચિતાપરિચિત-નાના-વિધ-મૃગ-પક્ષિ-વૃક્ષ-વલ્લી-વિલક્ષણતા-વિલોકનાય કૃત-પરિભ્રમણમ્;
ક્વચિદ્ અપિ મદાકુલ-ભ્રમર-કુલ-સઙ્કુલ-ગૂઢ-કુડુઙ્ગ-કુસુમ-ચય-ચયનાય કમ્પમાન-પ્રાણ-પ્રણયિની-જનસ્ય પ્રકટં ચાટુતા-ઘટનાય તત્ર બલાદ્ ઇવ વિરચિત-પ્રવેશનાભિનિવેશમ્;
ક્વચિદ્ અપિ ધૃષ્ટ-ષટ્પદ-દષ્ટતા-લબ્ધ-કષ્ટ-સ્પષ્ટ-દુષ્પરિહર-બાષ્પ-લલનાવકલનાદ્ ઉદ્દણ્ડિતેન સનાલ-કેલિ-ખરનાલ-દણ્ડેન તદ્-દણ્ડનાય મકર-કુણ્ડલ-તુણ્ડ-પર્યન્ત-સ્પર્શિ-રોક-કોક-નદાયમાન-નેત્ર-પુણ્ડરીકમ્;
ક્વચિદ્ અપિ લલિતવિલાસ-વલિતાનન-લલના-વપુર્ અનુભૂય જુગુપ્સિતી-કૃત-સ્થલ-કમલ-સ્થલાવલોકનમ્;
ક્વચિદ્ અપિ શુક-નિકરાધિગમનીય-રમણીય-વાણી-વિલાસ-કલનાય સલાલન-કલિત-કલ-કલા-કલાપમ્;
ક્વચિદ્ અપિ નિજ-લીલા-મિલદ્-ઉલ્લલ-ભાવ-વિલુલિત-સુલલિત-મુકુલ-કુલ-લતા-વકલનેન વિકલતયા વિગલિત-નયન-જલ-લેશમ્;
ક્વચિદ્ અપિ પ્રૌઢતા-સમૂઢ-ગૂઢ-ગર્વ-પર્વ-ખર્વણાય સદમ્ભરમ્ભોરુ-વરૂથમ્ અનુ નિર્વ્યૂઢ-પ્રરૂઢમાર-સમ્પ્રહારમ્;
ક્વચિદ્ અપિ મિથુન-મિથઃ-કેલિ-કલાનુકૃતિ-નિયતિ-વલિત-પ્રતિચ્છાયાવલોક-કૌતુક-વાહિતયા વિહિત-બહુ-હાસમ્;
ક્વચિદ્ અપિ પરસ્પરમ્ અપરસ્પર-સ્પર્શ-સુખ-પરામર્શજાત-નિવૃત્તિ-ચિત્ત-વૃત્તિતયા નિમીલદ્-વિલોચન-રોચમાનમ્;
ક્વચિદ્ અપિ નિર્યન્ત્રણ-રમણ-શ્રમ-પરતન્ત્ર-તન્દ્રાયામ્ અપિ તદ્ એવ રમણં ભૂયઃ સમનુભૂય રાગ-સાગરાયમાણ-જાગરમ્--
[14] સ એષ કેશવઃ પ્રેયસીભિઃ સહ વિલલાસ ।
ભ્રમરમ્ ઇહ નિભાલ્ય દત્તચુમ્બં વ્રતતિષુ કીરમ્ અપીહ દાડિમીષુ । પુનર્ અપિ રમણો મનોજવશ્ય- સ્થિતિરમણાય બભૂવ વલ્લવીષુ

[પુષ્પિતાગ્રા] ॥
[15] તચ્ ચ તચ્ ચ ન વર્ણયિતુમ્ આત્મશક્તિં નિર્વર્ણયે, યતઃ-
તાં જ્યૌત્સ્નીં તચ્ ચ વૃન્દા-વિપિનમ્ અપિ ચ તત્ કુઞ્જ-વૃન્દં તથા તાઃ શય્યા દ્વે દ્વે ચ તે તે હરિ-હરિણ-દૃશૌ તાશ્ ચ સ-પ્રેમ-લીલાઃ । પશ્યત્ પશ્યન્ મનો મે સપદિ વિષયિતામ્ ઉજ્ઝદ્ અત્રાનુમુહ્યત્ પશ્યદ્ દ્રાગ્ યાતિ તત્-તદ્-વિષય-વલયતાં હન્ત પશ્યાનિ કેન?

[સ્રગ્ધરા]
[16] તદ્ એતદ્ ઇહ સામાન્યતયા વર્ણિતમ્, વિશેષતઃ પુનર્ એવમ્-
અન્યા વર્ણાઃ સન્તિ યત્ર સ્ફુરેન્ ન શ્રીરાધાયાઃ કાપિ સૌભાગ્યલક્ષ્મીઃ । તસ્યાઃ સ્ફૂર્તૌ વર્ણનાયાં ન શક્યા સાપ્ય્ એવં ચેદ્ અન્યવાર્તા તુ દૂરે

[શાલિની] ॥
[17] તતશ્ ચ પરસ્પરં પર-પરાગમનાતઙ્કયા મઙ્ક્ષુ સઙ્કુચિત-લીલા-વિલાસાઃ સ-વિશ્લેષં વેષં સંશ્લેષ-વલિતં વિધાય વલ્લી-ગૃહ-પલ્લીનાં બહિર્-વર્તિ-સન્નિવેશ-વેષં સ્થલી-વિશેષં ક્રમતઃ ક્રામન્તિ સ્મ, યત્ર કૃષ્ણસ્યાપ્ય્ ઐકધ્યમ્ ઉદ્બુધ્યતે સ્મ । [18] તથા ચ તં ક્રાન્ત્વા ચ દારુણતા-પદારુણતા-પ્રકાશ-સાન્નિધ્યં નિધ્યાયન્તિ સ્મ । તતઃ-
પૂર્વસ્યાં દિશિ કાચનારુણ-રુચિ-ચ્છાયાવૃણોચ્ ચન્દ્રિકાં ચન્દ્રોઽ પ્ય્ આશુ તદા પતન્ન્ ઇવ કરૈર્ આલમ્બતાસ્તાચલમ્ । ઇત્થં કૈરવિણી-કુલં કિલ દર-ગ્લાનિં યયાવ્ ઇત્ય્ અમૂસ્ તદ્-રાસાઙ્કિત-રાત્રિ-શાન્તિ-વિબુધા મમ્લુશ્ ચ કૃષ્ણ-પ્રિયાઃ

[શાર્દૂલ]
[19] તત્ર ખેચર-સ્ત્રીણાં વચનમ્
નીચ-ભાવ-વલયી બલાદ્ વ્રજન્ન્ ઊર્ધ્વતાં નિપતતીતિ નિશ્ચિતમ્ । પશ્ય ગોપ-સુમુખી-મુખાતિગઃ પુષ્કરાત્ સ્ખલિતવાન્ અસૌ વિધુઃ

[રથોદ્ધતા]
કિં ચ-
અહ્રિયત કુવલય-માલા-
લીલા ગોપાઙ્ગનાપાઙ્ગૈઃ । ઇતિ કિલ દૂનિત-બન્ધુઃ
કુવલય-બન્ધુઃ પપાત હા સિન્ધુમ્

[ઉપગીતિ]
[20] શ્રી-વ્રજ-દેવીનામ્ અપિ-
તારાણાં વૃન્દમ્ આમૃદ્નન્ન્ અસ્માકમ્ અપિ સર્વતઃ ।
અયમ્ આક્રમતેઽ નૂરુર્ વ્યોમ ચાક્રમતિ દ્રુતમ્

[અનુષ્ટુભ્]
[21] તતશ્ ચ તાસાં તથા-ભાવં વિભાવ્ય ભવ્ય-સ્વભાવઃ સ શ્રીમાન્ નવ્ય-કિશોરતા-નવ્ય-સદ્-ભાવઃ પ્રતિસ્વમ્ આલિઙ્ગિતાનાં દર્શિત-પ્રણય-સમ્પદ્-ઇઙ્ગિતાનાં વક્ત્ર-કમલં સ્રવદ્-અસ્રં મમાર્જ ।
[22] સાન્ત્વયન્ન્ એવ ચેદં સાન્ત્વમ્ ઉવાચ-
અચ્છિન્નં સમયં વહામિ ભુજયોર્ અન્તઃ સખિ ત્વામ્ ઇતિ પ્રત્યાશા યદિ સિધ્યતીહ તદ્ અપિ સ્વાન્તં ન મે તૃપ્યતિ । સિદ્ધૌ તત્ર તુ વિઘ્ન-જાતમ્ અતુલં બન્ધ્વાદિ-સમ્ભાલનં તસ્માદ્ ગેહ-ગતેર્ અવશ્ય-વલને મા મ્લાનિર્ આસાદ્યતામ્

[શાર્દૂલ]
[23] ઇતિ પૂર્વવદ્ એવ પ્રત્યેકં હસ્તેન વ્યતિષજ્ય સજ્યમાન-વિહારતયા વ્રજ-વર્ત્માનુવર્તતે સ્મ ।
યદ્યપિ વનિતા-વશતામ્ અન્તર્ યાતસ્ તથાપ્ય્ અસૌ કૃષ્ણઃ । ભજતિ સ્નિગ્ધાન્ અન્યાન્ સત્-પુરુષાણામ્ ઇયં શૈલી

[આર્યા] ॥
[24] અથ લબ્ધ-પરસ્પર-વિચ્છેદેષુ ચ તત્-તત્-પલ્લી-વર્ત્મ-ભેદેષુ પ્રાયેણ પ્રાપ્ત-ગણ-સઙ્ગમ-ત્રોટતામ્ અધિક-કોટતયા ભાવિની-સમુદયઃ સ્વયં ન ભાવયિતુમ્ ઈશામ્બભૂવ ।
[25] ક્રમેણ ચાત્યન્ત-રઙ્ગ-તત્-તદ્-અઙ્ગના-ગણે ગણેયતયાવશિષ્ટે તેન સહ નિજ-નિજોપવનાન્તર્-વર્તિ-ગેહાઙ્ગણ-વર્ત્મ-ભેદમ્ આસાદ્ય, ક્ષણં ગમનાદ્ વિરરામ રેમે ચ । તત્ર ચ-
ગાઢોપગૂઢ-ચિરતાં પટુ-ચુમ્બિતં તદ્- વિશ્રમ્ભ-ભાગ્-અભિહિતં બહુ-માનિતં ચ । તાસાં ગતૌ રચયતા વ્રજ-રાજ-પુત્રે- ણાકારિ કિં ન કિમ્ ઇતો ગણનાં ન વેદ્મિ

[વસન્તતિલક]
[26] તતશ્ ચ તાઃ સ-ગદ્ગદં જગદુઃ-
સમ્ભાવિતં ન વલતે સ્મ યદ્ અસ્મકાભિસ્ ત્વત્-પ્રાપ્તિર્ અત્ર ભવિતેતિ તયા ચ જાતમ્ । વિજ્ઞાપનં તુ ન ઇદં શૃણુ કૃષ્ણ તસ્મિન્ અઙ્ગીકૃતં પરિહરન્તિ ન જાતુ સન્તઃ

[વસન્તતિલકા]
તતશ્ ચ-
મિથો મિથુનમ્ ઉત્તરં વિરહમ્ ઊહમાનં મિથઃ
પતન્-નયન-વારિભિઃ સમભિષિક્તમ્ આશ્લિષ્યત ।
તદ્ એવમ્ અખિલં વપુર્ નિયતમ્ આર્દ્રમ્ આસીદ્ બહિસ્
તદ્ અસ્ય હૃદયં પુનર્ વ્યજનિ તાદૃગ્ અન્તર્ બહિઃ

[પૃથ્વિ]
[27] તતશ્ ચ, સહ-કાન્તઃ કાન્તા-સમુદયઃ શકુન્ત-કુલ-કલ-કોલાહલાત્ પ્રાતર્ ઇતિ -કલિત-ચમત્કારઃ કમ્પ-સમ્પત્-સમ્પતદ્-અસ્રમ્ અજસ્ર-ભાવના-નિદાનં કથઞ્ચિદ્ એવ વિશ્લેષમ્ ઇયેષ ।
[28] તથા વિશ્લિષ્ય ચ-
તિર્યક્ પશ્યન્ મુહુર્ અપિ મિથસ્ તત્ર તત્રાપિ સાસ્રી- ભાવાદ્ વ્યસ્રં મિથુનમ્ અથ તત્ કૃષ્ણ-રાધાદિ નામ । ગેહં ગચ્છદ્ યદ્ ઇહ ગમનાયાશકન્ તન્ ન ચિત્રં ધન્યાનાં સ્યાદ્ ઉચિતમ્ અખિલં યત્ પ્રયત્નં વિનાપિ

[મન્દા]
અજનિ બહુ-વ્યથતાન્તર્ બહુ-દયિતાનાં વિયોગતસ્ તસ્ય । સર્વાવરક-રુગ્-અન્તરમ્ ઇવ જજ્ઞે સા તુ રાધિકા-વિયુતિઃ

[ગીતિ]
જ્યૌત્સ્નીં શારદિકાં વિહૃત્ય વિવિધં તસ્મિન્ બલાદ્ આગતં વીક્ષ્ય બ્રાહ્મ-મુહૂર્તમ્ ઉલ્લલ-ધિયશ્ છન્નાધ્વ-મૂર્તિ-ક્રિયાઃ । તત્-તત્-કેલિ-કલા-વિલાસ-વલિત-સ્વાન્તાઃ સ્વ-કાન્ત-પ્રિયાઃ સાન્તસ્ તર્ષમ્ અનન્તર્ ઈષદ્ ઉદિત-શ્રાન્તિ વ્રજં પ્રાવિશન્

[શાર્દૂલ]
[29] સ એષ રાસોત્સવ-વિશેષશ્ ચ નિવૃત્ત ઇતિ બહિર્ એવ વૃત્તં નાન્તઃ, યતઃ-
રાસોત્સવં કિલ સમાપ્ય ગૃહાદિ-કૃત્ય- વ્યગ્રાશ્ ચ તન્-મયતયા વ્રજ-વામ-નેત્રાઃ । નાના-વિલાસ-મય-નર્તન-ગીત-વાદ્યં સાક્ષાદ્ ઇવ વ્યદધતાત્ર ચ તત્ તદ્ એવ

[વસન્તતિલકા]
નેતા યેષુ તુ રાસ-કેલિષુ ભવેત્ કૃષ્ણઃ સ્વયં નાયિકાઃ શ્રી-જૈત્ર-વ્રજ-સુભ્રુવો, રસ-કથાસ્ તત્રૈવ નિર્લાઞ્છનાઃ । તત્-તદ્-વર્ણનમ્ એવ કાવ્ય-વિબુધાઃ કાર્ત્સ્ન્યેન કુર્યુઃ પરં કિન્તુ શ્રી-શુક-સમ્મતં ન યદ્ ઇદં પૂર્યેત તૈઃ સર્વકૈઃ

[શાર્દૂલ]
[30] સ્નિગ્ધકણ્ઠ ઉવાચ-હન્ત, ચત્વારસ્ તે કુમારકાઃ ક્વ ગતાઃ? ।
[31] મધુકણ્ઠ ઉવાચ-પૂર્વમ્ આરૂઢ-મહા-તરવઃ પશ્ચાન્ નિજ-પ્રભોઃ સ્વ-ગૃહ-વર્ત્માનુવર્તનમ્ અવધાય, દૂર-ચરિષ્ણુતયા તૂષ્ણીમ્ એવાનુવર્તિષ્ણુતામ્ અવાપુઃ ઇતિ ।
[32] તદ્ એવં મધુકણ્ઠઃ પ્રથિતમ્ અપિ રાસ-લીલા-વર્ણનં ત્રિયામાનિયમતઃ સંક્ષિપ્ય તદીય-સમાધેર્ વિક્ષિપ્યમાણતા-સઞ્જનાય સાઞ્જલિર્ વ્યઞ્જયામાસ-
સ ઈદૃગ્ વલ્લભો લબ્ધસ્ ત્વયા શ્રીમતિ રાધિકે । યં ભેજે રાસ-રભસાત્ ત્રિલોકી નાયિકા-નિભા