ગોપાલચમ્પૂ · અધ્યાય 1

[અનુષ્ટુભ્] પુલિનં વિલસત્-કૃષ્ણં કૃષ્ણં સાલિઙ્ગનાઙ્ગનં કલય । આઙ્ગનમ્ અભિનવ-ગીતં ગીતં સઙ્ગીત-સઙ્ગિ-સઙ્ગીતમ્

[પૃથ્વી] યદા જલં ન હિ વિવિશુર્ નત-ભ્રુવસ્ તદામુના પ્રસિષિચિરે સમં તથા । અમું યથા લઘુ-ગતિમ્ અત્ર મેનિરે વિભૂભવન્ન્ ઉદક-ભૃદ્ અઞ્ચતીતિ તાઃ

[વસન્તતિલકા] જલાદ્ એવં સિષેચામુર્ ઘનં ઘન-રસ-પ્રદઃ । વિવિશુર્ જલમ્ એવામૂર્ યથાસાર-શરાર્દિતાઃ

[અનુષ્ટુભ્] તદાવલગ્ન-દઘ્નં વાર્મગ્નાશ્ ચપલ-લોચનાઃ । કૃષ્ણસાર-વધૂ-રૂપાઃ પુરસ્તાદ્ ગતિમ્ અદ્વિષન્

[અનુષ્ટુભ્] યદા તાસાં નેત્ર-પ્રતિફલન-મિશ્રા ઝષ-ગણા મુહુર્ નૈવાગચ્છન્ પરિચિતિ-વિધાનં કથમ્ અપિ । તદા સ્પર્ધાબદ્ધા
ઇવ મૃદુલં ક્ષણગં ભૃશમ્ અમી સ્પૃશન્તો ભીરૂણાં મુરહર-દૃશોઃ કૌતુકમ્ અધુઃ

[શાલિની] તતશ્ ચાકણ્ઠ-નિર્મગ્ના મહિલાઃ કમલાનનાઃ । મધુસૂદન-સંસક્તાઃ કમલિન્ય ઇવ સ્થિતાઃ

[અનુષ્ટુભ્] ગણે ગૌરાઙ્ગીનાં હરિર્ અચિત-ધર્ષાત્ પરિભવં ગતે તત્ર સ્વર્ણામ્બુજ-ઘન-વની નિહ્નુતિમ્ અદાત્ । વિપર્યાસો યર્હ્ય્ અસ્ફુરદ્ ઇહ ચ નીલામ્બુજવની તદા તસ્યાપહ્નુત્ય્-ઉચિત-ચિતિ-કૃતેઽ ભૂદ્ અનુપમમ્

[ગીતિ] કથઞ્ચિદ્ અપિ યા લબ્ધા હરિણામ્ભોજ-કાનને । કિમ્ અપિ વ્યઞ્જયામાસ તસ્યા હાહા-કૃતિં પરમ્

[અનુષ્ટુભ્] સ્મિત-વિલસિત-નીલામ્ભોજમ્ આસીદદ્ એકા મુખમ્ અનુ હરિ-વક્ત્ર-સ્ફૂર્તિ-સન્દિગ્ધ-ચિત્તા । ઇહ ચ વર-મરન્દ-સ્વાદમ્ આસાદ્ય સદ્યં સમરુચિ-યુવતીભ્યઃ શઙ્કિની સ્વં જુગોપ

[માલિની] દુર્લભં યદ્ અજનિ સ્વયઙ્ગ્રહા- લિઙ્ગનં તદ્ ઇહ જાતમ્ અઞ્જસા । યર્હિ મગ્નમ્ અનયા ગભીર-વાર્ ઉજ્જહાર હરિર્ અપ્ય્ અમૂમ્ અથ

[રથોદ્ધતા] દ્રુતમ્ અથ વર-રામા વારિ વક્ષોજ-દઘ્નં યુગપદ્ અયિ ભવત્યઃ પ્રાણ-નાથં વિજેતુમ્ । સ્થગિત-કૃતિ-કરાભ્યામ્ ઇચ્છવઃ સેક્તુમ્ ઉચ્ચૈઃ કથમ્ અથ બત જિગ્યુર્ જિગ્યિરે વા કથં
ન

[ગીતિ] હરિણા હૃદયે તાસાં વિતીર્ણા નખર-વ્રણાઃ । અદ્ભુતં સહસા શ્લિષ્ટા મદનેષુ-કૃત-વ્રણાઃ

[અનુષ્ટુભ્] ઔપજાનુક-ભુજસ્ તુ યદાસૌ પાર્શ્વતીય-મુખતીયતયાસીત્ । ઔપકર્ણિક-દૃશાં સ તદ્ આસામ્ ઔપનીવિક-કરોઽ પ્ય્ અજનિષ્ટ

[સ્વાગતા] યદા રાધા વારિ-કેલૌ સખીનાં પુરતો ગતા । વિનાપિ સેકં સ તદા જડતામ્ અભજત્ પ્રિયઃ

[અનુષ્ટુભ્] રાધા-પુરઃ-સરતયા જલ-કેલિ-યુદ્ધે કૃષ્ણં ચકાર જડમ્ ઉદ્યમમ્ અન્તરાપિ । નૈતદ્ વિવેદ વનિતા-નિચિતિર્ મિથસ્ તુ સ્વીયામ્ અજિજ્ઞપદ્ અસૌ જિત-કાશિતાં ચ

[રથોદ્ધતા] તતઃ ક્રીડા-યુદ્ધં દધદ્ અઘ-રિપુર્ નીર-વિહૃતિ- પ્રથાયામ્ એકાકી વ્રજ-યુવતિ-કોટીભિર્ અભિતઃ । તથા કૃત્વા તીરં પ્રસભમ્ ઇતવાન્ સમ્પ્રતિ યથા પુરા કાત્યાયન્યા ભજન-કૃતિ-કન્યાસ્વ્ અકુરુત

[માલિની] અથ ભ્રમર-દમ્પતિ-વ્રજ-જનઃ પ્રતિસ્વં નિજા- લયાદ્ અનુગતિં દધદ્ ભવિક-ગીતવદ્ ગીતવાન્ । અહો કિમ્ ઇવ સોઽ પિ તં નિજ-રમા-યુતં તદ્-વન- પ્રભું પ્રમિતવાન્ અનુવ્રજતિ તત્ર સર્વત્ર ચ

[સ્રગ્દ્] કથઞ્ચન દદર્શ યા ક્વચિદ્ અપીહ કૃષ્ણાન્વિતાં વધૂં રહસિ કામ્ અપિ સ્વયમ્ ઇદં-વિધા કાચન । પ્રતીતિમ્ અગમન્ ન હિ સ્ફુટમ્ અમૂં તમાલાન્વિતાં સ્ફુટત્-પુરટ-યૂથિકાં સપદિ મન્યમાના હૃદિ

[પૃથ્વી] શિઞ્જિતં વિહગ-કાકલી-કુલૈર્ ગાનમ્ અન્ય-ભૃત-સમ્ભૃત-સ્વરૈઃ । રૂપમ્ અપ્ય્ અથ તમાલ-ચમ્પક- શ્રેણિભિર્ મુહુર્ અવારિ તાદૃશામ્

[રથોદ્ધતા] યત્ર સન્તમસમ્ અસ્તિ સન્તતં તદ્ વનં ન પર-દુર્ગમં પરમ્ । કુઞ્જ-મધ્ય-લસદ્-ઓષધી-શ્રિયા
તત્ર તત્ર મિથુન-ર્દ્ધિ-વર્ધિ ચ

[રથોદ્ધતા] અથ રહસિ ગિરાં વિલાસ-કમ્રં ચલદ્-અમલાઙ્ગ-વિકાસિ-રોમહર્ષમ્ । સ્મર-વલયિ-કલા-સ્પૃહાતિલોલં દિદિવુર્ અલં યુગલાનિ તત્ર તત્ર

[પુષ્પિતાગ્રા] અલિર્ ઇહ વદનોપદંશમ્ આસીન્ મધુરસપાનકરઃ સરોજિનીનામ્ । યદ્ અજિતરમણીતતિર્ નિરીક્ષ્ય સ્ફુટમ્ અભજન્ મદનં વિદૂરતોઽ પિ

તસ્યાઃ પ્રાણા ભવાન્ સા ચ ભવત્-પ્રાણા ઇતિ સ્ફુટમ્ । એતદ્-વાચા લઘૂકર્તું પ્રાણન્તીં માં તુ ધિક્ પ્રભો

પૂર્વાં હરિતમ્ આક્રમ્ય નિષ્ક્રામન્ કૃષ્ણ-નીરદઃ । નિહ્નુતે શશભૃલ્-લેખાં હરિદ્-અન્તર-લજ્જયા

મામપિ હિત્વા ક્રીડસિ તામપિ હિત્વેતિ નાનૃતં વચનમ્ । એકં તત્ર જહાતેરન્યદ્રૂપં દધાતેર્ હિ

નીરસા સરસા વેતિ વિવિક્તિર્ નાતિકામિનામ્ । પશ્ય વંશ્યા મુખં નાયં પિબન્ન્ ઉજ્ઝતિ માધવઃ

મુખમ્ અબ્જં તવ રસના પલ્લવ-પત્રી કથં વચઃ ક્રૂરમ્ । આં જ્ઞાતં કિલ યસ્માત્ તન્-મૂલં ભાતિ હૃદ્-વજ્રમ્

અર્દિતોઽ પિ રુષા રાધે લીલાબ્જેનાસ્મિ નાર્દિતઃ । હન્ત મત્-કણ્ટકૈર્ એતત્ ત્વદ્-અઙ્ઘ્રિ-સુહૃદ્ અર્દ્યતે

યા ખલુ માનમ્ અમાનં દધિરે ત્વન્-માન-જીવના દયિતા । ઘટતે ગોપી-વલ્લભ તસ્યાઃ સ્ફુટમ્ અસુગમઃ સુગમઃ

આગસ્-કૃતેઽ પિ તસ્મૈ રજ્યતિ હૃદયં ખલં તદ્ એતન્ મે । ત્યક્તું તદ્ અપિ ન શક્યં કથમ્ ઇવ સ હરિઃ પરિત્યાજ્યઃ

શ્યામાઙ્ગમ્ અન્તરા દેહઃ સુહૃદઃ સર્વ એવ ચ । અન્તર્-મનો-ભિદસ્ તાપં દધતે વહ્નિ-જાલવત્

યદા પ્રતસ્થે ગોવિન્દો વિન્દન્ શકટમ્ ઉન્નતમ્ । તદા દૃક્-પક્ષિણાં તાભિર્ લક્ષિતા બન્ધુ-વિચ્યુતિઃ

રાત્રિં રાત્રિં વસન્તિ સ્મ યત્ર તે તત્ર નિશ્ચિતમ્ । અભૂદ્ અમૂષુ સમ્પ્રાપ્તિર્ વિધોર્ દાક્ષાયણીષ્વ્ ઇવ

યર્હિ ચ તીર્થં યાતા ગોકુલલોકાસ્તદા હરિર્વિદધે । ગુણજીવિસ્ત્રીવેશં તાસામાસત્તિસૌખ્યાય

કવિર્ ઇયમ્ અતુલા ભવતુ શ્યામ-વ્યક્તિઃ સ્વધીત-તદ્-વિદ્યા । અસ્માકં રહ એષા કથમ્ ઇવ જાનાતિ તન્ ન જાનામિ

શ્યામા ચિત્ર-કરીયં ચિત્રં વિજને પ્રકાશયતિ । મામ્ ઇવ કામ્ અપિ યત્ર સ્વ-તુલિત-પુંસાન્વિતાં સખિ વ્યધિત

રહસિ તદ્ એતદ્ વદ્મિ ત્વયિ સખિ ન પરત્ર કુત્રાપિ । તામ્બૂલિકીયમ્ અસિતા મોહન-મન્ત્રં વિજાનાતિ

સેયં માલા-કારી-મૂર્તિર્ માલાઃ પ્રસારયતિ । તસ્ય શ્યામલ-મૂર્તેઃ કસ્માત્ પુષ્પેષુ વાસનાં તનુતે

ફલ-વિક્રયિણી શ્યામા ફલમ્ ઇહ વિવિધં પ્રસારયતિ । બિલ્વં કેવલમ્ અથ કિં ગૃહ્ણત્ય્ અસ્માન્ વિલોકયતિ

સેયં શ્યામા ન સતી હાર-વ્યતિહાર-સમ્ભવદ્-દ્રવ્યા । અપરિચિતાપિ સ્વયમ્ અથ મણિસર-પરિધાપનં વષ્ટિ

યદ્-અવધિ
તદ્-અગુરુ-સત્ત્વં તસ્યા ગૃહ્ણામિ ગન્ધ-જીવિન્યાઃ । તદ્-અવધિ ગુરવો મયિ સખિ કૃષ્ણમ્ અકૃષ્ણં ચ બ્રુવતે

અહમ્ ઇહ રઞ્જન-કારી શ્યામાભિખ્યા જગદ્-ગત-ખ્યાતિઃ । યા મમ વસ્ત્રં વસ્તે વિકસતિ હૃત્-કઞ્જ-રઞ્જનાપ્ય્ અસ્યાઃ

દર્પણ-કાર્મુક-વિદ્રુમ-મુક્તા વિક્રેતુમ્ ઈહસે સ્પષ્ટમ્ । ગૂઢં સમ્પુટ-યુગલં ક્રેતુમ્ અહં તુ વ્રજસ્ત્રિ પૃચ્છામિ

સંવાહન-નિપુણાત્મા સુતનુર્ અહં તવ નિષેવણં લિપ્સુઃ । મત્-સ્પર્શાંશજ-સૌખ્યં સુભગે બ્રાહ્મં સુખં જયતિ

વૃષ-દમ્ભી સ-સંરમ્ભં રમ્ભણં યદ્-વ્યધાદ્ અસૌ । તેનાસીદ્ વ્યક્ત-સન્દર્ભઃ સ્વયં ગો-ગર્ભ-પાતિના

વૃષસ્ ત્વ્ અસૌ રજ ઇવ પુચ્છ-માર્જની- પરિભ્રમૈર્ ઘન-ગણ-લક્ષમ્ ઉત્ક્ષિપન્ । ક્ષિતિં ક્ષતામ્ અથ ખુર-વજ્ર-વિજ્વલત્- ખનિત્રકૈર્ વિદધદ્ અગાદ્ ધરિં પ્રતિ

વ્યવર્તત હરિ-ક્ષિપ્તઃ પરં નોક્ષાસુરઃ ક્ષિતૌ । હાસાવેશ-વશે ક્ષિપ્તઃ સ્વર્ગેઽ પિ સ્વર્ગિણાં ગણઃ

દિવ્યાઃ કાનન-વીથયઃ ક્ષિતિ-ધનં ગોવર્ધન-ક્ષૌણિ-ભૃન્ નાના-રત્ન-વિલાસિ-રાસ-વલયં શુભ્રાંશુ-શુભ્રા નિશા ।
લક્ષ્મી-વન્દિત-લક્ષ્મ-યોષિદ્-ઉપમા-ચારૂપમા-પું-લસલ્- લાસ્યં રાધિકયાધિકં નિખિલકં તત્ કેન કિં વર્ણ્યતામ્

વિશન્તં કેશિનઃ કણ્ઠં કૃષ્ણ-દોર્-દણ્ડમ્ એવ કિમ્ । જગત્-પ્રાણાશનં મત્વા તસ્ય પ્રાણા વિદુદ્રુવુઃ

દ્વિધાકૃતં કેશિ-દેહં વર્ણયન્તિ દ્વિધાકૃતમ્ । જરાસન્ધ-નિભં કેચિત્ કેચિત્ કર્કટિકા-નિભમ્