ગોપાલચમ્પૂ · અધ્યાય 1.25

[અનુષ્ટુભ્]
ઇતિ શ્રી-શ્રી-ગોપાલ-ચમ્પૂમ્ અનુ
શ્રી-રાધા-સૌભાગ્ય-શ્રવણ-સુભાગ્યં નામ
ચતુર્વિંશં પૂરણમ્
॥24 ॥
(25)
અથ પઞ્ચવિંશં પૂરણમ્
વિપ્રલમ્ભન-સ્તમ્ભન-શ્રી-કૃષ્ણ-લમ્ભનમ્
[1] અથ મધુકણ્ઠ ઉવાચ-તચ્ ચ ગાનમ્ અવધીયતામ્ । યથા-
વ્રજવિધો દશાસ્માકમ્ ઈક્ષ્યતામ્
વ્રજવિધો દશાસ્માકમ્ ઈક્ષ્યતામ્

જયતિ તેઽ ધિકં જન્મના વ્રજઃ
શ્રયત ઇન્દિરાપ્ય્ અસ્ય ભૂરજઃ ।
તદ્ અપિ હાઽજહા નસ્ ત્વમ્ અત્ર ભો
વયમ્ ઇમઃ કથં વાન્યતાં પ્રભો

પરમ-જાતિ-ભાગ્ ઉત્તમં સ્વતઃ
શરદિજં ચ યત્ પઙ્કજં તતઃ ।
દલ-કુલાવૃતેઃ કાન્તિ-દેવતાં
હરસિ યદ્ દૃશા શશ્વદ્ એવ તામ્

કથમ્ અહો વયં સ્વચ્છતામ્ ઇતા
ભવિતુમ્ ઈશ્મહે તદ્-બહિઃ-સ્થિતાઃ ।
અપિ કિલ ત્વયા યાચ્ઞયા સિતાઃ
સ્વયમ્ અમૂર્ વરેણાપિ સન્દિતાઃ

ઇતિ ગતાસ્ તવ પ્રેષ્યતાં પુનઃ
કિમ્ ઉ તયા દૃશા હંસિ તાસ્ તુ નઃ? ।
યદ્ ઇહ શસ્ત્રતઃ કેવલં વધઃ
સ્ફુરતિ નાક્ષિતસ્ તન્-મતં ત્વ્ અધઃ

બહુ-વિધાદ્ ભયાદ્ યત્ ત્વયાવિતં
સકલ-ગોકુલં કાનનાન્વિતમ્ ।
તદ્ અપિ મન્મહે સ્વાવનં યતસ્
ત્વદ્-અનુરાગતઃ સોઽ પિ કિં હતઃ?

કૃપણ-પાલક શ્રી-વ્રજેશ્વરી-
તનુજ યોગ્ય-ધીર્ અસ્તિ નશ્વરી ।
ઇતિ તવાત્મવલ્ લિપ્તિ-રિક્તતા
પરગ-પીડયા ભાતિ તિક્તતા

ત્વમ્ અસિ નાન્યવત્ કોઽ પિ કોપનઃ
સ્ફુરસિ યત્ પ્રભો વિશ્વ-ગોપનઃ ।
તદ્ ઇહ પદ્મજાભ્યર્થિતઃ સ્વ-ભૂઃ
પરમ-સાત્વતાદ્ અન્વયાદ્ અભૂઃ

ઇતિ તવેશિતુઃ સુષ્ઠુ યઃ કરઃ
પ્રથિત-સંસૃતેર્ ભીતિ-ભીકરઃ ।
શિરસિ નઃ કુરુ શ્રી-કર-ગ્રહં
તમ્ ઇહ નાન્યથા ભાવયાગ્રહમ્

વ્રજગ-ભી-હૃતૌ વીર યોષિતાં
શમયસિ સ્મિતેનૈવ રોષિતામ્ ।
તદ્ ઇહ નાન્યથા દણ્ડનં કુરુ
પ્રકટયાનન-શ્રી-મહઃ પુરુ

યદ્ અપિ તે પદં શ્રી-નિકેતનમ્
વૃજિનજિન્ મહા-પુણ્ય-કેતનમ્ ।
તદ્ અપિ ગો-ગણસ્યાનુવર્તનં
વિષ-ભૃતઃ શિરો-વર્તિ-નર્તનમ્

યદ્ અધિ તત્ તદ્ અપ્ય્ આત્ત-દુઃસ્થિતિ
સ્વયમ્ અભૂત્ તતઃ શાન્તતાક્ષિતિઃ ।
અહહ તન્ મનાગ્ નસ્ તુ વક્ષસિ
સ્વ-વિરહ-જ્વલે કિં ન રક્ષસિ?

મધુર-લીલયા કર્ણ-રમ્યયા
વિશદ-વાક્યયા વ્યક્ત-ગમ્યયા ।
મુખ-સુગન્ધિતાસાત્મ્યયા ચિરાત્
તૃષમ્ ઇતા વયં હન્ત તે ગિરા

તવ કથામૃતં તપ્ત-જીવનં
કવિભિર્ ઈડિતં કલ્મષાર્દનમ્ ।
પ્રવિતરન્તિ યે તેષુ દુર્જનાઃ
સપદિ નઃ કૃતે જ્ઞપ્ત-વર્જનાઃ

પ્રહસિતં તવ પ્રેઙ્ખિ-લોચનં
વિહરણ-ક્રમાદ્ ભાવ-રોચનમ્ ।
મુરલિકા-રુતં સર્વ-શોચનં
વિપિનતસ્ તુ નઃ પ્રાણ-મોચનમ્

ચલસિ યર્હિ વા ધેનુ-ચારણે
દલતિ ધીસ્ તુ નસ્ તત્ર કારણે ।
શિલ-તૃણાઙ્કુરૈર્ યાવ-સન્નતા
કિલ ભવત્-પદોઃ સાસ્મકાન્ ગતા

અહહ જાજ્વલત્ય્ અન્તરાણિ નઃ
સ્મર નિજાન્ જનાન્ દીન-માનિનઃ ।
ચરણ-પઙ્કજં હૃદ્ય્ અમૂદૃશાં
રમણ હે ત્વયા ધીયતાં ભૃશમ્

અહહ યર્હિ યાસ્ય્ અહ્નિ કાનનં
કુટિલ-કુન્તલં શ્રીમદ્-આનનમ્ ।
મુહુર્ અપશ્યતાં તર્હિ સ ક્ષણઃ
સ્ફુરતિ સર્વદા કલ્પ-લક્ષણઃ

કિમ્ ઇહ તચ્ ચ વા વાચ્યતાં વ્રજેન્
નિમિર્ અપીહ યચ્ છપ્યતે વ્રજે? ।
કથમ્ અહો વયં તાસ્ તુ ગોપિકા
ન હિ ભવામ વા તત્ર કોપિકાઃ?

વિતત-ગીતિકા-જાલ-સન્દિતાઃ
સ્વક-જનાન્ અતિક્રમ્ય ચાર્દિતાઃ ।
કરમ્ ઇતા મહારણ્ય-ભૃદ્ દિશિ
ચ્છલમયઃ સ્ત્રિયઃ કસ્ ત્યજેન્ નિશિ?

પ્રહસિતં પ્રિય પ્રેમ-વીક્ષણં
વિહસિતાદિકં વલ્ગુ-લક્ષણમ્ ।
બૃહદ્ ઉરઃ શ્રિયો ધામ વીક્ષ્યતે
નિજ-વિમૂઢતાસ્માભિર્ ઈક્ષ્યતે

દિન-લયેઽ લક-ધ્વાન્તમ્ એકતઃ
પ્રસૃત-ગોરજઃ સન્ધ્યમ્ અન્યતઃ ।
મુખતયા મતં યામિનીશ્વરં
દર્શયન્ મુહુર્ યચ્છસિ સ્મરમ્

સ્વ-રતિ-વૃદ્ધિતોઽ નન્ય-કાઙ્ક્ષિણી
ભવતિ વંશિકા યત્ર સાક્ષિણી ।
તમ્ અધર-દ્રવં શોક-નાશનં
વિતર વીર ભોઃ પ્રાણદાશનમ્

ઇતિ તુ યત્ ત્વયા કામ-કલ્પનં
કિલ કલાબલાત્ તચ્ ચ કલ્પનમ્ ।
વયમ્ અનારતં સ્નેહ-ભાવનાઃ
કથમ્ અયામહે જાતુ કામનાઃ?

પ્રકટતા તુ તે ગોષ્ઠ-વાસિનાં
વૃજિન-નાશિની પ્રાણ-ભાસિનામ્ ।
વિતર નઃ સકૃત્ ત્વત્-સ્પૃહા-યુજાં
યદ્ ઇહ સૂદનં સ્નિગ્ધ-હૃદ્-રુજામ્

[રાજહંસી]
[2] તદ્ એતદ્ ઉદ્ગાય તદ્ અપ્ય્ એતદ્ ઇત્ય્ આહુઃ-યત્ તે સુજાત-ચરણામ્બુરુહં [ભ્પ્ 10.31.19] ઇત્ય્ આદિ ।
[3] અત્ર ચેદં ગદ્યમ્-યત્ કિલ કમલતઃ કોમલતા-યુગલં તવ ચરણ-યુગલં સ્તનાવ્ અનુ સ્નેહતઃ સંહનનાયેહમાનાશ્ ચ વયં તાવ્ અતિકર્કશાવ્ ઇતિ તર્કતશ્ ચ સ્તમ્ભમાનાઃ, શનૈર્ એવ તયોસ્ તદ્ દધીમહીતિ વાઞ્છામઃ । તદ્ અહો, કઠિન-મનસ્તયા દુરટામ્ અટવીમ્ અનુઘટયતિ ત્વયિ કૂર્પાદિભિસ્ તત્ કિં ન વ્યથતે? કિન્તુ વ્યથત એવ, યતસ્ તદ્-ભાવના-જુષાં ભવદ્-એકાયુષામ્ અસ્માકં મનસિ તન્ મઙ્ક્ષુ સઙ્ક્રામતિ । તસ્માત્ તદ્ અટનમ્ એવાસ્માકં હૃત્-પીડા, તલ્-લાલનમ્ એવ તચ્-છમનમ્ ઇતિ તલ્-લાલનમ્ એવ દેહીતિ ભાવઃ ।
[4] તદ્ એવં સતિ-
ગીતેર્ આસીદ્ વિપરિણમનં તર્હિ તાસાં વિલાપસ્
તસ્યાપ્ય્ ઉચ્ચૈ રુદિતમ્ ઇતિ યન્ નાદ્ભુતં તત્ તુ તાસુ ।
કૃષ્ણં દ્રષ્ટું પ્રભવતિ બલાદ્ યસ્ય તૃષ્ણાતિધૃષ્ણક્
તસ્યાન્યસ્યાપ્ય્ અહહ શતધા દૃશ્યતે તત્ તદ્ અત્ર

[મન્દાક્રાન્તા]
[5] અથ તથા મસૃણમ્ અસૃણિકમ્ અશ્રુ નુદતીષુ રુદતીષુ સુદતીષુ, તદ્-અનુષઙ્ગત એવ તમસઃ સઙ્ગતઃ ક્રમશસ્ તન્ નિશમયન્ નિશામયન્ મુર-શમનઃ સ્વક-નયન-સલિલ-કલિલતયા નયન-લક્ષેણાપ્ય્ અલક્ષિતઃ સહસા મહસાવૃતઃ સર્વાસાં મધ્યમ્ અધ્યાસિતવાન્, અમ્બરાવૃતતયા સ્વ-પ્રથામ્ આવૃતવાંશ્ ચ ।
[6] એકા તુ તત્ર તસ્ય મનાગ્ આગમનાધિગમ-કમન-નયનાપિ પૂર્વવદ્ ઇદમ્ અપૂર્વ-સ્ફુરણ-પુરસ્કૃતમ્ ઇતિ કેવલં કૃષ્ણ કૃષ્ણેત્ય્ અલં કલ-કલતયા કલં કલયામાસ ।
[7] આકર્ણિત-તદ્-વર્ણ-કર્ણાશ્ ચ વર-વર્ણિન્યસ્ તન્-નિર્ણાયક-સ્વાભ્યર્ણ-તન્-નિર્વર્ણનાસ્ તૂર્ણમ્ એવ પૂર્ણતામ્ અવાપુઃ ।
[8] મહાઘન-ઘનાઘન-ઘન-સઙ્ગમાન્ નિદાઘ-દ્રાઘીયસ્તયાતિહ્રસ્વ-દોઘા હ્રદિન્ય ઇવ । ઉભયત્ર હિ ગત-પ્રાય-જીવનતાભિપ્રાયમ્ આગતા ।
[9] તન્-નિર્વર્ણનં ચ, યથા-
આવિસ્ તાસુ બભૂવ નર્મ તદ્ ઇતિ વ્યઞ્જન્ વિયુજ્યાપિ સ
સ્મેરઃ સઙ્કુચદ્ અનન્તરં સ્વમ્ અધિયન્ પીતામ્બર-પ્રાવૃતઃ ।
કર્તું સદ્ વિનયં સ્રગ્-અંશુ-યુગલં હસ્ત-દ્વયેનામૃશન્
સ્રગ્વી મન્મથ-મન્મથ-સ્થિતિર્ અતિશ્રીણામ્ ગતિઃ શ્રીપતિઃ

[શાર્દૂલ]
તતશ્ ચ-
પ્રિયસ્ ત્યાગ-વ્રીડાદ્ વિદધદ્ ઇવ તાટસ્થ્યમ્ અભિતઃ
સ તાભિઃ કાન્તાભિસ્ ત્વરિતતરમ્ આસાદિ પરિતઃ ।
સમુદ્રઃ સઙ્કોચં સમય-કલિતં ચેદ્ વલયતે
તદા નદ્યઃ સદ્યશ્ ચપલ-ગતિતાં સન્નિદધતિ

[શિખરિણી]
[10] તત્રાહં-પ્રથમિકયા સમુપેતાસુ તાસુ પ્રથમતઃ શ્રી-પરાશરેણ કથિતા કાચિત્, યથા-
કાચિદ્ આલોક્ય ગોવિન્દમ્
આયાન્તં અતિહર્ષિતા ।
કૃષ્ણ કૃષ્ણેતિ કૃષ્ણેતિ
પ્રાહ નાન્યદ્ ઉદૈરયત્

[વિપ્ 5.13.43] ઇયં ભદ્રા-નામ્ની ।
[11] અથ શ્રી-બાદરાયણિના વર્ણિતા વર્ણ્યતે-
કાચિત્ કરં મુરારાતેર્
આચચાર નિજાઞ્જલૌ ।
નવ-પલ્લવ-પાત્રાન્તર્
યથા કમલ-તલ્લજમ્

[અનુષ્ટુભ્] એષા ચન્દ્રાવલી ।
તથા,
કાચિત્ તદ્-અઙ્ઘ્રિ-કમલં
વ્યાજતો કુચયોર્ દધે ।
લબ્ધ-વાઞ્છિત-નિષ્પત્તિઃ
કુર્વતીવ શિવાર્ચનમ્

[અનુષ્ટુભ્] એષા પદ્મા ।
તથા,
કાચિદ્ અઞ્જલિનાગૃહ્ણાત્
તન્વી તામ્બુલ-ચર્વિતમ્ ।
યદા તદીય-રાગસ્ય
પાત્રીવાચરતિ સ્મ સા

[અનુષ્ટુભ્] ઇયં શૈવ્યા ।
તથા,
કાચિદ્ દધાર તદ્-બાહું
અંસે ચન્દન-રૂષિતમ્ ।
યા દેહતઃ સ્નેહતશ્ ચ
વ્યાનઞ્જ સ્વ-સમર્થતામ્

[અનુષ્ટુભ્] સેયં શ્યામલા વામતઃ ।
તથા,
અપગમિત-નિમેષા યા તુ તસ્યાસ્યમ્ અબ્જં
નયન-યુગમ્ અલીન્દ્ર-દ્વન્દ્વમ્ ઉચ્ચૈર્ અપીપ્યત્ ।
અવકલિતમ્ અકાર્ષીદ્ રૂપકં તત્ તદ્ એષા
રસ-રસન-વિભૂતેર્ જિગ્યતુસ્ તે તુ યદ્ યત્

[માલિની] અસૌ લલિતા ।
તથા,
તસ્મિન્ કાપ્ય્ અવલોક-માત્ર-બલવલ્ લજ્જા-પ્રસજ્જન્-મના
મીલન્-નેત્રતયા વિચિત્ર-પુલકા ચિત્રાયમાણા સ્થિતા ।
તામ્ અન્તર્-વલિત-પ્રિયાં પ્રતિ મમાશ્ચર્યં વિયોગ-સ્થિતેર્
મધ્યે યોગમ્ ઇહાપિ ભોગમ્ ઇતવત્ય્ એષેતિ યા ચિન્ત્યતે

[શાર્દૂલ]
એષા ખલુ વિશાખા ।
તથા,
પ્રેમા કોપં પ્રસવતિ વૃથાપ્ય્ અસ્ત્રમ્ અત્રાસ્તિ નેત્રં
તચ્ ચ સ્થાનાદ્ અચલમ્ અપિ સદ્ વિધ્યદ્ ઉદ્ભાતિ દૂરમ્ ।
વેધશ્ ચાસૌ વ્રણમ્ અપિ વિના શ્રીહરેઃ ક્લેશદઃ સ્યાદ્
એવં યસ્યાઃ કિમ્ અપિ ચરિતં તામ્ ઇમાં વર્ણયેત્ કઃ?

[મન્દાક્રાન્તા]
અસૌ તુ શ્રી-રાધા, તા એતાઃ સમ્મુખતઃ ।
તથા,
કૃષ્ણ-મેઘાગમોલ્લાસ-
પલ્લવદ્-વદન-શ્રિયઃ ।
સર્વાશ્ ચ લબ્ધ-પર્વાણઃ
સદ્યઃ સિદ્ધાઃ પુનર્ નવાઃ

[અનુષ્ટુભ્] એતાઃ સર્વતઃ ।
અતિપરિમિતિ-શોભા-ભાજનં કૃષ્ણ-રૂપં
નયદ્ અનુપમ-કાન્તિં યૌવતં તદ્ વિરેજે ।
ઇદમ્ ઉપમિતિ-શૂન્યં યત્ તુ કાવ્યં સમાપ્તં
સ ઇહ ન મમ દોષસ્ તદ્દ્ હિ તત્ત્વં તથૈવ

[માલિની]
[12] તદ્ એવં તાસાં તસ્ય ચ પરસ્પરં પરમ-મદન-મદ-પ્રદ-વદન-નયન-નિલય-લીલયા ચન્દ્ર-ચકોર-શીલતા લતાવદ્ ઉત્ફુલ્લતાં ગતા ।
[13] તથા ચ ક્ષણ-કતિપયે લબ્ધ-ક્ષણ-પ્રચયે તાઃ સાદરમ્ આદાય, જલ-જાત-જાત-સમીરણ-સમીર-સરણિ-તરણિજા-તરલતર-તરઙ્ગ-રઙ્ગ-નિભ-નીર-સનીડ-તીર-સરસૈક-સૈકત-પુલિનાન્તરં નિર્વ્રીડં ક્રીડન્ન્ એવ વૃન્દાવન-દેવઃ સેવયામાસ ।
[14] તદ્ એવ ખલુ પ્રશસ્ત-ભઙ્ગ-સઙ્ઘ-લક્ષેણ હસ્ત-લક્ષેણ પરમ-ધન્યયા સ્વયમ્ એવ રવિ-દેવ-કન્યયા કઞ્જ-કિઞ્જલ્ક-પિઞ્જ-લતા-મઞ્જુલ-ગન્ધ-ગન્ધવાહ-પરિરબ્ધ-કોમલ-સિતાભ્ર-શુભ્ર-બાલુકાભિર્ અતિનિશ્ચિત-ચિત્ત-યાચિતમ્, તત્ર ચ શારદ-સુધાકર-કર-નિકર-સુધા-લિપ્તતયા દૂરતોઽ પિ તમસ્તોમ-શમનં, જલ-સ્થલ-કુસુમ-સમુદયામોદા-મોદ-મદિત-મુખર-મધુકર-મધુરી-કૃતમ્ ઉરીકૃતવાન્ ।
[15] ઉરીકૃતે ચ તસ્મિન્ પરમાદેયે નાદેયે પુલિને, સ્મિત-વિલસિત-નેત્રઃ સ્વ-નામ્ના સિત-શત-પત્ર-નેત્રઃ સર્વાસામ્ અર્વાચીન-વયસાં સવયસાં સ્વ-હસ્ત-વિન્યસ્ત-પ્રશસ્ત-કુઙ્કુમ-ગ્રસ્ત-નવ-સ્તન-વસ્ત્ર-વિસ્તૃતી-કૃત-સ્વસ્તિકાસનસ્ તત્ર સ્તોત્ર-ભઙ્ગી-સઙ્ગીત-કલા-રઙ્ગ-ભૂમિતામ્ અવાપ સ તાપ-નોદનઃ । યથા,
ઊર્ધ્વં ગ્લૌર્ આતપત્રં તલમ્ અનુ પુલિનં હીર-ચૂર્ણાચિતાઙ્ગં
શ્રીમત્-પીઠં સમન્તાત્ કુસુમ-વન-શતં તોરણાનીવ યસ્ય ।
તં દિવ્ય-સ્વર્ણ-વર્ણ-વ્રજ-કુલજ-રમા-રાજિ-વિભ્રાજિ-દેહં
સ્નેહ-શ્રી-કામ્ય-ગેહં હરિ-મણિ-રુચિરં પ્રાણ-નાથં સ્મરામિ

[સ્રગ્ધરા]
[16] તતશ્ ચ વૃન્દાવન-સેવિકાભિર્ વૃન્દા-પ્રધાન-કાનન-દેવિકાભિઃ પરમ-પ્રયત્ન-પાલ્ય-માલ્ય-દિવ્ય-ગન્ધ-સન્ધ-ચન્દ્ર-ચન્દન-મધુર-મધુ-મદાનુકૂલ-તામ્બૂલાદ્યં દદાનાભિર્, મુહૂર્તાર્ધં વર્ધમાન-પરિહાસ-વિલાસં પ્રેયસી-સહિતઃ પ્રેયાન્ મહિત-મહત્તયા શુશુભે ।
[17] શોભમાનશ્ ચ નિગૂઢ-માનાભિર્ અમૂભિર્ વ્રજ-ચમૂરુ-દૃગ્ભિઃ સંવાદમ્ અક્પ્ત ।
[18] તતશ્ ચ તાસાં વૃથા-પરિત્યાગ-દોષ-લબ્ધ-પોષ-રોષ-મયાભિપ્રાયકતયા જાતં ચિત્ત-શોષં મોષં નયન્તીનાં તોષ-પ્રાયં વ્યઞ્જયન્તીનામ્ અનુનય-ગર્ભ-નાના-વિનોદ-સન્દર્ભ-વાર્તાં વર્તયતિ તસ્મિન્,
કાચિત્ કરં ચરણમ્ અસ્ય પરા તથોરુમ્
અન્યાવલગ્નમ્ અપરા મૃદુ મર્દયન્તી ।
અન્તર્ નિગૂઢ-કુપિતા બહિર્ અચ્છ-ભાવા
ભ્રૂ-લોચન-પ્રસૃમર-સ્મિતમ્ અભ્યુવાચ

[વસન્તતિલકા]
[19] કેચિદ્ એવં ચ વર્ણયન્તિ-
નયન-વલનૈશ્ ચિલ્લી-ચાલૈર્ નિગૂઢ-મૃદુ-સ્મિતૈર્
લલિત-લપિતૈર્ અન્તર્-ભઙ્ગૈર્ બહિર્ વલિતાર્જવૈઃ ।
ચતુર-મનસસ્ તસ્મિન્ કૃષ્ણં પ્રિયં વશ-વર્તિનં
પ્રણય-નયતઃ પ્રાહુઃ પૃક્ત-પ્રહેલિકમ્ અઙ્ગનાઃ

[હરિણી]
[20] અયિ ચતુર-પુર-પુરન્દર! પ્રહેલિકા-કલિકામ્ એકાં વિકાશય । યથા,
ભજન્તિ ભજતઃ કેચિન્ નાન્યેઽ ન્યાન્ એવ કેચન ।
ઉભયાંશ્ ચાપરે કેઽ પિ નોભયાન્ અગતીન્ પરે

[અનુષ્ટુભ્]
[21] શ્રી-કૃષ્ણસ્ તુ ચિત્તે તદ્ અવબુધ્યાભિધત્તે સ્મ-
અર્થજ્ઞાઃ કૃત-હન્તારો ધાર્મિકા ધર્મ-ગાથિનઃ ।
વિમૂઢ-પૂર્ણ-મુક્તાશ્ ચ દયાવન્તશ્ ચ તે ક્રમાત્

[અનુષ્ટુભ્]
[22] તચ્ છ્રુત્વા ચ પરસ્પરમ્ અસરણ-ચિલ્લિભિર્ અમૂભિશ્ ચિલ્લી-વલ્લી-વેલ્લનેનેદં જ્ઞાપિતમ્-
ચાતુરીભિર્ ઇહ નસ્ તુ કર્ષતો
ધર્મ-ધામ દિશતઃ સમુજ્ઝતઃ ।
નિર્દયં પુનર્ અમુષ્ય શિષ્યતે
યેન નાસ્મદ્-અતિદુઃખમ્ ઈક્ષ્યતે

[રથોદ્ધતા]
[23] અત્ર ચાતુરીભિઃ ઇતિ તસ્યાનર્થજ્ઞતા, ધર્મ-ધામ દિશતઃ ઇત્ય્ અધાર્મિકતા, તદ્-ઉભયાભ્યાં તદ્-ઉભય-રહિતતા, પુનઃ ચાતુરીભિઃ ઇતિ વિમૂઢતા, તાભિર્ નસ્ તુ કર્ષતઃ ઇતિ પૂર્ણતા મુક્તતા ચ । તત્ર સ્વકૃતાનુદ્દેશેન કૃત-હન્તૃતા ચ નિષિદ્ધા । ત્યાગે ચાસ્મદ્-દુઃખ-વીક્ષણાભાવેન નિર્દયતા તુ શેષિતેતિ શ્લિષ્યતિ ।
[24] સ તુ તદ્ એવમ્ અવબુધ્ય સ્વ-શુદ્ધ્ય્-અવગમનાય પુનર્ ઉવાચ-
નાહં તેષાં સદૃગ્ અપિ તુ માં લુબ્ધમ્ ઊહધ્વમ્ ઋદ્ધૌ
પ્રેમ્ણસ્ તાં તદ્-વિષય-વિરહં હન્ત કૃત્વાપિ વશ્મિ ।
યુષ્માન્ વાચ્યં કિમ્ ઇહ મયકા માયિતાવત્-પ્રતીતેર્
એતદ્ યન્ મે વ્યસનમ્ અસકૃન્ માં ચ દુઃખાકરોતિ

યૂયં હિત્વા નિખિલમ્ અનિશં કામયધ્વે પરં માં
મત્-કામ્યાસ્ તુ પ્રયુત-નિયુતં પ્રેમ-ભેદેન સન્તિ ।
તસ્માન્ ન પ્રત્યુપકૃતિ-કલાલેશ-કલ્પં વિધાતું
શક્નોમીતિ પ્રથયત નિજૈઃ સદ્-ગુણૈર્ એવ તુષ્ટિમ્

[મન્દાક્રાન્તા]
[25] તદ્ એવમ્ અનવદ્યં કૃષ્ણ-વદ્યમ્ અવધાર્ય-
મનોજ્ઞત્વેન ન પરં સુરૂપત્વમ્ ઇહાન્વભૂત્ ।
બુધત્વેનાપિ કૃષ્ણસ્ય સ-તૃષ્ણોઽ યં પ્રિયા-ગણઃ

[અનુષ્ટુભ્] ॥
[26] તત્ર ગીર્વાણીનામ્ આકાશતઃ પરિહાસવાણીયમ્-
રુચિમ્ અનુ કુટિલાક્ષીણાં સ્તુતિમ્ અનુ જિહ્મં બ્રુવાણાનામ્ ।
માધવ ગોપ-વધૂનાં ગુણતઃ કસ્માન્ મુદં તનુષે

[ઉપગીતિ]
સ એકો જયતાન્ માન-માતઙ્ગો વ્રજ-સુભ્રુવામ્ ।
હરિણા નિર્જિતસ્યાપિ યસ્ય વીર્યાદ્ બિભીયતે

[અનુષ્ટુભ્] ॥
[27] અથ સમાપનમ્-
વૈદગ્ધી-દિગ્ધ-બુદ્ધીદ્ધઃ સોઽ યં રાધે સખા તવ ।
અલમ્ભૂષ્ણું તત્ર મેને યસ્ ત્વાં તુષ્ણીં સ્થિતામ્ અપિ