ઘેરણ્ડસંહિતા · અધ્યાય 2

આસનાનિ સમસ્તાનિ યાવન્તો જીવજન્તવઃ
ચતુરશીતિ લક્ષાણિ શિવેન કથિતં પુરા ॥

તેષાં મધ્યે વિશિષ્ટાનિ ષોડશોનં શતં કૃતમ્
તેષાં મધ્યે મર્ત્યલોકે દ્વાત્રિંશદ્ આસનં શુભમ્ ॥

સિદ્ધં પદ્મં તથા ભદ્રં મુક્તં વજ્રં ચ સ્વસ્તિકમ્
સિંહં ચ ગોમુખં વીરં ધનુરાસનમ્ એવ ચ ॥

મૃતં ગુપ્તં તથા માત્સ્યં મત્સ્યેન્દ્રાસનમ્ એવ ચ
ગોરક્ષં પશ્ચિમોત્તાનમ્ ઉત્કટં સંકટં તથા ॥

મયૂરં કુક્કુટં કૂર્મં તથા ઉત્તાનકૂર્મકમ્
ઉત્તાનમણ્ડુકં વૃક્ષં મણ્ડૂકં ગરુડં વૃષમ્ ॥

શલભં મકરં ચોષ્ટ્રં ભુજંગં ચ યોગાસનમ્
દ્વાત્રિંશદ્ આસનાન્ય્ એવ મર્ત્યલોકે ચ સિદ્ધિદા ॥

યોનિસ્થાનકમ્ અઙ્ઘ્રિમૂલઘટિતં સંપીડ્ય ગુલ્ફેતરં $
મેઢ્રોપર્ય્ અથ સંનિધાય ચિબુકં કૃત્વા હૃદિ સ્થાપિતમ્ &
સ્થાણુઃ સંયમિતેન્દ્રિયો ઽચલદૃશા પશ્યન્ ભ્રુવોર્ અન્તરે %
એતન્ મોક્ષકપાટભેદનકરં સિદ્ધાસનં પ્રોચ્યતે ॥

વામોર્ ઊપરિ દક્ષિણં હિ ચરણં સંસ્થાપ્ય વામં તથા $
દક્ષોર્ ઊપરિ પશ્ચિમેન વિધિના કૃત્વા કરાભ્યાં દૃઢમ્ &
અઙ્ગુષ્ઠૌ હૃદયે નિધાય ચિબુકં નાસાગ્રમ્ આલોકયેદ્ %
એતદ્ વ્યાધિવિકારનાશનકરં પદ્માસનં પ્રોચ્યતે ॥

ગુલ્ફૌ ચ વૃષણસ્યાધો વ્યુત્ક્રમેણ સમાહિતૌ
પાદાઙ્ગુષ્ઠૌ કરાભ્યાં ચ ધૃત્વા ચ પૃષ્ઠદેશતઃ ॥

જાલંધરં સમાસાદ્ય નાસાગ્રમ્ અવલોકયેત્
ભદ્રાસનં ભવેદ્ એતત્ સર્વવ્યાધિવિનાશકમ્ ॥

પાયુમૂલે વામગુલ્ફં દક્ષગુલ્ફં તથોપરિ
શિરોગ્રીવાસમે કાયે મુક્તાસનં તુ સિદ્ધિદમ્ ॥

જઙ્ઘયોર્ વજ્રવત્ કૃત્વા ગુદપાર્શ્વે પદાવ્ ઉભૌ
વજ્રાસનં ભવેદ્ એતદ્ યોગિનાં સિદ્ધિદાયકમ્ ॥

જાનૂર્વોર્ અન્તરે કૃત્વા યોગી પાદતલે ઉભે
ઋજુકાયઃ સમાસીનઃ સ્વસ્તિકં તત્ પ્રચક્ષતે ॥

ગુલ્ફૌ ચ વૃષણસ્યાધો વ્યુત્ક્રમેણોર્ધ્વતાં ગતૌ
ચિતિમૂલૌ ભૂમિસંસ્થૌ કરૌ ચ જાનુનોપરિ ॥

વ્યાત્તવક્ત્રો જલંધ્રેણ નાસાગ્રમ્ અવલોકયેત્
સિંહાસનં ભવેદ્ એતત્ સર્વવ્યાધિવિનાશકમ્ ॥

પાદૌ ભૂમૌ ચ સંસ્થાપ્ય પૃષ્ઠપાર્શ્વે નિવેશયેત્
સ્થિરકાયં સમાસાદ્ય ગોમુખં ગોમુખાકૃતિ ॥

એકપાદમ્ અથૈકસ્મિન્ વિન્યસેદ્ ઊરુસંસ્થિતમ્
ઇતરસ્મિંસ્ તથા પશ્ચાદ્ વીરાસનમ્ ઇતીરિતમ્ ॥

પ્રસાર્ય પાદૌ ભુવિ દણ્ડરૂપૌ $
કરૌ ચ પૃષ્ઠં ધૃતપાદયુગ્મમ્ &
કૃત્વા ધનુસ્તુલ્યવિવર્તિતાઙ્ગં %
નિગદ્યતે વૈ ધનુરાસનં તત્ ॥

ઉત્તાનં શવવદ્ ભૂમૌ શયાનં તુ શવાસનમ્
શવાસનં શ્રમહરં ચિત્તવિશ્રાન્તિકારણમ્ ॥

જાનૂર્વોર્ અન્તરે પાદૌ કૃત્વા પાદૌ ચ ગોપયેત્
પાદૌપરિ ચ સંસ્થાપ્ય ગુદં ગુપ્તાસનં વિદુઃ ॥

મુક્તપદ્માસનં કૃત્વા ઉત્તાનશયનં ચરેત્
કૂર્પરાભ્યાં શિરો વેષ્ટ્ય મત્સ્યાસનં તુ રોગહા ॥

ઉદરે પશ્ચિમં તાનં કૃત્વા તિષ્ઠતિ યત્નતઃ
નમ્રાઙ્ગં વામપદં હિ દક્ષજાનૂપરિ ન્યસેત્ ॥

તત્ર યામ્યં કૂર્પરં ચ યામ્યકરે ચ વક્ત્રકમ્
ભ્રુવોર્ મધ્યે ગતા દૃષ્ટિઃ પીઠં મત્સ્યેન્દ્રમ્ ઉચ્યતે ॥

જાનૂર્વોર્ અન્તરે પાદૌ ઉત્તાનૌ વ્યક્તસંસ્થિતૌ
ગુલ્ફૌ ચાચ્છાદ્ય હસ્તાભ્યામ્ ઉત્તાનાભ્યં પ્રયત્નતઃ ॥

કણ્ઠસંકોચનં કૃત્વા નાસાગ્રમ્ અવલોકયેત્
ગોરક્ષાસનમ્ ઇત્ય્ આહુર્ યોગિનાં સિદ્ધિકારણમ્ ॥

પ્રસાર્ય પાદૌ ભુવિ દણ્ડરૂપૌ $
સંન્યસ્તભાલં ચિતિયુગ્મમધ્યે &
યત્નેન પાદૌ ચ ધૃતૌ કરાભ્યાં %
યોગેન્દ્રપીઠં પશ્ચિમતાનમ્ આહુઃ ॥

અઙ્ગુષ્ઠાભ્યામ્ અવષ્ટભ્ય ધરાં ગુલ્ફૌ ચ ખે ગતૌ
તત્રોપરિ ગુદં ન્યસેદ્ વિજ્ઞેયમ્ ઉત્કટાસનમ્ ॥

વામપાદચિતેર્ મૂલં સંન્યસ્ય ધરણીતલે
પાદદણ્ડેન યામ્યેન વેષ્ટયેદ્ વામપાદકમ્
જાનુયુગ્મે કરયુગ્મમ્ એતત્ સંકટમ્ આસનમ્ ॥

ધરામ્ અવષ્ટભ્ય કરદ્વયાભ્યાં $
તત્ કૂર્પરે સ્થાપિતનાભિપાર્શ્વમ્ &
ઉચ્ચાસને દણ્ડવદ્ ઉત્થિતઃ ખે %
મયૂરમ્ એતત્ પ્રવદન્તિ પીઠમ્ ॥

બહુકદશનભુક્તં ભસ્મ કુર્યાદ્ અશેષં $
જનયતિ જઠરાગ્નિં જારયેત્ કાલકૂટમ્ &
હરતિ સકલરોગાન્ આશુ ગુલ્મજ્વરાદીન્ %
ભવતિ વિગતદોષં હ્ય્ આસનં શ્રીમયૂરમ્ ॥

પદ્માસનં સમાસાદ્ય જાનૂર્વોર્ અન્તરે કરૌ
કૂર્પરાભ્યાં સમાસીનો મઞ્ચસ્થઃ કુક્કુટાસનમ્ ॥

ગુલ્ફૌ ચ વૃષણસ્યાધો વ્યુત્ક્રમેણ સમાહિતૌ
ઋજુકાયશિરોગ્રીવં કૂર્માસનમ્ ઇતીરિતમ્ ॥

કુક્કુટાસનબન્ધસ્થં કરાભ્યાં ધૃતકન્ધરમ્
ખગકૂર્મવદ્ ઉત્તાનમ્ એતદ્ ઉત્તાનકૂર્મકમ્ ॥

પાદતલૌ પૃષ્ઠદેશે અઙ્ગુષ્ઠૌ દ્વૌ ચ સંસ્પૃશેત્
જાનુયુગ્મં પુરસ્કૃત્ય સાધયેન્ મણ્ડુકાસનમ્ ॥

મણ્ડૂકાસનબન્ધસ્થં કૂર્પરાભ્યાં ધૃતં શિરઃ
એતદ્ ભેકવદ્ ઉત્તાનમ્ એતદ્ ઉત્તાનમણ્ડુકમ્ ॥

વામોરુમૂલદેશે ચ યામ્યં પાદં નિધાય તુ
તિષ્ઠતિ વૃક્ષવદ્ ભૂમૌ વૃક્ષાસનમ્ ઇદં વિદુઃ ॥

જઙ્ઘોરુભ્યાં ધરાં પીડ્ય સ્થિરકાયો દ્વિજાનુના
જાનૂપરિ કરયુગ્મં ગરુડાસનમ્ ઉચ્યતે ॥

યામ્યગુલ્ફે પાયુમૂલં વામભાગે પદેતરમ્
વિપરીતં સ્પૃશેદ્ ભૂમિં વૃષાસનમ્ ઇદં ભવેત્ ॥

અધ્યાસ્ય શેતે પદયુગ્મવક્ષે $
ભૂમિમ્ અવષ્ટભ્ય કરદ્વયાભ્યામ્ &
પાદૌ ચ શૂન્યે ચ વિતસ્તિ ચોર્ધ્વં %
વદન્તિ પીઠં શલભં મુનીન્દ્રાઃ ॥

અધ્યાસ્ય શેતે હૃદયં નિધાય $
ભૂમૌ ચ પાદૌ પ્રવિસાર્યમાણૌ &
શિરશ્ ચ ધૃત્વા કરદણ્ડયુગ્મે %
દેહાગ્નિકારં મકરાસનં તત્ ॥

અધ્યાસ્ય શેતે પદયુગ્મમ્ અસ્તં $
પૃષ્ઠે નિધાયાપિ ધૃતં કરાભ્યામ્ &
આકુઞ્ચ્ય સમ્યગ્ ઘ્ય્ ઉદરાસ્યગણ્ડમ્ %
ઉષ્ટ્રં ચ પીઠં યતયો વદન્તિ ॥

અઙ્ગુષ્ઠનાભિપર્યન્તમ્ અધો ભૂમૌ ચ વિન્યસેત્
કરતલાભ્યાં ધરાં ધૃત્વા ઊર્ધ્વં શીર્ષં ફણીવ હિ ॥

દેહાગ્નિર્ વર્ધતે નિત્યં સર્વરોગવિનાશનમ્
જાગર્તિ ભુજગી દેવી સાધનાદ્ ભુજંગાસનમ્ ॥

ઉત્તાનૌ ચરણૌ કૃત્વા સંસ્થાપ્ય જાનુનોપરિ
આસનોપરિ સંસ્થાપ્ય ઉત્તાનં કરયુગ્મકમ્ ॥

પૂરકૈર્ વાયુમ્ આકૃષ્ય નાસાગ્રમ્ અવલોકયેત્
યોગાસનં ભવેદ્ એતદ્ યોગિનાં યોગસાધને ॥