ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 3.25

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે ઉત્તરખણ્ડે તૃતીયાંશે બ્રહ્મકાણ્ડે શ્રીવેઙ્કટેશગિર્યારોહણક્રમતદ્ભક્તતત્પર્વતનામાદિનિરૂપણં નામ ચતુર્વિશો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 25
સા દ્વારદેશે શ્રીનિવાસસ્ય દેવી સ્વામિપુષ્કરિણીં દદૃશે કૈશ્ચ સાર્ધમ્ ।
સ્વામિન્હરે શ્રીનિવાસેતિ સા તં બ્રહ્માદીનાં તારકં સમ્પ્રદધ્યૌ

દેવૈઃ સાર્ધં પાલનાર્થં ચ વિષ્ણુરસ્ત્યેવ નિત્યં પુષ્કરિણ્યાં જલેષુ ।
અતઃ સ્વામિપુષ્કરિણીતિ ચાહુસ્તત્ર સ્નાનં કન્યકાન્યાશ્ચ ચક્રુઃ

શુચિર્ભૂત્વા શ્રીનિવાસં ચ દેવાસ્તુપ્તું વિવિશુઃ શુદ્ધભક્ત્યા ખગેન્દ્ર ।
યથોપદિષ્ટં ગુરુણા તથૈવ ચક્રે કન્યાશ્ચ સર્વં ખગેન્દ્ર

તદા હરિં દર્શયામાસ તસ્યૈ સ્વકં રૂપં સુપ્રતીકે સુપૂર્ણમ્ ।
સા કન્યકા શ્રીનિવાસસ્ય રૂપં દદર્શ ભક્ત્યા સ્વમનોભિરામમ્

સુવર્ણચિત્રં વસનં વસાનં સોષ્ણીષકં કઞ્ચુકં સંદધાનમ્

મૃગોત્થમદગન્ધેન સુરભીકૃતદિઙ્મુખમ્ ।
પુણ્ડરીકવિશાલાક્ષં કંબુગ્રીવં મહાભુજમ્

હેમયજ્ઞોપવીતાઙ્ગં સાક્ષાત્કન્દર્પસન્નિભમ્ ।
જગન્મોહનસૈન્દર્યં કોમલાઙ્ગં મનોહરમ્

દૃષ્ટ્વા ચ કન્યા મુમુદે રોમાઞ્ચિતસુગાત્રકા

તદ્દર્શનાહ્લાદપરિપ્લુતાશયા પ્રેમ્ણાથ રોમાશ્રુકુલાકુલેક્ષણા ।
નનર્ત દેવી પુરતસ્તસ્ય વિષ્ણોઃ સા ધ્વસ્તદોષા પરમાદરેણ ।
આનન્દ માં પાહિ સુખં ચ દત્ત્વા મુકુન્દા માં પાહિ વિમુક્તિદાનાત્

માં પાહિ નિત્યં હ્યરવિન્દનેત્ર પ્રસન્નદૃષ્ટ્યા કરુણાસુધાર્દ્ર ।
ગોવિન્દ ગોવિન્દ સુદુઃ ખિતાં માં જ્ઞાનાદિદાનેન હિ પાહિ નિત્યમ્

જનાર્દન ત્વં હિ સુદુષ્ટસંગાન્કામાદિરૂપાન્સતતં વર્જયિત્વા ।
હરે હરે માં સતતં પાહિ દૈત્યાન્સમાહૃત્ય પ્રબલાન્વિઘ્નરૂપાન્

રમેશ માં પાહિ ચતુર્મુખેશ વિશ્વેશ માં પાહિ સરસ્વતીશ ।
રમેશ માં પાહિ નિદાનમૂર્તે વૃન્દારવૃન્દૈર્વન્દિતપાદપદ્મ

એવં તુ નત્વા પરમાદરેણ તુષ્ટાવ વિષ્ણું પરમં પુરાણમ્ ।
લક્ષ્મ્યા સદા યે ઽવિદિતા ગુણાશ્ચ અસંખ્યાતાઃ સંતિ વિષ્ણૌ ચ વીશ

તેષાં સકાશાદતિબાહુલ્યસંખ્યા ગુણા હરૌ તે ઽવિદિતા વૈ રમાયાઃ ।
અતો હરે સ્તવને ક્વાસ્તિ શક્તિસ્તથાપિ યત્નં સ્તવને તે કરિષ્યે

તવ પ્રસાદાચ્ચ રમાપ્રસાદાદ્વિધિપ્રસાદાત્ભારતીશપ્રસાદાત્ ।
રુદ્રપ્રસાદાત્સ્તવનં તે કરિષ્યે તથાપિ વિષ્ણો મયિ શાન્તિં કુરુષ્વ

યદિ પ્રસન્નોસિ મયિ ત્વમીશ ત્વત્પાદમૂલે દેહિ ભક્તિં સદૈવ ।
ત્વદ્દર્શનાદ્દેવ શુભાશુભં ચ નષ્ટં મદીયં હ્યશુભં ચ નિત્યમ્

ત્વન્માયયા નષ્ટમિમં ચ લોકં મદેન મત્તં બધિરં ચાન્ધભૂતમ્ ।
ઐશ્વર્યયોગેન ચ યો હિ મૂકો જાતઃ સદા દીનાગુર્વાદિકેષુ

મા દેહિ ઐશ્વર્યમનુત્તમં ત્વત્પાદારવિન્દસ્ય વિરુદ્ધભૂતમ્ ।
ત્વં દેવ મે દેહિ સતાં ચ સંગં તવ સ્વરૂપપ્રતિપાદકાનામ્

પુત્રાદીનામૈહિકં વાસુદેવ દગ્ધ્વા ચ મે દેહિ પાદારવિન્દે ।
સદ્વષ્ણવે ક્રિયમાણં ચ કોપં દગ્ધ્વા ચ મે દેહિ પાદરવિન્દે

દ્રવ્યાદિકે ક્રિયમાણં ચ લોભં દગ્ધ્વા વૈ મે દેહિ પાદાબ્જમૂલે ।
પુત્રાદિકે ક્રિયમાણં ચ મોહં દગ્ધ્વા ચ મે દેહિ પાદાબ્જમૂલે

વિદ્યાં પુત્રં દ્રવ્યજાતં મદં ચ દગ્ધ્વા ચ મે દેહિ પાદાબ્જમૂલે ।
સદ્વૈષ્ણવાસહમાનસ્વરૂપં દગ્ધ્વા માત્સર્યં પાહિ માં વેઙ્કટેશ

મન્ત્રં ચ મે દેહિ નિદાનમૂર્તે યેનૈવ મે સ્યાત્તવ સંગશ્ચ ભૂયઃ ।
નાન્યં વૃણે તવ પાદાબ્જસંગાત્તદેવ મે દેહિ મમ પ્રસન્નઃ

ઇતીરિતઃ શ્રીનિવાસઃ પ્રસન્ન ઉવાચ દેવો હ્યમૃતસ્ત્રવં ચ ।
અત્રૈવ કન્યે પ્રજપસ્વ મન્ત્રં સુગોપ્યરૂપં પરમાદરેણ

વક્ષ્યામિ મન્ત્રં પરમાદરેણ શૃણ્વદ્ય ભક્ત્યા પરમાદરેણ ।
અન્તઃ સ્થમન્ત્યં હ્યાદ્યસંયુક્તમેવ સબિન્દુ તદ્વત્સ્પર્શકાદ્યેન યુક્તમ્

એકારયુક્તં પ્રથમાન્તઃ સ્થયુક્તં સમત્રિકોણે ચોષ્મણા સંયુતં ચ ।
તકારસક્તં સ્વર્શમન્તઃ સ્થયુક્તમાદ્યન્ત ઓંકારસમન્વિતં ચ

અનેન મન્ત્રેણ તવેપ્સિતં ચ ભવેદ્ધિ કન્યે નાન્ત્ર વિચાર્યમસ્તિ ।
એવં સ ઉક્ત્વા શ્રીનિવાસો હરિસ્તુ પ્રતીકવદ્દર્શયામાસ રૂપમ્

નત્વા તુ સા શ્રીનિવાસં ચ દેવી ઉવાસ હ સ્વામિસરઃ સમીપે ।
તસ્મિન્દિને બ્રાહ્મણાદીંશ્ચ સર્વાન્સંતર્પયામાસ ચ ષડ્રસાન્નૈઃ

સાયઙ્કાલે શ્રીનિવાસસ્ય દૃષ્ટ્વા ઉત્સાહરૂપૈઃ શ્રીનિવાસપ્રતીકૈઃ ।
સાકં ભક્ત્યા સંપ્રણમ્યાથ દેવી પ્રદક્ષિણં શ્રીનિવાસસ્ય સુષ્ઠુ

નનર્ત દેવી સુપ્રતીકસ્ય ચાગ્રે લજ્જાં ત્યક્ત્વા જય દેવેતિ ચોક્ત્વા ।
આનૃત્તકાલે ચ હરેશ્ચ વક્ત્રં દૃષ્ટ્વા ચ દૃષ્ટ્યા તુ પરં નનર્ત

મમાદ્ય ગાત્રં પાવિતં શ્રીનિવાસ મમાદ્ય નેત્રં સફલં સંબભૂવ ।
મમાદ્ય પાદૌ સાર્થકૌ ચૈવ જાતૌ પ્રદક્ષિણં શ્રીનિવાસેશ કૃત્વા

હસ્તૌ ચ મે સાર્થકાવદ્ય જાતૌ અગ્રે કૃત્વા હસ્તશબ્દં મુરારેઃ ।
એવં વદન્તી પ્રીણયન્તી ચ દેવં જગામસા સ્તોત્રવચઃ કદમ્બૈઃ

દેવાસ્તદા દુન્દુંભયો વિનેદિરે તન્મસ્તકે પુષ્પવૃષ્ટિં ચ ચક્રુઃ ।
તસ્મિન્કાલે ઉભયોઃ પાર્શ્વયોશ્ચ નૃત્યં ચક્રુર્દેવતાવારનાર્યઃ

તથૈવ તાસ્તલશબ્દં ચ કૃત્વા તદા સર્વા નમનં ચાપિ ચક્રુઃ ।
આનન્દશૈલે સર્વદા ત્વિત્થમેવ સા સર્વદા નર્તયન્તી ચ વીન્દ્ર

આનન્દમગ્ના સાપિ દેવી જગામ સ્વમાશ્રમં જૈગિષવ્યેણ સાર્ધમ્ ।
યાત્રામેવં યે ન કુર્વન્તિ વીન્દ્ર તેષાં ચ સર્વં નિષ્ફલં ચાહુરાર્યાઃ

ગત્વાશ્રમં જૈગિષવ્યેણ સાર્ધં ગુરું ત્વપૃચ્છદ્વેઙ્કટેશસ્ય મન્ત્રમ્ ।
મન્ત્રસ્યાર્થં બ્રૂહિ મે જૈગિષવ્ય મન્ત્રાવૃત્તિં કુર્વતાં વૈ ફલાય

જૈગીષ્વ્ય ઉવાચ ।
શૃણુષ્વ ભદ્રે વેઙ્કટે શસ્ય નામ્નસ્ત્વર્થં શ્રુત્વા હૃદયે સંનિધત્સ્વ

વિતિ હ્યુત્તમવાચી સ્યાદ્યેતિ જ્ઞાનમુદાહૃતમ્ ।
કકારઃ સુખવાચી સ્યાટ્ટેતિ ચિત્તમુદાહૃતમ્

ઈશત્વમાત્મવાચિ સ્યાદેવં જ્ઞેયં તુ કન્યકે ।
પૂર્ણજ્ઞાનં સુખં વિત્તં વ્યાપ્તત્વાદ્વ્યઙ્કટાભિધઃ

વ્ય (વે) મિન્દ્રિયાદિકં પ્રોક્તં વ્યઙ્ગભૂતં હરૌ યતઃ ।
કટશ્ચ સમુદાયાર્થો વ્યં (વેં) કટશ્ચેન્દ્રિયૌઘકઃ

સ્વસ્મિન્પ્રેરયતે યસ્માત્તસ્માદ્વ્યઙ્કટનામકઃ ।
વિષયે પ્રેષયેન્નિત્યમતો વ્યઙ્કટનામકઃ

વિશિષ્ટજ્ઞાનરૂપત્વાદ્વ્યેતિ મુક્તાઃ સદા સ્મૃતાઃ ।
મુક્તાનાં ચ સમૂહસ્તુ વ્યઙ્કટેતિ પ્રકીર્તિતઃ

સદા મુક્તસમૂહાનામીશત્વાદ્વ્યઙ્કટાભિધઃ ।
લિઙ્ગદેહમતો જીવો વ્યઙ્કટેતિ સમાહૃતઃ

લિઙ્ગાનાં ચૈવ સ્વામિત્વાદ્વ્યઙ્કટેશેતિ સંજ્ઞિતઃ ।
દૈત્યાનાં ચ સમૂહાસ્તુ જ્ઞાનાદિવિધુરા યતઃ ।
અતો દૈત્યસમૂહસ્તુ વ્યઙ્કટેતિ પ્રકીર્તિતઃ

તેષાં સંહરણે ઈશસ્ત્વતો વ્યઙ્કટનામકઃ ।
આનન્દસ્ય વિરુદ્ધત્વાત્કામક્રોધાદયો ગુણાઃ

વ્યઙ્કટા ઇતિ સંપ્રોક્તાસ્તેષાં નાશયિતા પ્રભુઃ ।
અતસ્તુ વ્યઙ્કટેશાખ્ય એવં જ્ઞાત્વા જપં કુરુ

એવં વ્યઙ્કટામાહાત્મ્યં શ્રુત્વા દેવી ખગેશ્વર ।
નિદ્રાં ચકાર તત્રૈવ રાત્રૌ પિત્રા સહૈવ ચ ।
બ્રાહ્મે મુહૂર્તે ચોત્થયિ હૃદિ સસ્માર કન્યકા

(વ્યઙ્કટેશસ્ય પ્રાતઃ સ્તુતિઃ) ।
શ્રીવ્યઙ્કટેશશ્ચ નૃસિંહમૂર્તિઃ શ્રીવરદરાજશ્ચ વરાહમૂર્તિઃ ।
શ્રીરઙ્ગશાયી ચ અનન્તશાયી કુર્વન્તુ સર્વે મમ સુપ્રભાતમ્

શ્રીકૃષ્ણમૂર્તિશ્ચ ગદાધરશ્ચ શ્રીવિષ્ણુપાદસ્તુ પ્રયાગવાસઃ ।
નારાયણઃ શ્રીબદરીનિવાસઃ કુર્વન્તુ સર્વે મમ સુપ્રભાતમ્

દામોદરો વૈ ત્રિજગન્નિવાસઃ શ્રીપાણ્ડુરઙ્ગશ્ચ નૃસિંહદેવઃ ।
શ્રીરામદેવશ્ચ અમોઘવાસઃ કુદૃ

શ્રીધર્મપુત્રશ્ચ નૃસિંહમૂર્તિઃ શ્રીપિપ્પલસ્થશ્ચ મુહલ્લવાસઃ ।
કોલાનૃસિંહઃ શૂર્પકારસ્થ સિંહઃ કુર્વન્તુદૃ

ચતુર્મુખશ્ચારુસરસ્વતી ચ સ્વભારતી શર્વસુપર્ણશેષાઃ ।
અમામહેદ્રશ્ચ શચીમુખાસ્તાઃ કુર્વન્તુ દૃ

દ્વારાવતી કાશિકાવન્તિકા ચ પ્રયાગકાઞ્ચ્યૌ મથુરાપુરી ચ ।
માયાવતી હસ્તિમતી પુરી ચ કુર્વન્તુ સ દૃ

ભાગીરથી ચૈવ સરસ્વતી ચ ગોદાવરી સિંધુકૃષ્ણ ચ વેણી ।
કલિન્દકન્યા યમુના ચ નર્મદા કુર્વ દૃ

વિતસ્તિકાવેરિસતુઙ્ગભદ્રાઃ સુવઞ્જરા ભીમરથી વિપાશા ।
સુતામ્રપર્ણી ચ પિનાકિની ચ કુ દૃ

સ્વામિપુષ્કરિણી ચૈવ સુવર્ણમુખરી તથા ।
શ્રીપાણ્ડવી તૌબરુશ્ચ કપિલા પાપનાશની

ગુરુર્વસિષ્ઠઃ ક્રતુરઙ્ગિરાશ્ચ મનુઃ પુલસ્ત્યઃ પુલહશ્ચ ગૌતમઃ ।
રૈભ્યો મરીચિશ્ચ્યવનશ્ચ દક્ષઃ કુર્વન્તુ સર્વે મમ સુપ્રભાતમ્

સપ્તાર્ણવાઃ સપ્ત કુલાચલાશ્ચ દ્વીપાશ્ચ સપ્તોપવનાનિ સપ્ત ।
ભૂરાદિકાનિ ભુવનાનિ સપ્ત કુર્વન્તુ સ દૃ

માન્ધાત્રા નહુષોંબરીષસગરૌ રાજા નલો ધર્મરાટ્ પ્રહ્લાદઃ ક્રતુરાડ્ વિભીષણગયૌ વ્યાસો હનૂમાનપિ ।
અશ્વત્થામ કૃપાવુમા દ્રુપદજા શ્રીજાનકી તારકા મન્દોદર્યખિલાઃ પ્રભાતસુમહં કુર્વન્તુ નિત્યં હરે

અશ્વત્થસ્ય વનાનિ કિં ચ તુલસીધાત્રીવનાનિ પ્રભો પુન્નાગસ્ય વનાનિ ચંપકવનાન્યન્યાનિ પુષ્પાણિ ચ ।
મન્દારસ્ય વનાનિ યાનિ ચ હરેઃ સૌગન્ધિકાન્યપ્યહો નિત્યં તાનિ દિશન્તુ મત્પ્રમુદિતં શ્રીવેઙ્કટેશ પ્રભો

એવં સ્મૃત્વા શ્રીનિવાસસ્ય દેવી કૃત્વા શૌચં જૈગિષવ્યેણ સાકમ્ ।
સ્નાતું યયૌ પુષ્કરિણીં હરેશ્ચ સ્નાનં સમ્યક્ તત્ર ચકાર દેશે ।
સમ્યગ્ જપ્ત્વા વ્યઙ્કટેશસ્ય મન્ત્રમુવાચ સા જૈગિષવ્યં ગુરું ચ