ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 3.24

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે ઉત્તરખણ્ડે તૃતીયાંશે બ્રહ્મકાણ્ડે વેઙ્કટેશગિરિયાત્રાક્રમનિરૂપણં નામ ત્રયોવિંશોધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 24
જૈગીષવ્ય ઉવાચ ।
કન્યે શૃણુ ત્વં વેઙ્કટાખ્યાચલસ્ય સ્મેરાનનાં પુણ્યમાંરોહણે ઽસ્ય ।
શ્રીગીતાયાઃ પઠનં ચૈવ કુર્વન્નારોહણં કુરુતે સર્વલોકઃ

પદેપદે શ્રીનિવાસશ્ચ દેવસ્ત્વલં હ્યલં પ્રીયતે ભક્તવર્ગઃ ।
તં પ્રીણયન્મોક્ષમાયાન્તિ સર્વે હરૌ તુષ્ટે કિમલભ્યં ચ કન્યે

સોપાનદેશે યઃ પુરાણં શૃણોતિ તદા કૃતા સર્વતીર્થાદિયાત્રા ।
તદા દિવા પ્રસ્તુવન્તીહ માર્ગે સદા હરિં શ્રીનિવાસં ગુરું ચ

સોપાનાનાં મહિમાનં ચ શ્રુત્વા શાલગ્રામં સ્થાપયિત્વા ચ તત્ર ।
નમસ્કૃત્વા પુનરેવાપિ સા તુ સોપાનાનિ ત્વારુરોહાથ સાધ્વી

સોપાનાનાં વીન્દ્ર ચારોહણેન ત્વવૈષ્ણવાનાં હરિતોષો ન ચૈવ ।
તેનૈવ તેષાં સાધનં ભૂય એવ તમસ્યન્ધે પાતયિતું ખગેન્દ્ર

સ્થલેસ્થલે એવમેવાપિ કાર્યં જૈગીષવ્યં પુનરેવાહ દેવી ।
કન્યોવાચ ।
જૈગીષવ્યઃ શ્રીનિવાસો હરિસ્તુ બ્રહ્માદીનાં દૃશ્યતે શ્રીનિવાસઃ

જૈગીષવ્ય કૃપયા ત્વં વદસ્વ જૈગીષવ્યો હ્યેવમુક્તો હરિં તુ ।
ઉવાચ કન્યાં સોમપુત્રીં સતીં ચ બ્રહ્માદીનાં દૃશ્યતે શ્રીનિવાસઃ

અનન્તરૂપોધિકકાન્તકાન્તિમાન્રૂદ્રાદીનાં દૃશ્યતે વેઙ્કટેશઃ ।
સસૂર્યલક્ષાધિકકાન્તકાન્તિતો રુદ્રાદીનાં દૃશ્યતે શ્રીનિવાસઃ

સહસ્રસૂર્યાધિકકાન્તિકાન્તઃ સવિદ્યુત્ત્વાન્માનુષાણાં રમેશઃ ।
ઋષ્યાદીનાં દૃશ્યતે ચન્દ્રવચ્ચ સન્માનુષાણામપરોક્ષો હરિસ્તુ

નક્ષત્રવદ્દૃશ્યતે શ્રીનિવાસઃ સદા ઋષીણામપરોક્ષો હરિસ્તુ ।
સ સૂર્યવદ્દૃશ્યતે શ્રીનિવાસઃ સંસારિણાં વેઙ્કટેશઃ ખગેન્દ્ર

સંદોહવદ્દૃશ્યતે વૈ પ્રકાશો મિથ્યાવતાં દૃશ્યતે શ્રીનિવાસઃ ।
પાષાણવન્નૈલ્યરૂપપ્રકાશઃ શિલામાત્રે દૃષ્યતે વૈ કલૌ ચ

નૃણાં સર્વેષાં શ્રીનિવાસો હરિસ્તુ કલૌ સ્વરૂપં શ્રીનિવાસસ્ય દેવી ।
ન માનુષાઃ પ્રવિજાનન્તિ સર્વે યતઃ કલૌ તામસા રાજસાસ્તુ

તત્સંગિનઃ સાત્ત્વિકાઃ કેચિદેવ હ્યતો ભક્તા દુર્લભા વૈ કલૌ ચ ।
યે દૃશ્યન્તે ભક્તવત્તે ન ભક્તાઃ શિશ્રોદરયોર્ભરણે ચૈવ સક્તાઃ

કુર્વન્તિ યાત્રાં ચ તદર્થમેવ ભક્તિજ્ઞાનં દુર્લભં વૈ કલૌ ચ ।
ભક્તા યે વૈ ન વિરક્તાઃ સદૈવ તેષાં હરેર્દર્શનં દુર્લભં ચ

ભક્તસ્વરૂપં તવ વક્ષ્યે ખગેન્દ્ર યો જ્ઞાનપૂર્ણઃ પરમે સ્નિગ્ધ એવ ।
ન ચ દ્વેષૈર્બન્ધુરો ભક્તિયુક્તસ્તવ દ્વેષાઞ્છૃણુ વક્ષ્યે ચ સમ્યક્

જીવાભિદા હરિણાપ્રાકૃતેન સ્વતન્ત્રેણ હ્યસ્વતન્ત્રસ્ય નિત્યમ્ ।
જ્ઞાનાનન્દૈઃ પરિપૂર્ણે હરૌ ચ ગુણૈરપૂર્ણો હરિરિત્યેવ ચિન્તા

શ્રીબ્રહ્મરુદ્રાદિદિવૌકસાં સદા તથા દ્વિજાનાં સંમાનાયાશ્ચ ચિન્તા ।
વિષ્ણોઃ સકાશાદ્બ્રહ્મરુદ્રાદિકાનાં સદાધિક્યાલોચનં દ્વેષ એવ

વિષ્ણોર્ભદ્રે હસ્તપાદાદિકાનાં ભેદજ્ઞાનં દ્વેષમાહુર્મહાન્તઃ ।
અવતારાણા છેદભેદાદિકં ચ તથોચ્યતે મરણસ્યાપિ ચિન્તા

તદ્ભક્તાનાં દ્વેષણં ચાહુરાર્યાસ્તદ્વાક્યાનાં દૂષણં દ્વેષ એવ ।
નચ દ્વેષૈઃ સંયુતા યે ચ લોકે કન્યે દૃશ્યન્તે ન તુ ભક્તાઃ કદાચિત્

કન્યોવાચ ।
જૈગીષવ્ય બ્રૂહિ મે કે ચ ભક્તા ભક્તિં કથં દર્શયામાસુરેતે ।
તેષાં હરિઃ શ્રીનિવાસો મહાત્મા ત્રાતા સદા ભક્તવર્ગે દયાલુઃ

જૈગીષવ્યસ્ત્વેવમુક્તો મહાત્મા ઉવાચ કન્યાં સંસ્મરન્ ભક્તવર્યઃ ।
જૈગીષવ્ય ઉવાચ ।
પ્રહાદાદ્યા શ્રીનિવાસસ્ય ભક્તાઃ કૃત્વા નૃસિંહે ચોત્તમાં ભક્તિમેવ

અવાપ સામ્રાજ્યમનુત્તમં ચ જ્ઞાનં નૃસિંહાત્સમવાપ પશ્ચાત્ ।
પરાશરઃ શ્રીનિબાસસ્ય ભક્તો ભક્તિં કૃત્વા વ્યાસરૂપં હરિં ચ

સ્તુત્વા તેન જ્ઞાનતત્ત્વં હ્યવાપ્ય જગામ મોક્ષં ભક્તિસંવર્ધિતાત્મા ।
યો નારદઃ શ્રીનિવાસસ્ય ભક્તો ભક્તિં કૃત્વા ગર્ભવાસે હરૌ ચ

તયા ભક્ત્યા બ્રહ્મપુત્રત્વમાપ જ્ઞાનપ્રાપ્ત્યા તેન મુક્તિં જગામ ।
યો હ્યંબરીષઃ શ્રીનિવાસસ્ય ભક્તઃ કૃત્વા ભક્તિં પરદેવ હરૌ ચ

જપ્ત્વા જ્ઞાનં પ્રાપ્ય દુર્વાસકશ્ચાપ્યવાપ મોક્ષં તેન સંવર્ધિતાત્મા ।
મુચુકુન્દો વૈ શ્રીનિવાસસ્ય ભક્તો વૈરાગ્યતો ભક્તિદાર્ઢ્યં ચ કૃત્વા

તત્ત્વજ્ઞાનં પ્રાપ્ય વિષ્ણોર્મહાત્મા હ્યવાપ મોક્ષં તેન સંવર્ધિતાત્મા ।
સ પુણ્ડરીકઃ શ્રીનિવાસસ્ય ભક્તઃ પિત્રાદિષ્ટો વિષ્ણુભક્તિં ચ કૃત્વા

હરિપ્રાસાદાજ્જ્ઞાનમનુત્તમં ચાપ્યવાપ મોક્ષં ભક્તિસંવર્ધિતાત્મા ।
બ્રહ્મા ચ વાયુશ્ચ સરસ્વતી ચ જ્ઞાતવ્યાઃ સર્વે ઋજુયોગિનશ્ચ

અચ્છિન્નભક્તાશ્ચ સદા મુરારેર્ન કામ્યરક્તાઃ શુદ્ધરૂપા હિ તે ચ ।
ગિરીશનાગેશખગેશસંજ્ઞા દેવાઃ શુક્રારૌ ગુરુચન્દ્રેન્દુસૂર્યાઃ

જલેશોગ્નિર્મનુધર્મૌ કુબેરઃ વિઘ્નેશનાસત્યમરુદ્ગણાશ્ચ ।
પર્જન્યમિત્રાદય એવ સર્વે સદા હ્યેતે શ્રીનિવાસસ્ય ભક્તાઃ

વિશ્વામિત્રો ભૃગુરૌર્વશ્ચ કુત્સો મરીચિરત્રિઃ પુલહઃ ક્રતુશ્ચ ।
શક્તિર્વસિષ્ઠો સૌતમીયો પુલસ્ત્યો ભારદ્વાજઃ શ્રીનિવાસસ્ય ભક્તાઃ

માન્ધાતા નહુષોંબરીષસગરૌ રાજા પૃથુર્હૈહયો ઇક્ષ્વાકુર્ભરતો યયાતિસુતલૌ ધર્મો વિકુક્ષિસ્તથા ।
ઉત્તાનશ્ચ બિભીષણો દશરથો હ્યેતે મહાજ્ઞાનિનઃ શ્રીમદ્વેઙ્કટનાયકસ્ય ચ ગુરોર્ભક્તાઃ સદા સંસ્મૃતાઃ

ભાગીરથી સમુદ્રશ્ચ યમુના ચ સરસ્વતી ।
ગોદાવરી નર્મદા ચ કૃષ્ણા ભીમરથી તથા

સરયૂફલ્ગુકાવેરીગણ્ડકી કપિલા સ્તથા ।
ઇત્યેતાશ્ચ હરેર્ભક્તાઃ સંતિ ચાત્રૈવ ભામિનિ

અભિપ્રાયં તત્ર વક્ષ્યે શૃણુ કન્યે મયા સતિ ।
યત્ર પ્રવર્તતે માર્ગે કથા વિષ્ણોર્મહાત્મનઃ

વર્તન્તે વૈષ્ણવા યત્ર હરિતત્ત્વાર્થબોધકાઃ ।
તત્રૈવ ભક્તાઃ સર્વેપિ સંતિ વિષ્ણોસ્તથૈવ ચ

યે દેવયાત્રાં પરમાત્મચિન્તયા કુર્વન્તિ તે હરિભક્તાશ્ચ નાન્યે ।
યતો હરૌ પરમે વૈષ્ણવાનાં સર્વં નિષ્ઠામેતિ કૃત્યં ખગેન્દ્ર

શેષાચલં સમાસાદ્ય હ્યન્નવસ્ત્રાદિભૂષણમ્ ।
યો ન દદ્યાદભક્તઃ સ તતઃ કો નુ પરઃ પશુઃ

ભક્તા હરેઃ શ્રીનિવાસાચલે ચ ગઙ્ગાદિરૂપેણ ચ તત્રતત્ર ।
તિષ્ઠન્તિ સેવાર્થમુરુક્રમસ્ય તેષાં પૂજા નૈવ કાર્યા ચ દેવિ

અભિપ્રાયં તત્ર વક્ષ્યે શૃણુ ત્વં તત્ર સ્થલે વસ્ત્રગન્ધાદિધૂપૈઃ ।
પુરાણોક્તા અપિ ભેદેન પૂજ્યા દૃષ્ટ્વા ચ તાન્વન્દયેત્પ્રાજ્ઞ એવ

સદ્બ્રાહ્મણાન્વન્દયેત્પાદમૂલે હસ્તૌ ચ દ્વૌ સંપુટીકૃત્ય દેવિ ।
સાષ્ટાઙ્ગરુપં વન્દનં ચૈવ વિષ્ણોઃ કુર્યાત્તથા ગુરવે વિષ્ણુબુદ્ધ્યા

ગઙ્ગાદીનાં વન્દનં કાર્યમેવ સાષ્ટાઙ્ગં વૈ તુલસીનાં તથૈવ ।
અશ્વત્થાનાં નમનં કાર્યમેવ ગવાદીનાં નમનં માનસેન

પૂજા સદા દેવદેવસ્ય વિષ્ણોઃ કાર્યા ભક્ત્યા વૈષ્ણવૈરેવ નાન્યૈઃ ।
યે નામકા જ્ઞાનવન્તઃ સુભક્તાઃ સદૈવ કાર્યા વિષ્ણુપૂજા ચ કન્યે

યે નામકા જ્ઞાનવન્તઃ સુભક્તાઃ સદૈવં કાર્યા વિષ્ણુપૂજા ચ કન્યે ।
યેનામકા વિષ્ણુભક્તાઃ સદૈવ પૂજા વિષ્ણોર્નૈવ કાર્યાત્ર દેવિ

મોહાદ્યો વૈ પૂજયેદ્દેવદેવં મહાધર્માદ્યાતિ ચાન્ધં તમો વૈ ।
બ્રહ્માદિનામાનિ હરેર્હિ દેવીં વિષ્ણોઃ સ્વનામાનિ દદૌ દિવૌકસામ્

નાદાદ્ધીરઃ કેશવાદીનિ કન્યે સ્વકં પુરં પ્રવિહાયૈવ રાજા ।
એવં મયોક્તં કન્યકે સર્વમેતદેતત્પરં સમ્યગારોહણીયમ્

ગોવિન્દ નારાયણ માધવેતિ યૂયં મયા સર્વમારાધિતવ્યમ્ ।
સર્વે મિલિત્વા પુનરેવં ખગેન્દ્ર સમારુહન્વૈઙ્કટાદ્રિં ગૃણન્તઃ

હરેર્નામાન્યત્ર પૂર્વં ગૃણન્તસ્ત્વાસ્વાદયન્તઃ શ્રીનિવાસસ્ય નામ ।
દ્રષ્ટું સર્વે શ્રીનિવાસં તથૈવ કુર્વન્તસ્તે તલશબ્દં નદન્તઃ

ઇતિ કૃષ્ણવચઃ શ્રુત્વા તાર્ક્ષ્યઃ કૃષ્ણમુવાચહ કથમાસ્વાદનં ચક્રુરેતદ્વિસ્તીર્યમે વદ ।
શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ।
ભો શ્રીનિવાસ તવ નામૈવ ચૈતન્નામ સ્વામી નનુ નામૈવ સ્વામી ।
યાં બ્રહ્માદ્યા આશ્રયન્તીત્તિ યસ્માત્તસ્માદ્રમા શ્રીરિતિ નામ ચાપ

રમાશ્રયત્વાન્નિતરાં સર્વદા ચેત્યતો હરિઃ શ્રીનિવાસાભિધાનઃ ।
ભો શ્રીનિવાસેતિ તુ નર્તયન્તો રોમાઞ્ચમાત્રાસ્તલશબ્દકારિણઃ

અદ્યૈવ પશ્યામ હરેસ્તવાસ્યં કદા વયં કૃત કૃત્યા ભવામઃ ।
ભોઃ કેશવાદ્યૈવ પદારવિન્દં સંદર્શયિત્વા સુદયાં કુરુષ્વ

બ્રહ્માણમાહુશ્ચ પુરાણમાહુઃ કશબ્દવાચ્યં સર્વલોકેશમાહુઃ ।
ઈશં ચાર્હં રુદ્રમિત્યેવ ચાહુસ્તત્પ્રેરકં સૃષ્ટિસંહારકાર્યે

અતો હરિઃ કેશવનામધેયો ભોઃ કેશવેતિ ચ નર્તયન્તઃ ।
આનન્દવાપીં સંસ્ત્રવન્તોભિ જગ્મુર્નારાયણેતિ પ્રવદન્તો હિ જગ્મુઃ

અતો દોષાસ્તદ્વિરુદ્ધા ગુણાશ્ચ નારાશ્ચ તેષામાશ્રયત્વાન્મુરારિઃ ।
નારાયણેતિ પ્રવદન્તીહ લોકે નારાનુબન્ધાત્સર્વમુક્તાઃ ખગેન્દ્ર

નારાઃ પ્રોક્તા આશ્રયત્વાચ્ચ તેષામતોપિ નારાયણ એવ વીન્દ્ર ।
મુક્તાશ્ચ યે તુ પ્રપદંનુ જગ્મુરણ્ડોદકં યસ્ય કટાક્ષમાત્રાત્

યદુત્પન્નં તેન નારાઃ ખગેન્દ્ર તેષાં સદાપ્યાશ્રયત્વાચ્ચ વીન્દ્ર ।
નારાયણેતિ પ્રવદન્તીહ લોકે હ્યનન્તબ્રહ્માણ્ડવિસર્જકત્વાત્

એવં નનૃતુઃ પરિશંસયન્તો ગોવિન્દ નાન્યો હિ ન ચૈવ દર્શનમ્ ।
ગોશબ્દવાચ્યાસ્તુ સમસ્તવાચો ગોભિશ્ચ સર્વૈઃ પ્રતિપાદ્યતે યતઃ

અતો હિ ગોવિન્દ ઇતિ સ્મૃતઃ સદા ભો વેદવેદ્યેતિ તથા ન નનૃતુઃ ।
આનન્દબાષ્પૈશ્ચ સમન્વિતા હિ હરે મુરારે તવ દર્શનં હિ

દેહિ પ્રભો વૈ તવદાસદાસાશ્ચતુર્દશે ભુવને સર્વદાપિ ।
યતસ્ત્વમેવં વસતીતિ વાસુશ્ચાત્રૈવ નિત્યં ક્રીડતે સર્વદૈવ

યતો દેવેત્યેવમાહુર્મહાન્તસ્ત્વતો હરિં વાસુદેવેતિ ચાહુઃ ।
ભો વાસુદેવેતિ નનૃતુઃ સર્વદૈવ ભો માધવેતિ નનૃતુશ્ચૈવ સર્વે

લક્ષ્મીપતે ચેતિ વદન્તિ સર્વે ધનીતિ શબ્દઃ સ્વાભિવાચી યતો હિ ।
અતોપ્યાર્યા માધવેતિ બ્રુવન્તિ લક્ષ્મીપતે પાહિ તથૈવ ભક્તાન્

તે વૈ બ્રુવન્તો નનૃતુશ્ચ જગ્મુર્વિષ્ણો સદાસ્માન્પરિપાહિ નિત્યમ્ ।
સર્વત્ર યસ્માદ્વિતતોસિ તસ્માદિત્યાદિનામાનિ ગૃણન્ત એવ ।
જગ્મુશ્ચ સર્વે દદૃશુશ્ચ તીર્થં ભક્ત્યોપેતાઃ શ્રીનિવાસં સ્મરન્તઃ

કન્યોવાચ ।
કિં નામકં તીર્થમિદં મુનીન્દ્ર કિં કાર્યમત્ર પ્રવદાસ્માન્કૃતીશ ।
કસ્મૈ પ્રસન્નો ભગવાઞ્છ્રીનિવાસસ્ત્વસ્મિન્સુતીર્થં વદ વિસ્તરેણ

જૈગીષવ્ય ઉવાચ ।
કન્યે શૃણુ ત્વં હ્યભવત્સુબુદ્ધિમાન્પ્રહ્રાદસંજ્ઞો હરિભક્તવર્યઃ ।
નિષ્કામબુદ્ધ્યા તુ યદા જગામ શેષાચલસ્થં શ્રીનિવાસં ચ દ્રષ્ટુમ્

અસ્મિંસ્થલે દૈત્યકુમારકાન્પ્રતિ હરેશ્ચ તત્ત્વં પરિપૃષ્ટવાન્પ્રભુઃ ।
નૃસિંહરૂપં શ્રીનિવાસં ભજસ્વ સુદુર્લભં માનુષં જન્મ કન્યે

તત્રાપિ વિષ્ણોર્નૃહરે સુતત્ત્વં સુદુર્લભં સુષ્ઠુ યાત્રા તથૈવ ।
યસ્યાં યાત્રાયાં યત્ર કુત્રાપિ દેશે હરેઃ કથા વર્તતે દૈત્યવર્યાઃ

તત્ર સ્થલે હરિરાસ્તે સદૈવ યતો વ્યાપ્તઃ સર્વતો વૈ નૃસિંહઃ ।
એતચ્છ્રુત્વા દૈત્યકુમારકાસ્તે પ્રહ્લાદમૂચુર્ભક્તવર્યં હરેશ્ચ

વ્યાપ્તો હરિશ્ચેત્કથમત્ર વૈ સખે ન દૃશ્યતે જલરૂપી નૃસિંહઃ ।
સ એવમુક્તો દાનવાનાં સુતૈશ્ચ તુષ્ટાવ વિષ્ણું પરમાદરેણ

તવ સ્વરૂપં મમ દર્શયસ્વ સ્વયોગ્યરૂપં દાનવાનાં સુતાનામ્ ।
ઇતિ સ્તુતઃ શ્રીનિવાસો હરિસ્તુ તસ્મિન્નન્તર્જલરૂપં સમાયાત્

અસ્મિન્સ્નાનં યે પ્રકુર્વન્તિ તીર્થે તેષાં જ્ઞાનં પરમં દૃઢં સ્યાત્ ।
અત્ર સ્નાને માનુષાણાં ચ તાત બુદ્ધિર્ન હિ સ્યાત્કલિકાલે વિશેષાત્

દત્ત્વાં વરં દૈત્યવરાય વિષ્ણુરન્તર્દધે જલપૂર્ણે સુકુણ્ડે ।
અદ્યાપ્યાસ્તે જલમધ્યે નૃસિંહઃ પ્રહ્લાદોપિ દૈત્યકુમારકૈઃ સહ

તસ્મિન્ સુતીર્થે પરિતસ્તત્રતત્ર જયેતિ શબ્દઃ શ્રૂયતે ચાપરાહ્ને ।
ઇદં તીર્થં નારસિંહાભિધં ચ કન્યેસ્નાનં હ્યત્ર કાર્યં મનુષ્યૈઃ

સ્નાનં કૃત્વા તત્ર તીર્થે ચ સમ્યગ્દીપં દત્ત્વા દ્વિજવર્યાય મુખ્યમ્ ।
દ્રષ્ટું પુનઃ શ્રીનિવાસં પ્રજગ્મુર્ગોવિન્દગોવિન્દ ઇતિ બ્રુવન્તઃ

મુખ્યપ્રાણાધિષ્ઠિતં સ્થાનમાપ્ય અપાવિશત્તત્ર દેવી હ્યુવાચ ।
જૈગીષવ્યઃ શ્રીનિવાસસ્ય વિષ્ણોઃ કથં કાર્યં દર્શનં તદ્વદસ્વ

જૈગીષવ્યઃ પ્રાહ સંહૃષ્ટચિત્તો બ્રવીમિ તન્ત્રં શૃણુ કન્યકે ત્વમ્ ।
શ્રુત્વા મત્તઃ કુરુ સર્વં મયોક્તમાદ્યં દ્વારં શ્રીનિવાસસ્ય દૃષ્ટ્વા

અપરાધસહસ્રાણિ ક્રિયન્તે ઽહર્નિશં મયા ।
તાનિ સર્વાણિ મે દેવ ક્ષમસ્વ પુરુષોત્તમ

માનસાન્વાચિકાન્દોષાન્કાયિ કાનપિ સર્વશઃ ।
વૈષ્ણવદ્વેષહેતૂન્મે ભસ્મસાત્કુરુ માધવ

આદ્યદ્વારં શ્રીનિવાસસ્ય દેવિ સમ્યક્ સ્મરેદ્વિજયં વૈ જયં ચ ।
દક્ષાધ્વરે શ્રીનિવાસસ્ય દેવિ ચણ્ડં પ્રચણ્ડં સંસ્મરેત્સમ્યગેવ

પાશ્ચાત્યભાગે શ્રીનિવાસસ્ય દેવિ નન્દં સુનન્દં સંસ્મરેદેવ ભક્ત્યા ।
સવ્યદ્વારે શ્રીનિવાસસ્ય કન્યે સ્મરેત્કુમુદાક્ષં કુમુદન્તમેવ

યશ્ચૈવ દેહં પ્રવિશેદ્ભક્તિપૂર્વં કદા દ્રક્ષ્યે સાદરેણૈવ દેવિ ।
પ્રદક્ષિણદ્વાદશકં ચ કૃત્વા પદે પદે સંસ્મરેચ્છ્રીનિવાસમ્

શ્રીસ્વામિતીર્થે સમ્યગાચમ્ય નત્વા સ્નાત્વા નત્વા ભૂવરાહં ચ દેવિ ।
અયુદ્વારં પ્રિવશેદ્ભક્તિપૃર્વં ગોવિન્દગોવિન્દ ઇતિબ્રુવન્વૈ

પશ્ચાદ્ધરેર્નમનં કાર્યમેવ સાષ્ટાઙ્ગરૂપં પ્રવિશેદ્દેવગેહમ્ ।
પુનર્વિશેદ્વારતઃ સંસ્થિતઃ સ પીઠસ્થદેવાન્માનસા ચિન્તયીત

મધ્યે પીઠં શ્રીનિવાસં ચ દેવી નારાયણં પ્રણમેત્પૂર્ણમેવ ।
દેવસ્ય સવ્યે પીઠભાગાદ્વહિશ્ચ નમસ્કાર્યં ગુરુદેવાય ચૈવ

પીઠસ્યાગ્રાચ્ચાપ્યધસ્તાત્પ્રદેશે આગ્નેયકોણે પ્રણમેદ્વૈ ખગેન્દ્ર ।
નૈરૃત્યભાગે વ્યાસદેવાય દેવિ નમસ્કાર્યો વૈષ્ણવઃ સર્વદાપિ

વાયવ્યકોણે ભક્તિપૂર્વં સુદુર્ગાં નમસ્કુર્યાદ્ભક્તિસંવર્ધિતાત્મા ।
પીઠસ્યોર્ધ્વં હ્યગ્નિકોણેષુ દેવી ધર્માધિભૂતાય નમો યમાય

પીઠસ્યોર્ધ્વં નૈરૃતસ્યોર્ધ્વકોણે જ્ઞાનાધિપં પ્રણમેદ્વાયુદેવમ્ ।
પીઠસ્યોર્ધ્વં વાયુકોણે ચ સુભ્રૂર્વૈરાગ્યાનામધિપં ચૈવ રુદ્રમ્

પીઠસ્યોર્ધ્વં ત્વીશકોણે ચ દેવિ ઐશ્વર્યાણામધિપં ચેન્દ્રદેવમ્ ।
પીઠસ્ય પૂર્વે પ્રણમેન્નૈરૃતિં ચ અર્યામ્ણાનામધિપં ચાત્ર દેવિ

દેવસ્ય પીઠસ્ય ચ દક્ષિણે ચ દુર્ગાં નમેદુગ્રરૂપાભિધાં ચ ।
પીઠસ્ય કન્યે પ્રણમેત્પશ્ચિમે વૈ આરોગ્યાણા મધિપં કામદેવમ્

દેવસ્ય પીઠસ્યોત્તરે રુદ્રદેવમનૈશ્વર્યાણામધિપં સંસ્મરેચ્ચ ।
પીઠસ્ય મધ્યે પ્રણમેદ્વૈ વરાહં સદા કન્યે પરમં પૂરુષાખ્યમ્

તસ્યોપરિષ્ટાચ્છક્તિસંજ્ઞાં ચ લક્ષ્મીમાધારરૂપાં પ્રણમેચ્ચૈવ નિત્યમ્ ।
તસ્યોપરિષ્ટાદ્વાયુકૂર્મૌ નમેચ્ચ તસ્યોપરિષ્ટાચ્છેષકૂર્મૌ નમેચ્ચ

તસ્યોપરિષ્ટાદભિમાનિનીં ભુવો ભૂદેવતાં પ્રણમેચ્ચૈવ સુભ્રૂઃ ।
તસ્યોપરિષ્ટાદ્વરુણં સંસ્મરેચ્ચ ક્ષીરોદધેરધિપં ચૈવ દેવમ્

તસ્યોપરિષ્ટાત્પ્રણમેચ્ચૈવ લક્ષ્મીં શ્વેતદ્વીપાખ્યં કન્યકે પૂજયેચ્ચ ।
તસ્યોપરિષ્ટાત્પ્રણમેચ્ચૈવ લક્ષ્મીં મહાદિવ્યાં મણ્ડપસંજ્ઞકાં ચ

પીઠસ્ય મધ્યે યમસંજ્ઞાં ચ લક્ષ્મીં સમર્ચયેદ્યમમધ્યે ચ દેવીમ્ ।
યમસ્ય દેવસ્ય ચ દક્ષિણે ચ સૂર્યં નમેદ્દીપરૂપં ચ ભદ્રે

યમસ્ય દેવસ્ય ચ વામભાગે શ્રિયં નમેદ્દીપરૂપાં ચ દેવીમ્ ।
યમસ્ય દેવસ્ય તુ ચાગ્રભાગે હુતાશનં દીપરૂપં નમેચ્ચ

દેવસ્યાગ્રે ભૂમિનામ્નીં નમેચ્ચ તત્ત્વાભિમાનાં સંસ્મરેચ્ચૈવ નિત્યમ્ ।
પર્યઙ્કરૂપં શ્રીનિવાસસ્ય વિષ્ણોસ્તમોભિમાનાં સન્નમેચ્ચૈવ દુર્ગામ્

પૂર્વાદિગં પીઠસોપાનરૂપમાત્માનમેકં પ્રણમેચ્ચ દેવિ ।
દક્ષસ્થદિક્પીઠસોપાનરૂપં જ્ઞાનાત્મકં પ્રણમેચ્ચૈવ કન્યે

પદ્મસ્ય પૂર્વસ્થદલે ચ દેવિ સ્ત્રીરૂપાખ્યં વિમલાખ્યામિમાં ચ ।
બ્રહ્માદિદેવાન્પ્રણમેચ્ચ દેવિ આગ્નેયકોણસ્થદલે શૃણુત્વમ્

ઉત્કર્ષનામ્નીં પરમાં ચ દેવીં નમેદ્રમાં બ્રહ્મવાયૂ ચ શેષમ્ ।
દક્ષસ્થપદ્મસ્ય દલાષ્ટકે ચ નારાયણાકારશેષાદિકાનામ્

સ્ત્રીરૂપેભ્યો નમનં કાર્યમેવ કન્યે મયા પશ્ચિમસ્થે દલે ચ ।
ગોપાખ્યનારાયણબ્રહ્મવાયુવિપ્રાદિકાનાં શેષરૂદ્રાદિકાનામ્

સ્ત્રીરૂપેભ્યો નમનં કાર્યમેવ ઈશાન કોણસ્થદલેષુ ચૈવ ।
ઈશાનનારાયણમાવિરિઞ્ચવાયુર્વિયચ્છેષસુરાદિકાનામ્

સ્ત્રીરૂપેભ્યો નમનં કાર્યમેવ તથૈવ પદ્મસ્ય ચ મધ્યભાગે ।
અનુગ્રહાખ્યા વિષ્ણુલક્ષ્મીશ્ચ દેવી વાયુર્વિયચ્છેષરુદ્રાદિકાનામ્

સ્ત્રીરૂપાણાં નમનં કાર્યમેવ સુયોગપીઠસ્ય સ્વરૂપ ભૂતમ્ ।
સદા નમેચ્છ્રીમદનન્તસંજ્ઞમેવં ન મેચ્છ્રીનિવાસં ચ દેવમ્

શ્રીનિવાસસ્ય વામે તુ લક્ષ્મીં ચ પ્રણમેદ્વુધઃ ।
શ્રીનિવાસસ્ય સવ્યે તુ ધરાયૈ પ્રણમેચ્છુભે

પીઠાદ્વહિઃ પૂર્વભાગે કૃપોલ્કં પ્રણમેચ્છુભમ્ ।
મહોલ્કં દક્ષિણે ચૈવ વીરોલ્કં પશ્ચિમે નમેત્

ઉત્તરે ચ નમઃ કુર્યાદ્યુલ્કાય ચ મહાત્મને ।
ચતુર્ષ્વપિ ચ કોણેષુ સહસ્રોલ્કં નમેત્સુધીઃ

પૂર્વે તુ વાસુદેવાય નમસ્કુર્યાચ્ચ દક્ષિણે ।
સંકર્ષણાય દેવાય પ્રદ્યુમ્નાય ચ પશ્ચિમે

ઉત્તરે હ્યનિરુદ્ધ્યા નમસ્કુર્યાદતન્દ્રિતઃ ।
આગ્નેયે ચ નમસ્કુર્યાત્કન્યે માયાં સદા શુભે

જયાયૈ ચ નમસ્કુર્યાન્નૈરૃત્યે ચાપિ વાયવે ।
કૃત્યે ચૈવ નમસ્કુર્યાદીશાન્યે શાન્તિસંજ્ઞકામ્

કેશવાય નમઃ પૂર્વે તથા નારાયણાય ચ ।
માધવાય નમસ્કુર્યાન્નૈરૃત્યે ચાપિ વાયવે

આગ્નેયે કન્યકે નિત્યં ભક્ત્યા તુ પ્રયતઃ શુભે ।
ગોવિન્દાય નમસ્કુર્યાદ્દક્ષિણે વિષ્ણવે તથા

મધુસૂદનાય ભોઃ કન્યે નમસ્કુર્યાત્તુ નૈરૃતૌ ।
પશ્ચિમે ત્રિવિક્રમાય વામનાય તથૈવ ચ

વિષ્ણવે શ્રીધરાયાથ નમસ્કુર્યાચ્ચ ભામિતિ ।
ઉત્તરે તુ મહાકન્યે હૃષીકેશાય વૈ નમઃ

તથા વૈ પદ્મનાભાય નમસ્કુર્યાદતન્દ્રિતઃ ।
દામોદરાય ચૈશાન્યે નમસ્કુર્યાચ્ચ ભામિનિ

ચતુર્થાવરણે પૂર્વે મહાકૂર્માય વૈ નમઃ ।
વરાહાય નમસ્કુર્યાદાગ્નેયે કન્યકે શુભે

દક્ષિણે નારસિંહાય વામનાય નમોનમઃ ।
ભાર્ગવાય નમસ્કુર્યાન્નૈરૃત્યે શુદ્ધચેતસા

પશ્ચિમે માધવાયાથ તથા કૃષ્ણાય વૈ નમઃ ।
બુદ્ધાય ચ નમસ્કુર્યાદ્વાયવ્યે કન્યકે શુભે

ઉત્તરે હ્યુલ્કરૂપાય અનન્તાય નમોસ્તુ તે ।
ઈશાન્યે વિશ્વરૂપાય નમસ્કુર્યાદતન્દ્રિતઃ

આગ્નેયે વારુણીં ચૈવ ગાયત્રીં ચૈવ નૈરૃતે ।
વાયવ્યે ભારતીં ચૈવ ઈશાન્યે ગિરિજાં નમેત્

ગિરિજાં વામભાગે તુ સૌપર્ણૈ ચૈવ સંનમેત્ ।
પ્રાગિન્દ્રાય નમસ્કુર્યાત્સાયુધાય તથૈવ ચ

સ પરિગ્રહાય શ્રીવિષ્ણોઃ પાર્ષદાય નમોનમઃ ।
આગ્નેયેત્યગ્નયે તુભ્યં સાયુધાયેતિ પૂર્વવત્

દક્ષિણે તુ યમાયૈવ નૈરૃત્યાં નિરૃતિં યજેત્ ।
પશ્ચિમે વરુણાયૈવ વાયવ્યે વાયવે નમઃ

ઉત્તરે ચ કુબેરાય ઈશાન્યે ચ શિવાય ચ ।
ઈશાનશક્રયોર્મધ્યે બ્રહ્મણે સાયુધાય ચ

નિરૃત્યપ્યતિમધ્યે તુ શેષાય ચ નમોનમઃ ।
એવં કૃત્વા નમસ્કારં પ્રણમેચ્ચ પુનઃ પુનઃ

ઇત્યેતત્સર્વમાખ્યાતં વિધિપૂર્વં તુ દર્શનમ્ ।
ઇતઃ પરન્તુ ગન્તવ્યં દર્શનાર્થં રમાપતે

એવમુક્ત્વા તુ સા દેવી તૈઃ સાર્ધં તુ યયૌ મુદા ।
યદુક્તઃ શ્રીનિવાસસ્ય દર્શનસ્ય વિધિઃ ખગ ।
કસ્યચિન્નૈવ વક્તવ્યો ગોપ્યત્વાચ્ચ કદાચન

સમાગમો દુર્ઘટ એવ વીન્દ્ર સતાં ચ સત્તત્ત્વવિબોધકાનામ્ ।
અનેકજન્માર્જિતપુણ્યસંચયાદભૂદ્ગુરોઃ સંગમ એવ તસ્ય

પયો વિકારં ચ નિજં જહાતિ શેષસ્ય શેષં નલિનસ્ય ષઙ્કજમ્ ।
ભાવં ચલં પઙ્કજનાભયોગાત્સત્સંગયોગાદશુભાનિ ન સ્યુઃ