ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 2.47

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે ઉત્તરખણ્ડે દ્વિતીયાંશે ધર્મકાણ્ડે પ્રેતકલ્પે જીવસ્ય શુભાશુભગતિનિરૂપણં નામ ષટ્ચત્વારિંશોધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 47
ગરુડ ઉવાચ ।
ભગવન્દેવદેવેશ કૃપયા પરયા વદ ।
દાનં દાનસ્ય માહાત્મ્યં વૈતરણ્યાઃ પ્રમાણકમ્

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ।
યા સા વૈતરણી નામ યમમાર્ગે મહાસરિત્ ।
અગાધા દુસ્તરા પાપૈર્દૃષ્ટમાત્રા ભયાવહા

પૂયશોણિતતોયાઢ્યા માંસકર્દમસકુંલા ।
પાપિનઞ્ચાગતાન્દૃષ્ટ્વા નાનાભયસમાવૃતા

ક્વાથ્યતે સત્વરં તોયં પાત્રમધ્યે ઘૃતં યથા ।
ક્રિમિભિઃ સઙ્કુલં પૂયં વજ્રતુણ્ડૈઃ સમાવૃતમ્

શિશુમારૈશ્ચ મકરૈર્વજ્રકર્તરિકાયુતૈઃ ।
અન્યૈશ્ચ જલજીવૈશ્ચ હિંસકૈર્માંસભેદિભિઃ

ઉદ્યાન્તિ દ્વાદશાદિત્યાઃ પ્રલયાન્તે તથા હિ તે ।
તપન્તિ તત્ર વૈ મર્ત્યાઃ ક્રન્દ માનાસ્તુ પાપિનઃ

હા ભ્રાતઃ પુત્ર તાતેતિ પ્રલપન્તિ મુહુર્મુહુઃ ।
વિચરન્તિ નિમજ્જન્તિ ગ્લાનિં ગચ્છન્તિ જન્તવઃ

ચતુર્વિધૈઃ પ્રાણિગણૈર્દૃષ્ટા વ્યાપ્તા મહાનદી ।
તરન્તિ ગોપ્રદાનેન ત્વન્યથા ચ પતન્તિ તે

માં નરા યે ઽવમન્યન્તે ચાચાર્યં ગુરુમેવ ચ ।
વૃદ્ધાનન્યાંશ્ચાપિ મૂઢાસ્તેષાં વાસસ્તુ તત્ર વૈ

પતિવ્રતાં સાધુશીલામૂઢાં ધર્મેષુ નિશ્ચલામ્ ।
પરિત્યજન્તિ યે મૂઢાસ્તેષાં વાસસ્તુ સન્તતમ્

વિશ્વાસપ્રતિપન્નાનાં સ્વામિમિત્રતપસ્વિનામ્ ।
સ્ત્રીબાલવિકલાદીનાં વધં કૃત્વા પતન્તિ હિ ।
પચ્યન્તે તત્ર મધ્યે તુ ક્રન્દમાનાસ્તુ પાપિનઃ

શાન્તં બુભુક્ષિતં વિપ્રંયો વિઘ્નાયોપસર્પતિ ।
ક્રિમિભિર્ભક્ષ્યતે તત્ર યાવદાભૂતસંપ્લવમ્

બ્રાહ્મણાય પ્રતીશ્રુત્ય યમાર્થં ન દદાતિ તમ્ ।
આહૂય નાસ્તિ યો બ્રૂયાત્તસ્ય વાસસ્તુ તત્ર વૈ

અગ્નિદો ગરદશ્ચૈવ કૂટસાક્ષી ચ મદ્યપઃ ।
યજ્ઞવિધ્વંસકશ્ચૈવ રાજ્ઞીગામી ચ પૈશુનઃ

કથાભઙ્ગકરશ્ચૈવ સ્વયન્દત્તા પહારકઃ ।
ક્ષેત્રસેતુવિભેદી ચ પરદારપ્રધર્ષકઃ

બ્રાહ્મણો રસવિક્રેતા તથા યો વૃષલીપતિઃ ।
ગોધનસ્ય તૃષાર્તસ્ય વાપ્યા ભેદં કરોતિ યઃ

કન્યાવિદૂષકશ્ચૈવ દાનં દત્ત્વાનુતાપકઃ ।
શૂબદ્રસ્તુ કપિલાપાયી બ્રાહ્મણો માંસભોજનઃ

એતે વસન્તિ સતતં મા વિચારં કૃથાઃ ક્વચિત્ ।
કૃપણો નાસ્તિકઃ ક્ષુદ્રઃ સ તસ્યાં નિવસેત્ખગ

સદામર્ષો સદા ક્રોધી નિજવાક્યપ્રમાણકૃત્ ।
પરોક્ત્યુચ્છેદકો નિત્યં વૈતરણ્યા વસેચ્ચિરમ્

યસ્ત્વહઙ્કારવાન્પાપી સ્વવિકત્થનકારકઃ ।
કૃતઘ્નો ગર્ભસન્તાપી વૈતરણ્યાં સ મજ્જતિ

કદાપિ ભાગ્યયોગેન તરણેચ્છા ભવેદ્યદિ ।
સાનુકૂલા ભવેદ્યેન તદાકર્ણય કાશ્યપ

અયને વિષુવે પુણ્યે વ્યતીપાતે દિનોદયે ।
ચન્દ્રસૂર્યોપરાગે વા સંક્રાન્તૌ દર્શવાસરે

અન્યેષુ પુણ્યકાલેષુ દીયતે દાનમુત્તમમ્ ।
યદા તદા ભવેદ્વાપિ શ્રાદ્ધા દાનં પ્રતિ ધ્રુવમ્

તદૈબ દાનકાલઃ સ્યાદ્યતઃ સમ્પત્તિરસ્થિરા ।
અનિત્યાનિ શરીરાણિ વિભવો નૈવ શાશ્વતઃ

નિત્યં સન્નિહિતો મૃત્યુઃ કર્તવ્યો ધર્મસંગહઃ ।
કૃષ્ણાં વા પાટલાં વાપિ કુર્યાદ્વૈતરણીં શુભામ્

સ્વર્ણશૃઙ્ગીં રૌપ્યખુરાં કાંસ્યપાત્રોપદોહનીમ્ ।
કૃષ્ણવસ્ત્રયુગાચ્છન્નાં સપ્તધાન્યસમન્વિતામ્

કાર્પાસદ્રોણશિખરે આસીનં તામ્રભાજને ।
યમં હૈમં પ્રકુર્વીત લોહદણ્ડસમન્વિતમ્ ।
ઇક્ષુદણ્ડમયં બદ્ધ્વા પ્લવં સુદૃઢબન્ધનૈઃ

ઉડુપોપરિ તાં ધેનું સૂર્યદેહસમુદ્ભવામ્ ।
કૃત્વા પ્રકલ્પયેદ્વિપ્રશ્છત્રોપાનહસંયુતમ્

અઙ્ગુલીયકવાસાંસિ બ્રાહ્મણાય નિવેદયેત્ ।
ઇમમુચ્ચારયેન્મન્ત્રં સંગૃહ્ય સજલાન્કુશાન્

યમદ્વારે મહાઘોરે શ્રુત્વા વૈતરણીં તદીમ્ ।
તર્તુકામો દદામ્યેનાં તુભ્યં વૈતરણીં નમઃ

ગાવો મે અગ્રતઃ સન્તુ ગાવો મે સન્તુ પાર્શ્વતઃ ।
ગાવો મે હૃદયે સન્તુ ગવાં મધ્યે વસામ્યહમ્

વિષ્ણુરૂપ દ્વિજશ્રેષ્ઠ મામુદ્ધર મહીસુર ।
સદક્ષિણા મયા દત્તા તુભ્યં વૈતરણીનમઃ

ધર્મરાજઞ્ચ સર્વેશં વૈતરણ્યાખ્યધેનુકામ્ ।
સર્વં પ્રદક્ષિણીકૃત્ય બ્રાહ્મણાય નિવેદયેત્

પુચ્છં સંગૃહ્ય ધેન્વાશ્ચ અગ્રે કૃત્વા તુ વૈ વ્દિજમ્ ।
ધેનુકે ત્વં પ્રતીક્ષસ્વ યમદ્વારે મહાભયે

ઉત્તારણાય દેવેશિ વૈતરણ્યે નમો ઽસ્તુ તે ।
અનુવ્રજેત્તુ ગચ્છન્તં સર્વં તસ્ય ગૃહં નયેત્

એવં કૃતે વૈનતેય સા સરિત્સુતરા ભવેત્ ।
સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ યો દદ્યાદ્ભુવિ માનવઃ

સુકૃતસ્ય પ્રભાવેણ સુખઞ્ચેહ પરત્ર ચ ।
સ્વસ્થે સહસ્રગુણિતમાતુરે શતસંમિતમ્

મૃતસ્યૈવ તુ યદ્દાનં પરોક્ષે તત્સમં સ્મૃતમ્ ।
સ્વહસ્તેન તતો દેયં મૃતે કઃ કસ્ય દાસ્યતી

દાનધર્મવિહીનાનાં કૃપણૈર્જીવેતક્ષિતૈઃ ।
અસ્થિરેણ શરીરેણ સ્થિરં કર્મ સમાચરેત્

અવશ્યમેવ યાસ્યન્તિ પ્રાણાઃ પ્રાઘુણિ (ઘૂર્ણિ) કા ઇવ

ઇતીદમુક્તં તવ પક્ષિરાજ વિડમ્બનં જન્તુગણસ્ય સર્વમ્ ।
પ્રેતસ્ય મોક્ષાય તદૌદ્ધ્વન્દૈહિકં હિતાય લોકસ્ય ચરેચ્છુભાય તુ

સૂત ઉવાચ ।
એવં વિપ્રાઃ સમાદ્દિષ્ટો વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના ।
ગરુડ પ્રેતચરિતં શ્રુત્વા સન્તુષ્ટિમાગતઃ

વ્રતતીર્થાદિકં સર્વં પુનઃ પપ્રચ્છ કેશવમ્ ।
ધ્યાત્વા મનસિ સર્વેશં સર્વકારણકારણમ્

ઋષયઃ સર્વમેવૈતજ્જન્તૂનાં પ્રભવાદિકમ્ ।
મરણં જન્મ ચ તથા પ્રેતત્વઞ્ચૌર્ધ્વદૈહિકમ્

મયા પ્રોક્તં વૈ મુક્ત્યૈ નિદાનં ચૈવ સર્વશઃ ।
લાભસ્તેષાં જયસ્તેષાં કુતસ્તેષાં પરાજયઃ ।
યેષામિન્દીવરશ્યામો હૃદયસ્થો જનાર્દનઃ

ધર્મો જયતિ નાધર્મઃ સત્યં જયતિ નાનૃતમ્ ।
ક્ષમા જયતિ ન ક્રોધો વિષ્ણુર્જયતિ નાસુરાઃ

વિષ્ણુર્માતા પિતા વિષ્ણુર્વિષ્ણુઃ સ્વજનબાન્ધવાઃ ।
યેષામેવ સ્થિરા બુદ્ધિર્ન તેષાં દુર્ગતિર્ભવેત્

મઙ્ગલં ભગવાન્વિષ્ણુર્મઙ્ગલં ગરુડધ્વજઃ ।
મઙ્ગલં પુણ્ડરીકાક્ષો મઙ્ગલાયતનં હરિઃ

હરિર્ભાગીરથી વિપ્રા વિપ્રા ભાગીરથી હરિઃ ।
ભાગીરથી હરિર્વિપ્રાઃ સારમેતજ્જગત્ત્રયે

ઇતિ સૂતમુખોદ્ગીર્ણાં સર્વશાસ્ત્રાર્થમણ્ડિતામ્ ।
વૈષ્ણવિં વાક્સુધાં પીત્વા ઋષયસ્તુષ્ટિમાયયુઃ

પ્રશશંસુસ્તથાન્યોન્યં સૂતં સર્વાર્થદર્શિનમ્ ।
પ્રહર્ષમતુલં પ્રાપુર્મુનયઃ શૌનકાદયઃ

અપવિત્રઃ પવિત્રો વા સર્વાવસ્થાં ગતોપિ વા ।
યઃ સ્મરેત્પુણ્ડરીકાક્ષં સ બાહ્યાભ્યન્તરં શુચિઃ