ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 2.31

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે ઉત્તરખણ્ડે દ્વિતીયાંશે ધર્મકાણ્ડે પ્રેતકલ્પે શ્રીકૃષ્ણગરુડસંવાદે નાનાદાનનિરૂપણં નામ ત્રિંસો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 31
શ્રીવિષ્ણુરુવાચ ।
યે નરાઃ પાપસંયુક્તાસ્તે ગચ્છન્તિ યમાલયમ્ ।
નૃણાં મત્સાક્ષિકં દત્તમનન્તફલદં ભવેત્

યાવદ્રજઃ પ્રમાણાબ્દંસ્વર્ગે તિષ્ઠતિ ભૂમિદઃ ।
અશ્વારૂઢાશ્ચ તે યાન્તિ દદતે યે હ્યુપાનહૌ

આતપે શ્રમયોગેન ન દહ્યન્તે ચ કુત્રચિત્ ।
છત્ત્રદાનેન વૈ પ્રેતા વિચરન્તિ સુખં પથિ

યમુદ્દિશ્ય દદાત્યન્નં તેન ચાપ્યાયિતો ભવેત્

અન્ધકારે મહાઘોરે અમૂર્તે લક્ષ્યવર્જિતે ।
ઉદ્દ્યોતેનૈવ તે યાન્તિ દીપદાનેન માનવાઃ

આશ્વિને કર્તિકે વાપિ માઘે મૃતતિથાવપિ ।
ચતુર્દશ્યાઞ્ચ દીયેત દીપદાનં સુખાય વૈ

પ્રત્યહઞ્ચ પ્રદાતવ્યં માર્ગે સુવિષમે નરૈઃ ।
યાવત્ સંવત્સરં વાપિ પ્રેતસ્ય સુખલિપ્સયા

કુલે દ્યોતતિ શુદ્ધાત્મા પ્રકાશત્વં સ ગચ્છતિ ।
જ્યોતિર્મયો ઽસૌ પૂજ્યો ઽસૌ દીપદાનપ્રદો નરઃ

પ્રાઙ્મુખોદઙ્મુખં દીપં દેવાગારે દ્વિજાતયે ।
કુર્યાદ્યામ્યમુખં પિત્રે અદ્ભિઃ સઙ્કલ્પ્ય સુસ્થિરમ્

સર્વોપહારયુક્તાનિ પદાન્યત્ર ત્રયોદશ ।
યો દદાતિ મૃતસ્યેહ જીવન્નપ્યાત્મહેતવે ।
સ ગચ્છતિ મહામાર્ગે મહાકષ્ટવિવર્જિતઃ

આસનં ભાજનં ભોજ્યં દીયતે યદ્દ્વિજાયતે ।
સુખે ન ભુઞ્જમાનસ્તુ દેન ગચ્છત્યલં પથિ

કમણ્ડલુપ્રદાનેન તૃષિતઃ પિબતે જલમ્

ભાજનં વસ્ત્રદાનઞ્ચ કુસુમઞ્ચાઙ્ગુલીયકમ્ ।
એકાદશા હે દાતવ્યં પ્રેતોદ્ધરણહેતવે

ત્રયોદશ પદાનીત્થં પ્રેતસ્ય શુભમિચ્છતા ।
દાતવ્યાનિ યથાશક્ત્યા પ્રેતો ઽસૌ પ્રીણિતો ભવેત્

ભોજના નિ તિલાંશ્ચૈવ ઉદકુમ્ભાંસ્ત્રયોદશ ।
મુદ્રિકાં વસ્ત્રયુગ્મઞ્ચ તયા યાતિ પરાં ગતિમ્

યો ઽશ્વં નાવં ગજં વાપિ બ્રાહ્મણે પ્રતિપાદયેત્ ।
સ મહિમ્નો ઽનુસારેણ તત્તત્સુખમુપાશ્નુતે

નાનાલોકાન્ વિચરતિ મહિષીઞ્ચ દદાતિ યઃ ।
યમપુત્ત્રસ્ય યા માતા મહિષી સુગતિપ્રદા

તામ્બૂલં કુસુમં દેયં યામ્યાનાં હર્ષવર્ધનમ્ ।
તેન સમ્પ્રીણિતાઃ સર્વે તસ્મિન્ ક્લેશં ન કુર્વતે

ગો-ભૂ-તિલ-હિરણ્યાનિ દાનાન્યાહુઃ સ્વશક્તિતઃ

મૃતોદ્દેશેન યો યદ્યાજ્જલપાત્રઞ્ચ મૃન્મયમ્ ।
ઉદપાત્રસહસ્રસ્ય ફલમાપ્નોતિ માનવઃ

યમદૂતા મહારૌદ્રાઃ કરાલાઃ કૃષ્ણપિઙ્ગલાઃ ।
ન ભીષયન્તિ તં યામ્યા વસ્ત્રદાને કૃતે સતિ

માર્ગે હિ ગચ્છમાનસ્તુ તૃષ્ણાર્તઃ શ્રમપીડિતઃ ।
ઘટાન્નદાનયોગેન સુખી ભવતિ નિશ્ચિતમ્

શય્યા દક્ષિણયા યુક્તા આયુધામ્બરસંયુતા ।
હૈમશ્રીપતિના યુક્તા દેયા વિપ્રાય શર્મણે ।
તથા પ્રેતત્વમુક્તો ઽસૌ મોદતે સહ દૈવતૈઃ

એતત્ તે કથિતં તાર્ક્ષ્ય દાનમન્ત્યેષ્ટિકર્મજમ્ ।
અધુના કથયિષ્યે ઽહમન્યદેહપ્રવેશનમ્

જાતસ્ય મૃત્યુલોકે વૈ પ્રાણિનો મરણં ધ્રુવમ્ ।
મૃતિઃ કુર્યાત્ સ્વધર્મેણ યાસ્યતશ્ચ પરન્તપ

પૂર્વકાલે મૃતાનાઞ્ચ પ્રાણિનાઞ્ચ ખગેશ્વર ।
સૂક્ષ્મોભૂત્વા ત્વસૌ વાયુર્નિર્ગચ્છત્યાસ્યમણ્ડલાત્

નવદ્વારૈ રોમભિશ્ચ જનાનાં તાલુરન્ધ્રકે ।
પાપિષ્ઠાનામપાનેન જીવો નિષ્ક્રામતિ ધ્રુવમ્

શરીરઞ્ચ પતેત્ પશ્ચાન્નિર્ગતે મરુતીશ્વરે ।
વાતાહતઃ પતત્યેવ નિરાધારો યથા દ્રુમઃ

પૃથિવ્યાં લીયતે પૃથ્વી આપશ્ચૈવ તથાપ્સુ ચ ।
તેજસ્તેજસિ લીયતે સમીરણઃ સમીરણે ।
આકાશે ચ તથા કાશઃ સર્વવ્યાપી ચ શઙ્કરે

તત્ર કામસ્તથા ક્રોધઃ કાયે પઞ્ચેન્દ્રિયાણિ ચ ।
એતે તાર્ક્ષ્ય સમાખ્યાતા દેહે તિષ્ઠન્તિ તસ્કરાઃ

કામઃ ક્રોધો હ્યહઙ્કારો મનસ્તત્રૈવ નાયકઃ ।
સંહારકશ્ચ કાલો ઽયં પુણ્યપાપસમન્વિતઃ

જગતશ્ચ સ્વરૂપન્તુ નિર્મિતં સ્વેન કર્મણા ।
પુનર્દેહાન્તરં યાતિ સુકૃતૈર્દુષ્કૃતૈર્નરઃ

પઞ્ચેન્દ્રિયસમાયુક્તં સકલૈર્વિષ્યૈઃ સહ ।
પ્રવિશેત્ સ નવં દેહં ગૃહે દગ્ધે યથા ગૃહી

શરીરે યે સમાસીના સમ્ભવેત્ સર્વધાતવઃ ।
ષાટ્કૌશિકો હ્યયં કાયો માતા પિત્રોશ્ચ ધાતવઃ

સમ્ભવેયુસ્તથા તાર્ક્ષ્ય સર્વે વાતાશ્ચ દેહિનામ્ ।
મૂત્રં પુરીષં તદ્યોગા યે ચાન્યે વ્યાધયસ્તથા

અસ્થિ શુક્રં તથા સ્નાયુઃ દેહેન સહ દહ્યતે ।
એષ તે કથિતસ્તાર્ક્ષ્ય વિનાશઃ સર્વદેહિનામ્

કથયામિ પુનસ્તેષાં શરીરઞ્ચ યથા ભવેત્ ।
એકસ્તમ્ભં સ્નાયુબદ્ધં સ્થૂણાદ્વયસમુદ્ધૃતમ્

ઇન્દ્રિયૈશ્ચ સમાયુક્તં નવદ્વારં શરીરકમ્ ।
વિષયૈશ્ચ સમાક્રાન્તં કામ-ક્રોધસમાકુલમ્

રાગ-દ્વેષસમાકીર્ણં તૃષ્ણાદુર્ગસુદુસ્તરમ્ ।
લોભજાલસમાયુક્તં પુરં પુરુષસંજ્ઞિતમ્

એતદ્ગુણસમાયુક્તં શરીરં સર્વદેહિનામ્ ।
તિષ્ઠન્તિ દેવતાઃ સર્વા ભુવનાનિ ચતુર્દશ

આત્માનં યે ન જાનન્તિ તે નરાઃ પશવઃ સ્મૃતાઃ ।
એવમેતન્મયાખ્યાતં શરીરં તે ચતુર્વિધમ્

ચતુરશીતિલક્ષાણિ નિર્મિતા યોનયઃ પુરા ।
ઉદ્ભિજ્જાઃ સ્વેદજાશ્ચૈવ અણ્ડજાશ્ચ જરાયુજાઃ

એતત્તે સર્વમાખ્યાતં યત્પૃષ્ટોહં ત્વયાનઘ