ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 2.32

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે ઉત્તરખણ્ડે દ્વિતીયાંશે પ્રેતકલ્પે શ્રીકૃષ્ણગરુડસંવાદે દાનફ લાન્યદેહપ્રવેશાદિનિરૂપણં નામૈ કત્રિંશો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 32
તાર્ક્ષ્ય ઉવાચ ।
કથમુત્પદ્યતે જન્તુર્ભૂતગ્રામે ચતુર્વિધે ।
ત્વચા રક્તં તથા માંસં મેદો મજ્જાસ્થિ જીવિતમ્

પાદૌ પાણી તથા ગુહ્યં જિહ્વા-કેશ-નખાઃ શિરઃ ।
સન્ધિમાર્ગાશ્ચ બહુશો રેખા નૈકવિધાસ્તથા

કામઃ ક્રોધો ભયં લજ્જા મનો હર્ષઃ સુખાસુખમ્ ।
ચિત્રિતં છિદ્રિતઞ્ચાપિ નાનાજાલેન વેષ્ટિતમ્

ઇન્દ્રજાલમિદં મન્યે સંસારે ઽસારસાગરે ।
કર્તા કો ઽત્ર હૃષીકેશ સંસારે દુઃ ખસંકુલે

શ્રીવિષ્ણુરુવાચ ।
કથયામિ પરં ગોપ્યં કોશસ્યાસ્ય વિનિર્ણયમ્ ।
યસ્ય વિજ્ઞાનમાત્રેણ સર્વજ્ઞત્વં પ્રજ્યતે

સાધુ પૃષ્ટં ત્વયા લોકે સદયં જીવકારણમ્ ।
વૈનતેય શૃણુષ્વ ત્વમેકાગ્રકૃતમાનસઃ

ઋતુકાલે ચ નારીણાં વર્જ્યં દિનચતુષ્ટયમ્ ।
યતસ્તસ્મિન્ બ્રહ્મહત્યાં પુરા વૃત્રસમુત્થિતામ્

બ્રહ્મા શક્રાત્ સમુત્તાર્ય ચતુર્થાંશેન દત્તવાન્ ।
તાવન્નાલોક્યતે વક્ત્રં પાપં યાવદ્વપુઃ સ્થિતમ્

પ્રથમે ઽહનિ ચાણ્ડાલી દ્વિતીયે બ્રહ્મઘાતિની ।
તૃતીયે રજકી જ્ઞેયા ચતુર્થે ઽહનિ શુધ્યતિ

સપ્તાહાત્ પિતૃદેવાનાં ભવેદ્યોગ્યા કૃતાર્ચને ।
સપ્તાહમધ્યે યો ગર્ભસ્તત્સંમ્ભૂતિર્મલિમ્લુચા

નિષકસમયે પિત્રોર્યાદૃક્ ચિત્તવિકલ્પના ।
તાદૃગ્ગર્ભસમુત્પત્તિર્જાયતે નાત્ર સંશયઃ

યુગ્માસુ પુત્ત્રા જાયન્તે સ્ત્રિયો ઽયુગ્માસુ રાત્રિષુ ।
પૂર્વસપ્તમમુત્સૃજ્ય તસ્માદ્યુગ્માસુ સંવિશેત્

ષોડશર્તુર્નિશાઃ સ્ત્રીણાં સામાન્યાત્ સમુદાહૃતઃ ।
યા ચતુર્દશમી રાત્રિર્ગર્ભસ્તિષ્ઠતિ તત્ર ચેત્

ગુણભાગ્યનિધિઃ પુત્રસ્તત્ર જાયેત ધાર્મિકઃ ।
સા નિશા તત્ર સામાન્યૈર્ન લભ્યેત ખગાધિપ

પ્રાયશઃ સમ્ભવત્યત્ર ગર્ભસ્ત્વષ્ટાહમધ્યતઃ ।
પઞ્ચમે ઽહનિ નારીણાં કાર્યં માધુર્યભોજનમ્

કટુક્ષારઞ્ચ તીક્ષ્ણઞ્ચ ત્યાજ્યમુષ્ણઞ્ચ દૂરતઃ ।
તત્ક્ષેત્રમોષધીપાત્રં બીજઞ્ચાપ્યમૃતાયિતમ્

તસ્મિન્નુપ્ત્વા નરઃ સ્વામી સમ્યક્ ફલમવાપ્નુયાત્ ।
તસ્યાશ્ચૈવાતપો વર્જ્ય શીતલં કેવલં ચરેત્

તામ્બૂલપુષ્પશ્રીખણ્ડૈઃ સંયુક્તઃ શુચિવસ્ત્રભૃત્ ।
ધર્મમાદાય મનસિ સુતલ્પં સંવિશેત્ પુમાન્

નિષેકસમયે યાદૃઙ્નરચિત્તવિકલ્પના ।
તાદૃક્સ્વભાવસમ્ભૂતિર્જન્તુર્વિશતિ કુક્ષિગઃ

શુક્રસોણિતસંયોગે પિણ્ડોત્પત્તિઃ પ્રજાયતે ।
વર્ધતે જઠરે જન્તુસ્તારાપતિરિવામ્બરે

ચૈતન્યં બીજરૂપં હિ શુક્રે નિત્યં વ્યવસ્થિતમ્ ।
કામશ્ચિત્તઞ્ચ શુક્રઞ્ચ યદા હ્યેકત્વમાપ્નુયુઃ

તદા દ્રાવમવાપ્નોતિ યોષાગર્ભાશયે નરઃ ।
રક્તાધિક્યે ભવેન્નારી શુક્રાધિક્યે ભવેત્ પુમાન્

શુક્રસોણિતયો સામ્યે ગર્ભાઃ ષણ્ડત્વમાપ્નુયુઃ ।
અહોરાત્રેણ કલિલં બુદ્વદં પઞ્ચભિદિનૈઃ

ચતુર્દશે ભવેન્માંસં મિશ્રધાતુસમન્વિતમ્ ।
ઘનં માંસઞ્ચ વિંશાહે ગર્ભસ્થો વર્ધતે ક્રમાત્

પઞ્ચવિંશતિમે ચાહ્નિ બલં પુષ્ટિશ્ચ જાયતે ।
તથા માસે તુ સમ્પૂર્ણે પઞ્ચતત્ત્વં નિધારયેત્

માસદ્વયે તુ સઞ્જાતે ત્વચા મેદશ્ચ જાયતે ।
મજ્જાસ્થીનિ ત્રિભિર્માસૈઃ કેશાઙ્ગુલ્યશ્ચતુર્થકે

કર્ણૌ ચ નાસિકે વક્ષો જાયેરન્ માસિ પઞ્ચમે ।
કણ્ઠરન્ધ્રોદરં ષષ્ઠે ગુહ્યાદિર્માસિ સપ્તમે

અઙ્ગપ્રત્યઙ્ગસમ્પૂર્ણો ગર્ભો માસૈરથાષ્ટભિઃ ।
અષ્ટમે ચલતે જીવો ધાત્રીગર્ભે પુનઃ પુનઃ ।
નવમેમાસિ સમ્પ્રાપ્તે ગર્ભસ્થૌજૌ દૃઢં ભવેત્

ચિકિત્સા જાયતે તસ્ય ગર્ભવાસપરિક્ષયે ।
નારી વાથ નરો વાથ નપુંસ્ત્વં વાભિજાયતે

શક્તિત્રયં વિશાલાક્ષં ષાટ્કૌશિકસમાયુતમ્ ।
પઞ્ચેન્દ્રિયસમોપેતં દશનાડીવિભૂષિતમ્

દશપ્રાણગુણોપેતં યો જાનાતિ સ યોગવિત્ ।
મજ્જાસ્થિશુક્રમાંસાનિ રોમ રક્તં બલં તથા

ષાટ્કૌશિકમિદં પિણ્ડં સ્યાજ્જન્તોઃ પાઞ્ચભૌતિકમ્ ।
નવમે દશમે માસિ જાયતે પાઞ્ચભૌતિકઃ

સૂતિવાતૈઃ સમાકૃષ્ટઃ પીડયા વિહ્વલીકૃતઃ ।
પુષ્ટો નાડ્યાઃ સુષુમ્ણાયા યોષિદ્ગર્ભસ્થિતસ્ત્વરન્

ક્ષિતિર્વારિ હવિર્ભોક્તા પવનાકાશમેવ ચ ।
એભિર્ભૂતૈઃ પીડિતસ્તુ નિબદ્ધઃ સ્નાયુબન્ધનૈઃ

મૂલભૂતા ઇમે પ્રોક્તાઃ સપ્ત નાડ્યન્તરે સ્થિતાઃ ।
ત્વચાસ્થિનાડ્યો રોમાણિ માંસઞ્ચૈવાત્ર પઞ્ચમમ્

એતે પઞ્ચ ગુણાઃ પ્રોક્તા મયા ભૂમેઃ ખગેશ્વર ।
યથા પઞ્ચ ગુણાશ્ચાપસ્તથા તચ્છૃણુ કાશ્યપ

લાલા મૂત્રં તથા શુક્રં મજ્જાર રક્તઞ્ચ પઞ્ચમમ્ ।
આપઃ પઞ્ચગુણાઃ પ્રોક્તા જ્ઞાતવ્યાસ્તે પ્રયત્નતઃ

ક્ષુધા તૃષા તથા નિદ્રા આલસ્યં કાન્તિરેવ ચ ।
તેજઃ પઞ્ચગુણં પ્રોક્તં તાર્ક્ષ્ય સર્વત્રયોગિભિઃ

રાગદ્વેષૌ તથા લજ્જા ભયં મોહસ્તથૈવ ચ ।
ઇત્યેતત્ કથિતં તાર્ક્ષ્ય વાયુજં ગુણપઞ્ચકમ્

આકુઞ્ચનં ધાવનઞ્ચ લઙ્ઘનઞ્ચ પ્રસારણમ્ ।
નિરોધઃ પઞ્ચમઃ પ્રોક્તો વાયોઃ પઞ્ચ ગુણાઃ સ્મૃતાઃ

ઘોષશ્ચિન્તા ચ ગામ્ભીર્યં શ્રવણં સત્યસંક્રમઃ ।
આકાશસ્ય ગુણાઃ પઞ્ચ જ્ઞાત વ્યાસ્તાર્ક્ષ્ય યત્નતઃ

શ્રોત્રં ત્વક્ ચક્ષુષી જિહ્વા નાસા બુદ્ધીન્દ્રિયાણિ ચ ।
પાણી પાદૌ ગુદં પ્રાક્ ચ ગુહ્યં કર્મેન્દ્રિયાણિ ચ

ઇડાચ પિઙ્ગલા ચૈવ સુષુમ્ણા ચ તૃતીયકા ।
ગાન્ધારી ગજજિહ્વા ચ પૂષા ચૈવ યસા તથા

અલમ્વુશા કુહૂશ્ચૈવ શઙ્ખિની દશમી સ્મૃતા ।
પિણ્ડ મધ્યે સ્થિતા હ્યેતાઃ પ્રધાના દશ નાડયઃ

પ્રાણાપાનૌ સમાનશ્ચ ઉદાનો વ્યાન એવ ચ ।
નાગઃ કૂર્મશ્ચ કૃકરો દેવદત્તો ધનઞ્જયઃ

ઇત્યેતે વાયવઃ પ્રોક્તા દશ દેહેષુ સુસ્થિતાઃ ।
કેવલં ભુક્તમન્નઞ્ચ પુષ્ટિદં સર્વદેહિનામ્

નયતે પ્રાણદો વાયુઃ શરીરે સર્વસન્ધિષુ ।
આહારો ભુક્તમાત્રસ્તુ વાયુના ક્રિયતે દ્વિધા

સ પ્રવિશ્ય ગુહે સમ્યક્ પૃથગન્નં પૃથગ્જલમ્ ।
ઊર્ધ્વમગ્નેર્જલં કૃત્વા તદન્નઞ્ચ જલોપરિ

અગ્નેશ્ચાધઃ સ્વયં પ્રાણસ્તમગ્નિઞ્ચ ધમેચ્છનૈઃ ।
વાયુના ધમ્યમાનો ઽગ્નિઃ પૃથક્કિટ્ટં પૃથગ્રસમ્

મલૈર્દ્વાદશભિઃ કિટ્ટં ભિન્નં દેહાત્ પૃથગ્ભવેત્ ।
કર્ણાક્ષિનાસિકા જિહ્વા દન્તનાભિવપુર્ગુદમ્

નખા મલાશ્રયા હ્યેતે વિણ્મૂત્રઞ્ચેત્યનન્તકમ્ ।
શુક્રશોણિતસંયોગાદેતત્ ષાટ્કૌશિકં સ્મૃતમ્

રોમ્ણાં કોટ્યસ્તથા તિસ્રો ઽપ્યર્ધકોટિ સમન્વિતાઃ ।
દ્વાત્રિંશદ્દશનાઃ પ્રોક્તાઃ સામાન્યાદ્વિનતાસુત

સપ્ત લક્ષાણિ કેશાઃ સ્યુર્નખાઃ પ્રોક્તાસ્તુ વિંશતિઃ ।
માંસં પલસહસ્રૈકં સામાન્યાદ્દેહસંસ્થિતમ્

રક્તં પલશતં તાર્ક્ષ્યં બુદ્ધમેવ પુરાતનૈઃ ।
પલાનિ દશ મેદશ્ચ ત્વચા ચૈવ તુ તત્સમા

પલદ્વાદશકં મજ્જા મહારક્તં પલત્રયમ્ ।
શુક્રં દ્વિકુડવં જ્ઞેયં શોણિતં કુડવં સ્મૃતમ્

શ્લેષ્માણશ્ચ ષડૂર્ધ્વઞ્ચ વિણ્મૂત્રં તત્પ્રમાણતઃ ।
અસ્થ્નાં હિ હ્યધિકં પ્રોક્તં ષષ્ટ્યુત્તરશતત્રયાત્

એવં પિણ્ડઃ સમાખ્યાતો વૈભવં સમ્પ્રચક્ષ્મહે ।
સુખં દુઃ ખં ભયં ક્ષેમં કર્મણૈવ હિ પ્રાપ્યતે

અધોમુખં ચોર્ધ્વપાદં ગર્ભાદ્વાયુઃ પ્રકર્ષતિ ।
તલે તુ કરયોર્ન્યસ્ય વર્ધતે જાનુપાર્શ્વયોઃ

અઙ્ગુષ્ઠૌ ચોપરિ ન્યસ્તૌ જાન્વારેથ કરાઙ્ગુલી ।
જાનુપૃષ્ઠે તથા નેત્રે જાનુમધ્યે ચ નાસિકા

એવં વૃદ્ધિં ક્રમાદ્યાતિ જન્તુઃ સ્ત્રીગર્ભસંસ્થિતઃ ।
કાઠિન્યમસ્થીન્યાયાન્તિ ભુક્તપીતેન જીવતિ

નાડી વાપ્યાયની નામ નાભ્યાં તત્ર નિબધ્યતે ।
સ્ત્રીણાં તથાન્ત્રસુષિરે સ નિબદ્ધઃ પ્રજાયતે

ક્રામન્તિ ભુક્તપીતાનિ સ્ત્રીણાં ગર્ભોદરે તથા ।
તૈરાપ્યાયિતદેહો ઽસૌ જન્તુર્વૃદ્ધિમુપૈતિ ચ

સ્મૃત્યસ્તત્ર પ્રયાન્ત્યસ્ય બહ્વ્યઃ સંસારભૂતયઃ ।
તતો નિર્વેદમાયાતિ પીડ્યમાન ઇતસ્તતઃ

પુનર્નૈવં કરિષ્યામિ ભુક્તમાત્ર ઇહોદરાત્ ।
તથાતથા યતિષ્યામિ ગર્ભં નાપ્નોમ્યહં યથા

ઇતિ સઞ્ચિન્તયઞ્જીવો સ્મૃત્વા જન્મશતાનિ વૈ ।
યાનિ પૂર્વાનુભૂતાનિ દેવભૂતાત્મજાનિ વૈ

તતઃ કાલક્રમાજ્જન્તુઃ પરિવર્ત્યત્વધોમુખઃ ।
નવમે દશમે વાપિ માસિ સંજાયતે તતઃ

નિષ્ક્રમ્યમાણો વાતેન પ્રાજાપત્યેન પીડ્યતે ।
નિષ્ક્રમતે ચ વિલપંસ્તદા દુઃખનિપીડિતઃ

નિષ્ક્રામંશ્ચોદરાન્મૂર્છામસહ્યાં પ્રતિપદ્યતે ।
પ્રાપ્નોતિ ચેતનાં ચાસૌ વાયુસ્પર્શસુખાન્વિતઃ

તતસ્તં વૈષ્ણવી માયા સમાસ્કન્દતિ મોહિની ।
તયા વિમોહિતાત્માસૌ જ્ઞાનભ્રંશમવાપ્નુતે

ભ્રષ્ટજ્ઞાનં બાલભાવે તતો જન્તુઃ પ્રપદ્યતે ।
તતઃ કૌમારકાવસ્થાં યૌવનં વૃદ્ધતામપિ

પુનશ્ચ તદ્વન્મરણં જન્મ પ્રાપ્નોતિ માનવઃ ।
તતઃ સંસારચક્રે ઽસ્મિન્ ભ્રામ્યતે ઘટયન્ત્રવત્

કદાચિત્સ્વર્ગમાપ્નોતિ કદાચિન્નિરયં નરઃ ।
સ્વર્ગં ચ નિરયં ચૈવ સ્વકર્મફલમશ્નુતે

કદાચિદ્ભુક્તકર્મા ચ ભુવં સ્વલ્પેન ગચ્છતિ ।
સ્વર્લોકે નરકે ચૈવ ભુક્તપ્રાયે દ્વિજોત્તમાઃ

નરકેષુ મહદ્દુઃખમેતદ્યત્સ્વર્ગવાસિનઃ ।
દૃશ્યતે નાત્ર મોદન્તે પાત્યમાનાસ્તુ નારકૈઃ

સ્વર્ગે ઽપિ દુઃ ખમતુલં યદારોહણકાલતઃ ।
પ્રભૃત્યહં પતિષ્યામીત્યેતન્મનસિ વર્તતે

નાર કાંશ્ચૈવ સમ્પ્રેક્ષ્ય મહદ્દુઃ ખમવાપ્યતે ।
એવં ગતિમહં ગન્તેત્યહર્નિશમનિર્વૃતઃ

ગર્ભવાસે મહદ્દુઃ ખં જાયમાનસ્ય યોનિજમ્ ।
જાતસ્ય બાલભાવે ઽપિ વૃદ્ધત્વે દુઃખમેવ ચ

કામેર્ષ્યાક્રોધસમ્બન્ધાદ્યૌવને ઽપિ ચ દુઃ સહમ્ ।
દુઃસ્વપ્નં યા વૃદ્ધતા ચ મરણે દુઃ ખમુત્કટમ્

કૃષ્યમાણશ્ચ યામ્યૈઃ સ નરકે ઽપિ ચ યાત્યધઃ ।
પુનશ્ચ ગર્ભાજ્જન્મ સ્યાન્મરણં દુષ્કરં તથા

એવં સંસારચક્રે ઽસ્મિજ્જન્તવો ઘટયન્ત્રવત્ ।
ભ્રામ્યન્તે પ્રાક્તનૈર્બધૈર્બદ્ધા વિધ્યન્તિ ચાસકૃત્

નાસ્તિ પક્ષિન્સુખં કિઞ્ચિત્ક્ષેત્રે દુઃ ખશતાકુલે ।
વિનતાસુત મોક્ષાય યતિતવ્યં તતો નરૈઃ

એતત્તે સર્વમાખ્યાતં યથા ગર્ભસ્ય સંસ્થિતિઃ ।
કથયામિ ક્રમપ્રશ્રં પૃષ્ટં વા વર્તતે સ્પૃહા

ગરુડ ઉવાચ ।
મધ્યે કૃતમહાપ્રશ્રદ્વયસ્યાપ્તં મયોત્તરમ્ ।
પ્રશ્રસ્યાપિ તૃતીયસ્ય ઉત્તરં ચ વિધીયતામ્

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ।
મ્રિયમાણસ્ય કિં કૃત્યમિતિ ત્વં પૃષ્ટવાનસિ ।
શૃણુ તત્રોત્તરં તૂક્તં કથયામિ સમાસતઃ

આસન્નમરણં જ્ઞાત્વા પુરુષં સ્નાપયેત્તતઃ ।
ગોમૂત્રગોમયસુમૃત્તીર્થોદકકુશોદકૈઃ

વાસસી પરિધાર્યાથ ધૌતે તુ શુચિ ની શુભે ।
દર્ભાણ્યાદૌ સમાસ્તીર્ય દક્ષિણાગ્રાન્વિકીર્ય ચ

તિલાન્ ગોમયલિપ્તાયાં ભૂમૌ તત્ર નિવેશયેત્

પ્રાગુદક્શિરસં વાપિ મુખે સ્વર્ણં વિનિઃ ક્ષેપેત્ ।
શાલગ્રામશિલા તત્ર તુલસી ચ ખગેશ્વર

વિધેયા સન્નિધૌ સર્પિર્દીપં પ્રજ્વાલયેત્પુનઃ ।
નમો ભગવતે વાસુદેવાયેતિ જપસ્તથા

આદૌ તુ પ્રણવં કૃત્વા પૂજાદાને તતઃ સ્મૃતે ।
સમભ્યર્ચ્ય હૃષીકેશં પુષ્પધૂપાદિભિસ્તતઃ

પ્રણિપાતૈઃ સ્તવૈઃ પુણ્યૈર્ધ્યા નયોગેન પૂજયેત્ ।
દત્ત્વા દાનં ચ વિપ્રેભ્યો દીનાનાથેભ્ય એવ ચ

પુત્ત્રે મિત્રે કલત્રે ચ ક્ષેત્રધાન્યધનાદિષુ ।
નિવર્તયેન્મમત્વં ચ વિષ્ણોઃ પાદૌ હૃદિ સ્મરન્

ઉચ્ચૈઃ પુરુષસૂક્તં ચ યદિ શ્રેષ્ઠાપદસ્તદા ।
પુત્ત્રાદ્યાઃ પ્રપઠેયુસ્તે મ્રિયમાણે નિજે જને

એતત્તે સર્વમાખ્યાતં કૃત્યં મૃત્યાવુપસ્થિતે ।
ફલમપ્યસ્ય કૃત્સ્નસ્ય સમાસાત્તે વદામ્યહમ્

સ્નાનેન શુચિતાપ્રાપ્તિરપાવિત્ર્યહૃતિસ્તતઃ ।
તતો વિષ્ણોઃ સ્મૃતિસ્તસ્ય જ્ઞાનાત્સર્વફલપ્રદા

દર્ભતૂલી નયેત્સ્વર્ગમાતુરં તુ ન સંશયઃ ।
તિલૈર્દર્ભૈશ્ચ નિઃ ક્ષિપ્તૈઃ સ્નાનં ક્રતુમયં ભવેત્

બ્રહ્મા વિષ્ણુશ્ચ રુદ્રશ્ચ શ્રીર્હુતાશસ્તથૈવ ચ ।
મણ્ડલે ચોપતિષ્ઠન્તિ તસ્માત્કુર્વીત મણ્ડલમ્

પ્રાગુદગ્વા કૃતેનેહ શિરસા લોકમુત્તમમ્ ।
વ્રજતે યદિ પાપસ્યાલ્પત્વં પુંસો ભવેત્ખગ

પઞ્ચરત્ને મુખે મુક્તે જિવે જ્ઞાનં પ્રરોહતિ ।
તુલસી બ્રાહ્મણા ગાવો વિષ્ણુરેકાદશી ખગ

પઞ્ચ પ્રવહણાન્યેવ ભવાબ્ધૌ મજ્જતાં નૃણામ્ ।
વિષ્ણુરેકાદશી ગીતા તુલસી વિપ્રધેનવઃ

અસારે દુર્ગસંસારે ષટ્પદી ભક્તિદાયિની ।
નમો ભગવતે વાસુદેવાયેતિ જપન્નરઃ

ઓઙ્કારપૂર્વં સાયુજ્યં પ્રાપ્નુયાન્નાત્ર સંશયઃ ।
પૂજયાપિ ચ મલ્લોકપ્રાપ્તિરારાદ્દિવં વ્રજેત્

બન્ધાભાવે મમત્વેતુ જ્ઞાનં પુરુષસૂક્તતઃ ।
યસ્યયસ્યાધિકત્વં તુ સાધનેષ્વેષુ કાશ્યપ

તત્તત્ફલસ્યાપ્યાધિક્યં ભવતીત્યવધારય ।
દાતવ્યાનિ યથાશક્ત્યા પ્રીતો ઽસૌ સર્વદા ભવેત્

એતત્તે સર્વમાખ્યાતં સ્નાનાદિષુ ફલં મયા ।
બ્રહ્માણ્ડે યે ગુણાઃ સન્તિ શરીરે તે વ્યવસ્થિતાઃ

પાતાલભૂધરા લોકાસ્તથાન્યે દ્વીપસાગરાઃ ।
આદિત્યાદિગ્રહાઃ સર્વે પિણ્ડમધ્યે વ્યવસ્થિતાઃ

પાદાધસ્તુ તલં જ્ઞેયં પાદોર્ધ્વં વિતલં તથા ।
જાનુભ્યાં સુતલં વિદ્ધિ સક્થિદેશે મહાતલમ્

તથા તલાતલઞ્ચોરૌ ગુહ્યદેશે રસાતલમ્ ।
પાતાલં કટિસંસ્થન્તુ પાદાદૌ લક્ષયેદ્બુધઃ

ભૂર્લોકં નાભિમધ્યે તુ ભુવર્લોકં તદૂર્ધ્વતઃ ।
સ્વર્ગલોકં હૃદયે વિદ્યાત્ કણ્ઠદેશે મહસ્તથા

જનલોકં વક્ત્રદેશે તપોલોકં લલાટકે ।
સત્યલોકં મહારન્ધ્રે ભુવનાનિ ચતુર્દશ

ત્રિકોણે સંસ્થિતો મેરુરધઃ કોણે ચ મન્દરઃ ।
દક્ષિણે ચેવ કૈલાસો વામભાગે હિમાચલઃ

નિષધશ્ચોર્ધ્વભાગે ચ દક્ષિણે ગન્ધમાદનઃ ।
મલયો (રમણો) વામરેખાયાં સપ્તૈતે કુલપર્વતાઃ

અસ્થિસ્થાને સ્થિતો જમ્બૂઃ શાકો મજ્જાસુ સંસ્થિતઃ ।
કુશદ્વીપઃ સ્થિતો માંસે ક્રૌઞ્ચદ્વીપઃ શિરાસ્થિતઃ

ત્વચાયાં શાલ્મલિદ્વાપો પ્લક્ષઃ રોમ્ણાં ચ સઞ્ચયે ।
નખસ્થઃ પુષ્કરદ્વીપઃ સાગરાસ્તદનન્તરમ્

ક્ષારોદશ્ચ તથા મૂત્રે ક્ષારે ક્ષીરોદસાગરઃ ।
સુરોદધિશ્ચ શ્લેષ્મસ્થઃ મજ્જાયાં ઘૃતસાગરઃ

રસોદધિં રસે વિદ્યાચ્છોણિતે દધિસગરમ્ ।
સ્વાદુલં લમ્બિકાસ્થાને ગર્ભોદં શુક્રસંસ્થિતમ્

નાદચક્રે સ્થિતઃ સૂર્યો બિન્દુચક્રે ચ ચન્દ્રમાઃ ।
લોચનસ્થઃ કુજો જ્ઞેયો હૃદયે ચ બુધઃ સ્મૃતઃ

વિષ્ણુસ્થાને ગુરું વિદ્યાચ્છ્રુક્રે શુક્રો વ્યવસ્થિતઃ ।
નાભિસ્થાને સ્થિતો મન્દો મુખે રાહુઃ સ્થિતઃ સદા

પાયુ (દ) સ્થાને સ્થિતઃ કેતુઃ શરીરે ગ્રહમણ્ડલમ્ ।
વિભક્તઞ્ચ સમાખ્યાતમાપાદતલમસ્તકમ્

ઉત્પન્ના યે હિ સંસારે મ્રિયન્તે તે ન સંશયઃ ।
બુભુક્ષા ચ તૃષા રૌદ્રા દાહોદ્ભૂતા ચ મૂર્છના

યત્ર પીડાસ્ત્વિમા રૌદ્રાસ્તા વૈ વૃશ્ચિકદંશજાઃ ।
વિનાશઃ પૂર્ણકાલે ચ જાયતે સર્વદેહિનામ્

અગ્રે અગ્રે હિ ધાવન્તિ યમલોકગતસ્યવૈ ।
તપ્તવાલુકમધ્યેન પ્રજ્વલદ્વહ્નિમધ્યતઃ

કેશગ્રાહૈઃ સમાક્રાન્તા નીયન્તે યમકિઙ્કરૈઃ ।
પાપિષ્ઠાસ્ત્વધમાસ્તાર્ક્ષ્ય દયાધર્મવિવિર્જિતાઃ

યમલોકે વસન્ત્યેતે કુટ્યાં જન્મ ન વિદ્યતે ।
એવં સઞ્જાયતે તાર્ક્ષ્ય મર્ત્યે જન્તુઃ સ્વકર્મભિઃ

ઉત્પન્ના યે હિ સંસારે મ્રિયન્તે તે ન સંશયઃ ।
આયુઃ કર્મ ચ વિત્તઞ્ચ વિદ્યા નિધનમેવ ચ

પઞ્ચૈતાનિ હિ સૃજ્યન્તે ગર્ભસ્થસ્યૈવ દેહિનઃ ।
કર્મણા જાયતે જન્તુઃ કર્મણૈવ પ્રલીયતે

સુખં દુઃ ખં ભયં ક્ષેમં કર્મણૈવાભિપદ્યતે ।
અધોમુખં ચોર્ધ્વપાદં ગર્ભાદ્વાયુઃ પ્રકર્ષતિ

જન્મતો વૈષ્ણવી માયા સંમોહયતિ સત્વરમ્ ।
સ્વકર્મકૃતસમ્બન્ધો જન્તુર્જન્મ પ્રપદ્યતે

સુકૃતાદુત્તમો ભોગભોગ્યવાન્ સુકુલે ભવેત્ ।
યથાયથા દુષ્કૃતં તત્ કુલે હીને પ્રજાયતે

દરિદ્રો વ્યાધિતો મૂર્ખઃ પાપકૃદ્દુઃ ખભાજનમ્ ।
અતઃ પરં કિમર્થં તે કથયામિ ખગેશ્વર