ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 2.30

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે ઉત્તરખણ્ડે દ્વિતીયાંશે પ્રેતકલ્પે ધર્મકાણ્ડે શ્રીકૃષ્ણગરુડસંવાદે ઔર્ધ્વદેહિકકર્મણિ પુત્રદર્ભતિલતુલસીગોભૂલેપતામ્રપાત્રદાના દીનામાવશ્યકત્વનિરૂપણં નામૈકોનત્રિશો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 30
શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ।
શૃણુ તાર્ક્ષ્ય પરં ગુહ્યં દાનાનાં દાનમુત્તમમ્ ।
પરમં સર્વદાનાનાં પરં ગોપ્યં દિવૌકસામ્

દેયમેકં મહાદાનં કાર્પાસં ચોત્તમોત્તમમ્ ।
યેન દત્તેન પ્રીયન્તે ભૂર્ભુવઃ સ્વરિતિ ક્રમાત્

બ્રહ્માદ્યા દેવતાઃ સર્વાઃ કાર્યાચ્ચ પ્રીતિમાપ્નુયુઃ ।
દેયમેતન્મહાદાનં પ્રેતોદ્ધરણહેતવે

ચિરં વસેદ્રુદ્રલોકે તતો રાજા ભવેદિહ ।
રૂપવાન્સુભગો વાગ્મી શ્રીમાનતુલ વિક્રમઃ ।
યમલોકં વિનિર્જિત્ય સ્વર્ગં તાક્ષ્ય સ ગચ્છતિ

ગાં તિલાંશ્ચ ક્ષિતં હેમ યો દદાતિ દ્વિજન્મને ।
તસ્ય જન્માર્જિર્ત પાપં તત્ક્ષણાદેવનશ્યતિ

તિલા ગાવો મહાદાનં મહાપાતકનાશનમ્ ।
તદ્દ્વયં દીયતે વિપ્રે નાન્યવર્ણે કદાચન

કલ્પિતં દીયતે દાનં તિલા ગાવશ્ચમેદિની ।
અન્યેષુ નૈવ વર્ણેષુ પોષ્યવર્ગે કદાચન

પોષ્યવર્ગે તથા સ્ત્રીષુ દાનં દેયમકલ્પિતમ્ ।
આતુરે વોપરાગે ચ દ્વયં દાનં વિશિષ્યતે ।
આતુરે દીયતે દાનં તત્કાલે ચોપતિષ્ઠતિ

જીવતસ્તુ પુનર્દત્તમુપતિષ્ઠત્યસંસ્કૃતમ્ ।
સત્યંસત્યં પુનઃ સત્યં યદ્દત્તં વિકલેન્દ્રિયે

યચ્ચાનુ મોદતે પુત્રસ્તચ્ચ દાનમનન્તકમ્ ।
અતો દદ્યાત્ સ પુત્રો વા યાવજ્જીવત્સસૌ ચિરમ્ ।
અતિવાહસ્તથા પ્રેતો ભોગાંશ્ચ લભતે યતઃ

અસ્વસ્થા તુરકાલે તુ દેહપાતે ક્ષિતિસ્થિતે ।
દેહે તથાતિવાહસ્ય પરતઃ પ્રીણનં ભવેત્

પઙ્ગાવન્ધે ચ કાણે ચ હ્યર્ધોન્મીલિતલોચને ।
તિલેષુ દર્ભાન્સંસ્તીર્ય દાનમુક્તં તદક્ષયમ્

તિલા લૌહં હિરણ્યઞ્ચ કાર્પાસં લવણં તથા ।
સપ્તધાન્યં ક્ષિતિર્ગાવ એકૈકં પાવનં સ્મૃતમ્

લોહદાનાદ્યમસ્તુષ્યેદ્ધર્મ રાજસ્તિલાર્પણાત્ ।
લવણે દીયમાને તુ ન ભયં વિદ્યતે યમાત્

કર્પાસસ્ય તુ દાનેન ન ભૂતેભ્યો ભયં ભવેત્ ।
તારયન્તિ નરં ગાવસ્ત્રિવિધાશ્ચૈવ પાતકાત્

હેમદાનાત્સુખં સ્વર્ગે ભૂમિદાનાન્નૃપો ભવેત્ ।
હેમભૂમિપ્રદાનાચ્ચ ન પીડા નરકે ભવેત્

સર્વે ઽપિ યમદૂતાશ્ચ યમરૂપા વિભીષણાઃ ।
સર્વે તે વરદા યાન્તિ સપ્તધાન્યેન પ્રીણિતાઃ

વિષ્ણોઃ સ્મરણમાત્રેણ પ્રાપ્યતે પરમા ગતિઃ ।
એતત્તે સર્વમાખ્યાતં મર્ત્યૈર્યા ગતિરાપ્યતે

તસ્માત્ પુત્રં પ્રશંસન્તિ દદાતિ પિતુરાજ્ઞયા ।
ભૂમિષ્ઠં પિતરં દૃષ્ટ્વા હ્યર્ધોન્મીલિતલોચનમ્

તસ્મિન્ કાલે સુતો યસ્તુ સર્વદાનાનિ દાપયેત્ ।
ગયાશ્રાદ્ધાદ્વિશિષ્યેત સ પુત્રઃ કુલનન્દનઃ

સ્વસ્થાનાચ્ચલિતશ્ચાસૌ વિકલસ્ય પિતુસ્તદા ।
પુત્રૈર્યત્નેન કર્તવ્યા પિતરં તારયન્તિ તે

કિં દત્તૈર્બહુભિર્દાનૈઃ પિતુરન્ત્યેષ્ટિમાચરેત્ ।
અશ્વમેધો મહાયજ્ઞઃ કલાં નાર્હતિ ષોડશીમ્

ધર્માત્મા સ નુ પુત્રો વૈદેવૈરપિ સુપૂજ્યતે ।
દાપયેદ્યસ્તુ દાનાનિ હ્યાતુરં પિતરં ભુવિ

લોહદાનઞ્ચ દાતવ્યં ભૂમિયુક્તેન પાણિના ।
યમં ભીમઞ્ચ નાપ્નોતિ ન ગચ્છેત્ તસ્ય વેશ્મનિ

કુઠારો મુસલો દણ્ડઃ ખડ્ગશ્ચ ચ્છુરિકા તથા ।
એતાનિ યમહસ્તેષુ દૃશ્યાનિ પાપકર્મિણામ્

તસ્માલ્લોહસ્ય દાનન્તુ બ્રાહ્મણાયાતુરો દદેત્ ।
યમાયુધાનાં સન્તુષ્ટ્યૈ દાનમેતદુદાહૃતમ્

ગર્ભસ્થાઃ શિશવો યે ચ યુવાનઃ સ્થવિરાસ્તથા ।
એભિર્દાનવિશેષૈસ્તુ નિર્દહેયુઃ સ્વપાતકમ્

છુરિણઃ શ્યામશબલૌ ષણ્ડામર્કા ઉદુમ્બરાઃ ।
શબલા શ્યામદૂતા યે લોહદાનેન પ્રીણિતાઃ

પુત્રાઃ પૌત્રાસ્તથા બન્ધુઃ સગોત્રાઃ સુહહૃદસ્તથા ।
દદતે નાતુરે દાનં બ્રહ્મઘ્નૈસ્તુ સમા હિ તે

પઞ્ચત્વે ભૂમિયુક્તસ્ય શૃણુ તસ્ય ચ યા ગતિઃ ।
અતિવાહઃ પુનઃ પ્રેતોવર્ષોર્ધ્વં સુકૃતં લભેત્

અગ્નિત્રયં ત્રયો લોકાસ્ત્રયો વેદાસ્ત્રયો ઽમરાઃ ।
કાલત્રયં ત્રિસન્ધ્યં ચ ત્રયો વર્ણાસ્ત્રિશક્તયઃ

પાદાદૂર્ધ્વં કટિં યાવત્ તાવદ્બ્રહ્યાધિતિષ્ઠતિ ।
ગ્રીવાં યાવદ્ધરિર્નાભેઃ શરીરે મનુજસ્ય ચ

મસ્તકે તિષ્ઠતીશાનો વ્યક્તાવ્યક્તો મહેશ્વરઃ ।
એકમૂર્તેસ્ત્રયો ભાગા બ્રહ્મા વિષ્ણુહેશ્વરાઃ

અહં પ્રાણઃ શરીરસ્થો ભૂતગ્રામચતુષ્ટયે ।
ધર્માધર્મે મતિં દદ્યાત્ સુખદુઃખે કૃતાકૃતે

જન્તોર્વુદ્ધિં સમાસ્થાય પૂર્વમર્માધિવાસિતામ્ ।
અહમેવ તથા જીવાન્પ્રેરયામિ ચ કર્મસુ ।
સ્વર્ગં ચ નરકં મોક્ષં પ્રયાન્તિ પ્રાણિનો ધ્રુવમ્

સ્વર્ગસ્થં નરકસ્થં વા શ્રાદ્ધે વાપ્યાયનં ભવેત્ ।
તસ્માચ્છ્રાદ્ધાનિ કુર્વીત ત્રિવિધાનિ વિચક્ષણઃ

મત્સ્યં કર્મં ચ વારાહં નારસિંહઞ્ચ વામનમ્ ।
રામં રામં ચ કૃષ્ણં ચ બુદ્ધં ચૈવ સકલ્કિનમ્ ।
એતાનિ દશ નામાનિ સ્મર્તવ્યાનિ સદા બુધૈઃ

સ્વર્ગં જીવાઃ સુખં યાન્તિ ચ્યુતાઃ સ્વર્ગાચ્ચ માનવાઃ ।
લબ્ધ્વા સુખં ચ વિત્તં ચ દયાદાક્ષિણ્યસંયુતાઃ ।
પુત્રપૌત્રૈર્ધનૈરાઢ્યા જીવેયુઃ શરદાં શતમ્

આતુરે ચ દદેદ્દાનં વિષ્ણુપૂજાઞ્ચ કારયેત્ ।
અષ્ટાક્ષરં તથા મન્ત્રં જપેદ્વા દ્વાદશાક્ષરમ્

પૂજયેચ્છુક્લપુષ્પૈશ્ચ નૈવેદ્યૈર્ઘૃતપાચિતૈઃ ।
તથા ગન્ધૈશ્ચ ધૂપૈશ્ચ શ્રુતિસ્મૃતિમનૂદિતૈઃ

વિષ્ણુર્માતા પિતા વિષ્ણુર્વિષ્ણુઃ સ્વજનબાન્ધવાઃ ।
યત્ર વિષ્ણું ન પશ્યામિ તેન વાસેન કિં મમ

જલે વિષ્ણુઃ સ્થલે વિષ્ણુર્વિષ્ણુઃ પર્વતમસ્તકે ।
જ્વાલામાલાકુલે વિષ્ણુઃ સર્વં વિષ્ણુમયં જગત્

વયમાપો વયં પૃથ્વી વયં દર્ભા વયં તિલાઃ ।
વયં ગાવો વયં રાજા વયં વાયુર્વયં પ્રજાઃ

વયં હેમ વયં ધાન્યં વયં મધુ વયં ઘૃતમ્ ।
વયં વિપ્રા વયં દેવા વયં શમ્ભુશ્ચ ભૂર્ભુવઃ

અહં દાતા અહં ગ્રાહી અહં યજ્વા અહં ક્રતુઃ ।
અહં હર્તા અહં ધર્મો અહં પૃથ્વી હ્યહં જલમ્

ધર્માધર્મે મતિં દદ્યાં કર્મભિસ્તુ શુભાશુભૈઃ ।
યત્ કર્મ ક્રિયતે ક્વાપિ પૂર્વજન્માર્જિતં ખગ

ધર્મે મતિમહં દદ્યામધર્મે ઽપ્યહમેવ ચ ।
યાતનાં કુરુતે સો ઽપિ ધર્મે મુક્તિં દદામ્યહમ્

મનુજાનાં હિતા તાર્ક્ષ્ય અન્તે વૈતરણી સ્મૃતા ।
તયાવમત્ય પાપૌઘં વિષ્ણુલોકં સ ગચ્છતિ

બાલત્વે યચ્ચ કૌમારે યચ્ચ પરિણતૌ ચ યત્ ।
સર્વાવમ્થાકૃતં પાપં યચ્ચ જન્માન્તરેષ્વપિ

યન્નિશાયાં તથા પ્રાતર્યન્મધ્યાહ્નાપરાહ્નયોઃ ।
સન્ધ્યયોર્યત્ કૃતં કર્મ કર્મણા મનસા ગિરા

દત્ત્વા વરાં સકૃદપિ કપિલાં સર્વકામિકામ્ ।
ઉદ્ધરેદન્તકાલે સ આત્માનં પાપસઞ્ચયાત્

ગાવો મમાગ્રતઃ સન્તુ પૃષ્ઠતઃ પાર્શ્વતસ્તથા ।
ગાવો મે હૃદયે સન્તુ ગવાં મધ્યે વસામ્યહમ્

યા લક્ષ્મીઃ સર્વભૂતાનાં યા ચ દેવે વ્યવસ્થિતા ।
ધેનુરૂપેણ સા દેવી મમ પાપં વ્યપોહતુ