ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 2.25

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે ઉત્તરખણ્ડે દ્વિતીયાંશાખ્યે ધર્મકાણ્ડે પ્રેતકલ્પે શ્રીકૃષ્ણગરુડસંવાદે ઽલ્પાયુર્મરણહે તુબાલાન્ત્યેષ્ટ્યોર્નિરૂપણં નામ ચતુર્વિશો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 25
શ્રીવિષ્ણુરુવાચ ।
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ પુરુષસ્ત્રી વિનિર્ણયમ્ ।
જીવન્વાપિ મૃતો વાપિ પઞ્ચવર્ષાધિકો ઽપિ વા

પૂર્ણે તુ પઞ્ચમે વર્ષે પુમાંશ્ચૈવ પ્રતિષ્ઠિતઃ ।
સર્વૈન્દ્રિયાણિ જાનાતિ રૂપારૂપવિપર્યયૌ

પૂર્વકર્મવિપાકેન પ્રાણિનાં વધબન્ધનમ્ ।
વિપ્રાદીનન્ત્યજાન્સર્વાન્પાપં મારયતિ ધ્રુવમ્

ગર્ભે નષ્ટે ક્રિયા નાસ્તિ દુગ્ધં દેયં મૃતે શિશૌ ।
પરં ચ પાયસં ક્ષીરં દદ્યાદ્વલવિપત્તિતઃ

એકાદશાહં દ્વાદશાહં વૃષં વૃષવિધિં વિના ।
મહાદાનવિહીનં ચ કુમારે કૃત્યમાદિશેત્

કુમારાણાં ચૈવ બાલાનાં ભોજનં વસ્ત્રવેષ્ટનમ્ ।
બાલે વા તરુણે વૃદ્ધે ઘટો ભવતિ વૈ મૃતે

ભૂમૌ વિનિઃ ક્ષિપેદ્બાલં દ્વિમાસોનં દ્વિવાર્ષિકમ્ ।
તતઃ પરં ખગશ્રેષ્ઠ દેહદાહો વિધોયતે

શિશુરા દન્તજનનાદ્બાલઃ સ્યાદ્યાવદાશિખમ્ ।
કથ્યતે સર્વશાસ્ત્રેષુ કુમારો મૌઞ્જિબન્ધનાત્

શૂદ્રાદીનાં કથં કુર્યાત્સંશયો મૌઞ્જિવર્જનાત્ ।
ગર્ભાચ્ચ નવમં હિત્વા શિશુરામાસષોડશમ્

બાલશ્ચાથ પરઞ્જ્ઞેય આમાસસપ્તવિંશતિ ।
આ પઞ્ચ વર્ષાત્કૌમારઃ પૌગણ્ડો નવહાંયનઃ

કિશોરઃ ષોડશાબ્દઃ સ્યાત્તતો યૌવનમાદિશેત્ ।
મૃતો ઽપિ પઞ્ચમે વર્ષે અવૃતઃ સવૃતો ઽપિ વા

પૂર્વોક્તમેવ કર્તવ્યમીહતે દશપિણ્ડકમ્ ।
સ્વલ્પકર્મપ્રસઙ્ગાચ્ચ સ્વલ્પાદ્વિષયબન્ધનાત્

સ્વલ્ષાદ્વપુષિ વસ્ત્રાચ્ચ ક્રિયાં સ્વલ્પામપીચ્છતિ ।
યાવદુપચયો જન્તુર્યાવદ્વિષયવેષ્ટિતઃ

યદ્યદ્યસ્યોપજીવ્યં સ્યાત્તત્તદ્દેયમિહેચ્છતિ ।
બ્રહ્મબીજોદ્ભવાઃ પુત્રા દેવર્ષોણાં ચ વલ્લભાઃ

યમેન યમદૂતૈશ્ચ શાસ્યન્તે નિશ્ચિતં ખગ ।
બાલો વૃદ્ધો યુબા વાપિ ઘટમિચ્છન્તિ દેહિનઃ

સુખં દુઃ ખં સદા વેત્તિ દેહી વૈ સર્વગસ્ત્વિહ ।
પરિત્યજ્ય તદાત્માનં જીર્ણાં ત્વચમિવોરગઃ

અઙ્ગુષ્ઠમાત્રઃ પુરુષો વાયુભૃતઃ ક્ષુધાન્વિતઃ ।
તસ્માદ્દેયાનિ દાનાનિ મૃતે બાલે સુનિશ્ચિતમ્

જન્મતઃ પઞ્ચ વર્ષાણિ ભુઙ્ક્તે દત્તમસંસ્કૃતમ્ ।
પઞ્ચવર્ષાધિકે બાલે વિપત્તિર્યદિ જાયતે

વૃષોત્સર્ગાદિકં કર્મ સપિણ્ડીકરણં વિના ।
દ્વાદશે હનિ સમ્પ્રાપ્તે કુર્યાચ્છ્રાદ્ધાનિ ષોડશ

પાયસેન ગુડેનાપિ પિણ્ડાન્દદ્યાદ્યથાક્રમમ્ ।
ઉદકુમ્ભપ્રદાનં ચ પદ (ઉપ) દાનાનિ યાનિ ચ

ભોજનાનિ દ્વિજે દદ્યાન્મહાદાનાદિ શક્તિતઃ ।
દીપદાનાદિ યત્કિઞ્ચિત્પઞ્ચવર્ષાધિકે સદા

કર્તવ્યં ચ ખગશ્રેષ્ઠ વ્રતાત્પ્રાક્ પ્રેતતૃપ્તયે ।
યદા નક્રિયતે સર્વં મુદ્ગલત્વં સ ગચ્છતિ

વ્રતાત્પ્રાઙ્ગેવ દેયં તુ તતઃ પિતૃગણસ્ય ચ ।
સ્વાહાકારેણ વૈ કુર્યાદેકોદ્દિષ્ટાનિ ષોડશ

ઋજુદર્ભૈસ્તિલૈઃ શુક્લૈઃ પ્રાચીનાવીતિ નિશ્ચિતમ્ ।
અપસવ્યં ચ કર્તવ્યં કૃતે યાન્તિ પરાં ગતિમ્

પુનશ્ચિરાયુષો ભૂત્વા જાયન્તે સ્વકુલે ધ્રુવમ્ ।
સર્વસૌખ્યપ્રદઃ પુત્રઃ પિત્રોઃ પ્રીતિવિવર્ધનઃ

આકાશમેકં હિ યથા ચન્દ્રાદિત્યૌ યથૈકતઃ ।
ઘટાદિષુ પૃથક્ સર્વં પશ્ય રૂપં ચ તત્સમમ્

આત્મા તથૈવ સર્વેષુ પુત્ત્રેષુ વિચરેત્સદા ।
યા યસ્ય પ્રકૃતિઃ પૂર્વં શુક્રશોણિતસઙ્ગમે

સા (સ) તેન ભાવયોગેન પુત્ત્રાસ્તત્કર્મકારિણઃ ।
પિતૃરૂપં સમાદાય કસ્યચિજ્જાયતે સુતઃ

પિતૃતઃ કો ઽપિ રૂપાઢ્યો ગુણજ્ઞો દાનતત્પરઃ ।
સદૃશઃ કો ઽપિ લોકે ઽસ્મિન્ન ભૂતો ન ભવિષ્યતિ

અન્ધાદન્ધો ન ભવતિ મૂકાન્મૂકો ન જાયતે ।
બધિરાદ્બધિરો નૈવ વિદ્યાવાન્વિદુષો ન હિ ।
અનુરૂપા ન દૃશ્યન્તે મદીયં વચનં શૃણુ

ગરુડ ઉવાચ ।
ઔરસક્ષેત્રજાદ્યાશ્ચ પુત્ત્રા દશવિધાઃ સ્મૃતાઃ ।
સંગૃહીતઃ સુતો યસ્તુ દાસીપુત્ત્રશ્ચ તેન કિમ્

કાઙ્કાં ગતિમવાપ્નોતિ જાયો મૃત્યુવશં ગતઃ ।
ભવેન્ન દુહિતા યસ્ય ન દૌહિત્રો ન વા સુતઃ

શ્રાદ્ધં તસ્ય કથં કાર્યં વિધિના કેન તદ્ભવેત્ ।
શ્રીભગવાનુવાચ ।
મુખં દૃષ્ટ્વા તુ પુત્રસ્ય મુચ્યતે પૈતૃકાદૃણાત્

પૌત્ત્રસ્ય દર્શનાજ્જન્તુર્મુચ્યતે ચઃ ઋણત્રયાત્ ।
લોકાનન્ત્યં દિવઃ પ્રાપ્તિઃ પુત્ત્રપૌત્ત્ર પ્રપૌત્ત્રકૈઃ

અન્યક્ષેત્રોદ્ભવાદ્યા યે ભુક્તિમાત્રપ્રદાઃ સુતાઃ ।
કુર્વીત પાર્વણં શ્રાદ્ધમારૈસો વિધિવત્સુતઃ

કુર્વન્ત્યન્યે સુતાઃ શ્રાદ્ધમે કોદ્દિષ્ટં ન પાર્વણમ્ ।
બ્રાહ્મોઢાજસ્તૂન્નયતિ સંગૃહીતસ્ત્વધો નયેત્ ।
શ્રાદ્ધં સાંવત્સરં કુર્વઞ્જાયતે નરકાય વૈ

સર્વદાનાનિ દેયાનિ હ્યન્ન દાનાદૃતે ખગ ।
સંગૃહીતઃ સુતઃ કુર્યાદેકોદ્દિષ્ટં ન પાર્વણમ્

પ્રત્યબ્દં પિતૃમાતૃભ્યાં શ્રાદ્ધં દત્ત્વા ન લિપ્યતે ।
એકોદ્દિષ્ટં પરિત્યજ્ય પાર્વણં કુરુતે યદિ

આત્માનં ચ પિતૄંશ્ચૈવ સ નયેદ્યમમન્દિરમ્ ।
સંગૃહીતસ્તુ યઃ કેચિદ્દાસીપુત્ત્રાદયશ્ચ યે

તીર્થે કુર્યુઃ પિતૃશ્રાદ્ધં દાનં (માસં) દદ્યુર્દ્વિજન્મને ।
સંગૃહીતસુતો ભૂત્વા પાકં વા યઃ પ્રયચ્છતિ

વૃથા શ્રાદ્ધં વિજાનીયાચ્છૂદ્રાન્નેન યથા દ્વિજઃ ।
ન પ્રીણયતિ તચ્છ્રાદ્ધં પિતામહમુખાન્પિતૄન્ ।
એવં જ્ઞાત્વા સ્વગશ્રેષ્ઠ હીનજાતીન્સુતાંસ્ત્યજેત્

(બ્રાહ્મણ્યાં બ્રાહ્મણાજ્જાતશ્ચાણ્ડાલાદધમઃ સ્મૃતઃ ) ।
યસ્તુ પ્રવ્રજિતાજ્જાતો બ્રાહ્મણ્યાં શૂદ્રતશ્ચ યઃ

દ્વાવેતૌ વિદ્ધિ ચાણ્ડાલૌ સગોત્રાદ્યસ્તુ જાયતે ।
સ્વર્યાતિવિહિતાન્પુત્રઃ સમુત્પાદ્ય ખગેશ્વર

તૈઃ સુવૃત્તૈઃ સુખં પ્રાપ્યં કુવૃત્તૈર્નરકં વ્રજેત્ ।
હીનજાતિસમુદ્ભૂતૈઃ સુવૃત્તૈઃ સુખમેધતે

કલિકલુષવિમુક્તઃ પૂજિતઃ સિદ્ધસઙ્ઘૈરમરચમરમાલાવીજ્યમાનો ઽપ્સરોભિઃ ।
પિતૃશતમપિ બન્ધૂન્પુત્ત્રપૌત્ત્રપ્રપૌત્ત્રાનપિ નરકનિમગ્નાનુદ્ધરેદેક એવ