ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 2.24

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે ઉત્તરખણ્ડે દ્વિતીયાંશે ધર્મકાણ્ડે પ્રેતકલ્પે શ્રીકૃષ્ણગરુડસંવાદે પ્રેતકૃતિતદુક્તિતચ્ચિહ્નતદ્વિમુક્ત્યુપાયનિરૂપણં નામ ત્રયોવિંશો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 24
ગરુડ ઉવાચ ।
નાકાલે મ્રિયતે કશ્ચિદિતિ વેદાનુશાસનમ્ ।
કસ્માન્મૃત્યુમવાપ્નોતિ રાજા વા શ્રોત્રિયોપિ વા

યદુક્તં બ્રાહ્મણા પૂર્વમનૃતં તદ્ધિ દૃશ્યતે ।
વેદૈરુક્તં તુ યદ્વાક્યં શતં જીવતિ માનુષે

જીવન્તિ માનુષે લોકે સર્વે વર્ણા દ્વિજાતયઃ ।
અન્ત્યજામ્લેચ્છજાશ્ચૈવ ખણ્ડે ભારતસંજ્ઞકે

ન દૃશ્યતે કલૌ તચ્ચ કસ્માદ્દેવ સમાદિશ ।
(આધાનાન્મૃત્યુમાપ્નોતિ બાલો વા સ્થવિરો યુબા

સધનો નિર્ધનો વાપિ સુકુમારઃ સુરૂપવાન્ ।
અવિદ્વાંશ્ચૈવ વિદ્વાંશ્ચ બ્રાહ્મણસ્ત્વિતરો જનઃ

તપોરતો યોગશીલો મહાજ્ઞાની ચ યો નરઃ ।
સર્વજ્ઞાનરતઃ શ્રીમાન્ધર્માત્માતુલવિક્રમઃ

)
સર્વમેતદશષેણ જાયતે વસુધાતલે ।
કસ્માન્મૃત્યુમવાપ્નોતિ રાજા વા શ્રોત્રિયો ઽપિ વા

શ્રીભગવાનુવાચ ।
સાધુસાધુ મહાપ્રાજ્ઞ યસ્ત્વં ભક્તો ઽસિ મે પ્રિયઃ ।
શ્રૂયતાં વચનં ગુહ્યં નાનાદેશવિનાશનમ્

વિધાતૃવિહિતો મૃત્યુઃ શીઘ્રમાદાય ગચ્છતિ ।
તતો વક્ષ્યામિ પક્ષીન્દ્ર કાશ્યપેય મહાદ્યુતે

માનુષઃ શતજીવીતિ પુરા વેદેન ભાષિતમ્ ।
વિકર્મણઃ પ્રભાવેણ શીઘ્રં ચાપિ વિનશ્યતિ

વેદાનભ્યસનેનૈવ કુલાચારં ન સેવતે ।
આલસ્યાત્કર્મણાં ત્યાગો નિષિદ્ધે ઽપ્યાદરઃ સદા

યત્ર તત્ર ગૃહે ઽશ્રાતિ પરક્ષેત્રરતસ્તથા ।
એતૈરન્યૈર્મહાદોષૈર્જાયતે ચાયુષઃ ક્ષયઃ

અશ્રદ્દધાનમશુચિં નાસ્તિકં ત્યક્તમઙ્ગલમ્ ।
પરદ્રોહાનૃતરં બ્રાહ્મણં યત (મ) મન્દિરમ્

અરક્ષિતારં રાજાનં નિત્યં ધર્મવિવર્જિતમ્ ।
ક્રૂરં વ્યસનિનં મૂર્ખં વેદવાદબહિષ્કૃતમ્ ।
પ્રજાપીડનકર્તારં રાજાનં યમશાસનમ્

પ્રાપયન્તિ વશં મૃત્યોસ્તતો યાતિ ચ યાતનામ્ ।
સ્વકર્માણિ પરિત્યજ્ય મુખ્યવૃત્તાનિ યાનિ ચ

પરકર્મરતો નિત્યં યમલોકં સ ગચ્છતિ ।
શૂદ્રઃ કરોતિઃ યત્કિઞ્ચિદ્વિજશુશ્રૂષણં વિના

ઉત્તમાધમમધ્યે વા યમલોકે સ પચ્યતે ।
સ્નાનં દાનં જપો હોમો સ્વાધ્યાયો દવર્તાચ્ચનમ્

યસ્મિન્દિને ન સેવ્યન્તે સ વૃથા દિવસો નૃણામ્ ।
અનિત્યમધ્રુવં દેહમનાધારં રસોદ્ભવમ્

અન્નોદકમયે દેહે ગુણાનેતાન્વદામ્યહમ્ ।
યત્પ્રાતઃ સંસ્કૃતં સાયં નૂનમન્નં વિનશ્યતિ

તદીયરસસમ્પુષ્ટકાયે કા બત નિત્યતા ।
ગતં જ્ઞાત્વા તુ પક્ષીન્દ્ર વપુરર્ધં સ્વકર્મભિઃ

નરઃ પાપવિનાશાય કુર્વીત પરમૌષધમ્ ।
દેહઃ કિમન્નદાતુઃ સ્વિન્નિષેક્તુર્માતુરેવ વા

ઉભયોર્વા પ્રભોર્વાપિ બાલનોગ્નેઃ શુનો ઽપિ વા ।
કસ્તત્ર પરમો યજ્ઞઃ કૃમિવિડ્ભસ્મસંજ્ઞકે

કર્તવ્યઃ પરમો યત્નઃ પાતકસ્ય વિનાશને ।
અનેકભવસમ્ભૂતં પાતકં તુ ત્રિધા કૃતમ્

યદા પ્રાપ્નોતિ માનુષ્યં તદા સર્વં તપત્યપિ ।
સર્વજન્માનિ સંસ્મૃત્ય વિષાદી કૃતચેતનઃ

અવેક્ષ્ય ગર્ભવાસાંશ્ચ કર્મજા ગતયસ્તથા ।
માનુષોદરવાસી ચેત્તદા ભવતિ પાતકી

અણ્ડજાદિષુ ભૂતેષુ યત્રયત્ર પ્રસર્પતિ ।
આધયો વ્યાધયઃ ક્લેશા જરારૂપવિપર્યયઃ

ગર્ભવાસાદ્વિનિર્મુક્તસ્ત્વજ્ઞાનતિમિરાવૃતઃ ।
ન જાનાતિઃ ખગશ્રેષ્ઠ બાલભાવં સમાશ્રિતઃ

યૌવને તિમિરાન્ધશ્ચ યઃ પશ્યતિ સ મુક્તિભાક્ ।
આધાનાન્મૃત્યુમાપ્નોતિ બાલો વા સ્થવિરો યુવા

સધનો નિર્ધનશ્ચૈવ સુકુમારઃ કુરૂપવાન્ ।
અવિદ્વાંશ્ચૈવ વિદ્વાંશ્ચ બ્રાહ્મણાસ્ત્વિતરો જનઃ

તપોરતો યોગશીલો મહાજ્ઞાની ચ યો નરઃ ।
મહાદાનરતઃ શ્રીમાન્ધર્માત્માતુલવિક્રમઃ ।
વિના માનુપદેહં તુ સુખં દુઃ ખં ન વિન્દતિ

પ્રાકૃતૈઃ કર્મપાશૈસ્તુ મૃત્યુમાપ્નોતિ માનવઃ ।
આધાનાત્પઞ્ચ વર્ષાણિ સ્વલ્પપાપૈર્વિપચ્યતે

પઞ્ચવર્ષાધિકો ભૂત્વા મહાપાપૈર્વિપચ્યતે ।
યોનિં પૂરયતે યસ્માન્મૃતો ઽપ્યાયાતિ યાતિ ચ

મૃતો દાનપ્રભાવેણ જીવન્મર્ત્યશ્ચિરં ભુવિ ।
સૂત ઉવાચ ।
ઇતિ કૃષ્ણવચઃ શ્રુત્વા ગરુડો વાક્યમબ્રવીત્

ગરુડ ઉવાચ ।
મૃતે બાલે કથં કુર્યાત્પિણ્ડદાનાદિકાઃ ક્રિયાઃ ।
ગર્ભેષુ ચ વિપન્નાનામાચૂડાકરણાચ્છિશોઃ

કથં કિં કેન દાતવ્યં મૃતાન્તે કો વિધિઃ સ્મૃતઃ ।
ગરુડોક્તમિતિ શ્રુત્વા વિષ્ણુર્વાક્યમથાબ્રવીત્

શ્રીવિષ્ણુરુવાચ ।
યદિ ગર્ભો વિપદ્યતે સ્ત્રવતે વાપિ યોષિતઃ ।
યાવન્માસં સ્થિતો ગર્ભસ્તાવદ્દિનમશૌચકમ્

તસ્ય કિઞ્ચિન્ન કર્તવ્યમાત્મનઃ શ્રેય ઇચ્છતા ।
તતો જાતે વિપન્ને તુ આ ચૂડાકરણાચ્છિશોઃ

દુગ્ધં ભોજ્યં તાશક્તિ બાલાનાં ચ પ્રદીયતે ।
આ ચૂડાત્પઞ્ચવર્ષે તુ દેહદાહો વિધીયતે

દુગ્ધં તસ્ય પ્રદેયં સ્યાદ્બાલાનાં ભોજનં શુભમ્ ।
પઞ્ચવર્ષાધિકે પ્રેતે સ્વજાતિવિહિતાનિ ચ

કુર્યાત્કર્માણિ સર્વાણિ ચોદકુમ્ભાદિ પાયસમ્ ।
દાતવ્યં તુ ખગશ્રેષ્ઠ ઋણસમ્બન્ધકસ્તુ સઃ

જાતસ્ય હિ ધ્રુવો મૃત્યુર્ધ્રુવં જન્મ મૃતસ્ય ચ ।
કર્તવ્યં પક્ષિશાર્દૂલ પુનર્દેહક્ષયાય વૈ

તસ્મૈ યદ્રોચતે દેયમદત્ત્વા નિર્ધને કુલે ।
સ્વલ્પાયુર્નિર્ધનો ભૂત્વા રતિભક્તિવિવર્જિતઃ

પુનર્જન્માપ્નુયાન્મર્ત્યસ્તસ્માદ્દેયમૃતે શિશોઃ ।
પુરાણે ગીયતે ગાથા સર્વથા પ્રતિભાતિ મે

મિષ્ટાન્નં ભોજનં દેયં દાને શક્તિસ્તુ દુર્લભા ।
ભોજ્યે ભોજનશક્તિશ્ચ રતિશક્તિર્વરસ્ત્રિયઃ

વિભવે દાનશક્તિશ્ચ નાલ્પસ્ય તપસઃ ફલમ્ ।
દાનાદ્ભોગાનવાપ્નોતિ સૌખ્યં તીર્થસ્ય સેવનાત્ ।
સુભાષણાન્મૃતો યસ્તુ સ વિદ્વાન્ધર્મવિત્તમઃ

અદત્તદાનાચ્ચ ભવેદ્દરિદ્રો દરિદ્રભાવાચ્ચ કરોતિપાપમ્ ।
પાપપ્રભાવાન્નરકં પ્રયાતિ પુનર્દરિદ્રઃ પુનરેવ પાપી