ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 2.26

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે ઉત્તરખણ્ડે દ્વિતીયાંશે ધમકાણ્ડે પ્રેતકલ્પે શ્રીકૃષ્ણગરુડસવાદે મૃતબાલાન્ત્યેષ્ટિભિન્નાભિન્નસુતકૃતાન્ત્યેષ્ટ્યોર્વર્ણનં નામ પઞ્ચવિંશો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમાહપુરાણમ્- 26
ગરુડ ઉવાચ ।
સત્યં બ્રૂહિ સુરશ્રેષ્ઠ કૃપાં કૃત્વા મયિ પ્રભો ।
મૃતાનાં ચૈવ જન્તૂનાં કદા કુર્યાત્સપિણ્ડનમ્

સપિણ્ડત્વે કુતો યાન્તિ અસપિણ્ડે કુતો ગતિઃ ।
કેનૈવ સહપિણ્ડત્વં સ્ત્રીપુસોર્વક્તુમર્હસિ

સ્ત્રીપુમાંશૌ સહૈકત્વં પાપ્નુતઃ કથમુત્તમમ્ ।
જીવેદ્ભર્તરિ નારીણાં સપિણ્ડીકરણં કુતઃ

ભર્તૃલોકં કથં યાન્તિ સ્વર્ગલોકં સુરેશ્વર ।
અગ્ન્યારોહે કથં શ્રાદ્ધં વૃષોત્સર્ગઃ કથં ભવેત્

ઘટદાનં કથં કાર્યં સપિણ્ડીકરણે કૃતે ।
કથયસ્વ પ્રસાદેન હીતાય જગતાં પ્રભો

શ્રીભગવાનુવાચ ।
યથાવત્કથયિષ્યામિ સપિણ્ડીકરણં ખગ ।
વર્ષં યાવત્ખગશ્રેષ્ઠ યદાચરતિ માનવઃ

સપિણ્ડને તતો વૃત્તે પિતૃલોકં સ ગચ્છતિ ।
તસ્માત્પુત્ત્રેણ કર્તવ્યં સપિણ્ડીકરણં પિતુઃ

સંવત્સરે તુ સમ્પૂર્ણે કુર્યાત્પિણ્ડ પ્રવેશનમ્ ।
પિણ્ડપ્રવેશવિધના તસ્ય નિત્યં મૃતાહ્નિકમ્

નિશ્ચિતં પક્ષિશાર્દૂલ વર્ષાન્તે પિણ્ડમેલનમ્ ।
સહપિણ્ડે કૃતે પ્રેતસ્તતો યાતિ પરાં ગતિમ્ ।
તન્નામ સમ્પરિત્યજ્ય તતઃ પિતૃગણો ભવેત્

ત્રિપક્ષે વાપિ ષણ્માસે મેલયેત્પ્રપિતામહૈઃ ।
જ્ઞાત્વા વૃદ્ધિવિવાહાદિ સ્વગોત્રવિહિતાનિ ચ

વિવાહં નૈવ કુર્વીત મૃતે ચ ગૃહમેધિનિ ।
ભિક્ષુર્ભિક્ષાં ન ગૃહ્ણાતિ યાવત્કુર્યાત્સપિણ્ડનમ્

સ્વગોત્રે ઽપ્યશુચિસ્તાવદ્યાવત્પિણ્ડં ન મેલયેત્ ।
મેલનાત્પ્રેતશબ્દસ્તુ નિવર્તેત ખગેશ્વર

આનન્ત્યાત્કુલધર્માણાં પુંસાઞ્ચૈવાયુષઃ ક્ષયાત્ ।
અસ્થિરત્વાચ્છરીરસ્ય દ્વાદશાહઃ પ્રશસ્યતે

નિરગ્નિકઃ સાગ્નિકો વા દ્વાદશાહે સપિણ્ડયેત્

દ્વાદશાહે ત્રિપક્ષે વા ષણ્માસે વત્સરે ઽપિ વા ।
સપિણ્ડીકરણં પ્રોક્તમૃષિભિસ્તત્ત્વદર્શિભિઃ

સપુત્ત્રસ્ય ન કર્તવ્યમેકોદ્દિષ્ટં કદાચન ।
સપિણ્ડીકરણાદૂર્ધ્વં યત્રયત્ર પ્રદીયતે

તત્રતત્ર ત્રયં કાર્યમન્યથા પિતૃઘાતકઃ ।
ત્રિભિઃ કુર્યાદશક્તશ્ચ પાર્વણં મુનિનોદિતમ્

તદ્દિને તદ્દિને કુર્યાત્પિતામહમુખાન્યતઃ ।
અજ્ઞાનાદ્દિનમાસાનાં તસ્માત્પાર્વણમિષ્યતે

અનુત્પન્નશરીરસ્ય ન દાનં પિતૃભિઃ સહ ।
એતૈઃ ષોડશભિઃ શ્રાદ્ધૈઃ પ્રેતો મુક્તસ્તુ જાયતે

અપુત્ત્રસ્ય સપિણ્ડત્વં નૈવ કુર્યાત્સ્ત્રિયો ઽપિ વા ।
યાવજ્જીવ ચ સદ્ભત્ર્યા ન કુર્યાત્સહપિણ્ડતામ્

બ્રાહ્માદિષુ વિવાહેષુ યા વધૂરિહ સંસ્કૃતા ।
ભર્તૃગોત્રેણ કર્તવ્યાસ્તસ્યાઃ પિણ્ડોદકક્રિયાઃ

આસુરાદિવિવા હેષુ યા વ્યૂઢા કન્યકા ભવેત્ ।
તસ્યાસ્તુ પિતૃગોત્રેણ કુર્યાત્પિણ્ડોદકક્રિયાઃ

પિતુઃ પુત્ત્રેણ કર્તવ્યં સપિણ્ડીકરણં સદા ।
પુત્ત્રાભાવે તુ પત્ની સ્યાત્પત્ન્યભાવે સહોદરઃ

ભ્રાતા વા ભ્રાતૃપુત્ત્રો વા સપિણ્ડઃ શિષ્ય એવ વા ।
સપિણ્ડનક્રિયાં કૃત્વા કુર્યાન્નાન્દીમુખં તતઃ

જ્યેષ્ઠસ્યૈવ કનિષ્ઠેન ભ્રાતૃપુત્ત્રેણ ભાર્યયા ।
સપિણ્ડીકરણં કાર્યં પુત્રહીને નરે ખગ

ભ્રાતૄણામેકજાતાનામેકશ્ચેત્પુત્રવાન્ ભવેત્ ।
સર્વેતે તેન પુત્રેણ પુત્રિણો મનુરબ્રવીત્

સર્વેષાં પુત્રહીનાનાં પત્ની કુર્યાત્સપિણ્ડનમ્ ।
ઋત્વિજા કારયેદ્વાપિ પુરોહિતમથાપિ વા

કૃતચૂડોપનીતશ્ચ પિતુઃ શ્રાદ્ધં સમાચરેત્ ।
ઉચ્ચારયેત્સ્વધાકારં ન તુ વેદાક્ષરાણ્યસૌ

ભર્ત્રાદિભિસ્ત્રિભિઃ કાર્યં સપિણ્ડીકરણં સ્ત્રિયાઃ ।
પિતૃવ્યભ્રાતૃપુત્રેણ સોદરેણ કનીયસા

અર્વાક્ સંવત્સરાત્સન્ધૌ પૂર્ણે સંવત્સરે ઽપિ વા ।
યે સપિણ્ડીકૃતાઃ પ્રેતાસ્તેષાં ન સ્યાત્પૃથક્ ક્રિયા

સપિણ્ડને કૃતે વત્સ પૃથક્ત્વં તુ વિગર્હિતમ્ ।
યસ્તુ કુર્યાત્પૃથક્ પિણ્ડં પિતૃહા સો ઽભિજાયતે

સપિણ્ડીકરણે વૃત્તે પૃથક્ત્વં નોપપદ્યતે ।
પૃથક્ પિણ્ડે કૃતે પશ્ચાત્પુનઃ કુર્યાત્સપિણ્ડનમ્

સપિણ્ડીકરણં કૃત્વા એકોદ્દિષ્ટં કરોતિ યઃ ।
આત્માનં ચ તથા પ્રેતં સ નયેદ્દમશાસનમ્

વર્ષં યાવક્ત્રિયા કાર્યા નામગોત્રેણ ધીમતા ।
ઘટાદિ ભોજનં નિત્યં પદદાનાનિ યાનિ ચ ।
સપિણ્ડીકરણે વૃત્તે એકસ્યૈવ તુ દાપયેત્

અન્નં પાનીયસહિતં સંખ્યાં કૃત્વાબ્દિકસ્ય ચ ।
દાતવ્યં બ્રાહ્મણે પક્ષિઞ્જલપૂર્ણઘટાદિકમ્

પિણ્ડાન્તે તસ્ય સકલા વર્ષવૃત્તિઃ સ્વશક્તિતઃ ।
દિવ્યદેહો વિમાનસ્થઃ સુખં યાતિ યમાલયમ્

જીવમાને ચ પિતરિ ન હિ પુત્ત્રે સપિણ્ડતા ।
સ્ત્રીણાં સપિણ્ડનં નાસ્તિ તથા ભર્તરિ જીવતિ

હુતાશં યા સમારૂઢા ચતુર્થે ઽહ્નિ પતિવ્રતા ।
તસ્યા ભર્તૃદિને કાર્યં વૃષોત્સર્ગાદિકં ચ યત્

પુત્ત્રિકા પતિગોત્રા સ્યાદધસ્તાત્પુત્રજન્મનઃ ।
પુત્રોત્પત્તેઃ પરસ્તાત્સા પિતૃગોત્રં વ્રજેત્પુનઃ

પતિપત્ન્યોઃ સદૈકત્વં હુતાશં યાધિરોહતિ ।
પુત્રેણૈવ પૃથક્ શ્રાદ્ધં ક્ષયાખ્યે તસ્ય વાસરે

અપુત્ત્રૌ ચેન્મૃતૌ સ્યાતામેકચિત્યાં સમે ઽહનિ ।
પૃથક્ શ્રાદ્ધાનિ કુર્વીત સાપિડ્યં પતિના સહ

પૃથક્પૃથક્ ચ પિણ્ડેન દમ્પતી પતિના સહ ।
ન લિપ્યતે મહાદોષૈરેતત્સત્યં વચો મમ

એકચિત્યાં સમારૂઢૌ દમ્પતી નિધનં ગતૌ ।
એકપાકં પ્રકુર્વીત પિણ્ડાન્દદ્યાત્પૃથક્પૃથક્

એકાદશે વૃષોત્સર્ગં પ્રેતશ્રાદ્ધાનિ ષોડશ ।
ઘટાદિપદદાનાનિ મહાદાનાનિ યાનિ ચ ।
વર્ષં યાવત્પૃથક્કુર્યાત્પ્રેતસ્તૃપ્તિં વ્રજેચ્ચિરમ્

એકગોત્રે મૃતાનાં તુ સ્ત્રિયા વા પુરુષસ્ય વા ।
સ્થણ્ડિલં ચૈકતઃ કુર્યાદ્ધોમં કુર્યાત્પૃથક્પૃથક્

એકાદશે ઽહ્નિ યચ્છ્રાદ્ધં પૃથક્ પિણ્ડાશ્ચ ભોજનમ્ ।
પાકૈરેન પતિસ્ત્રીણામન્યેષાં ચ વિગર્હિતમ્

એકેનૈવ તુ પાકેન શ્રાદ્ધાનિ કુરુતે સુતઃ ।
એકં તુ વિકિરં કુર્યાત્પિણ્ડાન્દદ્યદ્બહૂનપિ ।
તીર્થે ચાપરપક્ષે વા ચન્દ્રસૂર્યગ્રહે ઽપિ વા

નારી ભર્તારમાસાદ્ય કુણપં દહતે યદા ।
અગ્નિર્દહતિ ગાત્રાણિ આત્માનં નૈવ પીડયેત્

દહ્યતે ધ્માયમાનાનાં ધાતૂનાં હિ યથા મલમ્ ।
તથા નારી દહેદ્દેહં હુતાશે હ્યમૃતોપમે

દિવ્યાદૌ દિવ્યદેહસ્તુ શુદ્ધો ભવતિ પૂરુષઃ ।
તપ્તતૈલેન લોહેન વહ્નિના નૈવ દહ્યતે

તથા સા પતિસંયુક્તા દહ્યતે ન કદાચન ।
અન્તરાત્મા મૃતે તસ્મિન્મૃતો ઽપ્યેકત્વમાગતઃ

ભર્તૃસંગં પરિત્યજ્ય અન્યત્ર મ્રિયતે યદિ ।
ભર્તૃલોકં ન સા યાતિ યાવદાભૂતસંપ્લવમ્

લક્ષ્મીયુતાન્પરિત્યજ્ય માતરં પિતરં તથા ।
મૃતં પતિમનુવ્રજ્ય સા ચિરં સુખમેધતે

દિવ્યવર્ષપ્રમાણેન તિસ્રઃ કોટ્યોર્ઽદ્ધકોટયઃ ।
તાવત્કાલં વસેત્સ્વર્ગે નક્ષત્રૈઃ સહ સર્વદા

તદન્તે ચરતે લોકે કુલે ભવતિ ભોગિનામ્ ।
સા હિ લબ્ધમહાપ્રીતિર્ભર્ત્રા સહ પતિવ્રતા

એવં ન કુરુતે નારી ધર્મોઢા પતિસંગમમ્ ।
જન્મજન્મનિ દુઃ ખાર્તાદુઃ શીલાપ્રિયવાદિની

વલ્ગુલી ગૃહસોધા વા ગોધા વા દ્વિમુખી ભવેત્ ।
સ્વભર્તારં પરિત્યજ્ય પરપુંસોનુવર્તિની

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન સ્વપતિં સ્ત્રી નિષેવતે ।
મનસા કર્મણા વાચા મૃતં જીવન્તમેવ વા

જીવમાને મૃતે વાપિ કિલ્બિષં કુરુતે તુ યા ।
સ ચ વૈધવ્યમાપ્નોતિ જન્મજન્મનિ દુર્ભગા

યદ્દેવેભ્યો યત્પિતૃભ્યઃ શ્રદ્ધયૈવ પ્રદીયતે ।
તત્ફલં ભર્તૃપૂજાતઃ કુર્યાદ્ભર્ત્રર્ચનં તતઃ

એવં કૃતે ખગશ્રેષ્ઠ પિતૃલોકે ચિરં વસેત્ ।
યાવદાદિત્યચન્દ્રૌ ચ તાવદ્દેવસમા દિવિ

પુનશ્ચિરાયુષો ભૂત્ત્વા જાયન્તે વિપુલે કુલે ।
પતિવ્રતા યથા નારી ભર્તૃદુઃખં ન વિન્દતિ

સર્વમેતદ્ધિ કથિતં મયા તવ ખગેશ્વર ।
વિશેષં કથયિષ્યામિ મૃતસ્યૈવ સુખપ્રદમ્

દ્વાદશાહે કૃતં સર્વં વર્ષં યાવત્સપિણ્ડનમ્ ।
પુનઃ કુર્યાત્સદા નિત્યં ઘટાન્નં પ્રતિમાસિકમ્

કૃતસ્ય કરણં નાસ્તિ પ્રેતકાર્યાદૃતે ખગ ।
યઃ કરોતિ નરઃ કશ્ચિત્કૃત્ પૂર્વં વિનશ્યતિ

મૃતસ્યૈવ પુનઃ કુર્યાત્પ્રેતો ઽક્ષય્યમવાપ્નુયાત્ ।
પ્રતિમાસં ઘટા દેયા સોદના જલપૂરિતાઃ

અર્વાક્ચ વૃદ્ધેઃ કરણાચ્ચ તાર્ક્ષ્ય સપિણ્ડનં યઃ કુરુતે હિ પુત્રઃ ।
તથાપિ માસં પ્રતિપિણ્ડમેકમન્નં ચ કુમ્ભં સજલં ચ દદ્યાત્