ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 2.13

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે ઉત્તરખણ્ડે દ્વિતીયાંશે ધર્મકાદૃપ્રેતકલ્પે શ્રીકૃષ્ણગરુડસંવાદે મૃતસ્ય ધર્મમાત્રાનુયાયિત્વનિરૂપણં નામ દ્વાદશો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 13
ગરુડ ઉવાચ ।
કર્મણા કેન દેવેશ પ્રેતત્વં નૈવ જાયતે ।
પૃથિવ્યાં સર્વજન્તૂનાં તદ્ બ્રૂહિ પરમેશ્વર

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ।
અથ વક્ષ્યામિ સંક્ષેપાત્ક્ષયાહાદૌર્ધ્વદૈહિકમ્ ।
ક્વહસ્તેનૈવ કર્તવ્યં મોક્ષકામૈસ્તુ માનવૈઃ

સ્ત્રીણામપિ વિશેષેણ પઞ્ચવર્ષાધિકે શિશૌ ।
વૃષોત્સર્ગાદિકં કર્મ પ્રેતત્વવિનિવૃત્તયે ।
વૃષોત્સર્ગાદૃતે નાન્યત્કિઞ્ચિદસ્તિ મહીતલે

જીવન્વાપિ મૃતો વાપિ વૃષોત્સર્ગં કરોતિ યઃ ।
પ્રેતત્વં ન ભવેત્તસ્ય વિના દાનમખવ્રતૈઃ

ગરુડ ઉવાચ ।
કસ્મિન્કાલે વૃષોત્સર્ગં જીવન્વાપિ મૃતો ઽપિ વા ।
કુર્યાત્સુરવરશ્રેષ્ઠ બ્રૂહિ મે મધુસૂદન

કિં ફલં તુ ભવેદન્તે કૃતૈઃ શ્રાદ્ધૈસ્તુ ષોડશૈઃ

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ।
અકૃત્વા તુ વૃષોત્સર્ગં કુરુતે પિણ્ડપાતનમ્ ।
નોપતિષ્ઠતિ તચ્છ્રેયો દાતુઃ પ્રેતસ્ય નિષ્ફલમ્

એકાદશાહે પ્રેતસ્ય યસ્ય નોત્સૃજ્યતે વૃષઃ ।
પ્રેતત્વં સુસ્થિરં તસ્ય દત્તૈઃ શ્રાદ્ધશતૈરપિ

ગરુડ ઉવાચ ।
સર્પાદ્ધિ પ્રાપ્તમૃત્યૂનામગ્નિદાહાદિ ન ક્રિયા ।
જલેન શૃઙ્ગિણા વાપિ શસ્ત્રાદ્યૈર્મ્રિયતે યદિ

અસન્મૃત્યુમૃતાનાં ચ કથં શુદ્ધિર્ભવત્પ્રભો ।
એતન્મે સંશયં દેવ ચ્છેત્તુમર્હસ્યશેષતઃ

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ।
ષણ્માસૈર્બ્રાહ્મણઃ શુધ્યેદ્યુગ્મે સાર્ધે તુ બાહુજઃ ।
સાર્ધમાસેન વૈશ્યસ્તુ શૂદ્રો માસેન શુધ્યતિ

દત્ત્વા દાનાન્યશેષાણિ સુતીર્થે મ્રિયતે યદિ ।
બ્રહ્મચારી શુચિર્ભૂત્વા ન સ યાતીહ દુર્ગતિમ્

વૃષોત્સર્ગાદિકં કૃત્વા યતિધર્મં સમાચરેત્ ।
યતિત્વે મૃત્યુમાપ્નોતિ સ ગચ્છેદ્બ્રહ્મશાખ્વતમ્

વિકર્મ કુરુતે યસ્તુ શિષ્ટાચારવિવર્જિતઃ ।
વૃષોત્સર્ગાદિકં કૃત્વા ન ગચ્છેદ્યમશાસનમ્

પુત્ત્રો વા સોદરો વાપિ પૌત્રો બન્ધુજનસ્તથા ।
ગોત્રિણશ્ચાર્થભાગી ચ મૃતે કુર્યાદ્ વૃષોત્સવમ્

પુત્રાભાવે તુ પત્ની સ્યાદ્દૌહિત્ત્રો દુહીતાપિ વા ।
પુત્ત્રેષુ વિદ્યમાનેષુ વૃષં નાન્યેન કારયેત્

ગરુડ ઉવાચ ।
પુત્ત્રા યસ્ય ન વિદ્યન્તે નરા નાર્યઃ સુરેશ્વર ।
એતન્મે સંશયં દેવ ચ્છેતુમર્હસ્યશેષતઃ

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ।
અપુત્ત્રસ્ય ગતિર્નાસ્તિ સ્વર્ગો નૈવ ચ નૈવ ચ ।
તસ્માત્કેનાપ્યુપાયેન પુત્ત્રસ્ય જનનં ચરેત્

યાનિ કાનિ ચ દાનાનિ સ્વયં દત્તાનિ માનવૈઃ ।
તાનિતાનિ ચ સર્વાણિ તૂપતિષ્ઠન્તિ ચાગ્રતઃ

વ્યઞ્જનાનિ વિચિત્રાણિ ભક્ષ્યભોજ્યાનિ યાનિ ચ ।
સ્વહસ્તેન પ્રદત્તાનિ દેહાન્તે ચાક્ષયં ફલમ્

ગોભૂહિરણ્યવાસાંસિ ભોજનાનિ પાદનિ ચ ।
યત્રયત્ર વસેજ્જન્તુસ્તત્રતત્રોપતિષ્ઠતિ

યાવત્સ્વસ્થં શરીરં હિ તાવદ્ધર્મં સમાચરેત્ ।
અસ્વસ્થઃ પ્રેરિતશ્ચાન્યૈર્નાકિઞ્ચિત્કર્તુમર્હતિ

જીવતો ઽપિ મૃતસ્યેહ ન ભૂતં ચૌર્ધ્વદૈહિકમ્ ।
વાયુભૂતઃ ક્ષુધાવિષ્ટો ભ્રમતે ચ દિવાનિશમ્

કૃમિઃ કીટઃ પતઙ્ગો વા જાયતે મ્રિયતે પુનઃ ।
અસદ્ગર્ભે ભવેત્સો ઽપિ જાતઃ સદ્યો વિનશ્યતિ

યાવત્સ્વસ્થમિદં શરીરમરુજં યાવજ્જરા દૂરતો યાવચ્ચેન્દ્રિયશક્તિરપ્રતિહતા યાવત્ક્ષયો નાયુષઃ ।
આત્મશ્રેયસિ તાવદેવ વિદુષા કાર્યઃ પ્રયત્નો મહાન્સન્દીપ્તે ભવને તુ કૂપખનનં પ્રત્યુદ્યમઃ કીદૃશઃ