ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 2.12

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે ઉત્તરખણ્ડે દ્વિતીયાંશે ધર્મકાણ્ડે પ્રેતકલ્પે શ્રીકૃષ્ણગરુડસંવાહે ઊર્ધ્વાધોગતિજ્ઞાપકોત્ક્રમણદ્વારનિરૂપણં નામૈકાદશો ઽધ્ય્યાઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 12
શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ।
એવં તે કથિતસ્તાર્ક્ષ્ય જીવિતસ્ય વિનર્ણયઃ ।
માનુષાણાં હિતાર્થાય પ્રેતત્વવિનિવૃત્તયે

ચતુરશીતિલક્ષાણિ ચતુર્ભેદાશ્ચ જન્તવઃ ।
અણ્ડજાઃ સ્વેદજાશ્ચૈવ ઉદ્ભિજ્જાશ્ચ જારાયુજાઃ

એકવિંશતિલક્ષાણિ અણ્ડજાઃ પરિકીર્તિતાઃ ।
સ્વેદજાશ્ચ તથા પ્રોક્તા ઉદ્ભિજ્જાશ્ચ ક્રમેણ તુ

જરાયુજાસ્તથા પ્રોક્તા મનુષ્યાદ્યાસ્તથા પરે ।
સર્વેષામેવ જન્તૂનાં માનુષત્વં હિ દુર્લભમ્

પઞ્ચેન્દ્રિયનિધાનત્વં મહાપુણ્યૈરવાપ્યતે ।
બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્ત્રિયા વૈશ્યાઃ શૂદ્રાસ્તત્પરજાતયઃ

રજકશ્ચર્મકારશ્ચ નટો બુરુડ એવ ચ ।
કૈવર્તમેદભિલ્લાશ્ચ સપ્તૈતે હ્યન્ત્યજાઃ સ્મૃતાઃ

મ્લેચ્છતુમ્બવિભેદેન જાતિભેદાસ્ત્વનેકશઃ ।
જન્તૂનામેવ સર્વેષાં જાતિભેદાઃ સહસ્રશઃ

જન્તૂનામેવ સર્વેષાં ભેદાશ્ચૈવ સહસ્રશઃ ।
આહારો મૈથુનં નિદ્રા ભયં ક્રોધસ્તથૈવ ચ

સર્વેષા મેવ જન્તૂનાં વિવેકો દુર્લભઃ પરઃ ।
એકપાદાદિરૂપેણ દેહભેદાસ્ત્વનેકશઃ

કૃષ્ણસારો મૃગો યત્ર ધર્મદશઃ સ ઉચ્યતે ।
બ્રહ્માદ્યા દેવતાઃ સર્વાસ્તત્ર તિષ્ઠન્તિ સર્વશઃ

ભૂતાનાં પ્રાણિનઃ શ્રેષ્ઠાઃ પ્રાણિનાં મતિજીવિનઃ ।
મતિમત્સુ નરાઃ શ્રેષ્ઠા નરેષુ બ્રાહ્મણાઃ સ્મૃતાઃ

માનુષ્યં યઃ સમાસાદ્ય સ્વર્ગમેક્ષૈકસાધકમ્ ।
તયોર્ન સાધયેદેકં તેનાત્મા વઞ્ચિતો ધ્રુવમ્

ઇચ્છતિ શતી સહસ્રં સહસ્રી લક્ષમીહતે કર્તુમ્ ।
લક્ષાધિપતી રાજ્યં રાજાપિ સકલાં ધરાં લબ્ધુમ્

ચક્રધરો ઽપિ સુરત્વં સુરભાવે સકલસુરપતિર્ભવિતુમ્ ।
સુરપતિરૂર્ધ્વગતિત્વં તથાપિ નનિવર્તતે તૃષ્ણા

તૃષ્ણયા ચાભિભૂતસ્તુ નરકં પ્રતિપદ્યતે ।
તૃષ્ણામુક્તાસ્તુ યે કેચિત્સ્વર્ગવાસં લભન્તિ તે

આત્માધીનઃ પુમાંલ્લોકે સુખી ભવતિ નિશ્ચિતમ્ ।
શબ્દઃ સ્પર્શશ્ચ રૂપં ચ રસો ગન્ધશ્ચ તદ્ગુણાઃ

તથા ચ વિષયાધીનો દુઃ ખી ભવતિ નિશ્ચિતમ્

કુરઙ્ગમતાઙ્ગપતઙ્ગભૃઙ્ગમીના હતાઃ પઞ્ચભિરેવ પઞ્ચ ।
એકઃ પ્રમાદી સ કથં ન હન્યતે યઃ સેવતે પઞ્ચભિરેવ પઞ્ચ

પિતૃમાતૃમયો બાલ્યે યૌવને દયિતામયઃ ।
પુત્રપૌત્રમયશ્ચાન્તે મૂઢો નાત્મમયઃ ક્વચિત્

લોહદારુમયૈઃ પાશૈઃ પુમાન્બદ્ધો વિમુચ્યતે ।
પુત્રદારમયૈઃ પાશૈર્નૈવ બદ્ધો વિમુચ્યતે

એકઃ કરોતિ પાપાનિ ફલં ભુઙ્ક્તે મહાજનઃ ।
ભોક્તારો વિપ્રયુજ્યન્તે કર્તા દોષેણ લિપ્યતે

કો ઽપિ મૃત્યું ન જયતિ બાલો વૃદ્ધો યુવાપિ વા ।
સુખદુઃ ખાદિકો વાપિ પુનરાયાતિ યાતિ ચ

સર્વેષાં પશ્યતામેવ મૃતઃ સર્વં પરિત્યજેત્ ।
એકઃ પ્રજાયતે જન્તુરેક એવ પ્રલીયતે

એકો ઽપિ ભુઙ્ક્તે સુકૃતમેક એવ ચ દુષ્કૃતમ્ ।
મૃતં શરીરમુત્સૃજ્ય કાષ્ઠલોષ્ટસમઙ્ક્ષિતૌ

બાન્ધવા વિમુખા યાન્તિ ધર્મસ્તમનુગચ્છતિ ।
ગૃહેષ્વર્થા નિવર્તન્તે શ્મશાનાન્મિત્રબાન્ધવાઃ

શરીરં વહ્નિરાદત્તે સુકૃતં દુષ્કૃતં વ્રજેત્ ।
શરીરં વહ્નિના દગ્ધં પુણ્યં પાપં સહ સ્થિતમ્

શુભં વા યદિ વા પાપં ભુઙ્ક્તે સર્વત્ર માનવઃ ।
યદનસ્તમિતે સૂર્યે ન દત્તં ધનમર્થિનામ્

ન જાને તસ્ય તદ્વિત્તં પ્રાતઃ કસ્ય ભવિષ્યતિ ।
રારટીતિ ધનં તસ્ય કો મે ભર્તા ભવિષ્યતિ

ન દત્તં દ્વિજમુખ્યેભ્યઃ પરોપકૃતયે તથા ।
પૂર્વજન્મકૃતાત્પુણ્યાદ્યલ્લબ્ધં બહુ ચાલ્પકમ્

તદીદૃશં પરિજ્ઞાય ધર્માર્થે દીયતે ધનમ્ ।
ધનેન ધાર્યતે ધર્મઃ શ્રદ્ધાપૂતેન ચેતસા

શ્રદ્ધાવિરહિતો ધર્મો નેહામુત્ર ચ તત્ફલમ્ ।
ધર્માચ્ચ જાયતે હ્યર્થો ધર્માત્કામો ઽપિ જાયતે

ધર્મ એવાપવર્ગાય તસ્માદ્ધર્મં સમાચરેત્ ।
શ્રદ્ધયા સાધ્યતે ધર્મો બહુભિર્નાર્થરાશિભિઃ

અકિઞ્ચના હિ મુનયઃ શ્રદ્ધાવન્તો દિવં ગતાઃ ।
અશ્રદ્ધયા હુતં દત્તં તપસ્તપ્તં કૃતં ચ યત્ ।
અસદિત્યુચ્યતે પક્ષિન્પ્રેત્ય ચેહ ન તત્ફલમ્