ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 2.1

ઓં
ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે પૂર્વખણ્ડે પ્રથમાંશે આચારકાણ્ડે ગરુડપુરાણમાહાત્મ્યં નામ ચત્વારિંશદુત્તરદ્વિશતતમો ઽધ્યાયઃ
શુભં ભૂયાત્ ।
ઇતિ શ્રીગારુડે પ્રથમાંશ આચારકાણ્ડઃ સમાપ્તઃ ।
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્
શ્રીગણેશાય નમઃ ।
તત્રાદિમે દ્વિતીયાંશે પ્રેતકાણ્ડો ધર્મકાણ્ડનામારભ્યતે ।
ઓં નમો ભગવતે વાસુદેવાય ।
નારાયણં નમસ્કૃત્ય નરં ચૈવ નરોત્તમમ્ ।
દેવીં સરસ્વતીં ચૈવ તતો જયમુદીરયેત્ ॥ ગર્પ્_2,1.મન્ગ્ ॥
ધર્મન્દૃઢબદ્ધમૂલો વેદસ્કન્ધઃ પુરાણશાખાઢ્યઃ ।
ક્રતુકુસુમો મોક્ષફલો મધુસૂદનપાદપો જયતિ

નૈમિષે ઽનિમિષક્ષેત્રે શૌનકાદ્યા મુનીશ્વરાઃ ।
કર્મણામન્તરે સૂતં સ્વાસીનમિદમબ્રુવન્

સૂત જાનાસિ સકલં વસ્તુ વ્યાસપ્રસાદતઃ ।
તેન નઃ સન્દિહાનાનાં સન્દેહં છેત્તુમર્હસિ

યથા તૃણજલૌકેતિ ન્યાયમા શ્રિત્ય કઞ્ચન ।
દેહિનો ઽન્યતનુપ્રાપ્તિં કેચિત્ત્વેવં વદન્તિ હિ

કેચિત્પુનર્યાતનાનાં યામીનામુપભોગતઃ ।
પશ્ચાદ્દેહાન્તરપ્રાપ્તિં વદન્તિ કિમુ તત્રસત્

સૂત ઉવાચ ।
સાધુ પૃષ્ટં મહાભાગાઃ શૃણુધ્વં ભવતાં પુનઃ ।
સન્દેહો નોપપદ્યેત લોકાર્થં કિલ પૃચ્છતામ્

તદહં કૃષ્ણગરુડસંવાદદ્વારકં દ્વિજાઃ ।
અપાકરિષ્યે સન્દેહં ભવતાં ભાવિતાત્મનામ્

નમઃ કૃષ્ણાય મુનયે ય એનં સમુપાશ્રિતાઃ ।
અઞ્જસ્તરન્તિ સંસારસાગરં કુનદીમિવ

એકદા વૈનતેયસ્ય લોકાનાં લોકનસ્પૃહા ।
બભૂવ સો ઽથ બભ્રામ તેષુ નામ હરેર્ગૃણન્

સ પાતાલં ભુવં સ્વર્ગં ભ્રાન્ત્વાલબ્ધશમાશયઃ ।
લોકદુઃ ખેનાતિદુઃ ખી પુનર્વૈકુણ્ઠમાગમત્

ન રજો ન તમશ્ચૈવ સત્ત્વં તાભ્યાં ચ મિશ્રિતમ્ ।
યત્ર પ્રવર્તતે નૈવ સત્ત્વમેવ પ્રવર્તતે

ન યત્ર માયા નાશશ્ચ ન ચૈ રાગાદયો મલાઃ ।
શ્યામાવદાતાઃ સુરુચઃ શતપત્રવિલોચનાઃ

સુરાસુરાર્ચિતા યત્ર ગણા વિષ્ણોઃ સુપેશસઃ ।
પિશઙ્ગવસ્ત્રાભારણા મણિયુઙ્નિષ્કભૂષિતાઃ

ચતુર્ભુજાઃ કુણ્ડલિનો મૌલિનો માલિનસ્તથા ।
ભ્રાજિષ્ણુભિર્વિમાનાનાં પઙ્કિભિર્યે મહાત્મનામ્

દ્યોતન્તે દ્યોતમાનાનાં પ્રમદાનાં ચ પઙ્ક્તિભિઃ ।
શ્રીર્યત્ર નાનાવિભવૈર્હરેઃ પાદૌ મુદાર્ચતિ

હરિં ગાયતિ દોલાસ્થં ગીયમાનાલિભિઃ સ્વયમ્ ।
દદર્શ શ્રીહરિં તત્ર શ્રીપતિં સાત્વતાં પતિમ્

જગત્પતિં યજ્ઞપતિં પાર્ષદૈઃ પરિષેવિતમ્ ।
સુનન્દનન્દપ્રબલાર્હણમુખ્યૈર્નિરન્તરમ્

ભૃત્યપ્રસાદસુમુખમાયતારુણલોચનમ્ ।
કિરીટિનં કુણ્ડલિનં શ્રિયા વક્ષસિ લક્ષિતમ્

પીતાંશુકં ચતુર્બાહું પ્રસન્નહસિતાનનમ્ ।
અભ્યર્હણાસનાસીનં તાભિઃ શક્તિભિરાવૃતમ્

પ્રધાનપુરુષાભ્યાં ચ મહતા ચાહમા તથા ।
એકાદશોન્દ્રિયૈશ્ચૈવ પઞ્ચભૂતૈસ્તથૈવ ચ

સ્વરૂપેરમમાણં તમીશ્વરં વિનતાસુતઃ ।
તદ્દર્શનાહ્લાદયુતસ્વાન્તો હૃષ્યત્તનૂરુહઃ

લોચનાભ્યામશ્રુ મુઞ્ચન્પ્રેમમગ્નો નનામ હ ।
નમાગતં નતં સ્વીય વાહનં વિષ્ણુરબ્રવીત્ ।
ભૂમિઃ કા લઙ્ઘિતા પક્ષિંસ્ત્વયેયન્તમનેહસમ્

ગરુડ ઉવાચ ।
તવ પ્રસાદાદ્વૈકુણ્ઠ ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્

મયા વિલોકિતં સર્વં જગત્સ્થાવરજઙ્ગમમ્ ।
ભૂર્લોકાત્સત્યપર્યન્તં પુરં યામ્યં વિના પ્રભો

ભૂર્લોકઃ સર્વલોકાનાં પ્રચુરઃ સર્વજન્તુષુ ।
માનુષ્યં સર્વભૂતાનાં ભુક્તિમુક્ત્યાલયં શુભમ્

અતઃ સુકૃતિનાં લોકો ન ભૂતો ન ભવિષ્યતિ

ગાયન્તિ દેવાઃ કિલ ગીતકાનિ ધન્યાસ્તુ યે ભારતભૂમિભાગે ।
સ્વર્ગાપવર્ગસ્ય ફલાર્જનાય ભવન્તિ ભૂયઃ પુરુષાઃ સુરત્વાત્

પ્રેતઃ કૌક્ષિપ્યતે કસ્માત્પઞ્ચરત્નં મુખે કથમ્ ।
અધસ્તાચ્ચાલિતા દર્ભાઃ પાદૌ યામ્યાં વ્યવસ્થિતૌ

કિમર્થં પુત્રપૌત્રાશ્ચ તસ્ય તિષ્ઠન્તિ ચાગ્રતઃ ।
કિમર્થં દીયતે દાનં ગોદાનમપિ કેશવ

બન્ધુમિત્રાણ્યમિત્રાશ્ચ ક્ષમાપયન્તિ તત્કથમ્ ।
તિલાલોહં હિરણ્યં ચ કર્પાસં લવણં તથા

સપ્તધાન્યં ક્ષિતિર્ગાવો દીયન્તે કેનહેતુના ।
કથં હિ મ્રિયતે જન્તુર્મૃતો વૈ કુત્ર ગચ્છતિ

અતિવાહશરીરં ચ કથં હિ શ્રયતે તદા ।
શવં સ્કન્ધે વહેત્પુત્રો અગ્નિદાતા ચ પૌત્રકઃ

આજ્યેનાભ્યઞ્જનં કસ્માત્કુત એકાહુતિક્રિયા ।
વસુન્ધરા કિમર્થં ચ કુતઃ સ્ત્રીશબ્દકીર્તનમ્

યમસૂક્તં કિમર્થં ચ ઉદીચ્યા દિશમાહરેત્ ।
પાનીયમેકવસ્ત્રેણ સૂર્યબિમ્બનિરીક્ષણમ્

યવસર્ષપદૂર્વાસ્તુ પાષાણે નિમ્બપત્રકમ્ ।
વસ્ત્રં નરશ્ચ નારી ચ વિદધ્યાદધરોત્તરમ્

અન્નાદ્યં ગૃહમાગત્ય ન ભોક્તવ્યં જનૈઃ સહ ।
નવકાંશ્ચૈવ પિણ્ડાંશ્ચ કિમર્થં દદતે સુતાઃ

કિમર્થં ચત્વરે દુગ્ધં યાત્રે પક્વે ચ મૃન્મયે ।
કાષ્ઠત્રયં ગણાબદ્ધં કૃત્વા રાત્રૌ ચતુષ્પથે

નિશાયાં દીયતે દીપો યાવદબ્દં દિનેદિન ।
દાહોદકં કિમર્થં ચ કિમર્થં ચ જનૈઃ સહ

ભગવન્નાતિ વાહશ્ચ નવ પિણ્ડાઃ પ્રદાપયેત્ ।
કથં દેયં પિતૃભ્યશ્ચ વાહસ્યાવાહનં કથમ્

ઇદઞ્ચેત્ક્રિયતે દેવ કસ્માત્પિણ્ડં પ્રદાપયેત્ ।
કિં તત્પ્રદીયતે તસ્ય પિણ્ડદાનાદ્યનન્તરમ્

અસ્થિસઞ્ચયનં ચૈવ ઘટસ્ફોટં તથૈવ ચ ।
દ્વિતીયે ઽહ્નિ કુતઃ સ્નાનં ચતુર્થે સાગ્નિકે દ્વિજે

દશમે કિં મલસ્નાનં કાર્યં સર્વજનૈઃ સહ ।
કસ્માત્તૈલોદ્વર્તનં ચ સ્કન્ધવાહગૃહં નયેત્

તૈલોદ્વર્તનકં ચાપિ દધુઃ સ્થૂલજલાશયે ।
દશમે ઽહનિ યત્પિણ્ડં તદ્દદ્યા દામિષેણ તુ

પિણાઞ્ચૈકાદશે કસ્માદ્વૃષોત્સર્ગાદિપૂર્વકમ્ ।
ભાજનોપાનહૌ ચ્છત્રં વાસાંસિ ત્વઙ્ગુલીયકમ્

ત્રયોદશે ઽહ્નિ દેયં સ્યાત્પદદાનં કિમર્થકમ્ ।
શ્રાદ્ધાનિ ષોડશૈતાનિ અબ્દં યાવત્કુતો ઘટઃ

અન્નાદ્યેનોદકેનૈવ ષષ્ટ્યાધિકશતત્રયમ્ ।
દિનેદિને ચ દાતવ્યં ઘટાન્નં પ્રેતતૃપ્તયે

પ્રાપ્તે કાલે વૈ મ્રિયતે અનિત્યા માનવાઃ પ્રભો

છિદ્રં તુ નૈવ પશ્યામિ કુતો જીવઃ સ નિર્ગતઃ ।
કુતો ગચ્છન્તિ ભૂતાનિ પૃથિવ્યાપો મનસ્તથા ।
તેજો વદસ્વ મે નાથ વાયુરાકાશમેવ ચ

કુતઃ કર્મેન્દ્રિયાણીહ પઞ્ચબુદ્ધીન્દ્રિયાણિ ચ ।
વાયવશ્ચૈવ પઞ્ચૈતે કથં ગચ્છન્તિ ચાત્યયમ્

લોભમોહાદયઃ પઞ્ચ શરીરે ચૈવ તસ્કરાઃ ।
તૃષ્ણા કામો હ્યહઙ્કારઃ કુતો યાન્તિ જનાર્દના

પુણ્યં વાપ્યથવાપુણ્યં યત્કિઞ્ચિત્સુકૃતં તથા ।
નષ્ટે દેહે કુતો યાન્તિ દાનાનિ વિવિધાનિ ચ

સપિણ્ડનં કિમર્થં ચ પૂર્ણે સંવત્સરે ઽપિ વા ।
પ્રેતસ્ય મેલનં કેષાં કિંવિધં તત્ર કારયેત્

મૂર્છનાત્પનનાદ્વાપિ વિપત્તિર્યદિ જાયતે ।
યે દગ્ધા યે ત્વદગ્ધાશ્ચ પતિતા યે નરા ભુવિ

યાનિ ચાન્યાનિ ભૂતાનિ તેષામન્તે ભવેચ્ચ કિમ્ ।
પાપિનો યે દુરાચારા યે ચાન્યે ગતબુદ્ધયઃ

આત્મઘાતી બ્રહ્મહા ચ સ્તેયી વિશ્વાસઘાતકઃ ।
કપિલાયાઃ પિબેચ્છૂદ્રો યઃ પઠેદિદમક્ષરમ્

ધારયેદ્બ્રહ્મસૂત્રં વા કા ગતિસ્તસ્ય માધવ ।
શૂદ્રસ્ય બ્રાહ્મણી ભાર્યા સંગૃહીતા યદા ભવેત્

ભીતો ઽહં પાપિનસ્તસ્માત્તન્મે વદ જગત્પ્રભો ।
અન્યચ્ચ શૃણુ વિશ્વાત્મન્મયા કૌતુકિના રયાત્

લોકાંલ્લોકયતા લોકે જગાહે વિશ્વમણ્ડલમ્ ।
તત્રાજનિ જનાન્દૃષ્ટ્વા દુઃ ખેષ્વેવ નિમજ્જતઃ

સ્વાન્તે મે દુર્ધરા પીડા તત્પીડાતો ગરીયસી ।
ત્રિદિવે દિતિજાતેભ્યો ભૂમૌ મૃત્યુરુગાદિભિઃ

ઇષ્ટવસ્તુવિયો ગૈશ્ચ પાતાલે મામકં ભયમ્ ।
એવં ન નિર્ભયં સ્થાનમન્યદીશ ભવત્પદાત્

અસત્યં સ્વપ્નમાયાવત્કાલેન કવલીકૃતમ્ ।
તત્રાપિ ભારતે વર્ષે બહુદુઃ ખસ્ય ભાગિનઃ

જના દૃષ્ટા મયા રાગદ્વેષમોહાદિવિપ્લુતાઃ ।
કેચિદન્ધાઃ કેકરાક્ષાસ્ખલદ્વાચસ્તુ પઙ્ગવઃ

ખઞ્જાઃ કાણાશ્ચ બધિરા મૂકાઃ કુષ્ઠાશ્ચ લોમશાઃ ।
નાનારોગપરીતાશ્ચ ખપુષ્પાચ્ચાભિમાનિનઃ

તેષાં દોષસ્ય વૈચિત્ર્યં મૃત્યોર્ગોચરતામપિ ।
દૃષ્ટ્વા પ્રસુમનાઃ પ્રાપ્તઃ કો મૃત્યુશ્ચિત્રતા કથમ્

મૃતિર્યસ્ય વિધાનેન મરણાદપ્યનન્તરમ્ ।
વિધિનાબ્દક્રિયા યસ્ય ન સ દુર્ગતિમાપ્નુયાત્

ઋષિભ્યસ્તુ મયા પૂર્વમિતિ સામાન્યતઃ શ્રુતમ્ ।
જ્ઞાનાય તદ્દ્વિશેષસ્ય પૃચ્છામીદમિતિ પ્રભો

મ્રિયમાણસ્ય કિં કૃત્યં કિં દાનં વાસવાનુજ ।
વાહમૃત્યોરન્તરાલે કો વિધિર્દહનસ્ય ચ

સદ્યો વિલમ્બતો વા કિં દેહમન્યં પ્રપદ્યતે ।
સંયમન્યાં ક્રમ્યમાણમાવર્ષં કા મૃતિક્રિયા

પ્રાયશ્ચિત્તં દુર્મતેઃ કિં પઞ્ચકાદિમૃતસ્ય ચ ।
પ્રસાદં કુરુ મે મોહં છેત્તુમર્હસ્યશેષતઃ

સર્વમન્તેમયા પૃષ્ટં બ્રૂહિ લોકહિતાય વૈ