ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 1.70

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે પૂર્વખણ્ડે પ્રથમાંશાખ્યે આચારકાણ્ડે મુક્તાફલપ્રમાણાદિવર્ણનં નામ મુક્તાફલપરીક્ષા નામૈકોનસપ્તતિતમો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 70
સૂત ઉવાચ ।
દિવાકરસ્તસ્ય મહામહિમ્નો મહાસુરસ્યોત્તમરત્નબીજમ્ ।
અસૃગ્ગૃહીત્વા ચરિતું પ્રતસ્થે નિસ્ત્રિંશનીલેન નભઃ સ્થલેન

જેત્ત્રા સુરાણાં સમરેષ્વજસ્ત્રં વીર્યાવલેપોદ્ધતમાનસેન ।
લઙ્કાધિપેનાર્ધપથે સમેત્ય સ્વર્ભાનુનેવ પ્રસભં નિરુદ્ધઃ

તત્સિંહલીચારુનિતમ્બબિમ્બવિક્ષો ભિતાગાધમહાહ્રદાયામ્ ।
પૂગદ્રુમાબદ્ધતટદ્વયાયાં મુમોચ સૂર્યઃ સરિદુત્તમાયામ્

તતઃ પ્રભૃતિ સા ગઙ્ગા તુલ્યપુણ્યફલોદયા ।
નામ્ના રાવણગઙ્ગેતિ પ્રથિમાનમુપાગતા

તતઃ પ્રભૃત્યેવ ચ શર્વરીષુ કૂલાનિ રત્નૈર્નિચિતાનિ તસ્યાઃ ।
સુવર્ણનારાચશતૈરિવાન્તર્બહિઃ પ્રદીપ્તૈર્નિશિતાનિ ભાન્તિ

તસ્યાસ્તટેપૂજ્જ્વચારુરાગા ભવન્તિ તોયેષુ ચ પદ્મરાગાઃ ।
સૌગન્ધિકોત્થાઃ કુરુવિન્દજાશ્ચ મહાગુણાઃ સ્ફાટિકસંપ્રસૂતાઃ

બન્ધૂ કગુઞ્જાસકલેન્દ્રગોપજવાસમાસૃક્સમવર્ણશોભાઃ ।
ભ્રાજિષ્ણવો દાડિમબીજવર્ણાસ્તથાપરે કિશુકપુષ્પભાસઃ

ખિન્દુરપદ્મોત્પલકુઙ્કુમાનાં લાક્ષારસસ્યાપિ સમાનવર્ણઃ ।
સાંદ્રે ઽપિ રાગે પ્રભયા સ્વયૈવ ભાન્તિ સ્વલક્ષ્યાઃ સ્ફુટમધ્યશોભાઃ

ભાનોશ્ચ ભાસામનુવેધયોગામાસાદ્ય રશમિ પ્રકરેણ દૂરમ્ ।
પાર્શ્વાનિ સર્વાણ્યનુરઞ્જયન્તિ ગુણાપપન્નાઃ સ્ફટિકપ્રસૂતાઃ

કુસુંભનીલવ્યતિમિશ્રરાગપ્રત્યુગ્રરક્તાબુજતુલ્યભાસઃ ।
તથાપરે ઽરુષ્કરકણ્ટકારિપુષ્પત્વિષો હિઙ્ગુલવત્ત્વિષો ઽન્યે

ચકોરપુંસ્કોકિલસારસાનાં નેત્રાવભાસશ્ચ ભવન્તિ કેચિત્ ।
અન્યે પુનઃ સન્તિ ચ પુષ્પિતાનાં તુલ્યત્વિષા કોકનદોત્તમાનામ્

પ્રભાવકાઠિન્યગુરુત્વયોગૈઃ પ્રાયઃ સમાનાઃ સ્ફટિકોદ્ભવાનામ્ ।
આનીલરક્તોત્પલચારુભાસઃ સૌગન્ધિકોત્થા મણયો ભવન્તિ

કામં તુ રાગઃ કુરુવિન્દજેષુ સ નૈવ યાદૃક્ સ્ફટિકોદ્ભવેષુ ।
નિરર્ચિષો ઽન્તર્બહુલા ભવન્તિ પ્રભાવવન્તો ઽપિ નતૈઃ સમસ્તૈઃ

યે તુ રાવણગઙ્ગાયાં જાયન્તે કુરુવિન્દકાઃ ।
પદ્મરાગઘનં રાગં બિભ્રાણાઃ સ્ફટિકાર્ચિષઃ

વર્ણાનુયાયિનસ્તેષા માન્ધ્રદેશે તથા પરે ।
ન જાયન્તે હિ યે કેચિન્મૂલ્યલેશમવાપ્નુયુઃ

તથૈવ સ્ફાટિકોત્થાનાં દેશે તુમ્બુરુસંજ્ઞકે ।
સધર્માણઃ પ્રજાયન્તે સ્વલ્પમૂલ્યા હિ તે સ્મૃતાઃ

વર્ણાધિક્યં ગુરુત્વં ચ સ્નિગ્ધતા સમતાચ્છતા ।
અર્ચિષ્મત્તા મહત્તા ચ મણીનાં ગુણસંગ્રહઃ

યે કર્કરચ્છિદ્રમલોપદિગ્ધાઃ પ્રભાવિમુક્તાઃ પરુષા વિવર્ણાઃ ।
ન તે પ્રશસ્તા મણયો ભવન્તિ સમાનતો જાતિગુણૈઃ સમસ્તૈઃ

દોષોપસૃષ્ટં મણિમપ્રબોધાદ્વિભર્તિ યઃ કશ્ચન કઞ્ચિદેવ ।
તં શોકચિન્તામયમૃત્યુવિત્તનાશાદયો દોષગણા ભજન્તે

કામં ચારુતરાઃ પઞ્ચ જાતીના પ્રતિરૂપકાઃ ।
વિજા તયઃ પ્રયત્નેન વિદ્વાંસ્તનુપલક્ષયેત્

કલશપુરોદ્ભવસિંહલતુમ્બુરુદેશોત્થમુક્તપાણીયાઃ ।
શ્રીપૂર્ણકાશ્ચ સદૃશા વિજાતયઃ પદ્મરાગાણામ્

તુષોપસર્ગાત્કલશાભિધાનમાતામ્રભાવાદપિ તુમ્બુરૂત્થમ્ ।
કાર્ષ્ણ્યાત્તથા સિંહલદેશજાતં મુક્તાભિધાનં નભસઃ સ્વભાવાત્

શ્રીપૂર્ણકં દીપ્તિવિનાકૃતત્વાદ્વિજાતિલિઙ્ગાશ્રય એવ ભેદઃ ।
યસ્તામ્રિકાં પુષ્યતિ પદ્મરાગો યોગાત્તુષાણામિવ પૂર્ણમધ્યઃ

સ્ત્રેહપ્રદિગ્ધઃ પ્રતિભાતિ યશ્ચ યો વા પ્રઘૃષ્ટઃ પ્રજહાતિ દીપ્તિમ્ ।
આક્રાન્તમૂર્ધા ચ તથાઙ્ગુલિભ્યાં યઃ કાલિકાં પાર્શ્વગતાં બિભર્તિ

સંપ્રાપ્ય ચોત્ક્ષિપ્ય યથાનુવૃત્તિં વિભર્તિયઃ સર્વગુણાનતીવ ।
તુલ્યપ્રમાણસ્ય ચ તુલ્યજાતેર્યો વા ગુરુત્વેન ભવેત્તુ તુલ્યઃ ।
પ્રાપ્યાપિ રત્નાકરજા સ્વજાતિં લક્ષેદ્ગુરુત્વેન ગુણેન વિદ્વાન્

અપ્રણશ્યતિ સન્દેહે શાણે તુ પરિલેખયેત્ ।
સુ(સ્વ) જાતકસમુત્થેન લિખિત્વાપિ પરસ્પરમ્

વજ્રં વા કુરુવિન્દં વા વિમુચ્યાનેન કેનચિત્ ।
નાશક્યં લેખનં કર્તું પદ્મરાગેન્દ્રનીલયોઃ

જાત્યસ્ય સર્વે ઽપિ મણેર્ન જાતુ વિજાતયઃ સન્તિ સમાનવર્ણાઃ ।
તથાપિ નાનાકરણાર્થમેવ ભેદપ્રકારઃ પરમઃ પ્રદિષ્ટઃ

ગુણોપપન્નેન સહાવબદ્ધોમેણિર્ન ધાર્યો વિગુણો હિ જાત્યા ।
ન કૌસ્તુભેનાપિ સહાવબદ્ધં વિદ્વાન્વિજાતિં બિભૃયાત્કદાચિત્

ચાણ્ડાલ એકો ઽપિ યથા દ્વિજાતીન્સમેત્ય ભૂરીનપિ હન્ત્યયત્નાત્ ।
અથો મણીન્ભૂરિગુણોપપન્નાઞ્છક્રોતિ વિપ્લાવયિતું વિજાત્યઃ

સપત્નમધ્યે ઽપિ કૃતાધિવાસં પ્રમાદવૃત્તાવપિ વર્તમાનમ્ ।
ન પદ્મરાગસ્ય મહાગુણસ્ય ભર્તારમાપત્સ્પૃશતીહ કાચિત્

દોષોપસર્ગપ્રભવાશ્ચ યે તે નોપદ્રવાસ્તં સમભિદ્રવન્તિ ।
ગુણૈઃ સમુત્તેજિતચારુરાગં યઃ પદ્મરાગં પ્રયતો બિભર્તિ

વજ્રસ્ય યત્તણ્ડુલસંખ્યયોક્તં મૂલ્યં સમુત્પાદિતગૌરવસ્ય ।
તત્પદ્મરાગસ્ય મહાગુણસ્ય તન્માષકલ્પાકલિતસ્ય મૂલ્યમ્

વર્ણદાપ્ત્યપપન્નં હિ મણિરત્નં પ્રશસ્યતે ।
તાભ્યામીષદપિ ભ્રષ્ટં મણિમૂલ્યાત્પ્રહીયતે