ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 1.69

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે પૂર્વખણ્ડે પ્રથમાંશાખ્યે આચારકાણ્ડે રત્નતદ્વિશેષવજ્રપરીક્ષણાદિવર્ણનં નામાષ્ટષષ્ટિતમો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 69
સૂત ઉવાચ ।
દ્વિપેન્દ્રજીમૂતવરાહશઙ્ખમત્સ્યાહિશુક્ત્યુદ્ભવવેણુજાનિ ।
મુક્તાફલાનિ પ્રથિતાનિ લોકે તેષાં ચ શુક્ત્યુદ્ભવમેવ ભૂરિ

તત્રૈવ ચૈકસ્ય હિ મૂલમાત્ર નિવિશ્યતે રત્નપદસ્ય જાતુ ।
વેધ્યં તુ શુક્તયુદ્ભવમેવ તેષાં શેષાણ્યવેધ્યાનિ વદન્તિ તજ્જ્ઞાઃ

ત્વક્સારનાગેન્દ્રતિમિપ્રસૂતં યચ્છઙ્ખજં યચ્ચ વરા હજાતમ્ ।
પ્રાયો વિમુક્તાનિ ભવન્તિ ભાસા શસ્તાનિ માઙ્ગલ્યતયા તથાપિ

યા મૌક્તિકાનામિહ જાતયે ઽષ્ટૌ પ્રકીર્તિતા રત્નવિનિશ્ચયજ્ઞૈઃ ।
કમ્બૂદ્ભવં તેષ્વધમં પ્રદિષ્ટમુત્પદ્યતે યચ્ચ ગજેન્દ્રકુમ્ભાત્

સ્વયોનિમદ્યચ્છવિતુલ્યવર્ણં શાઙ્ખં બૃહલ્લોલફલપ્રમાણમ્ ।
ઉત્પદ્યતે વારણકુમ્ભમધ્યાદાપીતવર્ણં પ્રભયા વિહીનમ્

યે કમ્બવઃ શાર્ઙ્ગમુખાવમર્શપીતસ્ય શઙ્ખપ્રવરસ્ય ગોત્રે ।
મતઙ્ગજાશ્ચાપિ વિશુદ્ધવંશ્યાસ્તે મૌક્તિકાનાં પ્રભવાઃ પ્રદિષ્ટાઃ

ઉત્પદ્યતે મૌક્તિકમેષુ વૃત્તમાપીતવર્ણં પ્રભયા વિહીનમ્ ।
પાઠીનપૃષ્ઠસ્ય સમાનવર્ણં મીનાત્સુવૃત્તં લઘુ ચાતિસૂક્ષ્મમ્

ઉત્પદ્યતે વારિચરાનનેષુ મત્સ્યાશ્ચે તે મધ્યચરાઃ પયોધેઃ ।
વરાહદંષ્ટ્રાપ્રભવં પ્રદિષ્ટં તસ્યૈવ દંષ્ટ્રાઙ્કુરતુલ્યવર્ણમ્

ક્રચિત્કથઞ્ચિત્સ ભુવઃ પ્રદેશે પ્રજાયતે સૂકરરાડ્વિશિષ્ટઃ ।
વર્ષોપલાનાં સમવર્ણશોભં ત્વક્સારપર્વપ્રભવં પ્રદિષ્ટમ્

તે વેણવો દિવ્યજનોપભોગ્યે સ્થાને પ્રરોહન્તિ ન સાર્વજન્યે ।
ભૌજં ગમં મીનવિશુદ્ધવૃત્તં સંસ્થાનતો ઽત્યુજ્જ્વલવર્ણશોભમ્

નિતાન્તધૌતપ્રવિકલ્પમાનનિસ્ત્રિંશધારાસમવર્ણકાન્તિ ।
પ્રાપ્યાતિરત્નાનિ મહાપ્રભાણિ રાજ્યં શ્રિયં વા મહતીં દુરાપામ્

તેજો ઽન્વિતાઃ પુણ્યકૃતો ભવન્તિ મુક્તાફલસ્યાહિશિરોભવસ્ય ।
જિજ્ઞાસયા રત્નધનં વિધિજ્ઞૈઃ શુભેમુહૂર્તે પ્રયતૈઃ પ્રયત્નાત્

રક્ષાવિધાનં સુમહદ્વિધાય હર્મ્યોપરિષ્ઠં ક્રિયતે યદા તત્ ।
તદા મહાદુન્દુભિમન્દ્રઘોષૈર્વિદ્યુલ્લતાવિસ્ફુરિતાન્તરાલૈઃ

પયોધરાક્રાન્તિવિલમ્બિનમ્રૈર્ઘનૈર્નવૈરાવ્રિયતે ઽન્તરિક્ષમ્ ।
ન તં ભુજઙ્ગા ન તુ યાતુધાના ન વ્યાધયો નાપ્યુપસર્ગદોષાઃ

હિંસન્તિ યસ્યાહિશિરઃ સમુત્થં મુક્તાફલં તિષ્ઠતિ કોશમધ્યે ।
નાભ્યેતિ મેઘપ્રભવં ધરિત્રીં વિપ્રદ્ગતં તદ્વિબુધા હરન્તિ

અર્ચિઃ પ્રભાનાવૃતદિગ્વિભાગમાદિત્યવહુઃ ખવિભાવ્યબિમ્બમ્ ।
તેજસ્તિરસ્કૃત્ય હુતાશનેન્દુનક્ષત્રતારાપ્રભવં સમગ્રમ્

દિવા યથા દીર્પ્તિઙ્કરં તથૈવ તમો ઽવગાઢાસ્વપિ તન્નિશાસુ ।
વિચિત્રરત્નદ્યુતિચારુતોયા ચતુઃ સમુદ્રાભરણોપપન્ના

મૂલ્યં ન વા સ્યાદિતિ નિશ્ચયો મે કૃત્સ્ના મહી તસ્ય મુવર્ણપૂર્ણા ।
હીનો ઽપિયસ્તલ્લભતે કદાચિદ્વિપાકયોગાન્મહતઃ શુભસ્ય

સાપત્ન્યહીનાં સ મહીં સમગ્રાં ભુનક્તિ તત્તિષ્ઠતિ યાવદેવ ।
ન કેવલં તચ્છુભકૃન્નૃપસ્ય ભાગ્યૈઃ પ્રજાનામપિ તસ્ય જન્મ

તદ્યોજનાનાં પરિતઃ સહસ્રં સર્વાનનર્થાન્વિમુખી કરોતિ ।
નક્ષત્રમાલેવ દિવો વિશીર્ણા દન્તાવલિસ્તસ્ય મહામુરસ્ય

વિચિત્રવર્ણેષુ વિશુદ્ધવર્ણા પયઃ સુ પત્યુઃ પયસાં પપાત ।
સમ્પૂર્ણચન્દ્રાંશુકલાપકાન્તેર્માણિપ્રવેકસ્ય મહાગુણસ્ય

તચ્છુક્તિમત્સુ સ્થિતિમાપ બીજમાસન્પુરાપ્યન્યભવાનિ યાનિ ।
યસ્મિન્પ્રદેશે ઽમ્બુનિધૌ પપાત સુચારુમુક્તામણિરત્નબીજમ્ ।
તસ્મિન્પયસ્તોયધરાવકીર્ણં શુક્તૌ સ્થિતં મૌક્તિકતામવાપ

સૈંહલિકપારલૌકિકસૌરાષ્ટ્રિકતામ્રપર્ણપારશવાઃ ।
કૌવેરપાણ્ડ્યહાટકહેમકમિત્યાકરાસ્ત્વષ્ટૌ

શુક્ત્યુદ્ભવં નાતિનિકૃષ્ટવર્ણં પ્રમાણસંસ્થાનગુણપ્રભાભિઃ ।
ઉત્પદ્યતે વર્ધનપારસીકપાતાલલોકાન્તરસિંહલેષુ

ચિન્ત્યા ન તસ્યાકરજા વિશેષા રૂપે પ્રમાણે ચ યતેત વિદ્વાન્ ।
ન ચ વ્યવસ્થાસ્તિ ગુણાગુણેષુ સર્વત્ર સર્વાકૃતયો ભવન્તિ

એતસ્ય શુક્તિપ્રભસ્ય મુક્તાફલસ્ય ચાન્યેન સમુન્મિતસ્ય ।
મૂલ્યં સહસ્રાણિ તુ રૂપકાણાં ત્રિભિઃ શતૈરપ્યાધિકાનિ પઞ્ચ

યન્માષકાર્ધેન તતો વિહીનં તત્પઞ્ચભાગદ્વયહીનમૂલ્યમ્ ।
યન્માષકાંસ્ત્રીન્બિભૃયાત્સહસ્રે દ્વે તસ્ય મૂલ્યં પરમં પ્રદિષ્ટમ્

અર્ધાધિકૌ દ્વૌ વહતો ઽસ્ય મૂલ્યં ત્રિભિઃ શતૈરપ્યધિકં સહસ્રમ્ ।
દ્વિમાષ કોન્માનિતગૌરવસ્ય શતાનિ ચાષ્ટૌ કથિતાનિ મૂલ્યમ્

અર્ધાધિકં માષકમુન્મિતસ્ય સમં ચ વિંશત્રિતયં શતાનામ્ ।
ગુઞ્જાશ્ચ ષડ્ ધારયતઃ શતે દ્વે મૂલ્યં પરં તસ્ય વદન્તિ તજ્જ્ઞાઃ ।
અધ્યર્ધમુન્માન(પ) કૃતં શતં સ્યાન્મૂલ્યં ગુણૈસ્તસ્ય સમન્વિતસ્ય

યદિ ષોડશભિર્ભવેદનૂનન્ધરણં તત્પ્રવદન્તિ દાર્વિકાખ્યમ્ ।
અધિકં દશભિઃ શતં ચ મૂલ્યં સમવાપ્નોત્યપિ બાલિશસ્ય હસ્તાત્

દ્વિગુણૈર્દશભિર્ભવેદનૂનં ધરણં તદ્ભવકં વદન્તિ તજ્જ્ઞાઃ ।
નવસપ્તતિમાપ્નુયાત્સ્વમૂલ્યં યદિ ન સ્યાદ્ગુણસમ્પદા વિહીનમ્

ત્રિંશતા ધરણં પૂર્ણં શિક્યં તસ્યેતિ કીર્ત્યતે ।
ચત્વારિંશદ્ભવેત્તસ્યાઃ પરં મૂલ્યં વિનિશ્ચયઃ

ચત્વારિંશદ્ર ભવેત્તસ્યાસ્ત્રિંશન્મૂલ્યં લભેત્ સા ।
પઞ્ચાશત્તુ ભવેત્સોમસ્તસ્ય મૂલ્યં તુ વિંશતિઃ

ષષ્ટિર્નિકરશીર્ષં સ્યાત્તસ્યા મૂલ્યં ચતુર્દશ ।
અશીતિર્નવતિશ્ચૈવ કૂપ્યેતિ પરિકીર્તિતા ।
એકાદશ સ્યાન્નવ ચ તયોર્મૂલ્યમનુક્રમાત્

આદાય તત્સકલમેવ તતો ઽન્નભાણ્ડં જમ્બીરજાતરસયોજનયા વિપક્રમ્ ।
ઘૃષ્ટં તતો મૃદુતનૂકૃતપિણ્ડમૂલૈઃ કુર્યાદ્યથેષ્ટમનુ મૌક્તિકમાશુ વિદ્ધમ્

મૃલ્લિપ્તમત્સ્યપુટમધ્યગતં તુ કૃત્વા પશ્ચાત્પચેત્તનુ તતશ્ચ બિડાલપુટ્યા ।
દુગ્ધે તતઃ પયસિ તં વિપચેત્સુધાયાં પક્રં તતો ઽપિ પયસા શુચિચિક્રણેન

શુદ્ધં તતો વિમલવસ્ત્રનિઘર્ષણેન સ્યાન્મૌક્તિકં વિપુલસદ્ગુણકાન્તિયુક્તમ્ ।
વ્યાડિર્જગાદ જગતાં હિ મહાપ્રભાવઃ સિદ્ધો વિદગ્ધહિતતત્પરયા દયાલુઃ

શ્વેતકાચસમં તારં હેમાંશશતયોજિતમ્ ।
રસમધ્યે પ્રધાર્યેત મૌક્તિકં દેહભૂષણમ્

એવં હિ સિંહલે દેશે કુર્વન્તિ કુશલા જનાઃ ।
યસ્મિન્કૃત્રૈમસન્દેહઃ ક્રચિદ્ભવતિ મૌક્તિકે

ઉષ્ણે સલવણે સ્નેહે નિશાં તદ્વાસયેજ્જલે ।
વ્રીહિભિર્મર્દનીયં વા શુષ્કવસ્ત્રોપવેષ્ટિતમ્

યત્તુ નાયાતિ વૈવર્ણ્યં વિજ્ઞેયં તદકૃત્રિમમ્ ।
સિતં પ્રમાણવત્સ્નિગ્ધં ગુરુ સ્વચ્છં સુનિર્મલમ્

તેજો ઽધિકં સુવૃત્તં ચ મૌક્તિકં ગુણવત્સ્મૃતમ્

પ્રમાણવદ્ગૌરવરશ્મિયુક્તં સિતં સુવૃત્તં સમસૂક્ષ્મવેધમ્ ।
અક્રેતુરપ્યાવહતિ પ્રમોદં યન્મૌક્તિકં તદ્ગુણવત્પ્રદિષ્ટમ્

એવં સમસ્તેન ગુણોદયેન યન્મૌક્તિકં યોગમુપાગતં સ્યાત્ ।
ન તસ્ય ભર્તારમનર્થજાત એકો ઽપિ કશ્ચિત્ સમુપૈતિ દોષઃ